فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال دوم شماره 4 (بهار 1394)
  • سال دوم شماره 4 (بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1395/01/18
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمد شتابدرا، نعمت الله زمانی علی آبادی صفحه 2
    در این پژوهش که مبتنی بر روش کتابخانه ای و به صورت توصیفی تحلیلی است، پس از ارائه سنجه های الگو از منظر امام خامنه ای و با بهره گیری از تکنیک دلفی، الگوی پژوهش ترسیم شد و در نهایت این نتیجه حاصل شد که الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از حیث سخت افزاری و نهادی با قوامیت سنجه های: کلان اربعه و محتوایی تسعه، در قامت اصولی فطری و در مقامی ثبوتی است؛ و در سطح نرم افزاری و تحلیلی در تمامی حوزه های علوم، متکی بر ظرایف زمان و مکان است، که در مقامی اثباتی و در ظرف اصول متغیر می گنجد. لذا در آن دسته اموری که دین مبین جزو ثابتات قرار داده، الگو، واحد است و در آن دسته اموری که جزو متغیرات و تابع مقتضیات زمان و مکان است، الگویی چندوجهی است. در این پژوهش، به منظور پاسخ به پرسش اصلی پژوهش، که عبارت بود از شناخت کیفیت الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، از حیث واحد یا متکثربودن، تلاش شد به تبیین این مفهوم دو سطحی که با قوامیت نظریه وحدت در کثرت و کثرت در وحدت در فضای منطق فازی مبتنی بر ترابطی اندماجی هم چون دو روی یک سکه شکل می یابد، اشاره شود.
    کلیدواژگان: الگوی اسلامی، ایرانی پیشرفت، الگوی واحد و چترگستر، الگوی چندوجهی، تحلیل دوسطحی، ترابط اندماجی، آیت الله خامنه ای
  • موسی عنبری، عزیز کلانتری صفحه 38
    هدف مقاله، تبیین ریشه های شکل گیری «توسعه بومی مستقل» در ایران بعد از انقلاب و عدم شکل گیری این قسم از توسعه در کشورهای عربی خاورمیانه بر پایه مقایسه نقش آموزه های فقه سیاسی مذهب شیعه و اهل سنت در مواجهه با مستحدثه تمدن غرب است. مبنای نظری و روشی این مقاله، چارچوب تحلیلی مفهومی وبر در مطالعه نقش دین در دگردیسی های کیفی است.
    بازسازی نوع مثالی نظریه های فقه سیاسی شیعه و اهل سنت در برهه مورد نظر و مقایسه آن ها بر اساس نحوه مواجهه با مستحدثه مدرن غرب، نشان می دهد که یکی از دلایل عمده عدم شکل گیری «توسعه بومی مستقل» در کشورهای مسلمان اهل سنت و سوق یافتن مسیر توسعه آن به سمت توسعه وابسته در مقایسه با ایران، عدم شکل گیری گروه ها و دولت نوساز بومی حامل ایده پیشرفت و آبادانی در این کشورها است. در آموزه های فقه سیاسی شیعه با محوریت امام خمینی; که از منظر اجتهاد فعال، مبادرت به بسط اختیارات ولایت فقیه و پیش برد وظایف آن تا سرحد یک دولت مدرن نمود، دولت و گروه های نوساز بومی و در نتیجه توسعه بومی بعد از انقلاب شکل گرفت، اما در فقه سیاسی اهل سنت، حکم به نفی مظاهر مدرن و بازگشت به خلافت شرعی و بنیادهای اولیه آن داده شد که پیامد آن، امتناع شرایط توسعه بومی در این کشورها بوده است.
