آرشیو چهار‌شنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۵
صفحه اول
۱
یادداشت

کرونا و گفتمانی برای تغییر

دکتر رحیم عبادی (عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان)

1-هنری کیسینجر در یادداشتی در روزنامه وال استریت ژورنال در سوم آوریل 2020 نوشته بود آمریکا باید از شهروندان خود در قبال ویروس کرونا مراقبت کند و هم زمان برای عصر جدید، برنامه ریزی کند، زیرا او معتقد است جامعه جهانی بعد از کرونا احساس شکست می کند و بسیاری از نهادها کارکرد خود را از دست خواهند داد. واقعیت آن است که جهان مانند قبل نخواهد بود و برای جهان آینده باید تدبیری اندیشید. او سه راهکار برای جامعه آمریکا پیشنهاد می کند: 1- کنترل و درمان بیماری کووید 19، 2- التیام بخشیدن به اقتصاد جهانی 3- صیانت از اصول نظم جهانی لیبرال مثل امنیت، نظم، رفاه اقتصادی و عدالت.

2- وقتی کرونا در جهان و از جمله در ایران فراگیر و گسترده شد، دو گروه مرجع تصمیم سازی و پناه مردم شدند. گروه پزشکان که راهنمای سلامت و حیات و پیشگیری از مرگ ناشی از کرونا هستند، گروه دیگر دولتمردان که از یک سو مسئول جان و امنیت مردم هستند و از سوی دیگر تامین کننده نیازهای اقتصادی و اجتماعی مردم برای زندگی. به این منظور می توانند مدرسه، دانشگاه، مسجد و محیط های کسب وکار و اقتصادی را تعطیل کنند و همه اقشار جامعه را با دولت همراه کنند؛ امری که کمتر سابقه داشته است. این مهم موجب شد که مردم گفتمانی جدید را در جامعه ترویج دهند و در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارند که از یک سو به نیازهای زیستی و سلامت آنها کمک می کند و از سوی دیگر به بازانگاری در شیوه مدیریت و اداره کشور و به عبارتی حکمرانی خوب در میان اقشار جامعه به ویژه در میان نخبگان رایج شود که آیا با شیوه های حکمرانی گذشته می توان به نیازهای اساسی مردم ایران در شرایط پساکرونا پاسخ داد؟

3- مردم ایران مدتی است به اشکال مختلف نسبت به برخی سیاست ها و رویکردهای کشور نقد دارند و از عملکرد دولت و برخی نهادها گله مندند و به دنبال  ایجاد شرایط جدید برای زیست خود در ایران هستند. مطالعات و بررسی ها نشان می دهد که مردم ایران در شرایط عادی تمایل به تغییر ندارند بلکه حوادث همیشه منشا تحولات بزرگ بوده است. ایرانیان بعد از انقلاب دوره جدیدی از تحول را آغاز کرده اند اما با فرازونشیب ها و برخی از حوادث تلخ مانند جنگ تحمیلی، تحریم های ظالمانه، حوادث طبیعی ویران کننده مثل سیل و زلزله و... و حوادث مهم اجتماعی مثل دوم خرداد 76،  حرکت های اعتراضی سال های 96 و 98، سقوط هواپیمای اوکراینی و... و امروز شیوع گسترده کرونا در ایران فضایی خاص بر جامعه غلبه کرده است و این موضوع در فضای مجازی به صورت بعضا غلوآمیز فضای روانی جامعه را متاثر کرده است، تا آنجا که رسانه های خارجی با ادبیات همیشگی خود یاس و ناامیدی این فضا را پژواک می دهند. در این شرایط همه به دنبال تغییر هستند، حتی برخی پا را فراتر نهاده، تصور می کنند که برای آینده زندگی خود و فرزندان خویش، باید به خارج از ایران مهاجرت کنند و برخی هم در درون با بیم و امید روزگار می گذرانند و مهم ترین پرسش بسیاری از آنها این است که چه باید کرد؟

