آرشیو پنج‌شنبه ۲ تیر ۱۴۰۱، شماره ۲۳۰۵۵
دریچه ای به جهان
۸

ونزوئلا چگونه از فروپاشی اقتصادی به تورم تک رقمی رسید؟

سرویس بین الملل کیهان: کشور ونزوئلا طی سال های اخیر درگیر شدیدترین بحران سیاسی، اجتماعی ، اقتصادی و امنیتی بود که یک دولت - ملت می تواند به خود ببیند. اقتصاد کشور در معرض فروپاشی کامل قرار داشت و تورم از مرز یک میلیون گذشته بود. ارزش پول ملی به شدت کاهش پیدا کرده بود و فردی به نام خوان گوایدو از سوم ژانویه 2019(13 دی 97) ادعا می کرد که رئیس جمهور قانونی کشور است.آشوب و اغتشاش نیز سراسر کشور را فرا گرفته بود. در ایران نیز بسیاری از غربگرایان هشدار می دادند که در صورت عدم توافق با غرب ایران به ونزوئلایی دیگر تبدیل خواهد شد. اما امروز شرایط تغییر کرده و ونزوئلا از تورم میلیونی به تورم یک رقمی رسیده است. برآوردها نشان می دهد که اقتصاد ونزوئلا طی سال جاری میلادی رشد 20 درصدی را تجربه خواهد کرد. در این میان نباید نقش جمهوری اسلامی ایران را در خروج ونزوئلا از بحران نادیده گرفت. جمهوری اسلامی ایران طی سال های اخیر و به دنبال تشدید بحران اقتصادی در ونزوئلا با ارسال بنزین، دارو و مواد غذایی نقش بسزایی در جلوگیری از فروپاشی اقتصادی ونزوئلا ایفا کرد. در این گزارش مروری می کنیم به توطئه چندوجهی آمریکا در ونزوئلا و در ادامه نیز به این سوال پاسخ خواهیم داد که چگونه ونزوئلا بر این بحران غلبه کرد.
دیپلماسی عمومی و شبکه های اجتماعی

  این اصل پذیرفته شده ای است که رسانه ها و شبکه های اجتماعی نقش بسیار مهمی در شکل گیری و جهت دهی به افکار عمومی در جهان دارند و دیپلماسی عمومی در این میان نقش بسیار مهمی بازی می کند بر این اساس دولتمردان آمریکا طی چند سال اخیر و با هدف تاثیرگذاری بر افکار عمومی مردم ونزوئلا همه شبکه های اجتماعی را به خدمت گرفته بودند. اوج این اقدامات مربوط می شود به فاصله 20 می 2018 (30 اردیبهشت 1397) یعنی زمانی که نیکولاس مادورو در انتخابات ریاست جمهوری این کشور به قدرت رسید تا 30 آوریل 2019 (10 اردیبهشت 1398) که خوان گوایدو رهبر اپوزیسیون کودتا کرد و از یک پایگاه هوایی در کاراکاس از مردم و ارتش خواست علیه نیکلاس مادورو قیام کنند در این فاصله زمانی و همچنین روزها و ماه های بعدی مقامات ارشد آمریکا از ترامپ گرفته تا پمپئو وزیر وقت امور خارجه و جان بولتون مشاور وقت امنیت ملی آمریکا در زمینه مسائل داخلی ونزوئلا به صورت روزانه توئیت می کردند محتوای این توئیت ها نیز غالبا به یک شکل بود؛ «نفس های دولت مادورو به شماره افتاده و دولت وی در حال سقوط است. تمامی گزینه ها و از جمله گزینه نظامی در مورد ونزوئلا روی میز قرار دارد، آمریکا در کنار مردم ونزوئلا قرار دارد، ترغیب ارتش و نظامیان ونزوئلا برای پیوستن به گوایدو، تهدید دولت مادرو به عدم برخورد با گوایدو و اطرافیانش ، تهدید به تحریم های بیشتر، هشدار به دولت های حامی ونزوئلا، و...»

