آرشیو دو‌شنبه ۲۴‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۹۸۴
باشگاه اقتصاددانان
۳۱

کارنامه اوپک پلاس

یوسف الشماری (اویل پرایس)

 در هفته ای که گذشت قیمت نفت تحت فشار شدید قرار داشت و روز جمعه در پایان معاملات هفته قیمت نفت برنت و نفت آمریکا به ترتیب در محدوده 5/ 39 و 5/ 37 دلار قرار گرفت. کاهش قیمت ها در روز سه شنبه دو هفته پیش، بیشترین میزان از ماه ژوئن بود. علل گوناگونی برای این تحول در بازار نفت مطرح شده است. افزایش تولید نفت در خلیج مکزیک پس از عبور توفان لورا یکی از علل وارد شدن فشار بر قیمت ها بود. قبل از آنکه این توفان به خلیج مکزیک برسد تولیدکنندگان نفت منطقه، تولید خود را به میزان قابل ملاحظه ای پایین آورده بودند، اما توفان یاد شده خسارت زیادی وارد نکرد، در نتیجه شرایط خیلی زود به حالت عادی بازگشت.

عامل دیگری که سبب افت قیمت ها شده ابهام ها درباره میزان پایبندی اوپک پلاس به برنامه کاهش عرضه است. این یک عامل بسیار مهم فشار بر قیمت هاست. زیرا برنامه یاد شده در بالا بردن قیمت ها بسیار موثر بوده است. اگر نشانه هایی از کاهش پایبندی نمایان شود، شرایط بازار نفت دشوار خواهد شد. افزایش تولید نفت اوپک پلاس در ماه گذشته نیز در افت قیمت ها موثر بوده است. برخی منابع اعلام کرده اند احتمالا عراق تقاضا خواهد کرد فرصت برای جبران عدم پایبندی به سهمیه تولید، دو ماه دیگر تمدید شود و یک نکته بسیار مهم این است که سخنان وزیر انرژی روسیه درباره ضرورت افزایش تولید نفت اوپک پلاس سبب شده نگرانی هایی درباره تداوم همکاری های این کشور با اوپک در حوزه برنامه کاهش عرضه پدید آید. از آنجا که این برنامه یکی از ستون های اصلی متوازن شدن بازار و رشد قیمت ها بوده، اگر روسیه و عربستان اقداماتی انجام دهند که برنامه یاد شده تضعیف شود قیمت ها به شدت کاهش خواهد یافت. از پیش رشد قیمت ها کند شده بود و احتمال بر هم خوردن توافق کاهش تولید سبب افت قیمت ها شد.

ضعف اقتصاد جهان یکی از عوامل مهم پایین باقی ماندن قیمت نفت در ماه های اخیر بوده است. پس از آغاز همه گیری کرونا، دولت ها برای جلوگیری از شیوع این ویروس، اقتصادها را تعطیل کردند. با آنکه مدتی است فعالیت های اقتصادی از سرگرفته شده، اما برخی شاخص های اقتصادی از جمله وضعیت بازار کار مطلوب نیست. گزارش اخیر وزارت کار آمریکا نشان داد ماه گذشته میلادی نرخ بیکاری در این کشور به 4/ 8 درصد کاهش یافته است. در ماه ژوئیه یعنی ماه قبل از آن این رقم 4/ 10 درصد بود. با آنکه نرخ بیکاری کاهش یافته، اما هنوز میلیون ها نفر از کسانی که اوایل دوره همه گیری کرونا شغل خود را از دست داده بودند به سر کار بازنگشته اند و تحلیلگران معتقدند از این پس کاهش نرخ بیکاری کندتر خواهد شد و یک عامل دیگر را نیز باید به این عوامل منفی افزود و آن، اقدام عربستان در دادن تخفیف 4/ 1 دلاری به مشتریان آسیایی است که نشان دهنده ضعف تقاضاست.

