آرشیو دو‌شنبه ۹ تیر ۱۳۹۹، شماره ۳۷۵۳
جهان
۸

چرا جهان باید نگران پیروزی ترامپ باشد

در روزهای اخیر آمریکا هم زمان با سه بحران مواجه بوده است: جهان گیری یک بیماری که برای بسیاری یادآور آنفلوانزای اسپانیایی سال 1918 است، رکودی اقتصادی که به اندازه رکود سال 1929 جدی است و جنبشی اعتراضی که همه را یاد اتفاقات سال 1968 انداخته است؛ اما در همه این شرایط مشابه، آمریکا هیچ وقت رهبری مانند دونالد ترامپ، رئیس جمهوری فعلی این کشور، نداشته است.

وب سایت آسیاتایمز در گزارشی می نویسد که خاورمیانه و به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس آن به عنوان کشورهایی که به شدت از سیاست های ایالات متحده متاثر می شوند، باید به تحولاتی که ممکن است بعد از انتخابات ریاست جمهوری سوم نوامبر رخ دهد، دقت کنند. رئیس جمهوری بعدی این کشور چه از میان جمهوری خواهان محافظه کار و چه از میان دموکرات های لیبرال انتخاب شود، همان طور که تجربه چند دهه اخیر نشان داده، سرانجام این رهبران به میانه روی، روی می آورند. پیروزی هر کدام از آنها ممکن است برای مدتی همراهی هر دو مجلس کنگره را به دنبال داشته باشد؛ اما دو سال بعد در انتخابات میان دوره ای، سازوکار روی کار آمده دوباره از سوی مردم ارزیابی می شود. چنین وضعیتی همواره روسای جمهور آمریکا را وادار کرده تا به دنبال مصالحه و اجماع باشند. این دقیقا همان اتفاقی است که به هیچ وجه برای دونالد ترامپ و در دوره او رخ نداد. ترامپ نه تنها هرگز به مصالحه و اجماع اهمیت نداده بلکه با تکبر و خودبزرگ بینی اش آن را نابود کرده است. راست، چپ و میانه برای او هیچ معنایی ندارد. خودپسندی او و دشمن سازی از رقبا به تحسین و تشویق های فرقه ای دامن زده است؛ مسئله ای که باید برای آنهایی که در خاورمیانه زندگی می کنند، آشنا باشد. او خودش را رهبری «قدرتمند» به تصویر کشیده است؛ رهبری که می تواند هر کسی را به زانو درآورد. این ویژگی او در کنار دیگر خصوصیاتش این بار ما را به یاد تاریخ خاورمیانه و ظالمان و دیکتاتورهای آن می اندازد.

آیا میدان لافایت، «میدان التحریر» واشنگتن است؟ نه، قطعا نه. حتی با تحلیل و نگاهی پرت هم نمی توان چنین نتیجه ای گرفت؛ اما وقایع میدان لافایت می تواند تبدیل به کابوسی شود که برای همیشه در یادها بماند. با وجوداین، حصارکشی اطراف کاخ سفید قطعا یادآور کشورهایی است که از لحاظ سیاسی بی ثبات هستند و همه تلاش شان این است که از نمادهای اقتدارشان -رادیو و تلویزیون و کاخ رئیس کشور- محافظت کنند. اینجاست که باید به ترامپ یادآوری شود که چرا به محل اقامت رئیس جمهوری در آمریکا فقط می گویند «خانه» نه «کاخ».

با همه اینها یک تفاوت بین ترامپ و دیکتاتورها، ظالمان و خودکامه های شناخته شده و منفور خاورمیانه وجود دارد. ترامپ تنبل است؛ دانش او شکننده و شرم آور است. او به طور کامل غرق جاه طلبی است و ماکس وبر را در حالی که صد سال از مرگش می گذرد، به اشتباه یک پروتستان می داند و از این اشتباهش هیچ حس خجالتی ندارد و این می تواند ترسناک ترین جنبه ریاست جمهوری او باشد. ترامپ ایده، ایدئولوژی و حس عدالت خواهی ندارد. ممکن است کسی وسوسه شود تا او را نیهیلیست فضای سیاسی آمریکا بداند. در هر صورت او احمق تر از آن است که بفهمد این واژه یعنی چه و تنبل تر از آن است که برای اینکه کاری کرده باشد، به یک ایدئولوژی نزدیک شود. اینکه ریاست جمهوری او بیشتر از چپ به راست گرایش دارد، از انتخاب و ترجیح او ریشه نمی گیرد؛ بلکه به این دلیل است که راست گرایی بیشتر در خدمت خواسته های شخصی اوست و هرچه طمع او بیشتر شود، او بیشتر به راست گرایش پیدا می کند.

