آرشیو دو‌شنبه ۹ تیر ۱۳۹۹، شماره ۴۹۲۱
فرهنگ و هنر
۲۵

«تو ای پری کجایی» چگونه ساخته شد؟

امروز سالروز تولد استاد همایون خرم است

دنیای اقتصاد : امروز سالروز تولد همایون خرم، آهنگساز برجسته ایرانی است. هنرمندی که در دوران زندگی اش آهنگ هایی ساخت که بسیاری از آنها به خاطره جمعی مردم بدل شده است. یکی از مشهورترین آهنگ هایش قطعه «تو ای پری کجایی» بود که اولین بار اوایل دهه 50 با صدای حسین قوامی و شعر هوشنگ ابتهاج از رادیو پخش شد. چند سال پیش ابوالحسن مختاباد، روزنامه نگار و پژوهشگر موسیقی با همایون خرم مصاحبه ای کرده بود درباره چگونگی ساخت این قطعه. آن مصاحبه شاید دقیق ترین روایت درباره این اثر ماندگار است. در حالی که در کتاب «غوغای ستارگان» که خاطرات این استاد برجسته را در برمی گیرد هم درباره این قطعه خیلی گذرا و پراکنده صحبت شده است. آنچه می خوانید مصاحبه ابوالحسن مختاباد با استاد خرم است.
 جناب خرم دقیقا چه زمانی به فکر ساخت ترانه «تو ای پری کجایی» یا همان «سرگشته» افتادید؟

 به گمانم سال 51 یا 52 بود که آقای ابتهاج تازه مسوول موسیقی رادیو تلویزیون شده بود. به من زنگ زد و گفت: «علاقه مندم ملاقاتی با هم داشته باشیم.» قراری گذاشتیم در دفترش در میدان ارگ و من رفتم و او شروع کرد به تعریف و تحسین درباره کارهای من و گفت: «از قدیم کارهای شما را پیگیری می کردم و ادامه داد که برنامه های دیگری هم که شما مثل برنامه سوم که سرپرست آن اجراها بودید که یکی ساز می زد (شریف و شهناز و ناهید و حافظی و عودش رحمان پور و حسین همدانیان ضربش بود) و شما قطعاتی می نوشتید و خواننده مرد بود و خواننده زن نداشت، من گوش می دادم.

 چه کسانی می خواندند؟

قوامی، محمودی خوانساری، ایرج، گلپایگانی و شجریان که آنجا به عنوان سیاوش بیدگانی می خواند. آقای ابتهاج گفتند که تمامی این کارها را می شنیدند و تعریف کرد و گفت با چه دستگاه های دقیقی همه این برنامه ها را ضبط کرده اند و فهمیدم که ایشان چه عشقی به موسیقی دارند. یا آهنگی روی شعر ابوسعید ابو الخیر ساختم که باز هم تعریف کرد و بعد دعوتم کردند که بروم به منزلشان.

 منزلشان کجا بود؟

در منوچهری. خانه باصفایی بود با باغچه که شبش رفتم آنجا. شب قشنگی بود و برخی از کارهایی را که با دستگاه حرفه ای شان ضبط کرده بودند گوش کردم. من خودم کارهایی را که می نوشتم و اجرا می کردم تنها یک بار گوش می کردم و دیگر هم فرصتی برای گوش دادن دوباره نداشتم و تاییدشان می کردم. هنگام گوش دادن به کارها آقای ابتهاج گفتند: «خیلی دلم می خواهد که روی یک آهنگی از شما شعر بسازم» من چیزی نگفتم اما وقتی روی بالکن، هوای خوب و نسیم و باغچه و شب اواخر تابستان را دیدم گویی باران نت بود که می بارید. بلافاصله رفتم توی بالکن نشستم و این آهنگ را از بالا تا پایین نوشتم. حتی جواب های ارکستر پشت هم آمد. واقعا کمتر زمانی بود که یک آهنگ تمام و کمال به ذهن بیاید، از صفر تا صدش و به همین دلیل است که برخی از دوستان و شنوندگانی که این کار را می شنوند می گویند این آهنگ زمینی نیست و من هم معتقدم که به بنده این آهنگ را دادند و «تو ای پری کجایی» الهامی بود که به من شد، الهامی که تمام و کمال آمد. آهنگ را برای ایشان اجرا کردم خیلی خوشحال و مشغول ساختن شعرش شد.

 یعنی ابتدا شما آهنگ را ساختید و بعد ایشان رویش شعر گذاشتند؟

بله و چقدر هم کار چفت شد با شعر.

 پیشنهاد خواننده را هم آقای ابتهاج دادند؟

آن زمان رسم بود که تمام آهنگ های باکلام را معمولا خوانندگان زن می خواندند و آقای ابتهاج اسم خواننده ای را آورد که من گفتم نه و توصیه کردم این اثر را باید یک صدای خسته ای بخواند و به نظر من قوامی خوبه. خیلی تعجب کرد و جالبه که بعدها دیدم که یکی از این خوانندگان موردنظر آقای سایه نتوانست این اثر را به خوبی اجرا کند.

 به نظر شما شعر این ترانه عاشقانه است؟

هم عاشقانه است و هم عارفانه؛ چرا که از یکسو نشان می دهد چیزی گم شده است که هم می تواند معشوق باشد و هم می تواند محبوب ازلی و ابدی به حساب آید.

 آقای اصفهانی هم این کار را با تنظیم جناب روشن روان خواندند؟

بله، آن هم اجرای خوبی بود و آقای اصفهانی چون تحریرهای خاص خودشان را پیاده کردند به گمانم کلیت اثر خوب از کار درآمده است.

 بازتاب های کار را تاکنون پیگیری کرده اید؟

بله. از جمله ترانه هایی است که هر کسی که مرا می بیند از آن یاد می کند.