آرشیو سه‌شنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۹
جامعه
۱۲
یادداشت

آیا آتش سوزی در طبیعت ایران طبیعی است؟

ابراهیم احمدیان

علت اصلی افزایش آتش سوزی در طبیعت زیادشدن جمعیت بشر و دستکاری های اوست. گفته می شود که فقط در آتش سوزی اخیر استرالیا بیش از یک میلیارد حیوان کشته شده و حدود 30 گونه گیاهی و حیوانی به کلی از بین رفته اند. برخلاف بسیاری از نقاط جهان در کشور ما، آتش سوزی هنوز قابل کنترل و پیشگیری است ولی سالانه هزاران هکتار جنگل و مرتع می سوزد. تنها هفت درصد از کشور ما پوشش جنگلی دارد و سرانه سهم جنگل هر ایرانی در مقایسه با شهروندان دیگر جهان در حد یک چهارم است. با این حال، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور آتش سوزی در جنگل ها و مراتع را واقعه ای طبیعی و کم اهمیت می داند و معتقد است که هزینه کردن برای اطفای حریق صرفه جویی اقتصادی ندارد. در سال جاری، بسیاری از مراتع و جنگل های ایران دچار آتش سوزی شدند. پربارش بودن سال 97 و اوایل سال 98 و ازدیاد علوفه امکان آتش سوزی را بالا برد. اما ظاهرا در ایران آتش سوزی چندان هم طبیعی نیست و کبریت روشن شدن آتش در دست شهروندان است نه طبیعت. در سال جاری که 30 درصد افزایش آتش سوزی داشته ایم، عامل بیش از 95 درصد از آنها انسان بوده و 45 درصد از حریق ها در ایام تعطیل روی داده و این یعنی اهمیت عامل انسانی. جنگل های ایران از نوع برگ پهن هستند و برخلاف جنگل های برگ سوزنی برخی کشورها، در مقابل آتش سوزی مقاوم ترند و حفظ آنها در برابر آتش سوزی آسان تر است. به این ترتیب، با آموزش و کنترل شهروندان می توان به بیشتر آتش سوزی ها پایان داد. آتش سوزی در منابع طبیعی به لحاظ گوناگون به کشور لطمه می زند. از بین رفتن خانه حیات وحش تنها بخشی از لطمات است. نابودی پوشش گیاهی در آتش سوزی می تواند امکان سیل و فرسایش خاک و زمین را بیشتر کند. در حوزه کشاورزی، آتش راه را برای قوت گرفتن آفات باز می کند و مواد غنی زمین را از میان می برد. به طور کلی، خسارات زیست محیطی و کشاورزی اثرات مخرب سیاسی، اجتماعی و امنیتی نیز دارند. نگارنده در یک آزمایش و پرسش از جامعه نمونه 50نفری در غرب کشور که با طبیعت ارتباط مستقیمی دارند، متوجه شد که آگاهی ها درباره علل آتش سوزی در جنگل در میان بیش از 90 درصد افراد این جامعه بسیار ناچیز است؛ مثلا آنها نمی دانند وجود شیشه خرده در کف مراتع و جنگل ها گاه همچون ذره بین عمل و آتش روشن می کند. بنابر گفته برخی کارشناسان، حتی بعضی از مقامات مسئول، آمار واقعی میزان آتش سوزی ها را اعلام نمی کنند. در اوایل هر سال، تیم های واکنش سریع در مناطق مختلف کشور برای برخورد با آتش سوزی تشکیل می شود؛ ولی بنابر شواهد موجود و نیز مشاهدات نگاره، این تیم ها به لحاظ نفرات نیروی انسانی و ابزار و وسایل لازم، توانایی برخورد با آتش را ندارند چند شرط برای پایان دادن به این خسارت مزمن لازم است: آتش سوزی را طبیعی ندانیم؛ در رسانه هایی مانند صداوسیما یا کتب درسی، فرصتی همیشگی به آموزش همگانی مسائل زیست محیطی بدهیم؛ کمبود نیروی انسانی در سازمان های مسئول و نبود وسایلی مانند هواپیماهای آب پاش را رفع کنیم. البته این خود نیازمند همتی ملی است و در اولویت گذاشتن محیط زیستی که عملا هیچ گاه در اولویت نبوده است.