بولتون در همان زمان درباره توئیت هایی که علیه نیکولاس مادورو، منتشر کرده بود، می گوید: «می دانید، تا الان من حدود 150 توئیت در مورد ونزوئلا منتشر کرده ام و این آزمایش تازه ای در زمینه دیپلماسی عمومی است. واقعیت این است که ما داریم تلاش می کنیم که از انتقال مسالمت آمیز قدرت از مادورو به خوان گوایدو، که ما او را رئیس جمهور می دانیم، جلب حمایت کنیم. بسیاری از افراد، به خصوص در جناح سیاسی چپ در این نیمکره و سرتاسر جهان، الان باید متوجه شوند که تجربه شکست خورده هوگو چاوز و نیکلاس مادورو باید پایان یابد. بنابراین، ما می خواهیم شاهد گسترده ترین ائتلاف ممکنی باشیم که می شود گردهم جمع کنیم تا مادورو را کنار بزنیم.»

انعکاس گسترده تصاویر و فیلم های مربوط به اجتماع هواداران گوایدو، آشوب ها، صف های گسترده مردم برای خروج از کشور، غارت فروشگاه ها ، خالی بودن فروشگاه های زنجیره ای بزرگ، تبلیغ قحطی گسترده در کشور و در کنار آن عدم پوشش اجتماعات مربوط به هواداران دولت مادورو نیز بخشی از این جنگ رسانه ای بر ضد دولت مادورو بود که هدف اصلی آن تاثیرگذاری بر فرآیندهای تصمیم گیری مردم و مقامات وفادار به دولت مادورو بود. از سوی دیگر  همزمان با استفاده گسترده گوایدو و حامیانش در داخل و خارج ونزوئلا از شبکه های اجتماعی هزاران حساب کاربری متعلق به دولت ونزوئلا و هواداران آن نیز از سوی توئیتر و فیس بوک مسدود شد که این به خوبی نقش کاملا جهت دار و جانب دارانه شبکه های اجتماعی را در تشدید این بحران نشان می دهد. 

651 تحریم علیه ونزوئلا

 دولت های آمریکا از بوش گرفته تا اوباما، ترامپ و بایدن طی چند دهه گذشته شدیدترین تحریم ها را علیه ونزوئلا و با هدف تغییر ریل سیاست در این کشور آمریکای لاتین تحمیل کرده اند. موسسه «کاستلوم»که تحریم های بین المللی را دنبال می کند در گزارشی می نویسد تاکنون 651 تحریم علیه ونزوئلا اعمال شده و این تعداد تحریم این کشور آمریکای لاتین را در جایگاه پنجمین کشور تحریم شده جهان قرار می دهد. روسیه، ایران، سوریه و کره شمالی به لحاظ تعداد موارد تحریم از سوی آمریکا در ردیف های اول تا چهارم قرار دارند.

در فاصله گفته شده یعنی از 2018 تا 2019 که وضعیت سیاسی، اقتصادی و امنیتی ونزوئلا به شدت به هم ریخته بود و «گوایدو» نیز از جانب سیا کودتا کرده بود دولت ترامپ با امید سقوط دولت مادورو شدیدترین تحریم ها را علیه ونزوئلا اعمال کرد. طی این مدت در ونزوئلا عملا مقام و نهادی وابسته به دولت نماند که از سوی آمریکا تحریم نشده باشد. تحریم دیپلمات های ونزوئلایی و وزیر خارجه این کشور ، تحریم شرکت های مادر ونزوئلا به خصوص شرکت ملی نفت این کشور، تحریم مقامات و نظامیانی که با دولت مادورو همراه بودند، تحریم قضات دیوان عالی ونزوئلا ، تحریم همه شرکت هایی که با دولت مادورو همکاری می کردند، تحریم نفت کش هایی که نفت ونزوئلا را بارگیری می کردند، تحریم شرکت های خریدار طلای ونزوئلا، بلوکه کردن میلیاردها دلار سرمایه ونزوئلا در آمریکا و انگلیس و... تنها بخشی از فهرست بلند بالای افراد و نهادهایی بودند که در این کشور آمریکای لاتین از سوی آمریکا تحریم شدند. گفتنی است اخیرا و به دنبال جنگ اوکراین که اروپا و آمریکا با بحران کمبود شدید انرژی و افزایش بی سابقه قیمت حامل های انرژی دست و پنجه نرم می کند دولت بایدن تحریم های بخش انرژی ونزوئلا را با هدف برقراری موازنه بین عرضه و تقاضا برداشته است.

تهدید به حمله نظامی

همزمان با تحریم های گسترده سیاسی و اقتصادی علیه دولت ونزوئلا دولتمردان آمریکا با هدف بر هم زدن ثبات سیاسی ونزوئلا بارها از روی میز بودن گزینه نظامی علیه دولت مادورو سخن به میان آوردند. حتی خود «گوایدو» مزدور سیا و رهبر کودتای شکست خورده این کشور نیز در مصاحبه با رسانه های آمریکایی و اروپایی صراحتا خواستار مداخله نظامی آمریکا در ونزوئلا شد. 

