آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۲۳۰۵۵
سیاسی
۷

تبیین یک گزاره کلیدی در بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای

مکتب امام، نرم افزار تحول آفرینی در گام دوم انقلاب

رهبر انقلاب اسلامی در سخنرانی سی وسومین سالگرد رحلت امام خمینی رحمت الله علیه تاکید کردند: «نسل جوان و هوشمند ما که قرار است مسئولیت ملی و انقلابی گام دوم این انقلاب را بر عهده بگیرد و آینده این کشور را اداره بکند، احتیاج دارد به یک نرم افزار واقعی... این نرم افزار که می تواند شتاب دهنده باشد، کمک کننده باشد و حتی در مواقعی تحول آفرین باشد، عبارت است از درس های امام؛ درس هایی که هم در گفتار امام، هم در رفتار امام می توان آنها را جست وجو کرد و یافت.» 1401/03/14 رسانه KHAMENEI.IR این بخش از بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای را در این مطلب براساس سایر بیانات ایشان مورد بحث و بررسی قرار می دهد. مروری بر چشم انداز حرکت تحولی جوانان در گام دوم انقلاب و تبیین شاخص های اصلی مکتب امام خمینی رحمت الله علیه از جمله موضوعات مطرح شده در این یادداشت است.

جوانان، موتور پیشران گام دوم انقلاب

بیانیه گام دوم انقلاب که یک «ترسیم کلی از گذشته و حال و آینده انقلاب» است، نقطه عطفی در امتداد تاکیدات رهبر انقلاب بر نقش جوانان در بنای تمدن نوین اسلامی به شمار می آید. در بخش عمده ای از آن، این نسل به مخاطب انحصاری پیام ایشان تبدیل می شوند. قشری که بار اصلی گام دوم انقلاب بر دوش ایشان نهاده شده است.

حقیقت این است که «انقلاب اسلامی حرکتی بود که با اهداف مشخصی به وجود آمد؛ هدف اسلام خواهی، استکبارستیزی، حفظ استقلال کشور، کرامت بخشی به انسان، دفاع از مظلوم و پیشرفت و اعتلای علمی و فنی و اقتصادی کشور؛ این ها اهداف انقلاب بوده. این خط ادامه پیدا کرده و انحراف پیدا نکرده.» 1390/5/19بنابراین، تاکنون انقلاب مسیر خود را به سوی تحقق آرمان ها به درستی طی کرده است، اما «راه طی شده فقط قطعه ای از مسیر افتخارآمیز به سوی آرمان های بلند نظام جمهوری اسلامی است. دنباله این مسیر که به گمان زیاد، به دشواری گذشته ها نیست، باید با همت و هشیاری و سرعت عمل و ابتکار شما جوانان طی شود. مدیران جوان، کارگزاران جوان، اندیشمندان جوان، فعالان جوان، در همه میدان های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و بین المللی و نیز در عرصه های دین و اخلاق و معنویت و عدالت، باید شانه های خود را به زیر بار مسئولیت دهند، از تجربه ها و عبرت های گذشته بهره گیرند، نگاه انقلابی و روحیه انقلابی و عمل جهادی را به کار بندند و ایران عزیز را الگوی کامل نظام پیشرفته اسلامی بسازند.» 1397/11/29

