آرشیو شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰، شماره ۵۳۳۰
صنعت و معدن
۳

فراز و فرود مجوزهای صنعتی نیمه اول بررسی شد: ترکش تورم به سرمایه گذاران

دنیای اقتصاد : ترکش تورم به سرمایه گذاران هم اصابت کرد. جزئیات آمار مجوزهای تاسیس صنعتی در نیم سال اول 1400 حاکی از این است که رشد تورم، سرمایه گذاری در بخش صنعت را هم تحت تاثیر قرار داده؛ به گونه ای که از میان 30رشته فعالیت صنعتی، متقاضیان 26رشته فعالیت نسبت به سال گذشته به منابع مالی بیشتری برای سرمایه گذاری نیاز دارند. در نیمه اول امسال تعداد جوازهای تاسیس برای کل کشور با افت 3درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل روبه رو شده و رشته فعالیت مرتبط با «کانی غیرفلزی» جذاب ترین بخش برای سرمایه گذاران است.

ترکیب صنایع جذاب برای سرمایه گذاری در نیمه اول 1400 مشخص شد. در این دوره زمانی، کماکان کانی های غیرفلزی جذاب ترین بخش برای سرمایه گذاران از منظر تعداد مجوزهای دریافتی است؛ اما از منظر پیش بینی سرمایه گذاری، بخش «ساخت فلزات اساسی» با بیش از 177هزار میلیارد تومان به تنهایی یک سوم کل پیش بینی سرمایه گذاری برای مجوزهای صادره را به خود اختصاص داده است. رصد آمار مجوزها طی نیمه اول 1400 نشان می دهد که صنایع برای توسعه واحدها یا تاسیس بخش ها و بنگاه های جدید از ناحیه تورم تحت فشار بسیار زیادی هستند.

افزایش هزینه ها و رشد تورم در بسیاری از صنایع هزینه سرمایه گذاری را به حدی افزایش داده که بخش صنعت در 26رشته مختلف نسبت به گذشته نیاز بیشتری به منابع مالی پیدا کرده است؛ موضوعی که در پیش بینی سرمایه گذاری مجوزهای صنعتی منعکس شده است. این وضعیت از یک سو ورود به تولید را سخت تر کرده و از دیگر سو اشتغال زایی ناشی از مجوزهای صنعتی را کاهش داده است. گزارش تازه وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد از بین 30رشته فعالیت مختلف صنعتی، بخش های «سایر محصولات کانی های غیرفلزی»، «ساخت مواد و محصولات شیمیایی»، «محصولات غذایی و آشامیدنی»، «محصولات از لاستیک و پلاستیک» و «محصولات فلزی فابریک» مهم ترین صنایعی هستند که در نیمه نخست سال بیشترین تعداد مجوز را دریافت کرده و بیشترین جاذبه را برای سرمایه گذاری داشته اند. در این دوره زمانی، استان های یزد، آذربایجان شرقی، سمنان، خراسان رضوی و فارس بیشترین میزان مجوز صنعتی را دریافت کرده اند. از سوی دیگر، منطقه جنوب کرمان و استان های گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، ایلام و بوشهر کمترین میزان دریافت مجوز را در این دوره زمانی به ثبت رسانده اند.

