فهرست مطالب

فلسفه و کودک - سال سوم شماره 2 (پیاپی 10، تابستان 1394)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 10، تابستان 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/05/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صفحه 3
  • طیبه ماهروزاده، الهام تجری صفحه 5
    فلسفه برای کودکان نحوه یی از آموزش است که ذهن کودک را بسوی کوشش در جهت پاسخگویی به نیاز و اشتیاقی که به معنا دارد، سوق میدهد. فلسفه برای کودکان بمعنای یاد دادن آراء فلاسفه نیست، بلکه بیشتر بمعنای آموزش استدلال، تمییز و تقویت قدرت قضاوت و داوری است. اخیرا از برنامه آموزش فلسفه به کودکان در برخی کشورها استفاده شده است، به همین جهت تلاش شده تا در ایران نیز از این برنامه برای رشد و پرورش اخلاقی، فکری، استدلال، قوه قضاوت و تربیت صحیح نوجوانان استفاده گردد. از آنجا که داستانهای طراحی شده با فرهنگ ایرانی همخوانی ندارد، بر آن شدیم تا از داستانهای ایرانی اخلاقی استفاده نماییم. بدین منظور، کتاب گلستان سعدی که کتابی اخلاقی و تعلیمی است انتخاب گردید و حکایات آن به زبان ساده بیان شد. جامعه موردنظر این پژوهش، دانش آموزان یکی از دبیرستانهای دخترانه منطقه یک تهران (مخصوص علوم انسانی) بوده است که از این جامعه موردنظر، یک کلاس سی نفری بعنوان نمونه پژوهش انتخاب گردید. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، شامل آزمون قضاوت اخلاقی کلبرگ، مصاحبه، مشاهده و یادداشت برداری بوده است و برای تجزیه و تحلیل نتایج بدست آمده از روش های توصیفی و تحلیلی و نیز تحلیل مصاحبه، مشاهده و یادداشتها استفاده شده است.
    نتایج پژوهش بیانگر آن است که استفاده از داستانهای بومی ایرانی با رویکرد برنامه آموزش فلسفه به کودکان و نوجوانان از توانایی لازم برای رشد ارزشهای اخلاقی و نیز پرورش مهارتهای زندگی شهروندی برخوردار است.
    کلیدواژگان: آموزش فلسفه به کودکان، آموزش ارزشها، قضاوت اخلاقی، گلستان سعدی
  • علیرضا امین صفحه 27
    از جمله مهمترین ویژگی های کودکان «خلاقیت» است. در حقیقت، خلاقیت جزوی لاینفک از زندگی کودکان است که اگر مورد بیتوجهی واقع شود بمرور در عرصه رقابتهای اجتماعی، مدارس و خانواده رنگ میبازد و در هیاهوی زندگی گم میشود. با توجه به اینکه برای تغییر، پیشرفت و گشودن مسیرهای جدید به خلاقیت نیاز است جوامعی که این خصیصه کودکانه را زنده نگه داشته و در پرورش آن بکوشند، سهمی در خور از جهان آینده خواهند داشت.
    در این نوشتار، سعی شده است علاوه بر معرفی این خصیصه، ضرورت وجود آن در جوامع شرح داده شود و شرایط و شیوه های زنده نگه داشتن آن مورد توجه قرار گیرد؛ شرایطی که اگر فراهم باشند آینده بهتری در انتظار خواهد بود.