از این رو، در گام دوم انقلاب نیازمند یک حرکت عمومی منضبط، پرسرعت و همراه با پیشرفت محسوس و با محوریت جوان متعهد و حزب اللهی، به سمت چشم انداز و اهداف بلند انقلاب اسلامی هستیم: «حرکت عمومی کشور به سوی تحقق آرمان ها وجود دارد، منتها بایستی انضباط و سرعت پیدا کند و پیشرفت به سمت آن چشم انداز محسوس باشد.» 1398/03/01و نیروی جوان متعهد در این حرکت نقش ایفا می کند: «جوان های متعهد، محور این حرکت اند.» 1398/03/01 چراکه «جوان پیشران و موتور حرکت است. اگر نسل جوان نمی بود و نمی خواست و اقدام نمی کرد، حرکت متوقف می شد؛ اندیشه پیران و فکر و تجربه آنها آن وقتی به کار می آید که حرکت جوانانه جوانان وجود داشته باشد؛ پیشران این حرکت، جوان ها هستند.» 1395/09/03 و پیشران بودن جوان به دلیل خصوصیات جوان است: «طبیعت جوان، با امید، ابتکار، صراحت، خطرپذیری و خستگی ناپذیر همراه است و اینها برای اداره جامعه عناصر با ارزشی هستند، به طوری که بخشی از مشکلات ما ناشی از خطرپذیر نبودن، خسته شدن، عدم وجود ابتکار، عدم صراحت، یا ناامید بودن است که این ویژگی ها در جوان ها وجود ندارد.» 1399/02/28 بنابراین برای اینکه جوانان وارد میدان شوند به مولفه هایی نیاز داریم، که عبارتند از «هدایت، تمرکز، پیگیری و فعالیت پی درپی و لحظه به لحظه» 1398/03/01 از سوی دیگر، عملیاتی شدن و تحقق این حرکت جامعه ساز، بر عهده نخبگان فکری جریان حلقه های میانی است، نه رهبری نظام و دولت: «این تمرکز، این ایجاد برنامه کار، پیدا کردن راهکار، ارائه راهکار، برنامه ریزی، به عهده چه کسی است؟ این به عهده جریان های حلقه های میانی است. این، نه به عهده رهبری است، نه به عهده دولت است، نه به عهده دستگاه های دیگر است؛ [بلکه] به عهده مجموعه هایی از خود ملت است که خوشبختانه امروز ما این را کم هم نداریم. ما نخبه های فکری در زمینه های گوناگون مورد نیاز در میان جوانان، در میان مسئولین خودمان داریم. این ها می توانند بنشینند برنامه ریزی کنند و هدایت کنند. تشکل های دانشجویی از این قبیلند، مجموعه های باتجربه و فعال در زمینه های فرهنگی و فکری و مانند این ها از این قبیلند.»1398/03/01

 درس های امام (ره)، نرم افزار گام دوم انقلاب

نکته کلیدی اینکه نسل جوان و هوشمند کنونی برای اداره بهینه آینده کشور و رساندن ملت به قله ها و آرمان های والا، به نرم افزاری مطمئن، جامع، شتاب دهنده و تحول آفرین نیاز دارد. لذا: «شناسایی امام برای نسل جوان از این جهت اهمیت دارد که به آنها کمک می کند برای اداره بهینه آینده کشور؛ امام، فقط امام دیروز نیست؛ امام امروز هم هست، امام فردا هم هست. نسل جوان و هوشمند ما که قرار است مسئولیت ملی و انقلابی گام دوم این انقلاب را بر عهده بگیرد و آینده این کشور را اداره بکند، احتیاج دارد به یک نرم افزار واقعی؛ برای اینکه بتواند راه انقلاب را درست طی کند که این راه انقلاب، ایران را و ملت ایران را به منتهای قله خواهد رسانید، احتیاج دارد به یک نرم افزار مطمئن و جامع که بتواند به او کمک کند. این نرم افزار که می تواند شتاب دهنده باشد، کمک کننده باشد و حتی در مواقعی تحول آفرین باشد، عبارت است از درس های امام؛ درس هایی که هم در گفتار امام، هم در رفتار امام می توان آنها را جست وجو کرد و یافت.»1401/03/14 در واقع «امام ما را به راهی هدایت کرد، هدف هایی را برای ما تعریف کرد، شاخص هایی را در میانه راه به ما معرفی کرد تا راه را گم نکنیم. فقط در صورت پیمودن این راه است که ما می توانیم به حیات طیبه برسیم و طعم آن را بچشیم.» 1384/03/14 و برای رسیدن به این اهداف اصولی را بیان کرد که همچون نقشه راه، ملت عقب افتاده و وابسته ایران را به ملتی پیشرو و سرافراز و مستقل تبدیل کرد. و اکنون نیز ملت ایران برای رسیدن به منتهای قله نیازمند آن است: «نقشه راه ما همان اصول امام بزرگوار ما است؛ آن اصولی که با تکیه بر آن توانست آن ملت عقب افتاده سرافکنده را تبدیل کند به این ملت پیشرو و سرافراز. این اصول، اصولی است که در ادامه راه هم به درد ما می خورد و نقشه راه ما را تشکیل می دهد.» 1392/03/14 به بیان دیگر، مکتب امام خمینی(ره) «یک راهنمای نظری و عملی است که کشور و ملت را به عزت و پیشرفت و عدالت می رساند.» 1390/03/14