در خاورمیانه ترامپ از شاخه ای به شاخه دیگر پریده است؛ در سوریه، عراق، فلسطین و اسرائیل. او در نمایشی تمام عیار از توافق هسته ای با ایران خارج شد؛ اما اکنون از فرصت دادن به تهران برای دستیابی به «توافقی بزرگ» صحبت می کند. آن طور که روزنامه نیویورک تایمز نوشته، او ادعا کرده که ایران در صورت مذاکره با او پیش از انتخابات نوامبر می تواند از شرایط بهتری بهره مند شود.

هراس خاورمیانه

در ساحل جنوبی خلیج فارس، تاکنون اختلاف نظر بسیاری درباره رابطه با ترامپ وجود دارد؛ به ویژه اینکه ایرانی ها با اعتقاد به اینکه جو بایدن، رقیب دموکرات ترامپ در انتخابات پیروز می شود، از مذاکره با ترامپ خودداری کرده اند. اما مسئله این است که اگر ترامپ از ناآرامی های این تابستان جان سالم به در ببرد و آمریکا به شکلی احمقانه مانند گذشته از دل این تحولات به سلامت عبور کند، این احتمال وجود دارد که ترامپ دوباره به عنوان رئیس جمهور انتخاب شود.

برخی روسای جمهور صرف نظر از مبارزه در انتخاباتی دیگر تلاش می کنند تا میراثی از خود بر جا بگذارند. ترامپ که سه سال و نیم گذشته را صرف دوباره شکوهمندکردن آمریکا کرده است، نه تنها هیچ اثری از معنای «شکوه» بر جای نگذاشته بلکه نشانه ای از این رویکرد را حتی ابراز نکرده است.

در این ماه های باقی مانده ترامپ احتمالا به همین روند خودمحورانه خود ادامه می دهد. او ممکن است حتی از این تنبل تر شود و تمام انگیزه اش را حتی برای وانمودکردن به اینکه رهبر آمریکاست، از دست بدهد. اینکه این ماجرا برای شهروندان آمریکا چه معنایی خواهد داشت، مشخص نیست؛ اما برای بقیه جهان ابقای فردی بدون دکترین آگاهانه در پیشبرد رویکرد استراتژیک بی ثباتی آن هم به عنوان یک ابرقدرت تنها، تصور بسیار ترسناکی است. در این نگرانی و وحشت آسیا و اروپا هر دو شریک اند؛ اما خاورمیانه که به شدت تحت تاثیر سیاست خارجی آمریکاست و تنها در یک دهه اخیر قربانی خشونت ها و جنگ های آن بوده، باید جدی تر از دیگران به گزینه های پیش رویش فکر کند.

ترامپ در مدت زمان حضورش در کاخ سفید نتوانسته راهبرد مشخصی را درباره خاورمیانه و تحولات آن دنبال کند. اقدامات و سیاست بدون اصول دونالد ترامپ در دوران ریاست جمهوری پیش بینی اهداف او را دشوار می کند؛ اما به نظر می رسد استراتژی او در خاورمیانه بر دو اصل اساسی استوار است؛ نخست حمایت همه جانبه از اسرائیل و دوم فشار حداکثری بر ایران که البته این فشار را هم در راستای حمایت از تل آویو می توان تفسیر کرد.

جفری آرونسون، کارشناس مسائل خاورمیانه، در گفت وگو با دویچه وله می گوید: «دولت ترامپ نخستین دستگاه دولتی آمریکا نیست که موضعی طرفدارانه دارد. آمریکا در بحران خاورمیانه همواره به نوعی نقش وکیل مدافع اسرائیل را ایفا کرده است». او با اشاره به تغییر این وضعیت، می افزاید: «دولت ترامپ ناکامی های سیاست صلح در خاورمیانه در دهه های اخیر را بررسی کرده و در نهایت تصمیم گرفته از همه استراتژی های جامعه بین المللی و هرگونه دیپلماسی خداحافظی کند».

