آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۳
جامعه
۶
تحلیل

«نابرابری و بیکاری» علیه انتخاب عقلانی

فقرا به دلیل عدم تعادل در توزیع درآمدها زیر فشار روانی شدید، تسلیم انتخاب های غیرعقلانی می شوند.

به گزارش ایلنا، کرونا، زلزله، سیل، رانش زمین، آتش سوزی و... همه و همه این روزها تهدیدی برای موجودیت انسان محسوب می شوند؛ موجودی که مستقیم و غیرمستقیم روزی خود را از روی سفره های رو یا زیر سطح زمین برمی دارد. بحران های طبیعی چه از جنس بیماری باشند و چه از جنس سوانح، هر یک بخش یا تمام زندگی انسان را از او می گیرند و منزوی اش می سازند. این گونه هر سال عده بیشتری فقیر می شوند؛ فقر مانند اسید که صورت انسان را از زیبایی تهی می کند، اجتماع را از هیبت می اندازد و خانواده را درگیر انتخاب های غیرعقلانی می کند. در یک نگاه کلی به آمار جهانی فقر، 800 میلیون نفر در جهان درگیر «فقر مطلق» هستند که به اذعان «بانک جهانی» و «صندوق بین المللی پول»، 

به دلیل تغییرات آب و هوایی، جنگ و... به این حال و روز افتاده اند. به ادعای بانک جهانی، کرونا، تعداد افراد درگیر فقر مطلق را تا انتهای سال 2020 به حدود یک میلیارد نفر می رساند. 

در نتیجه سال 2020 برای بشر به معنای تعمق رکود در زندگی میلیاردها نفری است که در آرزوی دسترسی به آب سالم، غذای گرم و جایی برای استراحت به سر می برند اما محققان «کینگ کالج لندن» و «دانشگاه ملی استرالیا»، در تحقیقی هشدار داده اند که پاندمی کووید19 ممکن است موجب افزایش فقر پایدار شده و پیشرفت های حاصل چند دهه را به عقب برگرداند. در این تحقیق، سناریوهای مختلف و درآمدهای متفاوت در دوران قرنطینه برای طراحی شوک اقتصادی کووید19 در سه سطح از فقر، مورد الگوبرداری قرار گرفت؛ 1.90 دلار، 3.20 دلار و 5.50 دلار در روز. برمبنای این تحقیق احتمال دارد 395 میلیون نفر در سطح دنیا بر اثر پاندمیک، به زندگی با فقر زیر 1.90 دلار در روز کشیده شوند. اگر درجه بندی فقر با زندگی زیر 5.50 دلار در روز را درنظر بگیریم، این جمعیت به 527 میلیون نفر افزایش می یابد. در این سناریو، بیش از یک ششم جمعیت جهان تحت یکی از انواع فقر شدید زندگی می کنند. به ادعای محققان، این افزایش آمار، اولین جهش مطلق در فقر جهانی از سال 1999 تا امروز است و همچنین هزینه پاندمی در درآمد از دست رفته تا 500 میلیون دلار در روز برای فقیرترین مردم جهان تخمین زده شده است.

کرونا به عنوان یک بیماری حتی ساکنان کشورهای توسعه یافته را هم از گزند فقر در امان نگذاشته است. بی بی سی گزارش داد که اقتصاد بریتانیا در بین ماه های آوریل و ژوئن دچار بیشترین آسیب شده است. این امر در دوره اعمال محدودیت های شدید خانه نشینی کرونا اتفاق افتاده است؛ دوره ای که رسما اقتصاد این کشور را وارد رکود کرد. اقتصاد این کشور در این دوره در مقایسه با سه ماهه اول سال 20.4درصد کوچک تر شد. در این دوره با تعطیلی فروشگاه های غیرضروری، خانوارها بسیار کمتر از قبل خرج کردند و تولید کارخانه ها و ساخت و سازها نیز به شدت کاهش یافت.