بنابراین «امام مظهر عینی حرکت عظیمی است که ملت ایران آغاز کرد و تاریخ خود را متحول کرد؛ امام بنیان گذار یک مکتب فکری و سیاسی و اجتماعی است. ملت ایران این مکتب را، این راه را، این نقشه را پذیرفت و در آن مشغول حرکت شد؛ ادامه این راه بستگی دارد به اینکه این نقشه راه، درست شناخته بشود؛ بدون اینکه امام را درست بشناسیم- به معنای شناخت اصول امام- این نقشه راه، شناخته نخواهد شد.»1394/03/14 از این رو جوانان برای پیمودن موفق گام دوم انقلاب و دستیابی به اهداف آن محتاج شناخت اصول امام به مثابه یک نرم افزار مطمئن و جامع و نقشه راه هستند.

 اثبات اسلام ناب محمدی و نفی اسلام آمریکایی

«اثبات اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله» و «نفی اسلام آمریکایی»، یکی از اصول مکتب فکری امام بزرگوار است. اسلام ناب محمدی؛ یعنی «اسلام ظلم ستیز، اسلام عدالت خواه، اسلام مجاهد، اسلام طرفدار محرومان، اسلام مدافع حقوق پابرهنگان و رنجدیدگان و مستضعفان.»1389/03/14 امام خمینی رحمت الله علیه همواره اسلام ناب را در مقابل اسلام آمریکایی قرار می دادند: «اسلام آمریکایی یعنی اسلام تشریفاتی، اسلام بی تفاوت در مقابل ظلم، در مقابل زیاده خواهی، اسلام بی تفاوت در مقابل دست اندازی به حقوق مظلومان، اسلام کمک به زورگویان، اسلام کمک به اقویا، اسلامی که با همه این ها می سازد. این اسلام را امام نام گذاری کرد: اسلام آمریکایی.»1389/03/14 و اسلام آمریکایی هم از دیدگاه ایشان دو شاخه دارد: «یکی اسلام سکولار، یکی اسلام متحجر؛ لذا امام، آن کسانی را که تفکر سکولاری داشتند... همواره در ردیف کسانی گذاشت که نگاه متحجرانه به دین داشتند؛ یعنی نگاه عقب افتاده غیر قابل فهم برای انسان های نواندیش و متعصبانه بر روی مبانی غلط، تحجر؛ هردوی این ها را امام در کنار هم همواره ذکر کرده است.» 1394/03/14