    کلیدواژگان: کودکان، خلاقیت، آینده، تخیل
  • احمدرضا آذربایجانی، محمد سعیدیان، زهره کشاورز صفحه 41
    «ذهن فلسفی» و «اندیشه ورز» دارای سه ویژگی بنیادی است: جامعیت، تعمق و انعطاف پذیری. از تلاشهای اساسی مربیان تربیت همانا رشد ذهن فلسفی است. این رشد با «کندوکاو فلسفی» صورت میگیرد و نقش اصلی در این کندوکاو بر عهده «سوال» است. طرح سوالات مناسب برای فلسفیدن آغاز راه است. از سوالات مناسب که جستجوگری فکری در روابط و قیاسهای منجر به کشف روابط را در ذهن کودکان فعال میکند، طرح پرسشهایی است با چیدمان واژگانی همجنس که از لحاظ معنا نامربوط نشان میدهند که البته کشف روابط آن برای کودکان جذاب است. در این پژوهش با طرح چنین سوالاتی کل افراد یک دوره یادگیر محور تحت آزمون قرار گرفته و سپس با مقایسه گروه کنترل مورد ارزیابی قرار گرفته اند. نتایج حاصله، طرح سوالاتی اینگونه را برای رشد ذهن فلسفی موثر ارزیابی کرده است. این پژوهش به روش میدانی (مصاحبه و پرسشنامه) وکتابخانه یی با استفاده از روش نا پارامتری و آزمون کلموگروف اسمیرنوف صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: سوالات نامانوس، ذهن فلسفی، کارگاه اندیشه، فلسفه برای کودکان، اندیشه ورزی
  • فاطمه عظمت مدار، منصوره مهدی یار صفحه 57
    این پژوهش به منظور بررسی اثربخشی برنامه فلسفه برای کودکان بر انگیزه پیشرفت دانش آموزان پسر پایه ششم انجام گرفت. نمونه اولیه این پژوهش 86 نفر از دانش آموزان بودند که به روش خوشه یی از میان تمام دانش آموزان پسر پایه ششم شهر شیراز انتخاب شدند. ابتدا پرسشنامه انگیزه پیشرفت هرمنس بعنوان پیش آزمون اجرا شد. سپس جهت بررسی فرضیه های پژوهش، 30 نفر از افرادی که در این آزمون نمره های پایینتری کسب کرده بودند، انتخاب شده و بگونه یی تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. در مرحله بعد، گروه آزمایش بمدت ده جلسه 75 دقیقه یی، بشیوه اجتماع پژوهشی مورد نظر لیپمن در برنامه فلسفه برای کودکان تحت آموزش قرارگرفتند. در این جلسات، داستانهایی متناسب با هدف پژوهش انتخاب گردید و با مشارکت خود دانش آموزان خوانده شد. پس از آن، پس آزمون بر روی هر دو گروه اجرا گردید. سپس به منظور بررسی فرضیه، از روش آماری تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته های تحقیق نشان داد که آموزش فلسفه به میزان معناداری باعث افزایش نمرات در انگیزه پیشرفت کودکان شده است.
    کلیدواژگان: فلسفه برای کودکان، اجتماع پژوهشی، انگیزه پیشرفت، میل به موفقیت
  • سعید شیخی، حشمت الله نظری صفحه 71
    هدف پژوهش حاضر، بررسی رابطه راهبردهای فراشناختی و خلاقیت با خودکارآمدی دانش آموزان پسر سال چهارم دبیرستان در شهرستان آبدانان بود که به روش توصیفی همبستگی انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانش آموزان پسر سال چهارم دبیرستان در سال تحصیلی1395- 1394 بودند که با استفاده از جدول مورگان تعداد 123 نفر از آنها بعنوان نمونه و از طریق نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده، پرسشنامه مهار تهای فراشناخت روحانی نژاد و معنوی، خلاقیت عابدی و خودکارآمدی شرر بود و برای تجزیه و تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که میان راهبردهای فراشناختی و خودکارآمدی و خلاقیت و خودکارآمد، رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد (05/0>p). همچنین میان خلاقیت و خودکارآمدی نیز رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد (05/0>p).
    کلیدواژگان: راهبردهای فراشناختی، خلاقیت، خودکارآمدی، دانش آموزان پسر
  • محمدحسن میرزامحمدی، مصطفی کریمی، حمید احمدی هدایت صفحه 89
    در حال حاضر، برنامه های آموزش فلسفه به کودکان در قالب یکی از جریانهای فکری موثر در انتقال مفاهیم و مهارتهای فلسفه ورزی، اخلاقی و نظم عمومی در جهان مطرح میباشد. مفاهیم و مهارتهای نظم عمومی در این برنامه ها گاه بصورت آشکار و گاه پنهان و در متن موضعگیری ها، پژوهشها و آثار مربوط به این برنامه ها گنجانده شده است از آنجا که این موضعگیری ها و آثار، حاوی عناصری از هستی شناسی، معرفت شناسی و به تبع آنها روش شناسی خاص جوامع مبدع آن هستند؛ از اینرو به منظور بهره برداری مفید از این برنامه در راستای توسعه و تبیین مهارتهای نظم عمومی از منظر اسلامی، ابتدا بومی سازی آن بر اساس معیارهای سه گانه مذکور و بر مدار بینش اسلامی ضرورت خواهد داشت. پژوهش حاضر نیز تحت روش تحلیل محتوا در این حوزه به این نتیجه میرسد که برنامه های آموزش فلسفه به کودکان بشرط مطابقت و تبیین با معیارهای سه گانه بومی سازی اسلامی، میتواند الگوهای مناسبی جهت اشاعه و آموزش مهارتهای مختلف نظم عمومی در کشور باشد و با در نظر داشتن این معیارها به گزینش و پالایش مهارتهای نظم عمومی پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: برنامه های آموزش فلسفه به کودکان، مهارتهای نظم عمومی، بومی سازی اسلامی
  • مریم دیباواجاری صفحه 105
    نوشتار حاضر ضمن طرح مشاوره فلسفی، یکی از موضوعات اساسی را که این روزها شاگردان، والدین و معلمان درگیر آن هستند، به چالش میکشد و ضمن طرح پرسشهای اساسی نظیر اینکه علت اضطراب شاگردان چیست؟ آیا شاگردان از بهره هوشی کمی برخوردارند؟ آیا ریشه این مشکلات را باید در هیجانها و احساسها جستجو کرد؟ مشاوره تحصیلی فلسفی چیست؟ و چه کمکی را برای مواجهه با مسائل تحصیلی دانش آموز ارائه میکند؟ شیوه یی از برخورد با مشکلات تحصیلی شاگردان را معرفی میکند که «مشاوره فلسفی» نام دارد. در قلب مشاوره فلسفی، گفتگوی سقراطی نهفته است که تمرکزش بر اندیشیدن میباشد. در این شیوه، شاگردان بعنوان ظروف خالی در نظر آورده نمیشوند که مدام باید از سوی معلمان پر شوند و از سوی آنها و والدین نصیحت گردند، بلکه بعنوان یادگیرندگان مستقل و آزاد و برابر در نظر آورده میشوند. امتحان و مسائل آن نیز یکی از مواردی است که به این شیوه میتوان آن را بررسی کرد.
