آرشیو پنج‌شنبه ۲۷‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۲۲۵۶۵
گزارش روز
۵
دانشجویان در گیرو دار شهریه های میلیونی دانشگاه ها (3)

بخش پایانی

ناهمگونی شهریه های سنگین و خروجی علمی دانشگاه ها

گالیا توانگر

در مورد شهریه دانشگاه ها دو مسئله به موازات یکدیگر مطرح است؛ اول اینکه شهریه ها باید به گونه ای باشند که عدالت آموزشی زیر سوال نرود و دوم اینکه شهریه ها باید هم وزن کیفیت آموزشی دانشگاه ها باشند. در یک ویدئویی که اخیرا در فضای مجازی منتشر و دست به دست شده است، کوهی از مجلدات پایان نامه های دانشجویی یک دانشگاه در جنوب کشور دیده می شود که به صورت کیلویی و به عنوان کاغذ باطله فروخته شده اند! به راستی اگر دستاورد چندین سال آموزش در دانشگاه اینچنین است، پس چرا باید دانشگاه ها هزینه کلان تحصیل دریافت کنند و هیچ خروجی که به درد حل مشکلات جامعه و مردم باشد، ارائه ندهند؟

روشن است که باید تلاش دانشگاه ها بر این محور قرار گیرد که با ارائه راهکارهایی از بار وابستگی شان به شهریه ها کم شود. یکی از این راه ها ایجاد پل ارتباطی بین دانشجو و بازار کار از طریق ارائه طرح های دانش بنیان است.

از سوی دیگر شرایط کرونایی فرصت طلایی است تا دانشگاه ها نقایص کیفیت آموزشی خود را باز شناسند و نسبت به رفع آنها همت مضاعفی را به خرج دهند.

طرح های دانش بنیان راهی برای کاهش وابستگی به شهریه

به نظر می رسد ضرورت دارد در معیارهای ارزیابی علمی دانشجویان تجدید نظر کلی کرد و دانشجویی را اساسا فارغ التحصیل دانست که بتواند با طرح پژوهشی و محتوای علمی پایان نامه خود گرهی از کار مردم جامعه اش باز کند، وگرنه از علم بی عمل و بی ثمر چه حاصل؟

حسن اسدی رئیس دانشگاه کار استان قزوین از کاهش 45 درصدی وابستگی این دانشگاه به شهریه خبر داده و می گوید: «درآمدهای این دانشگاه به جای شهریه از طرح های دانشجویی و شرکت های دانش بنیان تامین می شود، به همین جهت 45 درصد از وابستگی خود را به شهریه کاهش دادیم و تحصیل در مقطع کاردانی این دانشگاه برای همه اقشار رایگان است. براساس برنامه ریزی صورت گرفته در تلاش هستیم میزان وابستگی دانشگاه به شهریه را تا 70 درصد کاهش دهیم.»

رئیس دانشگاه کار استان قزوین در ادامه می گوید: «دانشگاه کار از سال 75 آغاز به کار کرد و در حال حاضر سه شعبه در شهرهای قزوین، زنجان و رفسنجان دارد که در ابتدای امر با 6 رشته کارشناسی و کاردانی فعالیت خود را آغاز کرد.»

وی در تکمیل صحبت هایش با استناد به آمار موجود، درباره میزان جذب فارغ التحصیلان این دانشگاه به بازار کار می گوید: «اغلب دانشجویان پس از فراغت از تحصیل جذب بازار کار می شوند، در سال 98 بالغ بر430 نفر از این دانشگاه فارغ التحصیل شدند که 285 نفر استعلام استخدامی گرفتند که معادل 66/2 درصد است. در برنامه داریم تا دوره های مهارتی را افزایش دهیم. برای همین 30 تفاهم نامه با دستگاه ها و نهادهای استان قزوین منعقد شده است تا دانشجویان علاوه بر رشته تحصیلی خود با چند مهارت دیگر نیز آشنا شوند.»