    کلیدواژگان: فقه سیاسی شیعه، فقه سیاسی اهل سنت، توسعه مستقل بومی، تجدیدحیات دینی، دولت نوساز بومی
  • فرج الله میرعرب، محمد کاظم کریمی صفحه 71
    همنوایی اجتماعی بیانگر این واقعیت است که رفتار اعضای جامعه منبعث از برخی قواعد و الزامات اجتماعی است، اما صرف تبعیت اکثریت افراد جامعه یا گروه از یک قاعده یا هنجار، نمی تواند دلیل مطلوبیت آن باشد. در این نوشتار که به موضوع عوامل شکل گیری همنوایی اجتماعی از منظر قرآن کریم، به عنوان اصلی ترین منبع تعیین ارزش های مطلوب در جامعه بشری پرداخته است، با مراجعه به آیات الهی، همنوایی های قابل تحقق بین اعضای جامعه را شامل دو نوع مطلوب و نامطلوب دانسته و با تاکید بر اهمیت همنوایی های مطلوب، عوامل و پیامدهای شکل گیری همنوایی های نامطلوب را ترسیم و آسیب های وقوع آنها برای اعضای جامعه را یادآور شده است. هم چنین راه کارها و اسباب شکل گیری همنوایی مطلوب نشان داده شده و داشتن عقیده و آرمان برجسته، صلابت رای و استحکام اندیشه، انعطاف معقول، نیکویی اخلاق، نیازشناسی و مشکل گشابودن، تواضع در برابر مردم و متفاوت بودن منش و رفتار از ستمکاران را سبب رسیدن به مقصود دانسته است. روش جمع آوری داده ها در این پژوهش، توصیفی تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه ای بوده و قرآن و تفاسیر آن به عنوان منبع اساسی و محوری مورد استفاده قرار گرفته اند. نتیجه مهم پژوهش پیشنهاد راه کارهای ایجاد همنوایی بر اساس تعالیم قرآن است.
    کلیدواژگان: همنوایی، ناهمنوایی، شبکه های اجتماعی، همنوایی اجتماعی، همنوایی مطلوب، قرآن کریم
  • محمد علینی، غلامرضا غفاری صفحه 92
    این پژوهش در صدد است تا روابط اجتماعی به مثابه سرمایه اجتماعی را در نهج البلاغه مورد بررسی قرار دهد. با استناد به خطبه ها، نامه ها وکلمات قصار حضرت علی7روابط اجتماعی در سطوح خرد و کلان به روش تحلیل محتوای کیفی مضمونی، در کلام امام بررسی شده است. در سطح خرد، رابطه خانواده، خویشاوندان، همسایه ها و دوستان که مفهوم سرمایه اجتماعی درون گروهی است و در سطح کلان، روابط مسلمانان با یکدیگر و روابط زمامدار اسلامی با مسلمانان در جامعه اسلامی که به اعتماد فراگیر در سطح عمودی بین زمامدار و مردم و سطح افقی بین مردم با یکدیگر منتهی می شود، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. روابط این سطح در کلام امام علی7 با لحاظ همبستگی و همگرایی انسان ها بر اساس تفاهم و همزیستی مسالمت آمیز، روابط گسترده انسان ها را با یکدیگر مطرح می کند که به تثبیت و تقویت سرمایه اجتماعی برون گروهی منجر می شود. حضرت با عنایت به اصل ایمان و حق طلبی در برقراری روابط اجتماعی، به روابط گرم، پیوسته و صمیمی تاکید دارد که به دور از منفعت طلبی و سودجویی های ابزاری و مادی به سرمایه اجتماعی گسترده منجر می شود که دستاوردهای آن شامل همه مومنان در جامعه اسلامی و همه انسان ها در جامعه بشری می گردد. بر اساس یافته های این بررسی، کلام و رهنمودهای امام خود سرمایه جاودانی است که از حیث گفتاری و کرداری می تواند تعیین کننده ای مهم برای حفظ و تقویت سرمایه اجتماعی باشد.
    کلیدواژگان: امام علی(ع) نهج البلاغه، سرمایه اجتماعی درون گروهی و برون گروهی، روابط اجتماعی، روابط اجتماعی اظهاری و ابزاری
  • عیسی عیسی زاده صفحه 121
    سبک زندگی هر جامعه ای، نمادی از باورها و ارزش های درونی آن جامعه است و زمانی آن جامعه می تواند به ثمرات آن دست پیدا کند که سبک زندگی او متناسب با آن باورها و ارزش ها شکل گرفته باشد. جامعه کنونی ما به سبب محروم بودن از عوامل تاثیرگذار در دینی شدن زندگی و تاثیرپذیری از فرهنگ غرب، نتوانسته است میان آن باورهای دینی و سبک زندگی خود در حوزه های گوناگون فردی و اجتماعی، ارتباطی عمیق و تنگاتنگ ایجاد کند و در حقیقت از داشتن سبک زندگی اسلامی به معنای واقعی محروم مانده است. با اینکه بررسی آموزه های دینی و تامل در آنها نمایانگر ظرفیت بالای این آموزه ها برای فرهنگ سازی و ارائه معیارهای رفتاری مناسب می باشد، اکنون باید بررسی شود چه راهکاری برای استفاده از این ظرفیت عظیم دینی برای اسلامی تر شدن سبک زندگی وجود دارد؟ پاسخ این پرسش را می توان در شناسایی عوامل سوق دادن سبک زندگی به سمت آن معیارهای وحیانی و راه کار های دست یابی به آن عوامل جستجو کرد. بر اساس این، تلاش شده است تا در این مقاله، چند عامل نقش آفرین و تاثیرگذار در اسلامی شدن سبک زندگی و راه های دسترسی به آن عوامل مورد بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: سبک زندگی، اسلامی، ایمان، عالمان، حاکمان
