آرشیو پنج‌شنبه ۹ مرداد ۱۳۹۹، شماره ۳۷۸۰
علم
۷
علم از دریچه سینما

گذر زمان

دکتر عبدالرضا ناصرمقدسی (متخصص مغز و اعصاب)

حجم بالای کرونا و بیمارانی که درگیر می شوند، حتی این نوشته های من در مورد سینما را نیز تحت تاثیر قرار داده است. این هفته آن قدر خسته بودم که فقط می توانستم فیلمی را برای تفریح نگاه کنم؛ یک فیلم اکشن و پرحادثه که مجذوبم کرده و کمی حالم را بهتر کند. با اینکه در نظر داشتم فیلمی دیگر را برای یادداشت این هفته ببینم، فیلم اکشن «نگهبان قدیمی» را نگاه کردم. فیلمی که تا حدی علایق من را هم در خود داشت؛ هم صحنه های اکشن بسیار زیبایی داشت و هم یک تم باستانی و رمزآلود نیز ضمیمه آن شده بود. غافل از اینکه این فیلمی که ظاهرا برای تفریح ساخته شده است، عمیقا مرا به فکر فروبرد و سبب شد که یادداشت این هفته را به آن اختصاص دهم. فیلم داستانی قدیمی دارد. تعدادی نامیرا که در لحظات حساس بشری حضور پیدا می کنند و سعی می کنند در برابر بدی ها بجنگند. آنها نمی میرند. بدنشان به نحو شگفت آوری می تواند زخم هایشان را بهبود بخشیده و این گونه دوباره در مدت بسیار کوتاهی سرپا شوند. نامیراها یا جاودانان موضوعی تکراری در اساطیر ملل مختلف است. آنها به دلایل جادویی نمی میرند. زخم هایشان به شکل معجزه آوری خوب می شود و همواره جوان می مانند. علت همیشه جادویی است. یک نیروی ماوراءطبیعی این امتیاز را به آنان می بخشد اما در فیلم «نگهبان قدیمی» ظاهرا این گونه نیست. یک بحث علمی در بطن این داستان اتفاق می افتد. نامیراها از نظر تاریخ اساطیری همیشه وجود داشته اند اما در اساطیر کسی به دنبال کشف راز آنها برای بهبود بیماری ها نیست. کسی نمی داند که ارتباط نامیرایی با یک بیماری کشنده مثل سرطان چه می تواند باشد. برای همین است که نامیراها از منظر اساطیری عمری را بدون آنکه مورد توجه دانشمندان قرار بگیرند، زندگی می کنند. تا اینکه جهان از شکل اساطیری خارج و وارد دنیای مدرن عقلانی و علم محور می شود. در چنین دنیایی نامیرایی وجود ندارد. همه می میرند و تلاش دانشمندان برای جلوگیری از مرگ به جایی نمی رسد. حال سینما این نامیراهای بسیار کهنسال را وارد جهان علمی و عقلانی می کند. کمی دور بایستید و تصور کنید دانشمندان کسی را پیدا کنند که نامیراست. بی شک شکل سوالات با جهان اساطیری بسیار متفاوت خواهد بود. چرا نامیراست؟ چه ویژگی ژنتیکی ای سبب نامیرایی شده است؟ چگونه سلول ها و بافت های صدمه دیده می توانند خود را بازسازی کنند؟ این سوالات بسیار سریع وارد ذهن دانشمندان می شود. خیلی ها می خواهند نمونه ای از خون یا بافت چنین افرادی را داشته باشند. اگر راز آن را متوجه شوند، می توانند عمری جاودان به انسان ببخشند، می توانند بسیاری از بیماری ها را درمان کنند و البته می توانند سود بسیاری به جیب بزنند. همه اینها دستمایه فیلمی شده با نام «نگهبان قدیمی». این فیلم محصول سال 2020 و با بازی «شارلیز ترون» است. داستان در مورد گروه کوچکی از نامیراهاست که هر یک در زمانی متولد می شود. وقتی یکی متولد می شود، مابقی نامیراها خواب او را می بینند و این گونه او را می یابند و او نیز به جمع نامیراها اضافه می شود. آنها هر جا که اتفاق بدی در حال وقوع باشد، مداخله کرده و