فهرست مطالب

جامعه شناسی سیاسی جهان اسلام - پیاپی 5 (پاییز و زمستان 1393)
  • پیاپی 5 (پاییز و زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/09/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • قربانعلی محبوبی، شهراد شهوند، جعفر عظیم زاده صفحات 1-30
    این مقاله، حاصل پژوهشی درباره افراط گرایی فرقه ای در پاکستان در حد فاصل سال های 2001 تا 2011 است. پدیده افراط گرایی، به لحاظ تاریخی، به طور عمیق از تحول های منطقه ای در همسایگی پاکستان، متاثر بوده است؛ ازاین رو، هدف این مقاله نشان دادن سازوکار تاثیر حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان در گسترش افراط گرایی فرقه ای در پاکستان طی سال های 2001 تا 2011 است. در این مقاله نشان داده شده که چگونه ورود نیروهای طالبان افغان و القاعده به خاک پاکستان و متعاقب آن، تشکیل طالبان پاکستان و همچنین نحوه مواجهه دولت پاکستان و ایالات متحده با این گروه ها و سایر سازمان های ستیزه گر، هریک به نحوی در تشدید افراط گرایی فرقه ای در پاکستان دخیل بوده اند. به منظور سنجش کمی افراط گرایی از دو شاخص «بمب گذاری» و «حمله انتحاری» استفاده شده است. استدلال مقاله پیش رو، آن است که حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان پس از سال 2001 باعث گسترش افراط گرایی فرقه ای در پاکستان شده است؛ اهمیت این مسئله از آنجا آشکار می شود که رویکردهای فروملی با تاکید بر عوامل اقتصادی، نظیر فقر و توسعه نیافتگی و مولفه های مذهبی، مانند نحوه تفسیر آموزه جهاد، در درک دلیل اصلی گسترش افراط گرایی فرقه ای در پاکستان به راه خطا می روند. روش به کاررفته در این پژوهش، تحلیل اسنادی و استفاده از آمار موجود در این زمینه است.
    کلیدواژگان: افراط گرایی فرقه ای، اشغال نظامی، القاعده، طالبان
  • علی مرشدی زاد، شهلا خلیل اللهی، هادی نقی پور صفحات 31-52
    این مقاله به بررسی نقش ادبیات در بازنمایی ارزش های انقلاب اسلامی می پردازد. در این مقاله، دو رمان جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان، نوشته خانم سیمین دانشور و نحوه بازنمایی ارزش های انقلاب اسلامی در آنها بررسی شده اند؛ درواقع، پرسش اصلی این پژوهش، این است که ارزش های انقلاب اسلامی چگونه در این دو رمان بازنمایی شده اند. این پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی و با مقوله بندی ارزش های انقلاب اسلامی انجام شده است. نتیجه این تحلیل نشان می دهد که بعد سیاسی و فرهنگی انقلاب اسلامی هریک با پنج عبارت (7/35)، بیشترین میزان بازنمایی را به خود اختصاص داده اند و پس از آن، بعد اقتصادی با سه مطلب (4/21) در مرتبه بعدی قراردارد؛ بنابراین می توان گفت که در رمان دوجلدی جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان، براساس مفهوم انقلاب اسلامی، بیشتر روی بعد فرهنگی و سیاسی تاکیدشده است. مولفه عدم توجه به ساختار مذهبی جامعه با سه عبارت (4/21)، بیشتر از سایر مولفه ها مورد تاکید قرارگرفته است.
    کلیدواژگان: بازنمایی انقلاب اسلامی، بازنمایی ارزش های اسلامی، جزیره سرگردانی، ساربان سرگردان
  • علیرضا سمیعی اصفهانی، حوریه دهقان صفحات 53-82
    فروپاشی نظام قدیم مصر و حکومت سی ساله حسنی مبارک، این امید را در دل انقلابیون به وجودآورد که اهداف و شعارهای انقلاب ژانویه 2011، دست یافتنی هستند. حرکت به سوی فرایندهای مسالمت آمیز انتقال قدرت و برگزاری انتخابات آزاد، ازجمله این اهداف بود که با انتخاب محمد مرسی از حزب اسلام گرای اخوان المسلمین به مقام ریاست جمهوری ازسوی مردم، محقق شد؛ بااین حال، رئیس جمهور منتخب مردم، پس از یک سال با مخالفت بخش عمده ای از جامعه، روبه رو شد و در این میان، ارتش به عنوان سازمان یافته ترین نیروی سیاسی موجود، وضعیت پیش آمده را موقعیتی مناسب برای بازیابی و تحکیم قدرت ازدست رفته خود دید و سرانجام با پوشش حمایت مردمی به کودتا دست زد؛ حال، این پرسش پیش می آید که «دلایل و زمینه های جامعه شناختی سقوط زودهنگام دولت قانونی اخوان المسلمین و روی کارآمدن دولت نظامیان در مصر چه بود؟»؛ پژوهش حاضر می کوشد از منظر جامعه شناسی سیاسی و با بهره گیری از نظریه جول.اس.میگدال (جامعه شبکه ای، دولت ضعیف)، ضمن قراردادن دولت در بطن جامعه و درنظرگرفتن رابطه بازتابی و همکنشی دولت و جامعه، سیاست ها و عملکرد دولت مرسی و همچنین، دلایل سقوط وی را بررسی کند. روش پژوهش، کیفی از نوع تبیین علی و روش اجرای آن نیز، کتابخانه ای– اسنادی است.
