آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۷۴۴۶
ایران زمین
۶

نیازهای واقعی چابهار به عنوان یکی از چهار شهر لجستیکی کشور چیست؟

شهر فرودگاهی نیاز ضروری برای کانال سوئز ایرانی

گروه ایران زمین:  فرودگاه کنارک در سیستان و بلوچستان و در 45 کیلومتری چابهار، پس از چند روز تعطیلی موقت، از امروز کار خود را با حضور دو ایرلاین آغاز می کند. البته در حال حاضر هیچ عملیات و خدمات سوختگیری در این فرودگاه انجام نمی شود و فقط هواپیماهایی اجازه فرود دارند که نیاز به سوختگیری نداشته باشند. طی روزهای گذشته و همزمان با تعطیل شدن فرودگاه کنارک، شاید این پرسش در اذهان عمومی به وجود آمده باشد که اصرار منطقه آزاد چابهار بر ساخت فرودگاه جدید چیست؟ آیا این امکان وجود ندارد با بخشی از هزینه های ساخت یک فرودگاه جدید در چابهار، فرودگاه کنارک بهسازی و تجهیز شود و تمهیدی مانند یک کریدور اختصاصی تعریف شود تا سرمایه گذاران خارجی را بعد از خروج از هواپیما به منطقه آزاد منتقل کند؟

طبیعی است که ساخت یک ترمینال یا تجهیز و بهسازی فرودگاه کنارک بسیار کم هزینه تر از ساخت یک فرودگاه جدید در منطقه آزاد چابهار است؛ اما با توجه به مسافت 45 کیلومتری فرودگاه کنارک تا منطقه آزاد چابهار، ساخت یک کریدور اختصاصی و حفاظت شده برای تردد تجار و بازرگانان از ساخت یک فرودگاه هم بیشتر هزینه دارد. از سوی دیگر فرودگاه کنارک، یک فرودگاه کد شده نظامی است که برخی فعالان اقتصادی و سرمایه گذاران خارجی تمایلی برای تردد از آن ندارند. چالشی که اکنون چابهار در حوزه فرودگاهی دارد، نظامی بودن فرودگاه کنارک است. فرودگاه کنارک به عنوان یک فرودگاه نظامی کد شده و بعضا تجار و بازرگانان برای تردد در یک فرودگاه نظامی ممکن است با چالش هایی مواجه شوند.

با توجه به موضوعات طرح شده باید گفت که شهر فرودگاهی نه یک ویترین که الزامی اساسی و نیازی راهبردی برای منطقه آزاد چابهار است. این نیاز اساسی که پرونده اش سال ها خاک می خورد و به بایگانی سپرده شده بود، با پیگیری و سرمایه گذاری سازمان منطقه آزاد شکل اجرا به خود گرفت. سازمان منطقه آزاد چابهار اعلام کرده است ساخت و تجهیز شهر فرودگاهی چابهار نافی همکاری مستمر سازمان منطقه آزاد و فرودگاه کنارک نبوده و به سیاق قبل، هر زمان فرودگاه کنارک نیاز به کمک و همراهی منطقه آزاد داشته باشد، سازمان منطقه آزاد با هدف رفاه حال مردم منطقه، حامی فرودگاه کنارک خواهد بود.

نیاز شهر لجستیکی چابهار به شهر فرودگاهی

رهبر معظم انقلاب با توجه به اهمیت استراتژیک چابهار فرموده اند: «چابهار یکی از نقاط ارتباطی مهم بین شرق و غرب و شمال و جنوب است.» این جمله ذات استراتژیک چابهار را توصیف می کند؛ نقطه ای خاص در نقشه تجارت و ترانزیت جهان که هر چه زیرساخت های ارتباطی و حمل و نقلی اش بیشتر توسعه پیدا کند، رونق و اشتغال و آبادانی را نه فقط برای چابهار به ارمغان می آورد که ثمرات توسعه را به کل کشور تسری می دهد. تاسیس شهر فرودگاهی چابهار در پاسخ به این نقشه راه روشن عملیاتی شد تا ظرفیت های ترانزیتی سواحل مکران را شکوفا کرده و باردیگر چابهار در تبدیل شدن به هاب ترانزیتی در منطقه قرار گیرد.چابهار به عنوان یکی از چهار شهر لجستیکی کشور که سرمایه گذاری های زیادی در آن با موضوع حمل ونقل در زمینه راه آهن و بندر و جاده صورت گرفته است، نیازهایش در حوزه حمل ونقل هوایی فراتر از یک فرودگاه معمولی است. مطالعات سند جامع لجستیک کشور، چابهار را به عنوان یک نقطه حساس تعریف کرده و حتی عنوان شهر لجستیکی بر آن اطلاق کرده است. در کشور چهار شهر لجستیکی تعریف شده که تهران بندر امام، بندرعباس و چابهار هستند. این انتخاب نشان دهنده سطح بالا و اهمیت جدی چابهار در حوزه حمل ونقل و لجستیک است. چابهار با تکیه بر ظرفیت ها و زیرساخت های حمل ونقل می تواند سهم چشمگیری در صحنه تجارت جهانی داشته باشد. ایده راه اندازی شهر فرودگاهی چابهار با هدف تقویت همین مزیت رقابتی شکل گرفته است.