4- فقدان گفتمان موثر برای آینده ایران، یکی از مسائل جدی امروز است. همه تلاش های معطوف به مدیریت شرایط موجود است و حتی فراتر از این می توان گفت در شرایط امروز گفتمان قالب در جامعه ما گفتمان پزشکی و درمانی است و آنچه سرنوشت همه امور مادی و معنوی را تعیین تکلیف می کند، ستاد ملی کرونا با دستورالعمل های پزشکی است. اگرچه جامعه ایران تا مدیریت و درمان کامل بیماری کووید 19 به راهبری گفتمان پزشکی نیاز دارد و از جامعه پزشکی با همه وجود سپاسگزار است اما همه نیازهای جامعه امروز و آینده نیازهای درمانی نیست بلکه در کنار آن نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی مهم تر از همه اینها حکمرانی خوب و شایسته است تا جامعه، دولت و حاکمیت بتواند خود را برای شرایط پس از کرونا آماده کند و به ویژه آنکه امروز دولت و حاکمیت به دلیل برخورداری از مدیریت شایسته و قابل تقدیر در مقابله با کرونا از موفقیت و نمره قابل قبول نزد مردم و شاخص های سازمان بهداشت جهانی برخوردار شده است، باید خود را به طور همه جانبه برای شرایط جدید مهیا کند و آن اهتمام به گفتمانی است که امید برای حل مسائل و معضلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را در جامعه افزایش دهد و قدم های بزرگ در این راستا بردارد و اینک که ویروس کرونا موجب هم بستگی ملی و همدلی بیشتر مردم با دولت شده و مردم مرجعیت دولت را برای بهبود و اصلاح امور می پذیرند، لازم است  اصلاحات لازم ایجاد شود.

5-  رئیس جمهور دوران اصلاحات  به مناسبت شرایط جدید جامعه ایران، راهکارهایی ارائه کردند که در میان جامعه به ویژه نخبگان اعم از موافق و مخالف بازتاب داشت. این امر نشان دهنده آن است که جامعه در حال تغییر ما نیازمند به گفتمانی جدید برای برون رفت از شرایط موجود و اتخاذ راهبردهایی برای آینده ایران است. 

هم چنان که جامعه آمریکا و حتی جامعه جهانی خود را برای پوست اندازی و ورود به عهد پس از کرونا آماده می کنند. این فرصت مغتنمی است برای دولت و حاکمیت که با توجه به آمادگی مردم خود را برای شرایط جدید حکمرانی که دربرگیرنده مطالبات مردم در سال های گذشته و پاسخ به آنهاست، فراهم آورد. گسترش همبستگی ملی، از موضوعات مطرح شده بود که در این شرایط کرونایی بخش های مختلف جامعه باید در کنار هم قرار گیرند، به امور اقتصادی جامعه به ویژه مشاغل کوچک و متوسط که پایه های اقتصادی کشور هستند، بیشتر توجه شود. ذخایر ارزی برای توسعه اشتغال امروز در اختیار بخش های تولیدی برای مشکلات اقتصادی قرار گیرد، و... بنابراین دولت و مجموعه حکمرانی و نخبگان جامعه باید خود را برای یک اصلاحات  همه جانبه آماده کند.

6- دولت باید حمایت های رهبری معظم انقلاب در این شرایط تاریخی را که در همه ابعاد پشتیبان دولت بوده است، قدر بداند و آن را زمینه ای برای اصلاحات ضروری در کشور بداند. امروز که همه نهادهای اقتصادی، فرهنگی، دینی و حتی سیاسی از یک سو و قوه های قضائیه و مقننه و ستادکل نیروهای مسلح، دولت را در انجام مسئولیت ملی همراهی می کنند، لازم است این فرصت را مغتنم شمرده، در جهت تحقق همبستگی ملی گام های اساسی برداشته شود و با عوامل تضعیف کننده هم بستگی ملی مقابله کند.

7- بن مایه همبستگی ملی قانون اساسی است همه باید تلاش کنند همه کارها برمدار و مبنای قانون اساسی قرار گیرد زیرا قانون اساسی از سازوکارهای وحدت آفرین و تقویت کننده همبستگی ملی در هر کشوری محسوب می شود. خوشبختانه اصول مهم و مصرحی در قانون اساسی ایران به این موضوع پرداخته ازجمله مشارکت و مداخله مردم در سرنوشت خویش، حقوق و تکالیف شهروندی، هویت ملی و دینی و مشترک، لزوم توزیع مشترک و عادلانه منابع، عدالت قضائی، حفظ حریم خصوصی و آزادی های مدنی و سیاسی و... شاخص های همبستگی و اتحاد ملی هستند.

8- همبستگی اجتماعی بدون حمایت نهادها، انجمن ها، گروه های مرجع، سازمان های مردم نهاد، بخش خصوصی، احزاب، نخبگان علمی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی محقق نخواهد شد و باید سعی شود ائتلاف های مختلفی از همه اقشار، صنوف، نهادهای فرهنگی، رسانه ها و مطبوعات و شبکه های اجتماعی شکل گیرد.کرونا فرصت تغییر برای گفتمانی جدید به صورت مسالمت آمیز، قانونی و بدون خشونت و توام با همدلی و همبستگی برای ایرانی بهتر و سربلند را به شایستگی فراهم کرده شایسته است با تدبیر از این تهدیدها فرصتی برای همبستگی اجتماعی ساخته شود تا کشور متحمل هزینه های سنگین جبران غفلت نشود.