وضعیت اقتصاد چین به عنوان بزرگ ترین واردکننده نفت در جهان بر بازار نفت اثرات بزرگ دارد. در چند ماه اخیر بهبود شرایط اقتصادی این کشور یک عامل رشد قیمت ها بوده است. گزارش ها نشان می دهد شاخص فعالیت های تولیدی در چین در ماه جاری نسبت به ماه گذشته در سطوح بالاتری قرار گرفته و می توان گفت وضعیت این بخش به سطوح قبل از بحران کرونا بازگشته است اما کاهش واردات نفت این کشور در ماه جاری و برای ماه آینده نسبت به دو ماه پیش یک عامل مهم فشار بر قیمت ها بود. در واقع افزایش اخیر در واردات، از نیاز این کشور به نفت کاسته است. ماه قبل چین روزانه 2/ 11 میلیون بشکه نفت وارد کرد. افزایش ذخیره فرآورده های نفتی در چین بر تقاضا اثر منفی گذاشته است، طوری که پالایشگاه های چین به دنبال خریداران خارجی برای محصولات خود هستند و یک عامل دیگر که بر پیچیدگی شرایط افزوده است درگیری های مرزی بین چین و هند است که بر صادرات فرآورده های نفتی چین اثر منفی گذاشته است.

وضعیت عرضه نفت از سوی اعضای اوپک پلاس یک عامل بسیار مهم است که بر قیمت ها اثر می گذارد. گزارش ها نشان می دهد چهار تولیدکننده عضو این ائتلاف هفته قبل پیشنهاد خود برای کاهش بیش از پیش عرضه را ارائه کردند. گزارش اولیه از انرژی اینتلیجنس نشان می دهد ماه گذشته میلادی میزان پایبندی 10 عضو اوپک به برنامه کاهش عرضه 106 درصد بوده است. از جمله میزان پایبندی عراق 141 درصد بود. این کشور ماه قبل روزانه 46/ 3 میلیون بشکه نفت تولید کرد درحالی که ماه قبل از آن 76/ 3 میلیون بشکه در روز نفت تولید می کرد. از سوی دیگر میزان پایبندی نیجریه ماه قبل 130 درصد بوده است یعنی این کشور ماه گذشته روزانه 395/ 1 میلیون بشکه نفت تولید کرده است. رقم مربوط به ماه ژوئیه بالاتر بود. عراق خواستار تمدید دوماهه مدت اجرای وعده جبران عدم پایبندی خود در گذشته شده است.

اگر چه این اعداد امیدبخش هستند، اما تاثیر آنها بر بازار بزرگ نبوده است. امارات ماه قبل تحویل نفت به مشتری های آسیایی را 30 درصد کاهش داد با این حال میزان پایبندی این کشور به برنامه کاهش تولید به 82 درصد کاهش یافت زیرا امارات مجبور است برای تامین برق مورد نیاز خود،به میزان کافی گاز همراه نفت تولید کند. انتظار می رود ماه جاری میزان کاهش تولید نفت از سوی اوپک پلاس 15/ 1 میلیون بشکه در روز بیشتر از حدی باشد که بر سر آن توافق شده و اگر چنین شود میزان کاهش تولید این ائتلاف به 85/ 8 میلیون بشکه خواهد رسید درحالی که بر سر رقم 7/ 7 میلیون بشکه توافق شده بود.

با این حال اگر تقاضا ضعیف باقی بماند، احتمالا اوپک پلاس مجبور می شود بار دیگر کاهش عرضه را به 7/ 9 میلیون بشکه در روز برساند. این هفته روز پنج شنبه نشست پنل نظارتی اوپک پلاس برای بررسی وضعیت بازار نفت و میزان پایبندی به برنامه کاهش عرضه برگزار خواهد شد. از قبل حصول توافق بین کشورهای عضو ائتلاف اوپک پلاس یک عامل حمایت از قیمت ها بوده، زیرا این توافق نشان داده آنها می توانند برای حمایت از قیمت ها به طور یکپارچه برنامه ای را به اجرا بگذارند. تغییرات ذخیره نفت آمریکا یک عامل مهم دیگر است که بر قیمت ها اثر می گذارد. دو هفته پیش این ذخیره افزایش یافت و به بالاتر از 500 میلیون بشکه رسید. ذخیره بنزین نیز افزایش یافته و این به معنای افت مصرف است.

فعالان بازار نفت درباره کاهش تقاضا تحت تاثیر تداوم ضعف در اقتصاد جهان بسیار نگران هستند. افزایش موارد جدید ابتلا به ویروس کرونا در برخی کشورهای اروپایی، هند و آمریکا می تواند از تقاضا برای نفت بکاهد. مدت ها طول خواهد کشید تا همه گیری به شکل پایدار مهار شود.