ترامپ طی یک جلسه با مقام های اطلاعاتی با اشتیاق درباره موضوع «حمله به ونزوئلا» و «نفت زیاد» این کشور صحبت کرده بود. ترامپ در سال 2017، در جلسه ای با مقامات اطلاعاتی آمریکا گفته بود: «آنها آن قدر نفت دارند و درست مقابل در پشتی ما هستند این همان کشوری است که باید به آن حمله کنیم.»

در این دوره گزارش هایی نیز منتشر شده بود که شرکت امنیتی بلک واتر در ونزوئلا فعال شده است. خبرگزاری رویترز در گزارشی در این زمینه نوشته بود: «اریک پرینس» موسس شرکت خصوصی بدنام امنیتی «بلک واتر» ، برای استفاده از یک «ارتش خصوصی» در ونزوئلا به منظور سرنگونی دولت نیکلاس مادورو تلاش می کند.»

طبق این گزارش، موسس بلک واتر در دیدارهای خصوصی خود در آمریکا و اروپا طرحی را برای ایجاد «سرباز اجاره ای 5000 نفره» در ونزوئلا به منظور مبارزه در حمایت از «خوان گوایدو» رئیس جمهور خودخوانده ونزوئلا ارائه داده بود. بر اساس گزارش رویترز قرار بود از دارایی های بلوکه شده ونزوئلا برای تامین مالی این ارتش خصوصی استفاده شود. در کنار تهدیدات نظامی و همچنین استفاده از شرکت امنیتی بلک واتر برای ایجاد بی ثباتی در ونزوئلا طی چند سال گذشته اخبار و گزارش های بسیار زیادی نیز از حملات سایبری گسترده علیه تاسیسات زیربنایی به خصوص تاسیسات برقی این کشور منتشر شده است به طوری که بارها برق در سراسر این کشور قطع شده است. در کنار این مسئله طرح ترور مادورو نیز بارها کشف و خنثی شده است. دولت کلمبیا که در همسایگی ونزوئلا قرار دارد طی این مدت بیشترین مشارکت را با آمریکا برای بی ثباتی امنیتی در این کشور داشته است. 

فشارهای دیپلماتیک

 در کنار فشارهای اقتصادی ، نظامی و امنیتی، آمریکا طی چند سال گذشته فشارهای سیاسی و دیپلماتیک خود را نیز علیه ونزوئلا افزایش داده است. تحریم مقامات و دیپلمات های دولت مادورو، شناسایی گوایدو رئیس جمهور خودخوانده ونزوئلا به عنوان دولت مشروع این کشور ، رایزنی با سایر کشورها به منظور شناسایی گوایدو به عنوان رئیس جمهور ونزوئلا و مشروعیت زدایی از دولت مادورو بخشی از این تلاش ها بوده است. با اقدامات و رایزنی های فشرده دولت آمریکا بود که اعضای گروه «لیما» متشکل از 13 کشور آمریکای جنوبی و کشور کانادا سال 1397 پشتیبانی خود را از گوایدو اعلام کردند. در ادامه نیز شماری از کشورهای اروپایی اعلام کردند مادورو را به رسمیت نمی شناسند. پیش از آن نیز اتحادیه تجاری آمریکای جنوبی موسوم به «مرکوسور» عضویت دولت ونزوئلا را در این اتحادیه تعلیق کرده بود. همزمان دولت آمریکا تمامی حساب های بانکی متعلق به سازمان های دیپلماتیک ونزوئلا که در آمریکا مستقر هستند را مسدود کرده بود. نفوذ آمریکا در سازمان های پولی و مالی جهانی نیز باعث شده بود فشارها به دولت مادورو در این سازمان ها افزایش یابد. صندوق بین المللی پول در همین راستا اعلام کرد اقدام به بلوکه کردن 400 میلیون دلار پول دولت ونزوئلا کرده است.