    کلیدواژگان: مشاوره تحصیلی، مشاوره فلسفی، اضطراب امتحان، گفتگوی فلسفی
|
  • Tayyebeh Mahrouzadeh, Elham Tajari Page 5
    Philosophy for Children is a teaching method which leads children’s minds towards an attempt to respond to their need and enthusiasm for meaning. Teaching philosophy for children does not mean teaching the ideas of philosophers to children; rather, it means teaching them the reasoning and discrimination skills and developing their judgment power. Recently, the program of teaching philosophy for children has been employed in some countries. That is why an attempt has been made to use this program in Iran for the moral and philosophical development and correct training of adolescents, as well as for improving their reasoning and judgment powers. Since the stories designed for this program do not match the Iranian culture, the researchers decided to use some of the Iranian moral stories which suited their purpose. To achieve the research purpose, S‘adi’s Gulistan, which is a moral and instructional book, was chosen and its stories were simplified. The target sample of this study included all the students of one of the girls’ schools (teaching human sciences) in District 1 of Tehran. From among them, a class of 30 students was chosen as the ultimate research sample. The instrument used for data collection included Kholberg’s Moral Judgment Test, interview, observation, and note-taking. The collected data from the interviews, observations, and notes were analyzed both qualitatively and quantitatively. The results of this research indicated that the use of native Iranian stories while following the method of teaching philosophy for children and adolescents program possesses the required rigor and efficiency for the development of moral values and urban life skills of adolescents.
    Keywords: teaching philosophy to children, teaching values, moral judgment, Sadi's Gulistan
  • Alireza Amin Page 27
    One of the most important features of children is creativity, which is in fact an inseparable part of their life. If this characteristic is ignored, it will gradually fade away in the realm of social competitions, school, and family and, finally, disappears in the turmoil of life. Given the fact that creativity is necessary for change, advancement, and creating new directions, those societies which keep this feature alive and try to develop it will certainly play a significant role in the world in future. In this paper, in addition to introducing the concept of creativity, the writer has tried to explain the necessity of its existence in societies and focus on the conditions and methods that are required for its survival. If such conditions are provided in a society, it will certainly experience a better future.
    Keywords: children, creativity, future, imagination
  • Ahmadreza Azarbaijanir, Mohammad Saidian, Zohreh Keshavarz Page 41
    A thinking and philosophical mind enjoys three basic features: comprehensiveness, reflectiveness, and flexibility. One of the essential responsibilities of teachers is to help with the development of a philosophical mind. This is realized in the light of “philosophical inquiry”, and the main role in this process of inquiry is played by “questions”. Generating appropriate questions is the first step in philosophical thinking. By appropriate questions, the writers mean those which require children to perform some mental activities in order to induce and discover the relationships among different things. Such questions should be posed by using some homogeneous words which appear semantically unrelated; however, discovering the hidden relationships among them would be quite attractive to children. In this research, the experimental group was exposed to such questions over a learner-centered treatment period (similar to P4C), and their performance was compared with that of a control group. The findings demonstrated that posing such questions was effective in the development of a philosophical mind. This research was conducted following the field and library methods. A questionnaire and a series of interviews with the participants were used to collect the required data for the study, and the non-parametric Kolgomorov-Smirnov test was used to compare the experimental and control groups.