در حال حاضر شرایط به گونه ای پیش رفته است که کشورهای قدرتمندی مانند عراق، سوریه، لیبی و مصر در شمال آفریقا به شدت بی ثبات و تضعیف شده اند و نه تنها توان بازیگری در فراسوی مرزهای خود را از دست داده اند بلکه تنها درگیر بی ثباتی های داخلی هستند. این گونه مسئله فلسطین در میان کشورهای مسلمان به حاشیه رانده شده و توازن قوا به شدت به نفع اسرائیل شده است.

یکجانبه گرایی، جنگ طلبی و انزواطلبی ترامپ وضعیت منطقه خاورمیانه را شکننده تر از پیش کرده است. واقعیت های جاری در منطقه، به سرعت خود را بر دولت ترامپ تحمیل کردند. آن گونه که ترامپ ادعا می کند، به دنبال جنگ نیست؛ اما اوضاع و احوال آن چنان شکننده و بی ثبات شده است که این احتمال وجود دارد که نتوان از وقوع جنگ اجتناب کرد.

رقابت بایدن و ترامپ در جهانی متفاوت

روزنامه نیویورک تایمز نیز در تحلیلی می نویسد بحران های کنونی، تنگنای اقتصادی ناشی از آن و اعتراضات علیه نژادپرستی، آمریکا را به چپ یا به راست سوق خواهد داد و سرانجام کشور در روز انتخابات کجا آرام خواهد گرفت. آندریا بنجامین، استاد مطالعات سیاسی در دانشگاه اوکلاهاما، می گوید: «اکثریت سفیدپوستان سرانجام به حقیقتی رسیدند که مردم سیاه پوست از دیرباز از آن آگاهی داشتند: نژادپرستی سامان یافته، واقعی است؛ اما نژادپرستی بین فردی روزانه نیز واقعی تر و بسیار دردناک تر است». او باور دارد که اعتراضات آگاهی می آورد و امکان تغییری واقعی وجود دارد. تغییر افکار خوب است؛ اما برای تغییر شرایط زندگی سیاهان باید منتظر عمل و اقدام واقعی بود و درباره آماده بودن آمریکایی ها برای این تغییر ها، خوش بینی کمتری وجود دارد.

استفان انسولابهیر، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد، نیز می گوید: «از سال 2014 چرخش چشمگیری به سوی لیبرالیسم رخ داده است؛ اما کشور هنوز خود را بیشتر راست گرا یا محافظه کار می داند تا لیبرال». او با اشاره به اینکه جمهوری خواهان سنتی با موضع سختگیرانه علیه قتل جورج فلوید به دست پلیس، پشتیبانی شمار چشمگیری از رای دهندگان مناطق حومه را به دست آورده اند، تاکید می کند: اما نباید فراموش کرد که آخرین تجربه مشابه، تحولات لس آنجلس در 1992 میلادی بود که سرانجام با پیروزی دموکرات ها به پایان رسید.

شافنر همچنین به یافته هایی اشاره می کند که در 2016 میلادی انکار وجود برتری سفیدپوستان، ارتباط عمیقی با رای دادن به ترامپ داشت و حتی یک عامل قدرتمند برای پیش بینی چرخش از رای دادن به اوباما در 2012 به پشتیبانی از ترامپ در 2016 بود. پذیرش یا انکار نژادپرستی در گزینه های انتخاباتی رقابت کنگره در 2018 میلادی نیز یک عامل پیشگویی کننده بود. در 2016 میلادی، 43 درصد از سفیدپوستان بزرگسال در آمریکا وجود برتری سفیدپوستان در ایالات متحده را قبول داشتند. در نظرسنجی 2020 میلادی این رقم به 57 درصد رسید؛ اما شافنر تاکید دارد که برای خوش بینی در این زمینه باید با احتیاط عمل کرد؛ چرا که معلوم نیست این پذیرش با پایان یافتن اعتراضات، همچنان ادامه داشته باشد.

