آرشیو چهار‌شنبه ۲۶‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۴۷۴۴
هنر و ادبیات
۱۱
گزارش

انتقاد محمد رحمانیان از جریان هایی که تئاتر را رصد می کنند

تئاتر بی خاصیت می خواهید

بابک احمدی

محمد رحمانیان به زودی نمایش «الد سانگز: عشق روزهای کرونا» را در تالار وحدت به روی صحنه می برد؛ نمایشی که به گفته کارگردان، متن آن محصول حال و هوای همین روزهای قرنطینه و شیوع ویروسی است که بر تمام ارکان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران و جهان اثر گذاشته. ترکیب عوامل و اظهارنظرها هم نشان می دهد محمد رحمانیان در تجربه جدیدش چندان دست به تجربه فرم خاصی نزده و مخاطب با همان شیوه مالوف سال های اخیر او، یعنی تلفیقی از موسیقی و نمایش مواجه است؛ شیوه ای که البته علاقه مندان و طرفداران خاص خودش را به سالن های تئاتر دعوت می کند. 

این کارگردان که با نگارش و اجرای نمایش هایی مانند «فنز»، «آرش/ساد»، «اسب ها» و «پل» شناخته می شود در نشست روز گذشته خود نهادهای مسوول رصد فعالیت های فرهنگی - هنری را تا حدی به باد انتقاد گرفت. او البته تاکید داشت که شاید به دلیل همین انتقادها، مجوز اجرای نمایش لغو شود؛ اتفاقی که ظرف سال های اخیر برای آقای رحمانیان رخ نداده اما به هرحال احتمالش هر لحظه وجود دارد.  اشاره محمد رحمانیان به افزایش سختی های کار هنری به نوعی یادآور نامه چندی پیش جمعی از اهالی تئاتر خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود؛ نامه ای که بعضی جوانب مندرج در آن انتقادهای متعددی به دنبال داشت. «ما ممیزی را رعایت کرده ایم؛ نه چون دوستش داریم یا پذیرفته ایمش یا برای مان محترم است؛ بلکه چون ساکن سرزمینی هستیم که عاشقانه دوستش داریم و قانون این سرزمین خوب یا بد ممیزی را بر گردن ما نهاده.» نویسنده! یا نویسندگان یادداشت معروف به  «نامه250 هنرمند» همان ابتدا به نکته ای اشاره کرده بودند که فارغ از بحث خاص پذیرش سانسور، بخش اصلی آن در اظهارات روز گذشته کارگردان شناخته شده تئاتر ما هم وجود داشت. محمد رحمانیان به افزایش فشارهای مختلف بر جامعه تئاتری و اصولا جامعه هنری اشاره کرد. «من واقعا باید این اخطار و گوشزد را به عنوان یک هنرمند بدهم چون وظیفه خودم می دانم که درباره مشکلات هنرمندان صحبت کنم. چند سال اخیر سطح مطالبات هنرمندان از دستگاه هایی که اتفاقات فرهنگی را رصد می کنند بسیار تقلیل پیدا کرده است و متاسفانه روز به روز وضعیت بدتر می شود. ما این تعداد هنرمند و کارگردان و نویسنده مانند حمید امجد، حسین کیانی و...  را اتفاقی به دست نیاورده ایم اما الان داریم اتفاقی از دست شان می دهیم. تئاتر را در شرایطی قرار داده اند که حرفی برای گفتن نداشته باشد و تبدیل به یک عنصر بی خاصیت شود که فقط برای سرگرمی است. همه باید کمک کنیم که این شرایط برداشته شود.»   وقتی به محتوای مجموع نمایش های روی صحنه طی سال های اخیر و رویکرد شورای نظارت اداره کل هنرهای نمایشی در ممیزی! نگاه می کنیم، گلایه های این کارگردان درست به نظر می رسد. ضمن اینکه هنرمندان دیگری هم بارها در خلال مصاحبه های خود نسبت به شیوع ویروس سرگرمی سازی صرف در تئاتر هشدار داده اند.  