 اعتماد به وعده الهی و بی اعتمادی به قدرت های مستکبر

یکی از اصول امام اتکال به کمک الهی، اعتماد به صدق وعده الهی است: «امام به وعده الهی اطمینان داشت... ما برای تکلیف کار می کنیم؛ اما خدای متعال بر همین عمل برای تکلیف، بهترین نتیجه را به ما خواهد داد.»1389/03/14 بر این اساس بود که «امام در تصمیم گیری های خود، در تدابیر خود، محاسبات معنوی را در درجه اول قرار می داد... یعنی انسان برای هر کاری که می خواهد بکند، در درجه اول هدفش کسب رضای الهی باشد؛ کسب پیروزی نباشد... بعد هم به وعده الهی اطمینان و اعتماد داشته باشد... آن وقت دیگر یاس معنا ندارد، ترس معنا ندارد، غفلت معنا ندارد، غرور معنا ندارد.» 1389/11/19 روی دیگر این موضوع هم بی اعتمادی به قدرت های مستکبر و زورگوی جهانی است: «نقطه مقابل، به دل خوش کنک های دشمنان، مستکبران، قدرت های جهانی، مطلقا نباید اعتماد کرد؛ این هم در عمل امام، در رفتار امام، در بیانات امام به طور کامل مشهود است. این اتکال به قدرت پروردگار و اعتماد به او، موجب می شد که امام بزرگوار در مواضع انقلابی خود صریح باشد.»1394/03/14

 اعتقاد به اراده مردم و نیروی مردم

اعتقاد به اراده مردم و نیروی مردم، و مخالفت با تمرکزهای دولتی؛ از جمله خطوط اصلی حرکت امام است؛ امام رحمت الله علیه «به مردم اعتماد داشت... امام از روز اول معتقد بود که اگر ما وارد میدان بشویم، مردم خواهند آمد.»1401/03/14 ایشان در عرصه های گوناگون مسائل کشور این رویکرد و روش اعتماد به مردم را نشان داد: «در مسائل اقتصادی، تکیه به مردم؛ در مسائل نظامی، تکیه به مردم؛ در مسائل سازندگی کشور، تکیه به مردم، که جهاد سازندگی را به راه انداخت؛ در مسائل تبلیغات، تکیه به مردم؛ و بالاتر از همه مسئله انتخابات کشور و آراء مردم در مدیریت کشور و تشکیلات نظام سیاسی کشور.» 1394/03/14 «همیشه، مردم در چشم امام، اصل بودند.»1371/03/14و البته «امام در مورد مردم به این ها هم اکتفا نکرد، مردم را ولی نعمت مسئولان معرفی کرد... مردم هم پاسخ مناسب دادند؛ در صحنه حضور پیدا کردند؛ آنجایی که انگشت اشاره او بود، مردم با جان و دل در آنجا حاضر شدند. این متقابل بود.» 1394/03/14

 طرفدار جدی حمایت از محرومان و مستضعفان

در عرصه مسائل داخلی کشور، عدالت یکی از اصول برجسته مکتب امام رحمت الله علیه است: «امام طرفدار جدی حمایت از محرومان و مستضعفان بود؛ امام نابرابری اقتصادی را با شدت و حدت رد می کرد؛ اشرافی گری را با تلخی رد می کرد؛ به معنای واقعی کلمه امام طرفدار عدالت اجتماعی بود.» 1394/03/14 چنان که «از اول پیروزی انقلاب، امام تکیه بر طبقات ضعفا را اصرار کردند، تکرار کردند، توصیه کردند. تعبیر «پابرهنگان» و «کوخ نشینان» جزو تعبیراتی بود که در کلام امام بارها و بارها تکرار شد. به مسئولین اصرار داشتند که به طبقات محروم برسید. به مسئولین اصرار داشتند که از اشرافیگری پرهیز کنند.» 1390/03/14 چراکه حمایت از محرومان و مقابله با ظالم و مستکبر تنها یک مقوله انسانی نیست بلکه «این ها همه مطالبات اسلامی است، اسلام این ها را از ما خواسته است؛ این جور نیست که فقط یک محاسبه عقلائی و انسانی باشد؛ تکلیف دینی است.» 1395/03/14

 دفاع از مظلومان عالم و مقابله با مستکبران

در عرصه سیاست خارجی: «امام صریحا در جبهه مخالف قلدر آن بین المللی و مستکبران قرار داشت، هیچ ملاحظه ای نمی کرد. این است که امام در مقابله میان قلدران و مستکبران و قدرت های زورگو عالم با مظلومان، در جبهه مظلومان بود؛ صریح و بدون ملاحظه و بی تقیه این را بیان می کرد. طرفدار جدی مظلومان جهان بود.» 1394/03/14 و «هیچ وقت به خاطر ملاحظه زورگویان عالم، از دفاع از مظلومین عالم دست نکشید.»1387/03/14