    کلیدواژگان: انقلاب مصر، ناکامی دولت، دولت ضعیف، راهکار (استراتژی) بقا، سیاست بقا، کودتای نظامیان
  • علی بیگدلی، رسول پیروتی صفحات 83-104
    با توجه به اشتراک مذهبی حکومت عثمانی با قسمتی از کردهای ایران که هر دو سنی شافعی بودند، مذهب، همواره یکی از دستاویزهای اصلی حکومت عثمانی برای جلب حمایت کردها بوده است و می توان گفت مهم ترین حربه عثمانی برای کم رنگ کردن احساس یگانگی این قوم با حکومت شیعه مذهب ایران توسل به اعتقادهای مذهبی و پررنگ کردن اختلاف های مذهبی آنان با حکومت ایران بوده است. این پژوهش با بررسی سیاست پان اسلامیسم عبدالحمید دوم (1876- 1909م.) و تاثیر آن بر روابط کردها با حکومت عثمانی به این نتیجه رسیده است که این سلطان عثمانی با استفاده ابزاری از سیاست پان اسلامیسم و کوشش درراستای اشاعه آن در میان کردها کوشیده است ازیک سو مشارکت آنان را در سرکوب جنبش استقلال طلبانه ارامنه و فاصله گرفتن و رویارویی شان با حکومت شیعه مذهب ایران طلب کند و ازسوی دیگر، برای رسیدگی به اهدافش سپاه حمیدیه را در میان کردها تشکیل داد و لعاب مذهب بر آن کشید؛ اما پیمان دوستی میان شریف پاشا و نماینده ارامنه ازیک طرف و عشق و احساس تعلق تاریخی دیرینه کردها به سرزمین نیاکانشان از طرف دیگر، سیاست های عبدالحمید را به شکست کشانید. روش تحقیق در این مقاله توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: کردها، پان اسلامیسم، عبدالحمید دوم، حمیدیه، ارامنه
  • حمید نساج، پرویز جمشیدی مهر، نصیبه عبدی پور صفحات 105-128
    مهم ترین رخداد منطقه خاورمیانه پس از انقلاب 1979 ایران، موج خیزش بیداری کنونی در این منطقه است؛ خیزشی که ضدیت با استبداد، تقاضای بهبود وضع معیشتی مردم و اسلام گرایی، ویژگی های اصلی آن به شمارمی روند. بی تردید مهم ترین کشوری که انقلاب در آن به وقوع پیوسته، مصر است. موقعیت استراتژیک این کشور، تاثیر آن در تحولات منطقه و جهان اسلام و نقش آن در مسئله فلسطین، موجب شده است که نوشتار حاضر به بررسی اوضاع آن پرداخته، موانع روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران را مورد کنکاش قراردهد. پرسش اصلی این است که «چرا پس از وقوع انقلاب در مصر و سقوط رژیم دیکتاتوری مبارک و دست کم تا پیش از خارج شدن قدرت از دست اخوان المسلمین، روابط سیاسی دو کشور ایران و مصر به نقطه مطلوب مدنظر نرسید؟»؛ انتظارمی رفت با وقوع انقلاب در مصر و برکناری رژیم مبارک ازیک سو و روی کارآمدن اخوان المسلمین با گرایش های اسلامی ازسوی دیگر، روابط دو کشور ایران و مصر پس از سی سال بهبودیابد. اگرچه مقام های سیاسی دو کشور، سفرهایی به کشورهای همدیگر داشتند، این دیدارها نتوانست روابط سیاسی میان دو طرف را به نقطه مورد انتظار برساند. شکاف عقیدتی میان شیعه و سنی، نقش غرب و آمریکا در این مسئله، سلفی گری و عقاید ضد شیعه و ضد ایرانی درزمره عوامل تاثیرگذار بر عدم بهبود روابط دو کشور بودند. در این تحقیق از روش توصیفی- تحلیلی و با داده های کتابخانه ای استفاده شده است.