تحقیقات علمی چه می گویند؟ 

در تحقیقی که سال 2013 توسط تعدادی از محققان دانشگاه های هاروارد، پرینستون و بریتیش کلمبیا انجام شد، اثرات فشارهای ذهنی روی ذهن مورد بررسی قرار گرفت. در پی این تحقیقات مشخص شد که مقابله کردن با مشکلات مالی، به میزان کسر 13 واحد از IQ فرد یا یک بیداری شبانه روزی روی ذهن او اثر می گذارد. «علی کرمی» کارشناس اقتصاد رفتاری، با اشاره به این تحقیق در مورد تاثیرات فشارهای روانی ناشی از مشکلات اقتصادی بر نوع انتخاب ها گفت: «این نکته که تغییر شرایط مالی افراد بر توانایی های شناختی آنها تاثیرگذار است، باعث شد تا تحقیقات جدیدی صورت بگیرد. شاید فقر باعث شکل گیری نوعی ذهنیت شده که توجه افراد را تغییر داده و بر نحوه تصمیم گیری آنها اثر می گذارد. آنوج شاه، یکی از محققان این پروژه، گفته است که برخی افراد عقیده دارند که برای مقابله با فقر، باید ساختار اجتماعی فقیر بودن را به درستی شناخت و اینکه مردم به چه امکاناتی دسترسی دارند؛ از طرف دیگر، تعدادی معتقدند که ارزش ها و اهداف افراد فقیر تفاوتی با دیگران ندارد. این تفاوت در عقاید باعث شد تا فکر کنیم که شاید دلایل دیگری برای این اتفاقات وجود دارد.»  او با بیان اینکه جواب شرکت کنندگان در این آزمایش به درآمدشان وابسته بود، گفت: «بسیاری از شرکت کنندگان، به طرز غیرمنطقی، تخفیف را برای تبلت 300 دلاری قبول کردند اما همان تخفیف را برای خرید یک تبلت هزار دلاری مناسب طی کردن مسافت اضافه نمی دانستند. تصمیم درست اقتصادی همان تصمیمی است که گروه های فقیر گرفتند؛ اینکه بدون توجه به قیمت اولیه، مسافت مشخصی را در ازای دریافت مبلغ مشخصی طی کنند. اما گروه ثروتمندان میزان تخفیف را به صورت نسبی درنظر می گرفتند و مبلغ به دست آمده را به صورت درصدی مقایسه کردند. در نقطه مقابل این طرز تفکر، افراد فقیر میزان تخفیف را به صورت مطلق بررسی کرده و از نظر آنها، 50 دلار به دست آمده را می شد برای خریدهای خانه یا پرداخت قبض ها استفاده کرد.»  نتایج این آزمایش ثابت می کند که متغیرهای بیرونی مانند فشار بیکاری ناشی از شیوع کرونا، رکود اقتصادی یا تغییرات اقلیمی، تورم بالا، عدم دسترسی به امکانات آموزشی و فرهنگی در انتخاب های بد بسیار موثر هستند و راه هرگونه تاثیرگذاری و تغییر را به روی انسان می بندند و آنها را در چنبره احساسی رفتار کردن قرار می دهند؛ در حالی که انسان موجودی است که ذاتا در تصمیم گیری عقلانی است؛ آن هم به این دلیل که مغز برای محاسبه سود و ضرر تکامل یافته است. در یک نگاه کلی، فقرا به دلیل عدم تعادل در توزیع درآمدها، آن هم در شرایط بحرانی حاضر، نبود سیاست های حمایتی متمرکز و هدفمند، گنگ بودن ذهن سیاستگذار و نداشتن ارزیابی درست در مورد بحران های پیش آمده (طبیعی و غیرطبیعی)، زیر فشار روانی شدید قرار دارند؛ فشارهایی که موجب انتخاب های غیرعقلانی و آسیب زننده به جامعه می شود؛ چه در بعد اجتماعی و چه در بعد اقتصادی.