توافقنامه های مهم زیادی در حوزه بین الملل وجود دارد که از طریق ظرفیت های ترانزیتی چابهار عملیاتی می شود. از جمله این توافقنامه ها می توان به توافقنامه چابهار میان سه کشور ایران، هند و افغانستان یا توافقنامه آسیای میانه بین کشورهای آسیای میانه و ایران اشاره کرد و حتی کریدور شمال به جنوب هم که از سوی دو کشور روسیه و هند بشدت دنبال می شود، محور اصلی آن چابهار است. تمام این توافقنامه ها بر ظرفیت های حمل ونقلی و ترانزیتی چابهار تاکید دارند. به فعلیت رسیدن این ظرفیت ها در حوزه جاده و بندر و ریل و البته به ثمر نشستن توافقنامه های بین المللی، نیازمند یک شهر فرودگاهی است؛ شهر فرودگاهی که نه فقط کارکردش نشست و برخاست هواپیما بوده و چیزی شبیه شهر فرودگاهی دوبی است و حجم بالایی از حمل ونقل کالا و همچنین ترانزیت کالا و مسافر را پوشش می دهد.

شکوفایی یک مزیت نوظهور

فاکتور دیگری که اهمیت شهر فرودگاهی چابهار را بیش از پیش بیان می کند، مفهوم جدیدی در صنعت حمل ونقل به نام حمل ونقل ترکیبی است. حمل و نقل ترکیبی می گوید برای کوتاه کردن مسیر مبدا تا مقصد می توان از مسیرها و حتی وسایل مختلف حمل ونقل بهره گرفت، حتی اگر دفعات تخلیه و بارگیری هم زیاد شود. اما تبدیل چابهار به یک مرکز حمل ونقل ترکیبی یک پیش شرط بزرگ دارد و آن این است که صاحب کالا در چابهار این امکان را داشته باشد که بتواند برای حمل کالایش تصمیم بگیرد که از کدام وسیله حمل استفاده کند. به عبارتی تمام بسترها و امکانات حمل و نقلی فراهم باشد تا بازرگان بر اساس اقتضائات زمانی و هزینه ای خویش به سهولت تصمیم بگیرد که از کدام بستر می تواند استفاده کند. این همان تفکری است که پشت شکل گیری شهر فرودگاهی چابهار وجود دارد.

با توجه به اینکه توسعه محدوده منطقه آزاد چابهار طی سال98 از سوی مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و محدوده جانمایی شده برای فرودگاه چابهار در محدوده منطقه آزاد قرار داشت، سازمان منطقه آزاد چابهار ساخت فرودگاه جدید را به عنوان یک پروژه ملی و ماندگار برای توسعه سواحل مکران در دستور کار قرار داد و پرونده توسعه فرودگاه مکران بسته شد.

تاسیس فرودگاه در محدوده منطقه آزاد تجاری از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و این ایده در چابهار به حدود 15سال قبل باز می گردد، چراکه ذات وجودی مناطق آزاد طلب می کند که تجار و بازرگانان بدون محدودیت تردد از هر کجا به داخل مناطق رفت و آمد داشته باشند. اما فاصله 45کیلومتری فرودگاه کنارک از منطقه آزاد و خارج از محدوده منطقه آزاد بودن، این مزیت را از منطقه آزاد چابهار گرفته بود. به این معنا که بازرگان خارجی که قصد سفر به منطقه آزاد چابهار را دارد به طور مستقیم وارد منطقه آزاد نمی شود و در نتیجه برای سفر به منطقه آزاد باید روادید گرفته و وارد خاک ایران شود. در نتیجه برای یک سرمایه گذار خارجی تفاوت چندانی ندارد که به پایتخت کشور وارد شود یا منطقه آزاد؛ باید همان روال معمول دریافت روادید را طی کند.