    کلیدواژگان: ایران، مصر، شیعه، سنی، بیداری اسلامی، بهار عربی، خاورمیانه
  • سید هادی زرقانی، جهانگیر حیدری، منیره یاری صفحات 129-158
    مکان، بخشی از فضای جغرافیایی و درواقع، بستر شکل گیری روابط اجتماعی است. هر مکان با توجه به ویژگی ها، کارکردها و تاریخچه آن، دارای هویتی خاص و منحصربه فرد است؛ دراین میان برخی مکان ها به دلیل ویژگی های خاصی که دارند یا سابقه و تحولات ویژه ای که در آنها اتفاق افتاده است، هویتی نمادین پیدامی کنند و این هویت و جلوه نمادین آنچنان در ذهن و خاطره مردم ماندگار می شود که به راحتی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود؛ برای نمونه، میدان آزادی در تهران و کلیسای جامع مسیحی منجی در مسکو به عنوان نماد «تعصب، وفاداری و عشق بی نظیر به آیین و سرزمین اجدادی» نمونه ای از مکان های نمادین هستند که نقشی بارز در نمادسازی و برانگیختن احساسات ملت داشته اند. میدان تحریر، بزرگ ترین میدان قاهره است که در مرکز این شهر و در شرق رود نیل واقع شده است. به دلیل نظام دیکتاتوری مسلط بر این کشور طی سه دهه گذشته، مجالی برای ابراز وجود ملت مصر در قالب تجمع های سیاسی وجودنداشته است؛ باوجوداین، میدان تحریر در دو یا سه مقطع زمانی محدود، کارکرد سیاسی داشته است. انقلاب مردمی ملت مصر در سال 2011، به سرعت میدان تحریر را به کانون تجمع معترضان و مخالفان حکومت تبدیل کرد، به طوری که در اندک زمانی، نام «میدان تحریر» نه تنها در میان مردم مصر بلکه در سراسر جهان به نماد و سمبلی برای مبارزه ضد حکومت و طرح مطالبات سیاسی تبدیل شد تاجایی که معترضان جنبش وال استریت، نام خیابان وال استریت را به میدان تحریر آمریکا و معترضان لندنی، نام میدان معروف «ترافالگار» را به میدان التحریر تغییردادند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی به دنبال تبیین دلیل و چرایی تبدیل شدن میدان تحریر قاهره به عنوان یک مکان با کارکرد سیاسی و سمبل و نماد مبارزه ضد حکومت است. نتایج پژوهش نشان می دهند، عواملی مانند ایفای نقش مرکزیت در جریان تحولات سیاسی گذشته، غلبه هویت سیاسی این مکان بر سایر کارکردهای اجتماعی، ارتباطی و...، عاملیت مرکزیت و دسترسی آسان، تراکم جمعیت خیابان های منتهی به این میدان، تلقین و تزریق روح کارکرد سیاسی از جانب رسانه ها به کالبد این مکان و... در شکل گیری این روح و تقویت کارکرد سیاسی میدان تحریر دخیل بوده اند.
    کلیدواژگان: مکان های نمادین شهری، کارکرد سیاسی میادین، میدان التحریر مصر، انقلاب مردمی
|
  • G.H. Mahbubi, S.H. Shahvand, Jafar Azimzadeh Pages 1-30
    Historically, extremism in Pakistan has been deeply influenced by regional developments around Pakistan. Hence, the main objective of the present paper is to show the mechanisms of the impact of presence of foreign military forces in Afghanistan in spread of sectarian extremism in Pakistan from 2001 to 2011. The findings of this research indicate that the entry of Afghan Taleban forces into the soil of Pakistan, the formation of Pakistan Taleban and the way of treatment of these groups other combatant groups by Pakistan and the United States have somehow intensified sectarian extremism in Pakistan. In order to quantitatively measure extremism two indexes of bombing and suicide attacks have been used. The hypothesis of this paper is that the presence of foreign military forces in Afghanistan after 2001 has caused the spread of sectarian extremism in Pakistan. This finding of this research sustains the hypothesis which is significant because the intra-national approaches which lay emphasis on economic factors such as poverty and unemployment, or religious factors such as the way of interpretation of the doctrine of Jihad in Islam do not offer a correct analysis of the causes of sectarian extremism in Pakistan. The research method applied in this study is documental based on existing statistics.
    Keywords: Factional extremism, Military occupation, Taliban, Al-Qaeda
  • Ali Morshedi Zad, S.H. Khalilollahi, H. Naghipour Pages 31-52
    This papers describes the role of literature in representation of Islamic movements. Two novels of Wandering Island and Wandering Cameleer written by Simin Daneshvar and Representation of Islamic Revolution in them were reviewed. The main question is that how Islamic revolution values are represented. This survey had been conducted by content qualitative analysis and categorization of Islamic revolution values. Findings show that political and cultural dimensions of Islamic revolution had the highest values of representation (35.7) and economic dimension was at the third place(21.4). Therefore it could be stated that in two novels of Wandering Island and Cameleer the emphasis was on political and cultural dimensions. Disregard to religious structure of society (21.4) was focused more than the others.