خروج ونزوئلا از بحران 

اقتصاد ونزوئلا که از سال 2012 سقوط آزاد خود را شروع کرده بود در سال 2019 و به دنبال اوج گیری فشارهای خارجی و کودتای غربگرایان داخلی به مرز فروپاشی کامل رسید. بر اساس گزارش ها طی این سال اکثریت مردم این کشور به ورطه فقر مطلق سقوط کردند و تورم انباشته به بیش از یک میلیون درصد رسید به طوری که دولت مجبور شد چندین صفر را از پول ملی این کشور حذف کند. سال های 2018 و 2017 ارزش پول ملی این کشور به قدری سقوط کرد که مردم به جای استفاده از پول به معاملات تهاتر و کالا با کالا روی آورند.  فرهیختگان در گزارشی درباره وضعیت تورمی ونزوئلا طی سال های 2012 تا 2019 می نویسد: «تورم از 40 درصد در سال 2013 به 62 درصد در سال 2014 و سپس 121 درصد در سال 2015 و 254 درصد در سال 2016 رسید. تورم براساس هزینه یک فنجان قهوه در کاراکاس در طول 12 ماه 2017، بیش از 177 هزار بود که آن روز ها به عنوان نماد افزایش قیمت ها در فضای توئیتر دائما بازنشر داده می شد. این پایان دومینوی تورم در ونزوئلا نبود و رقم تورم 130 هزار درصدی که حتی در داستان های افسانه ای اقتصاد نیز انتزاعی محسوب می شد، در سال 2018 در ونزوئلا تحقق پیدا کرد. 32 میلیون نفر قدرت تهیه غذا را از دست دادند و سوءتغذیه بلای جان مردم شده بود، حدود 10 میلیون نفر مهاجرت کردند و حتی در بیمارستان ها نیز امکانات دارویی پیدا نمی شد.»

اما دولتی با این وضعیت بر اساس گزارش ها چند ماهی است که با درپیش گرفتن انضباط مالی از ابرتورم وحشتناک میلیونی عبور کرده است. این کشور بر اساس گزارش ها بیش از هشت ماه است که به صورت پی درپی تورم ماهانه تک رقمی را تجربه می کند که اگر نشان دهنده کنترل تورم نباشد حداقل گویای خروج از ابرتورم است. «کردیت بانک» سوئیس با انتشار گزارشی تحت عنوان «این ها غلط املایی نیست» عنوان کرده که رشد اقتصادی ونزوئلا در سال 2022 بیش از 22 درصد و در سال 2023 حداقل هشت درصد خواهد بود.«نیکولاس مادورو» رئیس جمهور این کشور در ژانویه 2021 (دی 1399) در کنگره ملی این کشور خبر از بهبود نسبی اوضاع اقتصاد داد و دوره پیش رو را «رنسانس ونزوئلا» نامگذاری کرد.

طبق اعلام بانک مرکزی ونزوئلا، این کشور در سال 2021 توانست پس از چهار سال از ابرتورم خارج شود و به مدت 12 ماه به تورم زیر 50 درصد دست یابد.  بر اساس داده های بانک مرکزی ونزوئلا، دسامبر 2020 (آذر 99) آخرین ماه افزایش قیمت ها بیش از 50 درصد (77.5 درصد) در این کشور بود. به نوشته تارنمای اسپانیایی بلومبرگ، «رصدخانه مالی ونزوئلا» یک نهاد مستقل زیر نظر مخالفان دولت نیز داده های مشابه با آنچه بانک مرکزی ونزوئلا ارائه کرده است را به ثبت رسانده و از رشد متوسط 6.8 درصدی در سال 2021 خبر داد. دولت ونزوئلا اعلام کرد اقتصاد این کشور در سه ماهه سوم 2021 موفق به رشد 7.6 درصدی شد. براساس داده های این موسسه، بخش نفت ونزوئلا در سه ماهه اول سال 2022، 41.7 درصد نسبت به سه ماهه اول سال 2021 افزایش تولید داشته است. این اطلاعات توسط داده های سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نیز تایید می شود که در مقایسه هر دو سه ماهه، افزایش تولید 41 درصدی را نشان می دهد.