پیشتر از تصویب توسعه محدوده، جانمایی برای ساخت فرودگاه جدید در داخل محدوده منطقه آزاد چابهار میسر نبود؛ اما با توسعه محدوده منطقه آزاد، همان مکان جانمایی شده در داخل محدوده منطقه آزاد قرار گرفت. لذا سازمان منطقه آزاد چابهار هزینه های ساخت یک فرودگاه جدید را تقبل کرد تا طرحی بزرگ و در قواره ملی ضمن شکوفایی مزیت های ذاتی منطقه آزاد، هم بستر جهش تولید، توسعه پایدار و رونق اشتغال را در چابهار فراهم کند و هم برای آیندگان به یادگار بماند.

پیوند آینده چابهار با شهر فرودگاهی

هند با 1.4میلیارد جمعیت و یکی از پنج اقتصاد بزرگ جهان در یک سوی پل ایستاده و فدراسیون روسیه با همه توانمندی ها و ظرفیت های اقتصادی و سیاسی در آن سوی پل؛ این دو قدرت بزرگ اقتصادی و بازار مصرف جهانی توافق کرده اند مراودات خود را از یک مسیر جدید انجام دهند؛ پلی جدید در چهارراه جهانی تجارت به نام چابهار. یعنی چابهار نه به واسطه دیپلماسی و مذاکره در سطوح بالا که به دلیل موقعیت استراتژیک خاص خود می تواند مهم ترین کریدور تجاری جنوب به شمال جهان نام گیرد، دقیقا شبیه به کانال سوئز.این فرصت طلایی تنها در صورتی به فعلیت می رسد که چابهار زیرساخت های حمل ونقلی اش تکمیل شود. تکمیل شهر فرودگاهی چابهار همان زیرساخت مورد نیاز کریدور جنوب به شمال است که علاوه بر مهیا کردن امکان تردد سهل تجار کشورهای جنوب و شمال به چابهار، می تواند امکان حمل و ترانزیت کالا را در ابعاد گسترده فراهم کند.

مکران چگونه جایگزین سوئز می شود؟

سواحل مکران و چابهار از نقاط مهم و استراتژیک کشور است که برای حمل کالا در کریدور شمال جنوب ویژگی مقرون به صرفه بودن را داراست و به همین علت راه اندازی آن مورد توجه روسیه و شخص رئیس جمهوری این کشور قرارگرفته است. روسیه به دنبال آن است که مسیر آستاراخان انزلی چابهار بمبئی را جایگزین مسیر بمبئی کانال سوئز هامبورگ سن پترزبورگ کند که هدف آن تسهیل ارتباط بین هند با کشورهای ایران، روسیه، قفقاز و آسیای میانه است. این کریدور به لحاظ زمانی در حدود 20 روز با مسیر فعلی اختلاف دارد و نزدیک تر است که موجب کاهش فاحشی در زمان و هزینه های حمل ونقل می شود. در صورت عملیاتی شدن این طرح علاوه بر نقش درآمدزایی ترانزیت این کریدور، اهمیت ویژه سیاسی هم برای کشور در پی دارد.

عبدالرحیم کردی، مدیرعامل منطقه آزاد چابهار در این رابطه می گوید: روسیه با جنوب شرق آسیا و هند مناسبات قوی تجاری دارد و به دنبال آن است که مسیری به غیر از کانال سوئز را انتخاب  تا مسیر شمال به جنوب را فعال کند. این موضوع یک دهه پیش مطرح شد، اما از سه سال قبل در دستور کار دولت روسیه قرار گرفت و در کمیسیون مشترک ایران و روسیه که دو سال قبل در ایران برگزار شد، به طور رسمی فعال سازی کریدور میان روسیه و هند اعلام شد.

کردی تبدیل شدن چابهار به عنوان هاب منطقه را مستلزم داشتن ویژگی هایی دانسته و می افزاید: چابهار به لحاظ ظرفیت، نقطه استراتژیک و مهمی در دنیا محسوب می شود و اگر اقدامی تاکنون برای تبدیل شدن آن به هاب صورت نگرفته به دلیل فراهم نبودن زیرساخت های لازم ازجمله ابزارهای حمل ونقل است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد با اشاره به توصیه های اکید رهبر معظم انقلاب برای توسعه مکران اظهار کرد: بیش از 17 سال است که رهبر معظم انقلاب توجه ویژه ای به سواحل مکران به عنوان یک «گنج پنهان» داشته اند. در این راستا نیز ماموریت های منطقه آزاد چابهار برای این منظور کاملا توسعه ای است. طی چند سال اخیر گزارش های مربوط به توسعه مکران به سمع و نظر رهبر معظم انقلاب می رسد و کار کردن در این زمینه یک توفیق و افتخار است چون توجه ویژه ایشان را دارد و همواره سالی چند بار بر این مساله تاکید دارند و از توسعه مکران نام می برند.