سعی در حفظ انسان ها دارند. کسی به وجود آنها شک نمی کند تا اینکه دنیا مدرن می شود و بیماری مفهوم علمی پیدا می کند. انسان ها متوجه می شوند که مرگ به طور کلی پایه ای پاتولوژیک و علمی دارد. متوجه می شوند که سرطان چیست و چگونه می تواند باعث مرگ شود. متوجه می شوند که باید برای مقابله با سرطان دست به راه ها و اقدامات علمی زد. اما تمام راه ها به شکست منجر می شود. سلول های سرطانی رشد کرده و این گونه افراد را به کام مرگ می برند. این گونه است که همسر یکی از همین مبتلایان به سرطان که خود ماموری امنیتی بوده و به دنبال راهی برای پایان دادن به این رنج بیماری است، به وجود افراد نامیرا به ویژه یکی از آنها که اندی نام دارد و جنگجویی باستانی با عمری بسیار دراز است، شک می کند. از همین جا داستان ما هم شروع می شود. او دامی بسیار حرفه ای برای نمایش توانایی این گروه نامیرا پهن می کند. دامی برای اینکه نشان دهد چنین کسانی وجود دارند؛ یک آدم ربایی گسترده در تونس. تندروها کودکانی را از یک مدرسه دزدیده اند. مامور ما که در واقع ارتباطات امنیتی بسیار گسترده ای دارد، توسط واسطه هایی از این گروه نامیرا می خواهد آنها را نجات دهند. آنها هم اقدام می کنند. اما وقتی به محل مزبور می رسند، متوجه می شوند که یک تله بوده، یک تله برای نمایش نامیرایی. اما آن کسی که آن طرف خریدار این نامیرایی است، صاحب یک شرکت بزرگ داروسازی است؛ شرکتی که به دنبال راز جاودانگی است؛ راز نمردن. اینکه چگونه بتوانند به تلومر که در واقع مانند یک سپر حفاظتی از ژنوم سلول ها عمل می کند، عمر بی انتها ببخشند. غافل از اینکه حتی این نامیرایان کهنسال نیز زمانی می میرند. زمانی داستان آنها به پایان می رسد و انگار مرگ داستان تقدیرشده تمام انسان هاست و اگر کسی هم در دنیای علمی به ظاهر نامیراست، علتی دارد. علتی که با اینکه چندین بار در فیلم تکرار می شود ولی در عین حال گفته می شود که این علت بر هیچ کس مکشوف نیست و همین رازآمیز بودن داستان را چندبرابر می کند. پس از اثبات اینکه چنین نامیراهایی وجود دارند، تعقیب و گریز در فیلم آغاز می شود. تعقیب و گریزی که دیدنی است و با هنرمندی تمام طرح ریزی شده است. استفاده از فنون رزمی قدیمی در کنار جنگاوری مدرن به خوبی عمق زمان را در این جنگجویان کهنسال به نمایش می گذارد. در این تعقیب و گریز یک نکته دیگر هم مشخص می شود. یکی از نامیراها به بقیه خیانت کرده است. یکی که از تنهایی خسته شده، یکی که عمر دراز فقط اندوهی طولانی برای او به ارمغان آورده است. حالا با این همکاری می خواهد راهی برای مردن بیابد. راهی که البته درست نیست ولی بسیار تامل برانگیز است. اینکه شاهد مرگ تمام عزیزانت باشی، خود اندوه بسیار بزرگی است که فقط و فقط با مرگ حل می شود. شاید مرگ جزئی از انسان باشد، جزئی از وجودش و برای همین است که از زمان «گیلگمش» تاکنون این جست وجوی جاودانگی بدون نتیجه بوده است. سر آخر هم شرکت داروسازی مریک موفق نمی شود و نامیراها دوباره دور هم جمع می شوند و به کار همیشگی خود یعنی مقابله با بدی ها می پردازند. اما یک چیز دیگر نیز در این فیلم وجود دارد: گذر طولانی زمان بسیاری از چیزهای مهم را بی اهمیت می کند. انگار همه چیز و همه کس سپری شده اند.