توجه به استقلال و رد سلطه پذیری

«استقلال» و «نفی سلطه و وابستگی» از دیگر اصول ثابت و بنیادین منظومه فکری امام خمینی رحمت الله علیه محسوب می شود: «یکی دیگر از نقاط اصلی و خطوط اصلی تفکر امام، مسئله استقلال کشور، رد سلطه پذیری [است]... استقلال یعنی آزادی در مقیاس یک ملت؛ این معنای استقلال است.» 14/03/1394 چراکه «اسلامی که امام به آن معتقد است؛ ضد سلطه طلبی بیگانگان است، ضد دخالت بیگانگان و قدرت های بیگانه در امور داخلی کشور است؛ ضد زانو زدن در مقابل دشمن است.»13/03/1400

 تاکید بر وحدت ملی

 یکی دیگر از خطوط اصلی تفکر و خط امام «مسئله وحدت ملی است و توجه به توطئه های تفرقه افکن؛ چه تفرقه بر اساس مذهب، شیعه و سنی؛ چه تفرقه بر اساس قومیت ها، فارس و عرب و ترک و کرد و لر و بلوچ و امثال این ها. تفرقه افکنی یکی از سیاست های قطعی دشمن بود و امام بزرگوار ما از اول بر روی وحدت ملی و اتحاد آحاد ملت، یک تکیه کم نظیر داشت که این یکی از خطوط است.»1394/03/14

ثمره پیروی از مکتب امام، رسیدن به قله های عظیم پیشرفت است

حقیقت این است که امروز زنده بودن افکار، اندیشه ها و مکتب امام رحمت الله علیه در میان ملت ایران که تجسم آن در جمهوری اسلامی است، ملت ایران را «به یکی از اثرگذارترین ملت های عالم و اثرگذارترین کشور و ملت در این منطقه تبدیل کرد» 1385/03/14 به گونه ای که هم اکنون همه عوامل فتح قله های عظیم پیشرفت و افتخار در این ملت به وجود آمده است: «ثمرات شیرین این شجره طیبه، امروز هزاران محقق و پژوهشگر، هزاران عالم و دانشمند، هزاران مغز متفکر و سرانگشت کارآمد در انواع و اقسام عرصه ها و صحنه هاست؛ چه در علوم انسانی، چه در علوم تجربی، چه در مسائل اجتماعی، چه در سیاست و چه در دین. امروز ما کشوری هستیم با جمعیت غالبا جوان، پرانگیزه، باایمان و دارای همه شرایط پیشرفت.» 1385/03/14 همچنین «ثمرات این شجره طیبه در همه جای دنیای اسلام هم قابل مشاهده است؛ مسلمانان جهان بیدار شده اند و هویت اسلامی خودشان را بازیافته اند.» 1385/03/14

نکته اساسی اینکه قطعا بدون شناخت صحیح و تحریف نشده شخصیت و مکتب و اصول و درس های امام رحمت الله علیه امکان تداوم این حرکت نورانی و دستیبابی به قله های پیشرفت و سعادت در گام دوم انقلاب اسلامی وجود نخواهد داشت: «اگر ملت ایران بخواهد به هدف ها برسد، بخواهد این راه را ادامه بدهد، باید راه امام بزرگوار را درست بشناسد، اصول او را درست بشناسد، نگذارد شخصیت امام را تحریف کنند، که تحریف شخصیت امام، تحریف راه امام و منحرف کردن مسیر صراط مستقیم ملت ایران است. اگر راه امام را گم کنیم یا فراموش کنیم یا خدای نکرده عمدا به کنار بگذاریم، ملت ایران سیلی خواهد خورد.» 1394/03/14