کردی با تاکید بر این که چابهار نقطه اشتراک همه جریان های سیاسی است، افزود: چابهار متعلق به یک دولت خاص با تفکر خاص نیست. تفکر چابهار تفکری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداخته اند و به آن توجه نشان داده اند.همه ما مکلف هستیم اینجا اشتراک داشته باشیم. لذا فارغ از همه خط و خطوط سیاسی و جریان های مختلف، معتقدم اینجا جریان، جریان نظام است و همه مکلفیم به عنوان سرباز نظام در پیشبرد این اهداف بزرگ وظیفه خود را انجام دهیم.

در چشم انداز آینده، چابهار بندری خواهد شد که 20 میلیون محصولات پتروشیمی تولید خواهد کرد و 10میلیون تن فولاد در چابهار تولید خواهد شد. در نهایت بندری خواهد بود که ظرفیت 80 میلیون تن تخلیه و بارگیری را دارد. این اعداد و ارقام می گوید که در یک افق 10ساله، چابهار یک بندر بسیار پرترافیک و صنعتی می شود که تنها ورود و خروج فولاد و پتروشیمی آن بالغ بر 40 میلیون تن خواهد بود. در افق سال 2025 کشورهای آسیای میانه، مبادلات این کشورها با آسیای جنوب شرقی و شمال آفریقا معادل 170 میلیارد دلار پیش بینی شده است. تردیدی نیست که با توسعه ظرفیت ها و زیرساخت های مورد نیاز، بالغ بر 90 درصد این حجم بالای مبادلات باید از طریق بندر چابهار محقق شود؛ چراکه نزدیک ترین، ارزان ترین و سهل الوصول ترین مسیر دسترسی کشورهای آسیای میانه به جنوب آسیا و شمال آفریقا، کریدور جنوب به شمال و از طریق بندر چابهار است.

 
ایرلاین ها از امروز به فرودگاه چابهار- کنارک بازمی گردند
 محمد شکوهی فر

 چابهار : مدیر فرودگاه چابهار-کنارک از بازگشت دو ایرلاین به فرودگاه چابهار - کنارک و آغاز پذیرش مسافر از روز پنجشنبه 27 شهریور ماه با مقصد و مبدا چابهار خبر داد. مجتبی شهری در گفت و گو با «ایران» گفت: از امروز پنجشنبه دو ایرلاین ایران ایر و معراج اقدام به پذیرش مسافر به چابهار کرده اند. شهری افزود: با توجه به خرابی و پوسیدگی خطوط بارگیری و تخلیه سوخت فرودگاه فعلا هواپیماهایی به فرودگاه کنارک اقدام به پرواز می کنند که در برگشت احتیاج به سوخت گیری در فرودگاه کنارک نداشته باشند و در این راستا دو شرکت ایران ایر و معراج اقدام به راه اندازی پرواز در این مسیر کرده اند.

مدیر فرودگاه چابهار-کنارک تصریح کرد: همچنین هواپیمایی زاگرس نیز پروازهای خود را در مسیر تهران - کنارک - چابهار از یکم مهرماه برقرار می کند که تا آن زمان مشکل خطوط سوخت فرودگاه هم ان شاء الله حل خواهد شد و در زمینه سوخت گیری هواپیماها در فرودگاه چابهار-کنارک انجام می شود.

تعطیلی موقت فرودگاه چابهار-کنارک به دلیل باز سازی خطوط انتقال سوخت، مشکلات زیادی را در ارتباط و رفت و آمد مسافران و فعالان اقتصادی به این بندر استراتژیک به وجود آورد و اعتراض مسئولان استان از جمله استاندار سیستان و بلوچستان را برانگیخت. به دنبال این مشکلات، تورج دهقانی زنگنه، معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان هواپیمایی کشوری هم دو روز پیش از این فرودگاه بازدید کرد.زنگنه در جریان این بازدید گفت: در هفته 30 پرواز به فرودگاه چابهار-کنارک انجام می شود و مسافرانی که به دلیل مشکلات چند روز پیش فرودگاه با مشکل مواجه شده بودند می توانند مبالغ خود را بازپس بگیرند. شرکت های هواپیمایی موظف هستند مبالغ را پس دهند یا بلیت دیگری برای این مسافران صادر کنند.