موج مقاله نویسی سفارشی در ایام کرونا

در ایام کرونایی که تکیه بر آموزش مجازی است، خیلی از استادان مطالبه مقاله از دانشجویان خود دارند. دانشجویان نیز از خدا خواسته بی آنکه حتی یک بار به کتابخانه مراجعه کرده و لااقل یک پژوهش کتابخانه ای ارائه دهند، با زنگ زدن به مراکزی که مدعی تهیه مقاله دانشجویی هستند و پرداخت مبالغی بالا اقدام به خرید مقاله می کنند! حال باید پرسید اگر کیفیت آموزش و خروجی چنین است، گرفتن شهریه های کلان توسط دانشگاه ها چه معنایی دارد؟

دکتر زهرا گویا استاد ریاضی و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی درباره موج مقاله نویسی در دانشگاه ها توضیح می دهد: «برای تولید هر مقاله امتیازهای مختلف به فرد داده می شود. استادان بر اساس امتیازهای به اصطلاح پژوهشی، می توانند دانشجوی تحصیلات تکمیلی بیشتری جذب کنند و این چرخه معیوب فقط در درون خود می چرخد و مسئله ای را از جامعه حل نمی کند. این جفا در حق دانشگاه است که دانشگاهیان بیشتر مشغول این باشند که چه امتیازهایی به دست می آورند. تعجب من از این است که با این معیارهای عجیب و غریب و دائم در حال تغییر برای بررسی «کیفیت دستاوردهای پژوهشی» دانشجویان و استادان، چقدر به پیشرفت معنادارمان افزوده شد؟ آیا ایرانی هایی که در محافل بین المللی خوش درخشیده اند، به دلیل تعداد مقاله هایشان بوده یا مسئله ای را حل کرده اند و آینده نوینی را برای بشر ترسیم کرده اند؟»

گویا، با بیان اینکه ما در ایران افرادی داریم که تا 4000 مقاله تولید کرده اند، می گوید: «حتی در رشته ریاضی هم کسانی را داریم که حدود 1000 مقاله نوشته اند! ولی آیا همین افراد، توانسته اند یک مسئله ساده دم دستی جهانی یا محلی را حل کنند یا در حل آن مشارکت داشته باشند؟»

این استاد دانشگاه در تکمیل صحبت هایش می گوید: «امیدوارم بحران کرونا تلنگری برای نظام آموزش عالی باشد. برای اینکه افراد در تاریخ بمانند، رزومه آنها و مقالاتشان اهمیتی ندارد، بلکه میزان اثرگذاری آنها مهم است و البته این را جامعه و تاریخ قضاوت خواهند کرد، نه جدول رمل و اسطرلاب «مزایا»ی من درآوردی!»

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی می افزاید: «قرار نبوده ظرفی با عنوان «دانشگاه»، «مجله»، «گروه های آموزشی» و نظایر آن ایجاد کنیم و داخل آن را با هر چیزی که به آن کمیتی متناظر کرده ایم، پر کنیم.»

میزان شهریه برای ترم جدید در اختیار هیئت امنای دانشگاه

علی خاکی صدیق معاون آموزشی وزارت علوم درباره راهکارهای برگزاری دروس عملی برای ترم جاری در دانشگاه ها می گوید: «در ترم جاری اولویت برگزاری کلاس های حضوری با آزمایشگاه ها، کارگاه ها و بخش تجربی کلاس ها است.»

وی در ادامه می گوید: «اولویت اول برای کلاس های حضوری با این دسته کلاس ها است و سپس اولویت با کلاس تحصیلات تکمیلی خواهد بود.»

معاون آموزشی وزارت علوم می افزاید: «در تابستان سال جاری برخی از دانشگاه ها، آزمایشگاه ها و کارگاه ها را برگزار کردند، ولی به هرحال یکی از چالش های جدی آموزش الکترونیکی بخش تجربی، کارگاهی و آزمایشگاهی است.»