  • سید مهدی ویسه، بلال پناهی صفحه 145
    امروزه با رواج و مسلط شدن تکنولوژی های نوین بر زندگی انسان، ماهواره و سایر رسانه های مشابه نیز بدون داشتن هیچ هدف پرورشی و سازنده، اغلب با برنامه های غیراخلاقی و غیرسودمند خود برای یکسان سازی افکار عمومی جهانیان و از بین بردن ویژگی های فرهنگی جوامع و تغییر آموزه های دینی مفید، مورد بهره برداری قرار می گیرند. هدف اصلی این تحقیق، بررسی چگونگی تاثیرگذاری استفاده از ماهواره بر رابطه بین میزان دین داری با سبک زندگی دانشجویاندانشگاه ایلام است. تحقیق دارای یک فرضیه اصلی و سه فرضیه فرعی می باشد. روش تحقیق از نوع توصیفی بوده و از آزمون های همبستگی و رگرسیون برای انجام تحقیق و بررسی فرضیه ها استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش دانشجویان دانشگاه ایلام به تعداد 6000 نفر بودند که تعداد 300 نفر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. نتایج تحقیق نشان داد که استفاده از ماهواره رابطه بین میزان دین داری دانشجویان با سبک زندگی آنان را تعدیل می کند و به عبارت دیگر، استفاده از ماهواره نقش یک متغیر تعدیل گر قوی را بین رابطه میزان دین داری دانشجویان با سبک زندگی آنان ایفا می کند و رابطه این دو متغیر را تحت تاثیر قرار می دهد. پیشنهاد می گردد که خانواده ها و رسانه ها در تمامی ابعاد دین داری شامل شناخت و باور دینی، عواطف دینی و عمل به وظایف دینی هدایت گر و راهنمای جوانان باشند. چرایی تبلیغ سبک ها و مدهای ناهنجار از ماهواره و اهداف اصلی آنها اطلاع رسانی شده و الگوهای صحیح مقابل آنها به طور منطقی مطرح شوند.
    کلیدواژگان: سبک زندگی، دین داری، ماهواره، آزمون های همبستگی و رگرسیون، دانشجویان دانشگاه ایلام
|
  • Mohammad Shetabadara, Nematollah Zamanialiabadi Page 2
    As a library research based on a descriptive–analytical method, our research model is sketched after the criteria of devising this model are presentedthrough Delphi technique according to Ayatullah Khamenei’s views. Here we conclude that Islamic Iranian Model of Development is a principally intrinsic and existential one in respect to its hardware and institution made up of its four macro-criteria and nine substantive ones. Instead, in terms of software and analysis in all fields of science, it is based on time and space subtleties, which is defined confirmatively as changing principles. Therefore, the model is unique in those affairs that religion has taken for granted, and it is multi-dimensional wherever the affairs are changing temporally and spatially. To answer the main research question (i.e. understanding the quality of Islamic Iranian Model of Development in terms of being monist or pluralist), we have tried to explain this bi-strata concept, which is formed as two sides of a coin under the theory of pluralist unity and united plurality in coalition correlation fuzzy logic.
    Keywords: Islamic Iranian Model of Development, united comprehensive model, multi, dimensional model, bi, strata analysis, coalition correlation, Ayatullah Khamenei
  • Musa Anbari, Aziz Kalantari Page 38
    The aim of this study was to explain the origins of the indigenous independent development formation in post-revolutionary Iran and lack of formation this kind of development in Arabic countries in the Middle East based on comparison the role teachings of political jurisprudence Shiite and Sunni Muslims in the face of emerging of the West. Theotrical and methodological basis of Weber's conceptual analysis framework study has been in the study of the role of religion in the qualitative metamorphosis. Reconstruction ideal type of political jurisprudence Shiite and Sunni theory in the desired duration and compare them on how to deal with the emerging modern West has shown that one of the main barriers to the formation the independent indigenous development in Sunni Muslim countries (and leading its development path towards the development of related) compared with Iran have been non-formation of new indigenous government and groups of carrier idea of progress and prosperity in these countries.