    Keywords: Islamic revolution representation, Islamic values representation, Wandering Island, Wandering cameleer
  • Alireza Samiee Esfahani, H. Dehghan Pages 53-82
    Collapse of Egyptian‘s old system and Mubarak’s 30 years government, was making the hopes in the mind of revolutionaries that goals of revolution will be available.Holding free election was one of these goals that with electing mohammed morsi from muslim brotherhoods for presidential office was accomplished. However, after a year, the elected president Mohammed morsi was faced with the protests of opposing groups was throwing out by army that was protected by the people. Now, the main question of this essay is that what were the reasons and grounds of early overthrow of Muslim Brotherhood’s government and taking political power on hands by the millitary? The research try to explain this question from the political sociology approach, to put to use Jol.s. migdal’s theory about weblike society and weak state and to take in mind reflexive relationship between state-society. The method of this research is quantitative study with use of library-document technique
    Keywords
    Ekhvan Al- Muslemin; 2011 Revolution; Egypt
    Keywords: Ekhvan Al Muslemin, 2011 Revolution, Egypt
  • Ali Bigdele, Rasol Piroti Pages 83-104
    Given the religious commonalities between the Ottoman government and some Iranian Kurds – both were Shafi’I Sunnis – religion was always an excuse for the Ottoman government to attract the support of the Kurds. In fact, religious differences were the most important weapon of the Ottomans to undermine cordial relations of this community with the Shia government of Iran. The main objective of the present study is to study the Pan-Islamist policies of Abdul Hamid II (1876-1909) and their impacts on the relations of the Kurds with the Ottoman government. The findings of the result indicate that the Ottoman Sultan, through making instrumental use of Pan-Islamist policy and his attempts to promote it among the Kurds, tried to attract their participation in the suppression of the Armenian autonomous movement on the one hand and pitting them against the Shia government of Iran on the other. By organizing the Hamidiyeh Division among the Kurds and coating it with religion, Abdul Hamid II tried to achieve his goals. However, the Friendship Treaty between Sherif Pasha and representative of the Armenians on the one hand and the love and sense of belongingness of the Kurds to their ancestral motherland on the other hand, defeated Abdul Hamid II’s policies. The present research is a documental study.
    Keywords: Pan-Islamism, Abdul Hamid II, Kurds, Hamidiyeh
  • Hamid Nassaj, Hamid Nassaj, N. Abdipour Pages 105-128
    The most important event after 1979 Iran’s revolution is the current awareness wave in the area; the movement in which protest against cruelty, improvement of living condition and Islam following are the main properties. Undoubtedly the most important country for this event is Egypt. This country’s strategic position and its impact on Islam world especially in Palestine has caused this paper survey its conditions and the obstacles for political relation between Egypt and Iran. The question is that why the political relation did not reach appropriate condition after Egypt’s revolution and dismissal of Hosni Mobarak and before Ekhvan Al Moslemin Party dismissal? It was expected that in this condition the political relation get better after 30 years. Although both side officials had travels to the other country, but it did not resolved the problem. The obstacle for this included political gap between Shia and Sunni, West and USA’s role, anti-Iranian and anti-Shia beliefs. This was descriptive-analytic documentary research.
    entative of the Armenians on the one hand and the love and sense of belongingness of the Kurds to their ancestral motherland on the other hand, defeated Abdul Hamid II’s policies. The present research is a documental study.
    Keywords: Iran, Egypt, Shia, Sunni, Islamic awareness, Arabic spring, Middle East
  • Seyed Hadi Zarghani, J. Heidari, M. Yari Pages 129-158
    Place is a part of geographical space and a base for establishment of social relations. Each place is unique according to its specific properties, functions and history. Meanwhile, some places find symbol identity due to their especial historical events and properties and this identity would be maintained in the minds and moved to the other generations. For example Azadi Tower in Tehran and Savior Christian Church in Moscow are symbol for faithfulness and love to the paternal land and country. Altahrir Sq. is the biggest square in Cairo, eastern side of Nile River. Due to dictator regime in the last 30 years, there was not space for political communities. Despite this fact, this square has had two or three political function. In 2011, incredible presence of people in this square made its name spread all over the world as a symbol for protest against dictatorship as wall street protests in United states replaced wall street name with American Altahrir and protests in London changed Trafalgar Square to Altahrir. This is descriptive-analytic survey which follows the reasons for this square to become a symbol for protest against dictatorship and cruelty. Findings indicated that some factors had crucial role including pivotal role in the past political changes, dominance of its political function to its social one, its easy access, injection of political function spirit from media.
    Keywords: Urban symbol places, Square's political function, Egypt's Altahrir Square, Revolution