آرشیو سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۴۸
سیاسی
۳
یادداشت

حقی که باید وتو شود

لعیا رحمتی

حق وتو کلمه ای است که از زبان لاتین آمده و به معنای «من منع می کنم» است و اولین بار در مجلس های دوره امپراطوری روم باستان به کار رفت. اگر در یک نظام رای گیری نظر مخالف یک یا چند رای دهنده، فارغ از نتیجه شمارش آراء، بتواند نتیجه را ملغی کند می گویند «رای وتو شده است». این حالت به ویژه وقتی پیش می آید که بر پایه آیین نامه رای گیری نیاز به «توافق به اتفاق آرا»باشد. در این حالت هر یک از رای دهندگان حق وتو دارند، چون اگر رای مخالف دهند اتفاق آراء حاصل نمی شود و پیشنهاد به تصویب نمی رسد. به عبارت ساده تر حق وتو یعنی رای غیر مثبت هر یک از اعضای دائم  شورای امنیت سازمان ملل متحد به قطعنامه های دارای آرا مثبت شورای امنیت در مسائل ماهوی است.

از مشهورترین موارد حق وتو استفاده از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد است.کشور هایی که حق وتو دارند عبارتند از:ایالات متحده آمریکا،روسیه،فرانسه،انگلستان،چین. بر اساس منشور سازمان ملل متحد،شورای امنیت دارای 10 عضو دائم , پنج عضو غیر دائم است و اعضای دائم شورا دارای حق وتو هستند. به این حق نظریات متفاوتی اظهار شده که این نظریات بیشتر مخالف آن است و اکنون این مخالفت ها شدت یافته و برخی کشورها مدعی برخورداری از حق وتو هستند.

حق وتو بر اساس اندیشه برتری صلح بر عدالت در اختیار پنج عضو دائم شورای امنیت قرار گرفته است. در منشور ملل متحد هرگز واژه ای به نام وتو قید نشده است، بلکه لزوم جلب 9 رای موافق از مجموع پنج رای اعضای شورای امنیت که باید شامل پنج رای موافق اعضای دائم شورا باشد مطرح است. به این ترتیب مخالفت یکی از اعضای دائم به معنای عدم تصویب قطعنامه و به اصطلاح وتوی آن است و حق وتو تنها با رای مخالف تحقق پیدا می کند. رای ممتنع و غیبت در جلسه وتو محسوب نمی شود. وتو درمسائل شکلی نیز کاربرد ندارد هر چند تشخیص این که موضوعی شکلی یا غیر شکلی است خود عمری ماهوی است. با روی کار آمدن ریچارد نیکسون به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا در میان جنگ سرد وی تلاش زیادی کرد تا با توجه به رقابت بین چین و شوروی، با بازگرداندن جمهوری خلق چین به جامعه بین الملل به آن کشور قدرت بدهد. یکی از این تلاش ها جا به جایی حق وتو از تایوان به چین بود.  برای این کار در مجمع عمومی سازمان ملل متحد رای گیری شد وبرخی کشورها به این طرح رای مخالف دادند ولی در نهایت این طرح پذیرفته شد وچین توانست جای تایوان را بگیرد و صاحب این حق شود.

با توجه به ساختار شورای امنیت و در واقع ساختار غیر دموکراتیک این شورا و نیز دیگر سازمان های بین المللی این اعتراض و نارضایتی بسیاری از کشورها برای داشتن این حق وجود داشته چرا که از نظر کشورهای اعتراض کننده به این حق در واقع یک نابرابری است که به وجود آمده است و طبیعی هم هست که بخواهند به آن اعتراض کنند و یا خواستار این حق در شورای امنیت باشند. به همین دلیل است که حق وتو به خصوص در سال های اخیر و در میان بسیاری از کشورها موضوع حائز اهمیت و مورد مناقشه ای بوده است و فسخ این حق و از بین رفتن آن  برای کشورهای دارنده آن نیز ناخوشایند بوده وکشورهایی که دارای این حق هستند رضایت کامل را در مورد این موضوع داشته و در طول سال هایی که این حق را در اختیار داشته اند در بسیاری از موارد که به نفع آنها نبوده از آن استفاده کرده اند و بهره کافی از آن برده اند، حال اگر بخواهیم این حق را از آنان سلب کنیم با واکنش شدید آنها مواجه خواهیم بود. موضوع دیگری که مطرح است برای از بین رفتن این حق این مسئله باید در شورای امنیت مطرح شود و به تصویب این کشورها برسد که البته احتمال موافقت آن  خیلی دور به نظر می رسد.