فرهیختگان در گزارش خود درباره خروج ونزوئلا از طولانی ترین بحران اقتصادی خود می نویسد: «براساس آمار ها از نوامبر 2021 (آبان 1400) تابه حال ارزش پول ملی ونزوئلا تا حدودی دربرابر دلار ثابت مانده است. طی هشت ماهه اخیر ارزش بولیوار (پول ملی ونزوئلا) دربرابر دلار تنها 8 درصد کاهش پیدا کرده و این درحالی است که از سال 2008 به بعد، افت ارزش بولیوار، بانک مرکزی این کشور را مجبور به حذف 14 صفر طی زمان های مختلف کرده است. همزمان با کنترل نرخ ارز، کسری بودجه این کشور نیز نسبت به تولید ناخالص داخلی از 50 درصد به 5 درصد رسیده که درواقع نشان می دهد یکی دیگر از محرک های تورم درحال کنترل است. براساس آخرین داده های بانک مرکزی ونزوئلا، تورم آوریل 2022 (فروردین 1401)در حدود 4.4 درصد بوده که بهتر از 24 درصد در آوریل 2021 (فروردین 1400) و 80 درصد در آوریل 2020 (فروردین 1399) بوده است. همچنین تورم سالانه در حدفاصل آوریل 2021 تا آوریل 2022 (فروردین 1400 تا فروردین 1401) در حدود 222 درصد بوده که بسیار کمتر از تورم سالانه در سال های 2015 تا 2021 است. کشوری که 130 هزار درصد تورم را در سال 2018 تجربه کرده، 8 ماه است که به صورت پی درپی تورم ماهانه تک رقمی را تجربه می کند که اگر نشان دهنده کنترل تورم نباشد حداقل گویای خروج از ابرتورم است. به گفته رئیس جمهور ونزوئلا، این کشور در سه ماهه سوم 2021 بیش از 7 درصد رشد اقتصادی داشته و این رقم برای کل سال احتمالا 4 درصد بوده است. 

ونزوئلا چگونه از بحران خارج شد؟

 ونزوئلا طی دو سال اخیر اقدامات متعددی را برای اصلاحات اقتصادی و خروج از ابربحران اقتصادی برداشته است و نتایج آن نیز تاکنون مثبت بوده است. از اولین اقدامات مادورو لغو ممنوعیت نگهداری دلار بود. بر اساس گزارش ها «درحال حاضر بیش از دوسوم فعالیت های روزانه اقتصادی به وسیله دلار انجام می شود. در فوریه 2022 (بهمن 1400) تقریبا 70 درصد پرداخت ها برای خرید دارو و غذا در کاراکاس پایتخت ونزوئلا به صورت دلاری بوده است. درواقع دولت این کشور ارز های خارجی به خصوص دلار را پذیرفت و رژیم دلاری سازی را ترویج کرد تا با ورود ذخایر دلاری که مردم ونزوئلا دراختیار داشتند به چرخه اقتصادی این کشور، افزایش تورم از ناحیه افزایش نرخ ارز مهار شود.» در این حین به طور همزمان بانک مرکزی به تنظیم بازار ارز پرداخته است. از سوی دیگر همزمان با دلاری سازی اقتصادی، مادورو با هدف گشایش در واردات و صادرات، عوارض گمرکی را حذف و با این سیاست به رونق نسبی تجارت در ونزوئلا کمک کرده است. در این میان افزایش بیش از 70 درصدی قیمت نفت در ماه های اخیر و ورود بیشتر نفت ونزوئلا به بازار جهانی به دلیل جنگ اوکراین منابع درآمدی ونزوئلا را در سال جال میلادی افزایش داده و منجر به افزایش 70 درصدی درآمدهای نفتی ونزوئلا شده است.بخش دیگری از اصلاحات اقتصادی مادورو، تاکید بر جذب سرمایه گذاری های خارجی از طریق اعطای بیشتر فعالیت ها به بخش خصوصی و تضمین بهره وری بوده است. این سیاست های باعث شده تا موجی از بازگشت ونزوئلایی هایی که در سال های اخیر کشورشان را ترک کرده اند، آغاز شود و همچنین بسیاری از سرمایه گذاران خارجی ترغیب به حضور و سرمایه گذاری در بازار های این کشور شوند.