با این حال کارشناسان علوم سیاسی از جمله مگان مینگ فرانسیس و جیک گرومبا از دانشگاه واشنگتن باور دارند که این تغییر رفتار و گرایش، به ویژه میان جوانان سفیدپوست، ماندگار بوده و پیامدهای چشمگیری برای انتخابات و سیاست سازی های آینده خواهد داشت. تاتیش انته تا، از دانشگاه ماساچوست نیز می گوید نوعی حرکت به سوی سیاهان و دورشدن از حوزه های انتخاباتی محافظه کاران به وجود آمده است و شاهدیم که چگونه کنشگری جنبش اجتماعی و افکار عمومی اکنون پیشران رفتار نخبگان محافظه کار شده است. دنیل کیو. گیلیون، استاد دانشگاه پنسیلوانیا و نویسنده کتاب «قدرت سیاسی اعتراض»، باور دارد که آمریکا از 2016 میلادی چپ گرا شده و نه فقط اعتراضات علیه قتل جورج فلوید بلکه گروهی از اعتراضات، در این روند نقشی کلیدی داشته اند.

اما کریستوفر سباستین پارکر، استاد دانشگاه واشنگتن، معتقد است که فقط بحران کووید19 و قتل جورج فلوید عامل تشدید چپ گرایی در آمریکا نیست بلکه بازیگر کلیدی و پیشران اصلی جنبش چپ گرا، شخص ترامپ است؛ رئیس جمهوری که هر کاری می کند تا به آتش بحران دامن بزند و از این رو بروز پیامدها دور از ذهن نیست. با انتخاب ترامپ، آمریکایی های آسیایی تبار و لاتین تبار بیش از هر زمان دیگری به جامعه سیاه پوستان نزدیک شده اند.

جو تریپی که یکی از مشاوران حزب دموکرات است، در عین حال تاکید می کند هرچه رنج و آسیب ما از کرونا، بی کاری و اعتراضات بیشتر می شود، شاهد آشوب و هرج ومرج بیشتری هستیم. اگر ترامپ نماد آشوب و بایدن نماد اجتماع و یکپارچگی است، کشور کدام را انتخاب خواهد کرد؟ من باور دارم که شمار فراوانی از زنان جمهوری خواه، جوانان جمهوری خواه و تحصیل کردگان جمهوری خواه در مناطق حومه، بایدن و یکپارچگی را انتخاب خواهند کرد؛ چراکه آنان از آشوب و هرج ومرج فرسوده و کلافه شده اند.

رفتار محتاطانه دموکرات ها

با همه این اوصاف دموکرا ت ها بسیار محتاطانه در حال رصد اتفاقات هستند. چهار سال پیش ابتدا به نظر می رسید که هیلاری کلینتون، رقیب آن زمان ترامپ در انتخابات، با اختلاف بالایی در سطح آمریکا و در ایالت های میشیگان، ویسکانسین و پنسیلوانیا (ایالت هایی که به پیروزی نهایی ترامپ کمک کردند) پیروز است؛ اما در هفته های پایانی قبل از انتخابات، جمهوری خواهان بر سر حمایت از ترامپ توافق کردند و این منجر به پیروزی او شد. ترامپ در سال جاری هم به دنبال تکرار این تجربه است. او به دنبال آغاز نبردی در حوزه های بهداشت و درمان و روابط نژادی است. ترامپ بعد از هشدار درباره امکان وقوع تقلب در انتخابات 2016 علیه خودش، بدون ارائه هیچ گونه سند و مدرکی عنوان کرد کمپین انتخاباتی پاییز سال جاری منجر به «فاسدترین انتخابات تاریخ» می شود. ترامپ و بسیاری از جمهوری خواهان مشغول سرکوب طرح رای گیری غیابی هستند که به گفته آنها دست بالاتر را به دموکرات ها می دهد؛ هر چند سند و مدرکی در حمایت از آن ارائه نکرده اند. بسیاری از جمهوری خواهان بی سرو صدا درباره وضعیت بدبین هستند اما برخی دیگر نیز از بابت همان عواملی که دموکرات ها را نگران کرده، دلخوش هستند.