بررسی دقیق تر ابعاد گزارش معاونت طرح و برنامه وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می دهد، همچنان نسبت یک به پنج در دریافت مجوزهای تاسیس و پروانه های بهره برداری برقرار است. این عدد به طور نسبی نشان می دهد، تنها 20درصد مجوز های صنعتی در زمان مناسب به مرحله بهره برداری می رسند. شواهد موجود نشان می دهد، در حالی که در دوره 6ماهه اول 1400، تعداد 18هزار و 222فقره مجوز تاسیس صنعتی صادر شده، تعداد پروانه های بهره برداری 3هزار و 370فقره بوده است. در این دوره زمانی به دلیل افزایش هزینه ساخت و توسعه واحد صنعتی، ایجاد هر شغل مرتبط با تولید سخت تر شده، به طوری که در ازای رشد 155درصدی سرمایه مجوزها، بیش از 6رصد اشتغال ناشی از مجوزها افزایش یافته است. به نظر می رسد این رشد سرسام آور گویای فشار تورم، تنگنای تحریم و هزینه های بالای ناشی از قطع مبادلات بانکی ایران با جهان است که خود را در قالب رشد هزینه مجوز تاسیس صنعتی نشان می دهد. به طور کلی، در 6ماه نخست امسال مجوزهای تاسیس و پروانه های بهره برداری نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب رشد منفی 3درصد و مثبت 2درصد را ثبت کرده که احتمالا نشانه تمایل کمتر به دریافت مجوز و تمایل بیشتر به اتمام فرآیند راه اندازی واحد صنعتی و دریافت پروانه بهره برداری است. سند دیگر این ادعا تعداد 71هزار واحد صنعتی با پیشرفت فیزیکی کمتر از 80درصد است که موفق نشده اند به مرحله نهایی کار و دریافت پروانه بهره برداری برسند.

بررسی سرمایه طرح های صنعتی نیز نشان می دهد، از مجموع یک میلیون و 718هزار و 544میلیارد تومان سرمایه تمام طرح های صنعتی در دست احداث، بیش از 75درصد طرح ها هنوز حتی موفق به عبور از 20درصد پیشرفت فیزیکی نشده اند که این موضوع از سختی احداث واحد تولیدی و مشکلات حین تکمیل کارخانه حکایت دارد.

قرار دادن آمار مجوزهای صنعتی در کنار آمارهای صادرات کشور در هفت ماه اول 1400 نکات بیشتری درباره چرایی سرمایه گذاری زیاد در بخش صنایع معدنی به ما می گوید. بررسی آمارهای صادرات کشور نشان می دهد، صادرات فلزات اساسی و کانی های غیرفلزی حدود 9/ 6میلیارد دلار درآمد ارزی برای کشور به همراه داشته و به عنوان دو رکن مهم صادرات کشور در دوره زمانی فروردین تا مهر 1400 در گزارش وزارت صمت به آن اشاره شده است.

طبق داده های وزارت صمت در این دوره زمانی، در مناطق آزاد و ویژه کشور 86مجوز تاسیس صنعتی به ارزش 4هزار  و 214میلیارد تومان با اشتغال 4هزار و 38نفر صادر شده است؛ وضعیتی که از نزول تمایل به دریافت مجوز تاسیس صنعتی در مناطق آزاد حکایت دارد. آمارها نشان می دهد، میزان مجوزهای تاسیس در این مناطق حدود 20درصد کاهش یافته است. میزان اشتغال زایی پیش بینی شده با افت 31درصدی و پیش بینی سرمایه گذاری با افت بیش از 6درصد همراه بوده است.

  جزئیات بیشتر از آمار مجوزهای صنعتی

بررسی جزئیات آماری مجوزهای صنعتی حاوی اطلاعات بیشتری درباره جهت گیری سرمایه گذاران، استان های فعال و میزان اشتغال زایی و سرمایه پیش بینی شده ناشی از این مجوزهاست. برای نمونه استان های یزد، آذربایجان شرقی، سمنان، خراسان رضوی و فارس به ترتیب با 1364، 1280، 1227، 1205 و 1182 فقره مجوز تاسیس صنعتی که در این دوره 6ماهه دریافت کرده اند، سردمدار تلاش برای توسعه فعالیت های تولیدی و جذب سرمایه در بخش صنعت بوده اند. سمنان با 64درصد رشد، رکورددار بیشترین جهش در زمینه دریافت مجوز تاسیس بوده است. از آن سو کرمان با پیش بینی حدود 121هزار میلیارد تومانی برای مجوزهای صنعتی دریافتی، بیشترین حجم سرمایه گذاری را در نتیجه این اقدامات به سمت خود جذب خواهد کرد. در بخش اشتغال نیز تهران با بیش از 47هزار فرصت شغلی ناشی از دریافت مجوزهای تاسیس، در صدر جدول استان های کشور از این منظر قرار دارد.