وی درباره تعیین شهریه در سال تحصیلی جدید توضیح می دهد: «تعیین شهریه و کم یا زیاد کردن آن بر عهده هیئت امنای دانشگاه ها است و در حیطه معاونت آموزشی قرار ندارد و تنها مطلبی را که می توانم اعلام کنم این است که هزینه های کلان دانشگاه ها با الکترونیکی کردن آموزش خیلی تغییر نمی کند.»

خاکی صدیق در تکمیل صحبت هایش می گوید: «شاید سرویس غذای دانشجویان و رفت و آمد کم شود وگرنه از نظر تعداد کلاس ها و حقوقی که باید پرداخت شود، خیلی تغییر ایجاد نمی شود و عمده هزینه های آموزش عالی باقی می ماند و حال اینکه چند درصد باید شهریه دانشجویان کاهش یابد؟ در اختیار هیئت امنا دانشگاه ها است.»

ضرورت ایجاد سیستم جامع ارزشیابی اساتید

پژوهش درباره کیفیت تدریس اعضای هیئت علمی ازجمله مهم ترین مسائلی است که از یک سو بازخورد مناسب برای تجزیه و تحلیل مسائل آموزشی، تصمیم گیری های اساسی و برنامه ریزی راهبردی در اختیار مسئولان و دست اندرکاران آموزش عالی قرار می دهد و از سوی دیگر اعضای هیئت علمی با آگاهی از کیفیت عملکرد خود در جریان تدریس قادر خواهند بود به اصلاح شیوه ها و روش های آموزشی و در نتیجه، افزایش کیفیت تدریس خود بپردازند. تلاش در جهت بهبود کیفیت تدریس اعضای هیئت علمی باید به عنوان یکی از اهداف اصلی مورد توجه موسسات و نظام های آموزش عالی قرار گیرد و برای دستیابی به آن باید ساز و کارهای مناسبی در جهت ارتقاء و بهبود شناسایی و کلیه امکانات خود را برای آن آماده کنند. در مقابل بدون تردید ارزشیابی عملکرد اساتید به علت ماهیت و عملکرد خاص خود در هرگونه نظام آموزشی یکی از گسترده ترین و جنجالی ترین مباحث فرایند آموزش می باشد، به طوری که اصلاح نظام آموزشی در دانشگاه ها و پی ریزی فعالیت های آموزشی بر اساس تحقیقات، هر دو از مواردی هستند که بستگی تمام به موضوع ارزشیابی اساتید دارد. مدت زمان زیادی است که در مراکز آموزش عالی بیشترین منبع مورد استفاده و همچنین شاخص کیفی برای ارزیابی دانشگاه، ارزشیابی اساتید توسط دانشجویان می باشد.

عوامل مختلفی در بی توجهی به کارکرد آموزش در هنگام ارزشیابی عملکرد اعضای هیئت علمی دانشگاه ها موثرند که از مهم ترین آنها می توان به اعتماد بیش از حد به پرسشنامه های ارزیابی دانشجو به عنوان مهم ترین منبع جمع آوری اطلاعات برای ارزیابی کیفیت تدریس، علی رغم وجود شواهد مختلف در پایین بودن روایی و اعتبار آنها اشاره کرد.

در راستای ارزشیابی از عملکرد اساتید توسط دانشجویان می توان بیان کرد که بررسی روندهای آموزشی در زمینه توسعه دانشگاه ها نشان می دهد که دانشگاه ها نیاز مبرم به بهسازی نیروی منابع انسانی به ویژه اساتید و انطباق سریع با استانداردهای جدید آموزشی دارند. به نظر ساخت یک رویکرد سیستماتیک می تواند گامی موثر برای بالا بردن کیفیت ارزشیابی از عملکرد اساتید باشد.