کارگردان نمایش «سرود سرخ برادری» در ابتدای نشست از ماجرای تعطیلی اجباری نمایش «روزهای رادیو» به دلیل بحران کرونا گفت و درباره ایده نوشتن نمایشنامه «عشق روزهای کرونا» توضیح داد. «نام نمایشنامه برگرفته از نام رمان «عشق سال های وبا» مارکز به ذهنم رسید. تمام تلاشم این بود که دین خودم را نسبت به اتفاقات این روزها ادا کنم. از ابتدا پیشنهادم برای اجرا در فضای باز بود که قرار است از پنجشنبه اجرا شود. به دلیل برخی کارشکنی ها و مشکلاتی که در دادن مجوز صورت گرفت زمان را از دست دادیم.» به گفته او اپیزود دوم نمایش برای احترام برومند نوشته و کلیت متن واکنش به روزی است نسبت به آنچه در جامعه جریان دارد. «برخی حوادث و مناسبات زاییده زمان کرونا است و اگر زمان خودش اجرا نرود دیگر کاربرد ندارد. نزدیک به 12 اپیزود برای کار نوشته شده اما تنها 6 اپیزود که همگانی تر هستند و در شرایط پرتنشی که داریم امکان اجرای شان بیشتر وجود دارد، به صحنه می روند. اپیزود دوم نمایش برای خانم احترام برومند نوشته شده است و داستانی درباره خانم برومند و سپری کردن روزهای کرونایی در منزل دارد. این اجرا بین 90 تا 100 دقیقه طول می کشد. در نگارش این متن بر وجهه مستند بودن این داستان ها مثل تعطیل شدن کار خیاط خانه ها یا تعطیلی مترو و قطع برق تاکید زیادی دارم. در مورد این نمایش فکر نمی کردم نمایشی به این سادگی، این همه دچار مشکلات گوناگون ممیزی شود اما خوشبختانه تا امروز 90 درصد مشکلات نمایش حل شده و 10 درصد باقی هم دیگر ارتباطی به ما ندارد.» گروه ظاهرا برای دریافت مجوز بخش های مرتبط با موسیقی و نمایش با مشکلاتی مواجه شده و این مساله در صحبت های کارگردان نمود داشت. «از همه جا مجوز داریم ولی دوستان صبح به صبح یا دنبال لغو مجوز ما هستند یا دنبال تعطیلی کارمان. تا همین 20 روز پیش آدم محترمی بودم ولی همین که بحث اجرا مطرح شد، بدترین و غیرمحترمانه ترین رفتارها را دیدم، بارها پشت در بسته اتاق ها ماندم و تماس هایم بی پاسخ ماند. اولین بار است که بخشی از وزارت ارشاد در مقابل بخشی دیگر می ایستد. گویی دچار مافیا شده ایم.»  از این جمع غزل شاکری درباره همکاری دوباره اش با محمد رحمانیان توضیحاتی ارایه داده است. «غزل شاکری نیز درباره همکاری با رحمانیان عنوان کرد: من اولین تجربه تئاترم در نمایش «روزهای آخر اسفند» با آقای رحمانیان بود. اطمینان بزرگی به من کردند و من با ایشان تئاتر را یاد گرفتم. آنقدر حجم مطالبی را که یاد گرفتم زیاد بود که یک شبه ره صدساله رفتم. به همین دلیل وقتی این پیشنهاد به من داده شد بسیار خوشحال شدم. آقای رحمانیان بی دلیل نقشی را به کسی پیشنهاد نمی دهند و در این روزهای کرونایی نیز هیچ کدام حال خوبی نداریم و به دنبال شرایطی هستیم که حال مان بهتر شود به همین دلیل از پیشنهاد بازی در نمایش استقبال کردم.» کارگردان نمایش «عشق روزهای کرونا» در بخش دیگری از صحبت هایش پیرامون جنبه مستند نمایش به مسوولیت کار روزنامه نگاران و تئاتری ها اشاره کرد. «روزنامه نگاران در صف اول ثبت این روزها هستند و ما اخبار و گزارش های آنان را درباره تاثیر این ویروس بر تغییر مناسبات زندگی ما، بهداشت، آموزش و پرورش، وضعیت مترو و... می خوانیم به طوری که یکی از اپیزودهای نمایش با بازی بهنوش طباطبایی مشخصا از اخبار گرفته شده است. ما نیز مانند روزنامه نگاران موظف به ثبت تجربه این روزها هستیم و به شیوه خودمان این اخبار و اتفاقات را پوشش می دهیم.» در این نشست، حسن علیشیری ترانه سرای این نمایش نیز توضیحاتی ارایه داد. «شش ترانه قدیمی فرنگی مبنای کار ما بوده و بر اساس هر ترانه فرنگی، یک ترانه ایرانی سروده شده که در مجموع شش اپیزود نمایش را کامل می کند.»این نمایش که از پنجشنبه (27 شهریور) روی صحنه می رود، پنج روز (هر روز دو نوبت) اجرا خواهد داشت و به گفته محمد رحمانیان امکان تمدید کار نیز وجود دارد.