    In the teachings of Shiite political jurisprudence with a focus on Imam Khomeini from the viewpoint of ijtihad active attempt to extend the authority of the Supreme Leader and the promotion of its duties to the point a modern state formed the new indigenous government and groups and thus indigenous development after the revolution, but ruled in the Sunni political jurisprudence to renounce the trappings of modern and return to the law Caliphate and its foundations that its consequence has been the refusal of the local conditions in these countries.
    Keywords: Shiite political jurisprudence, Sunni political jurisprudence, indigenous Independent development, religious revitalization, new native government
  • Farajollah Mir Arab, Mohammad Kazemkarimi Page 71
    Social conformity is a proof of the fact that the behavior of society members originates from certain social principles and norms; however, the sole obedience of the majority to a rule or norm could not prove its favor. Here we refer to the Quran, as the main reference of defining accepted values of a society, to divide possible social conformity among society members into favorable and unfavorable. While we reiterate the importance of favorable conformities, we count the causes and consequences of unfavorable conformities and their disadvantages to the members of society. Also, we mention the factors leading to favorable conformity and state that sublime ideals, steadfastness and determination, sensible flexibility, good temperedness,needologyand troubleshootness, humbleness before people, and behaving different from oppressors make us achieve such goal.
    Our method is descriptive analytical doing library research; the Quran and its interpretations are the main references of ours. We have concluded some solutions to make conformity based on Quranic Teachings.
    Keywords: conformity, unconformity, social networks, social conformity, favorable conformity, the Noble Quran
  • Mohammad Ellini, Gholam Reza Ghaffari Page 92
    This paper explores social relationships as social capital in Nahj al-Balaghah. We have resorted to the Imam Ali’s sermons, letters and short sayings to investigate macro and micro social relationships based on qualitative conceptual content analysis. In its micro level, we analyze relationships among family members, relatives, neighbors, and friends, which constitute intra-group social capital concept.On the other hand, in a macro level, we review Muslims’ inter-relationship and the relationship of Muslim authority to Muslims in an Islamic society that leads to a comprehensive vertical trust between the authority and people as well as a horizontal trust among people themselves. The latter in the Imam Ali’s words brings about humans’ extended relationships with each other, which leads to establishing extra-group social capital. Regarding two principles of faith and right seeking in establishing social relations, he reiterates such warm, continuous, and intimate relationships that lead to a comprehensive social capital, whose achievements encompass all believers in the Islamic world and all humans in the world, devoid of instrumental and material jobbery. According to our findings in this study, words and guidelines of the Imam form an eternal capital, which can be decisive verbally and practically to preserve and strengthen the social capital.
    Keywords: the Imam Ali, Nahj al Balaghah, intra, group, extra, group social capital, social relationships, declarative, instrumental social relationships
  • Isa Isazadeh Page 121
    Each society’s lifestyle is a representation of the society’s internal beliefs and values; the society could benefit from its advantages only if the members’ lifestyle were formed in conformity with those beliefs and values. The Iranian society has so far been deprived of the effective factors of religious life and affected by western culture, so it has never been able to make a profound tie between its religious beliefs and lifestyle across different private and social realms. This has deprived our society of real Islamic lifestyle, while the study of religious maxims and ponder upon them demonstrate their high capability of culture-building and giving proper behavioral criteria. The problem is how we should utilize this huge religious capacity to make our lifestyle more Islamic. The solution lies in recognizing factors leading our lifestyle to Divine criteria and the ways to achieve those factors. Thus, we have explored several influential factors on the Islamization of lifestyle and some ways to achieve them.
    Keywords: lifestyle, Islamic, Faith, scholars, authorities
  • Seyyed Mehdi Viseh, Belal Panahi Page 145
    Upon the popularity and dominance of new technologies over human’s life, satellite along with other similar media has been used to globalize public thought and eliminate local cultural features and change useful religious teachings through their immoral and useless programs. The aim of this study is to investigate how satellite influences the relation between religiosity and lifestyle among the students of Ilam University. The study contains a primary hypothesis and three secondary ones. The method is descriptive and we use correlation and regression to do the research and examine our hypotheses. We had a 6000 population out of whom we selected 300 ones through random simple sampling. The research concludes that satellite balances the relationship between the students’ religiosity and their lifestyle; in other words, satellite plays the role of a strong modifier between them and affects their relationship. It is suggested that families and the media be a guide to the youth in all aspects of their religiosity, including their religious belief, religious emotions, and fulfillment of their religious duties. In addition, the reason why abnormal styles and models are preached on the satellite and their background aims should be clarified along with the waysby which they should be confronted logically.
    Keywords: lifestyle, religiosity, beliefs, emotions, religious duties, media, satellite