به طور کلی، از 18هزار و 136فقره جواز تاسیس صادرشده در 6ماهه اول در کل استان های کشور (به جز مناطق آزاد)، بیشترین تعداد مربوط به گروه «سایر محصولات کانی غیرفلزی» با 2336فقره و «ساخت مواد و محصولات شیمیایی» با 1809فقره جواز است. بیشترین سهم پیش بینی سرمایه گذاری در گروه های صنعتی هم متعلق به گروه «ساخت فلزات اساسی» با 31درصد از کل سرمایه گذاری جوازهاست که به این معنی است که یک سوم کل سرمایه پیش بینی شده، سهم سرمایه گذاری در ساخت فلزات اساسی است.

در 6ماهه اول 1400به طور کلی و با لحاظ تمام مجوزهای دریافتی در استان ها (18هزار و 222فقره با لحاظ مناطق آزاد و ویژه)، تعداد 18هزار و 136فقره جواز تاسیس با پیش بینی سرمایه استانی 571هزار و 830میلیارد تومان و پیش بینی اشتغال 434هزار و 857نفر در استان ها صادر شده است که از نظر تعداد مجوزها افت 9/ 2درصدی، از نظر میزان پیش بینی سرمایه گذاری، رشد 2/ 158درصد و افزایش 6/ 6درصدی اشتغال ناشی از مجوزها را نسبت به نیمه اول 1399 نشان می دهد.

بررسی آمارهای ماهانه صدور مجوز در فصل تابستان نیز نشان می دهد، در شهریور از منظر سرمایه ناشی از مجوزها، شاهد وضعیت بحرانی بوده ایم. در عین حال به طور کلی در فصل تابستان شاهد کاهش آمار مجوزهای تاسیس صنعتی نسبت به بهار 1400 بوده ایم. این وضعیت خود را در قالب افت 555فقره تعداد مجوزهای تاسیس صنعتی در 6ماهه اول 1400 در کل کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان داده است.

  جاذبه صنایع و سرمایه های مالی

از بعد صنعتی، اتفاقی که برای مجوزهای تاسیس صنعتی رخ داده، جالب توجه است. در ماه های ابتدایی سال شاهد صعود یکباره تقاضا برای تاسیس واحد صنعتی در بخش کامپیوتر و فعالیت های مربوطه بود که خود را در قالب جهش های سطح بالا در آمار دریافت مجوز، میزان سرمایه مجوز و میزان اشتغال مجوز نشان داد. این بخش به رتبه ششم سقوط کرده و دیگر یکی از سه بخش پرتقاضا برای سرمایه گذاران متقاضی مجوز نیست. ده بخش جذاب برای سرمایه گذاران از منظر تعداد مجوزهای دریافتی به ترتیب شامل «سایر محصولات کانی های غیرفلزی»، «ساخت مواد و محصولات شیمیایی»، «محصولات غذایی و آشامیدنی»، «محصولات از لاستیک و پلاستیک»، «محصولات فلزی فابریک»، «کامپیوتر و فعالیت های مربوطه»، «ساخت ماشین آلات و تجهیزات»، «سایر فعالیت های خدمات مهندسی»، «مبلمان و سایر مصنوعات» و «پوشاک و عمل آوردن خز» است. البته یک سوم کل سرمایه ناشی از مجوزها در دوره 6ماهه مربوط به بخش فلزات اساسی است. غذا و تولید محصولات خوراکی هم یکی از بخش هایی است که به سیاق دهه های اخیر کماکان به شکل چشمگیری شاهد ورود نیروهای جدید برای دریافت مجوز تاسیس است. علاقه به تولید محصولات لاستیکی و پلاستیکی هم کماکان زیاد است. البته بیشتر اشتغال ناشی از مجوزهای دریافتی در بخش محصولات کانی های غیرفلزی با حدود 64هزار نفر شغل بوده است.