تارنمای اقتصادی «ال اکونومیستا اسپانیا» نیز در گزارشی درباره خروج ونزوئلا از بحران می نویسد: «اگر چه راه طولانی و دشواری در پیش است و روند احیای اقتصادی در سال 2022 میلادی نمی تواند به تنهایی سال ها خسارت ناشی از تورم، فقدان سرمایه گذاری های صنعتی و چالش های نهادی و زیرساخت ها را به یکباره جبران کند اما می توان ونزوئلا را شگفتی سال دانست. افزایش شدید قیمت نفت به ونزوئلا این امکان را می دهد تا اقدامات احیاکننده ویژه ای همچون افزایش درآمدهای ارزی که امکان خرید سرمایه و ماشین آلات را فراهم می کند، در صنعت نفت کشور انجام دهد. ونزوئلا در حال حاضر حدود 700 هزار بشکه نفت خام در روز تولید می کند که هنوز با 2 میلیون بشکه سال های گذشته فاصله دارد؛ اما این میزان بیشتر از 400 هزار بشکه نفت خام تولیدی در سال های اخیر است. افزایش قیمت نفت و اصلاحات دولت نیکلاس مادورو رئیس جمهوری ونزوئلا به نفع اقتصاد این کشور بوده است. دولت ونزوئلا با بازگشایی اقتصاد، در جهت فروش سهام شرکت های دولتی ورشکسته گام هایی برداشته است. فضای کسب وکار بهبود یافته و حتی صحبت از بازگشت ونزوئلایی هایی است که در طول سالیان اخیر به دلیل معضل فقر، خاک این کشور را ترک کرده و به سایر کشورهای همسایه خود مهاجرت کرده بودند. بلومبرگ نیز در این باره می نویسد: «تقریبا غیر ممکن است که آمار دقیقی از اصلاحات و سیاست های اعمال شده که تولدی دوباره را برای ونزوئلا به ارمغان آورده است، ارائه دهیم اما همه چیز نشان می دهد که این تغییر، محصول یک «ضرورت» است. از افزایش موج اجاره آپارتمان ها و افزایش شمار ثبت نام ها در مدارس خصوصی تا شلوغ شدن خیابان ها با تردد دوباره خودروها و رستوران ها و فروشگاه های تازه رنگ آمیزی شده ای که برای اولین بار درهای خود را به روی عموم مردم باز می کنند، نشانه این تحول مثبت اقتصادی است.»

بلومبرگ در گزارش دیگری درباره دلیل خروج ونزوئلا از بحران می نویسد: ونزوئلا روند چهارساله تورم بسیار بالا را که یکی از طولانی ترین دوره های تورم در دنیا بود، شکست. دولت ونزوئلا سرعت چاپ پول را کند کرده است. قیمت ها در ونزوئلا در ماه دسامبر 7.6 درصد نسبت به نوامبر افزایش داشت که اولین تورم ماهانه زیر 50 درصد در این کشور بود. اقتصاددان ها آستانه 50 درصد را برای تعریف تورم بالا در نظر می گیرند. ونزوئلا سال گذشته میلادی را با تورم سالانه 686.4 درصد به پایان رساند. طبق گفته رونالد بالزا، استاد اقتصاد در دانشگاه کاراکاس: «تورم بالا در ونزوئلا با همان سرعتی که آمده بود متوقف شد. دولت هیچ اقدامی انجام نداده ، فقط عامل به وجودآورنده این تورم را متوقف کرده است، یعنی تامین منابع مالی از طریق تسریع چاپ پول.» بر اساس این گزارش کاهش چاپ پول نتیجه کاهش هزینه های دولت بوده که کسری مالی را به کمتر از 10 درصد تولید ناخالص داخلی در سال گذشته میلادی رسانده است. کسری مالی در ونزوئلا در اواخر 2017 یعنی آغاز دوره تورم بالا در این کشور، حدود 30 درصد تولید ناخالص داخلی بود.»

 در این میان نمی توان کمک های دولت جمهوری اسلامی ایران در دوران سختی ابرتورم ونزوئلا را نادیده گرفت. ونزوئلا در دوران سختی های ناشی از تحریم نفتی آمریکا، با کمک روسیه و ایران توانست نفت خود را به صورت محدود به کشورهای شرق آسیا بفروشد و از فروپاشی اقتصاد خود جلوگیری کند. همچنین خدمات فنی و مهندسی ایرانی در زمینه احیای پالایشگاه های ونزوئلا برای این کشور اهمیت ویژه ای داشته است و توانست در دوران سختی های ناشی از تحریم نفتی، چراغ تولید و پالایش محصولات نفتی این کشور را روشن نگه داشته و از فروپاشی صنعت نفت ونزوئلا جلوگیری کند. دولت جمهوری اسلامی ایران طی 3 سال اخیر و علی رغم تمامی تهدیدها از سوی آمریکا چندین نفت کش حامل بنزین و چندین کشتی و هواپیما حامل مواد غذایی و دارو برای ونزوئلا ارسال و تا جایی که می توانست از فروپاشی اقتصادی و اجتماعی این کشور جلوگیری و به احیای اقتصاد ونزوئلا کمک کرد.