    Keywords: bizarre questions, philosophical mind, philosophy workshop, philosophy for children, thinking
  • Fatemeh Azamatmadar, Mansoore Mahdiyar Page 57
    This study was conducted in order to explore the effects of the Philosophy for Children Program on the achievement motivation of sixth grade male students. The initial sample of this study consisted of 86 students who were chosen from among all the sixth grade male students of the city of Shiraz following the method of cluster sampling. Firstly, Hermans’ Achievement Motivation Test was given to all the participants as a pretest. Later, in order to test the research hypotheses, 30 students who had scored lowest on this test were chosen and randomly assigned to two experimental and control groups. During the treatment period, the experimental group received instruction following Lipman’s method of community of inquiry in the Philosophy for Children Program for 10 sessions, each 75 minutes. During these sessions, some stories in accordance to the purpose of research were chosen and read collaboratively. At the end of the treatment, the same test was given as a post-text to both groups. Analysis of covariance was used to compare the performances of the experimental and control groups with each other. The findings indicated that the teaching of philosophy had significantly improved the experimental students’ scores on the second administration of the Achievement Motivation Test.
    Keywords: Philosophy for Children, community of inquiry, desire for success, achievement motivation
  • Said Sheikhi, Heshmatollah Nazari Page 71
    The purpose of the present research was to examine the relationships between metacognitive strategies, creativity, and autonomy of male fourth-graders at a high school in Abdanan County following the descriptive-correlational method. The target population of this study consisted of all high school male fourth-graders in Abdanan in the educational year 2015-2016, from among whom 123 were chosen through simple random sampling by using Morgan’s Table. The data collection instruments consisted of three metacognitive strategies, creativity, and autonomy questionnaires. The Pearson Product Moment Formula was used to analyze the data. The findings indicated that there was a meaningful positive relationship between metacognitive strategies and autonomy. Moreover, there was a meaningful positive relationship between creativity and autonomy. The significance level for data analysis was set at 0.05.
    Keywords: metacognitive strategies, creativity, autonomy, male students
  • Mohammad Hassan Mirza Mohammadi, Mostafa Karimi, Hamid Ahmadi Hedayat Page 89
    Presently, the programs of teaching philosophy to children are executed in the world in the form of one of the influential philosophical trends for transferring the concepts and skills required for philosophical thinking, observing ethics, and maintaining public order. The concepts and skills associated with public order in such programs are sometimes presented overtly and sometimes covertly through the attitudes, studies, and works related to such programs. Such attitudes and work embody certain elements of ontology, epistemology and, accordingly, the specific methodology of the societies which create them. Therefore, in order to use these programs efficiently in explaining and expanding public order from an Islamic point of view, it is initially necessary to indigenize them based on the above-mentioned criteria and Islamic insight. Using the method of content analysis, the present study concludes that the programs of teaching philosophy to children can provide appropriate models for disseminating and teaching various public order skills in the country provided that they conform with the three-fold criteria of Islamic indigenization. Here, the writers have tried to present a polished selection of public order skills based on such criteria.
    Keywords: programs of teaching philosophy to children, public order skills, Islamic indigenization
  • Maryam Diba Vajari Page 105
    The present paper, while explaining the process of philosophical counseling, is intended to challenge one of the important problems that have engaged both parents and teachers nowadays. In doing so, the writer firstly poses some fundamental questions including: what are the reasons for students’ anxiety? Do students have a low level of IQ? Should we search for the roots of their problems in their tensions and emotions? What is meant by philosophical educational counseling? How does it help the students to deal with their educational problems? Then she introduces a method of dealing with students’ educational problems called “philosophical counseling”. This method has at its heart the method of Socratic dialog which concentrates on thinking. Here, the students are not viewed as empty vessels which must be continually filled by teachers. Neither are they considered as individuals who should receive advice from both their teachers and parents at all times. Rather, they are conceived of free, equal, and independent learners. This method also presents some new ideas with regard to testing students and its related problems.
    Keywords: educational counseling, text anxiety, philosophical counseling