آرشیو شنبه ۳ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۲۷
اقتصاد
۵
یادداشت

کرونا یک ریسک است یا یک عدم قطعیت؟

(1)
احمدرضا روشن (عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی)

کرونا مسئولان کشورها را در موقعیتی قرار داده است که هر تصمیمی بگیرند، حاوی زیان های قابل توجهی است. اگر قرنطینه سفت و سخت اجرا کنند فعالیت های اقتصادی آسیب می بیند و اگر محدودیت های موثری اعمال نکنند، سلامتی شهروندان مورد مخاطره قرار می گیرد. اما در موضوعات مرتبط با جان و سلامتی انسان ها، احتیاط شرط عقل است. احتمالا بهترین تصمیم، اعمال قرنطینه شدید در کنار حمایت مالی دولتی و عمومی از نیروی کار، فعالان اقتصادی و نیز حمایت از مبتلایان کووید 19 و سایر گروه های در معرض خطر این ویروس است. 

برای ایران، یک پیشنهاد، مصرف کردن افزایش بودجه کل کشور در سال 1399 برای مقابله با کروناست، یعنی مبلغی حدود 300 هزار میلیارد تومان (بودجه کل کشور در سال 1398 حدود 1/7 میلیون میلیارد تومان و در سال 1399 حدود دو میلیون میلیارد تومان است). البته بدیهی است که عملی شدن این پیشنهاد، یاری و مساعدت دریافت کنندگان بودجه را می طلبد. همیشه و به ویژه در وضعیت های همراه با عدم قطعیت، حفظ سلامتی و تندرستی مردم بالاترین اولویت را دارد و دولت ها و سایر سازمان های عمومی و نهادها لازم است هر کاری می توانند انجام دهند تا اطمینان حاصل شود که شهروندان خود را سالم نگه می دارند و شیوع کرونا تا پیداشدن واکسن بیماری، به حداقل می رسد و بیشترین رسیدگی به بیماران کرونایی و نیز آسیب دیدگان اقتصادی کرونا به عمل می آید. در این زمینه، رایگان بودن، سهل الوصول بودن و مطمئن بودن تست کرونا یک اصل حیاتی است.

در عدم قطعیت ها ما برای کاهش خطرات، با حفظ احتیاط با اصول و استراتژی های کلی به پیش می رویم. هرچند از موثربودن راه حل ها و اقداماتمان مطمئن نیستیم. عدم قطعیت کرونا ناشی از عدم قطعیت معرفتی نسبت به آن است. علم سرشار از عدم قطعیت معرفتی است. عدم قطعیت معرفتی ناشی از ناشناخته و پنهان بودن اطلاعات مهم و متغیرهای تاثیرگذار در کوتاه مدت و بلندمدت است. مثلا داروی رانیتیدین که یک داروی معروف و عمومی برای مداوای بیماری های دستگاه گوارش است اخیرا و بعد از ده ها سال استفاده، از رده خارج شد. رانیتیدین در سال 1981 میلادی وارد بازار مصرف شد اما در سال 2020 یعنی حدود 40 سال بعد شواهدی یافت شد که نشان می داد احتمالا این دارو سرطان زاست. البته در ایران، در ابتدا مسئولان وزارت بهداشت اظهار کردند که رانیتیدین های موجود در بازار ایران مشکلی ندارد، اما بعدا دستور توقف تولید این دارو در کشور داده شد. عدم قطعیت معرفتی نسبت به کرونا، به دلیل عدم آگاهی از وجوه مختلف و تغییرپذیری آن است که منجر به غیرقابل پیش بینی بودن رفتار بعدی ویروس می شود. کرونا یک شوک بی سابقه بر دنیا وارد کرد و همه جهان را در یک ابهام فرو برد. رویارویی با کرونا مثل مسابقه شطرنج نیست، چراکه شطرنج با احتمالات و ریسک همراه است. مبارزه با کرونا مثل مبارزه با موجود هوشمندی است که در عین حال، قدرت آن را نیز دارد که مثل یک گوریل ناگهان زیر میز شطرنج بزند. از این روی، لازم است در بازگشایی ها و برداشتن محدودیت های ناشی از کرونا بسیار با احتیاط عمل کرد.

هرچند ما نیازمند زمان، تخصص و پول برای غلبه بر کرونا هستیم، اما چارچوب فکری و روش تصمیم گیری مهم تر از اینهاست. حکمرانی خوب می تواند شاکله این چارچوب فکری و روش تصمیم گیری را به وجود آورد. حکمرانی خوب یعنی اینکه تصمیم سازی، تصمیم گیری، برنامه ریزی، اجرا، نظارت، ارزیابی و بازنگری در این موارد با حضور ذی نفعان بخش عمومی، بخش خصوصی و جامعه مدنی انجام شود. به علاوه، به لحاظ روش شناسی، فرایند فکری بین متخصصان با رویکرد میان رشتگی می تواند کرونا ویروس را شکست دهد، چه اینکه کرونا یک مسئله فرارشته ای بوده و دارای ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و روان شناسی است و بسیاری از علوم غیرپزشکی هم باید در قالب  یک گروه تخصصی به یافتن راه حل ها کمک کنند. به همین ترتیب، غلبه بر کرونا نیازمند اشتراک گذاری تجربه های داخلی و خارجی است. به عنوان یک اصل، تعامل و همکاری های چندجانبه بین سازمانی در داخل کشور و محافل علمی بین المللی کشورهایی که در زمینه تحقیقات کرونایی نسبتا موفق بوده اند، باید تشویق و تقویت شود. به علاوه، لازم است بهره گیری از توان علمی- تخصصی وزارت علوم و وزارت بهداشت و سایر سازمان های دولتی و خصوصی  بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

ادامه دارد