شهریه دانشگاه آزاد کم می شود؟

حیدری سخنگوی دانشگاه آزاد درباره زمان آغاز سال تحصیلی در دانشگاه آزاد توضیح می دهد: «سال تحصیلی جدید برای دانشجویان سنواتی دانشگاه از 15 شهریور ماه آغاز می شود. دانشجویان جدیدالورود نیز به دو دسته تقسیم می شوند، نخست آن هایی که بدون کنکور در دانشگاه آزاد ثبت نام کرده اند که این افراد تا هفتم مهرماه برای ثبت نام فرصت دارند و پس از آن مدارک و سابقه علمی آنها بررسی خواهد شد و چند روز بعد نیز کلاس ها شروع می شود. دسته دیگر آن هایی هستند که از طریق کنکور در دانشگاه آزاد ثبت نام کرده اند که براساس اعلام سازمان سنجش قرار است اسامی پذیرفته شدگان تا 20 مهرماه به دانشگاه اعلام شود. دانشگاه آزاد در مورد دانشجویان جدیدالورود با همه زیرنظام های آموزش عالی کشور هماهنگ است.»

وی درباره چگونگی برگزاری کلاس ها در نیمسال جدید تحصیلی توضیح می دهد: «دانشگاه آزاد آمادگی کامل دارد که کلاس ها را چه به صورت مجازی و چه به صورت حضوری و نیمه حضوری برگزار کند. خوشبختانه تجربه خوبی از برگزاری آموزش مجازی در ترم قبل به دست آمد و دانشگاه آزاد سامانه LMS خود را بالا آورد که این سامانه قطعا به افزایش کیفیت آموزش مجازی کمک خواهد کرد.»

حیدری با اشاره به آخرین تصمیم گیری ها درخصوص شهریه دانشجویان می گوید: «هیئت امنای مرکزی دانشگاه آزاد با توجه به اینکه کرونا اشتغال خانواده ها را تحت الشعاع خود قرار داده و بسیاری از دانشجویان از محل درآمد خانواده، شهریه خود را می پردازند، تصمیم گرفته است بحث شهریه (افزایش و یا کاهش) را به هیئت امنای استانی واگذار کند.»

سخنگوی دانشگاه آزاد با تاکید بر اینکه شهریه دانشجویان دانشگاه آزاد در نیمسال جدید تحصیلی لزوما افزایشی نیست، می افزاید: «با توجه به شرایط موجود، ممکن است شهریه برخی کدرشته ها کاهشی باشد یا برخی دیگر ثابت بماند یا افزایش پیدا کند. در این خصوص هیئت امنای استانی براساس عوامل مختلفی مانند رشته، شهر، سطح درآمد خانوارها در منطقه تصمیم گیری خواهد کرد و میزان شهریه براساس این عوامل مشخص می شود.»

وی با اشاره به اینکه دفاع از پایان نامه ها در ترم جاری مثل ترم گذشته می تواند به صورت حضوری یا مجازی برگزار شود، توضیح می دهد: «کلاس های عملی نیز با رعایت پروتکل های بهداشتی و مجوز ستاد ملی مبارزه با کرونا به صورت حضوری برگزار خواهد شد. این کلاس ها که قبلا با 15 دانشجو برگزار می شد به دلیل رعایت فاصله گذاری اجتماعی با 3 الی 5 نفر برگزار خواهد شد.»

محمدمهدی طهرانچی رئیس دانشگاه آزاد نیز با اشاره به شرایط به وجود آمده در بحث آموزش می گوید: «طی چند ماه گذشته به دلیل شیوع ویروس کرونا مجبور به برگزاری مجازی کلاس ها شدیم. این موضوع ضایعه هایی به همراه داشت که برای رفع آنها برنامه ریزی های ویژه ای داریم. یکی از برنامه ها این است که ترم آینده، دانشجویان در گروه های پنج نفره حداقل 4 جلسه طی ترم تحصیلی در دانشگاه حضور داشته باشند و 12 جلسه دیگر به صورت غیرحضوری و مجازی برگزار شود، چرا که ارتباط دانشجو با استاد و دانشگاه باید حفظ شود.»