فهرست مطالب

تاریخ اسلام در آینه پژوهش - سال دوازدهم شماره 2 (پیاپی 39، پاییز و زمستان 1394)
  • سال دوازدهم شماره 2 (پیاپی 39، پاییز و زمستان 1394)
  • 156 صفحه، بهای روی جلد: 35,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/08/05
  • تعداد عناوین: 7
|
  • احمد بادکوبه هزاوه، معصومه آبانگاه ازگمی صفحه 5
    توسعه طلبی حکومت ایوبیان از مصر تا سرزمین شام و جزیره و جنگ با صلیبیان از یک سو، و مبارزه با حکومت و اندیشه اسماعیلیان در مصر و شام از سوی دیگر، فضای سیاسی، نظامی و مذهبی متمایزی را در قلمرو این دولت به وجود آورد. مطالعه استقرایی تاریخ نوشته​های این دوره از تاثیر مستقیم چنین فضایی بر روند تاریخ​نگاری مصر و شام حکایت می کند. ابوشامه از جمله مورخان شاخصی است که متاثر از همین شرایط، به نگارش تاریخ روی آورده است. دو کتاب تاریخی وی، یعنی «الروضتین» و ذیل آن، منابعی مهم در تاریخ ایوبیان و جنگ​های صلیبی به​شمار می روند. نوشتار حاضر بر آن است که با مطالعه این دو اثر به عنوان نمونه​ای از تاریخ​نگاری عصر ایوبیان، بازتاب این تحولات را بر صورت و محتوای این آثار و نیز بر بینش و نگرش تاریخی، سیاسی و مذهبی مورخ نشان دهد. نتایج این تحقیق نشان از آن دارد که تاریخ نگاری ابوشامه گامی مهم در جهت گسترش تاریخ​نوشته های دودمانی این دوره است و مضامین سیاسی و نظامی بر محتوای آنها غلبه ای آشکار دارد. او، که در آثار خود ایوبیان را دولتی مشروع و مطلوب معرفی کرده، در بزرگداشت مقام آنان و سرکوب رقبای سیاسی و مذهبی شان، یعنی فاطمیان کوشیده است.
    کلیدواژگان: ابوشامه، تاریخ نگاری مصر و شام، دوره ایوبیان، الروضتین فی اخبار الدولتین، الذیل علی الروضتین
  • محمدرضا جباری، محمد جواد یاوری سرتختی صفحه 31
    منابع تاریخی و حدیثی فریقین ذیل بررسی فرزندان امیرالمومنین علی علیه السلام و حضرت زهرا علی ها السلام، «محسن» را یکی از فرزندان آنان شمرده اند. اما منابع عامه درباره تولد، وفات و یا شهادت محسن اختلاف نظر دارند. بسیاری از آنها ضمن برشماری ایشان در عداد اولاد حضرت علی علیه السلام و فاطمه علی ها السلام، صرفا به مرگ او در کودکی اشاره کرده اند. برخی از آنها نیز یا اساسا اخبار شهادت محسن را نقل نکرده و یا تحریف و حذف کرده اند. از سوی دیگر، اکثر قریب به اتفاق منابع شیعه علاوه بر ذکر نام محسن، به سقط شدنش در اثر هجوم به بیت حضرت فاطمه علی ها السلام تصریح دارند و معدودی نیز وفاتش در کودکی را بدون ذکر سبب نقل کرده اند که با قول به سقط و شهادت منافات ندارد. ازآن روکه برخی از پژوهندگان معاصر ضمن گزارش اخبار متون شیعه، در اعتبار و دلالت آنها تشکیک روا داشته اند، در این مقاله، گزارش های موجود در منابع فریقین بررسی و اعتبارسنجی شده است.
    کلیدواژگان: محسن بن علی علیه السلام، فاطمه علیها السلام، امیرالمومنین علیه السلام، سقط محسن، وفات محسن، محسن در اخبار عامه، محسن در اخبار
  • مهدی حیدری کتایونچه، سیدعلی محمدی متکازینی صفحه 63
    طرح نظریه «اقتصاد مقاومتی» توسط مقام معظم رهبری، به عنوان اقتصادی درون زا، پویا و مبتنی بر اقتضائات دینی و ملی، طرحی است اساسی در جهت نوزایی اقتصاد داخلی و خروج کشور از رکود و وابستگی به بیگانگان. سیره عالمان شیعی در دو سده اخیر، که کشور بارها آماج هجوم بیگانگان و دست خوش مداخلات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آنان بوده است، می تواند ما را در تعیین راهبردها و راه کارهای اجرایی کردن منویات رهبری در حوزه اقتصاد مقاومتی راهنمایی کند. این تحقیق کوشیده است به روش «داده بنیاد» اندیشه و سیره اقتصادی رهبران دینی دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی را تحلیل کند و با استخراج مولفه های بنیادین افکار و رفتار سیاسی و تبلیغی آنان، الگویی کاربردی برای تبیین بهتر مفهوم اقتصاد مقاومتی مبتنی بر تاریخ و تمدن اسلامی کشور ارائه دهد.
    کلیدواژگان: اقتصاد مقاومتی، عالمان دینی، روش داده بنیاد
  • محمدحسین دانش کیا صفحه 89
    شناخت مردم هر عصر و گرایش های فکری و سیاسی آنان از ضرورت های شناخت ماهیت حوادث و تحلیل صحیح رویدادهاست. در این میان، قرآن نیز مردم زمانه نزول را به دفعات طبقه بندی کرده است. دستیابی به این طبقه بندی و معیار های آن از غزوه بدر تا غزوه تبوک هدف این پژوهش است. مسئله اصلی این است که از منظر قرآن، مردم در عصر نبوی در بازه زمانی مذکور، در چه گروه هایی جای گرفته اند؟ به نظر می رسد با گسترش اسلام از بدر تا تبوک، گونه های مردم در سه گروه کلی مسلمان، کافر و منافق طبقه بندی شده اند و آنچه تغییر کرده زیرمجموعه های این گروه هاست. در این پژوهش به تناسب، از روش «تاریخی تحلیلی و تفسیری» استفاده شده است.
    کلیدواژگان: بدر، احد، تبوک، گونه شناسی مردم، قرآن
  • منصور داداش نژاد، محمدکاظم علیجانی صفحه 111
    «مثالب نویسی» گونه ای از نگارش تاریخی - جدلی است که بر نقاط ضعف، کاستی ها و عیب ها تاکید دارد و مطاعن افراد یا گروه های مخالف و رقیب را در نگارش، به صورت برجسته و یکجا مطرح می کند. ادبیات مثالب نگاری، که از قرن دوم با اوج گیری نزاع های ملی و مذهبی آغاز شد، روند رو به رشدی را پیمود و تا قرن ششم، بیش از 40 کتاب با عنوان «مثالب» پدید آمد. دو نمونه از این کتاب ها، که در قرن ششم نگارش یافتند، بعض «مثالب النواصب» اثر عبدالجلیل رازی (م 585 ق) و «مثالب النواصب» اثر ابن شهرآشوب (م 588ق) است. این نوشته با بررسی تطبیقی این دو کتاب، درصدد یافتن تشابه ها و تفاوت های آنهاست. دیدگاه و رویکرد عبدالجلیل رازی دیدگاه تقریبی، اصولی و کلامی است و تلاش کرده با مشی تقریبی میان اهل سنت و شیعه، به گونه ای تفاهم برقرار سازد، بر خلاف دیدگاه و رویکرد ابن شهر آشوب که رویکرد اخباری، حدیثی و به دور از رویه تقریب است. با توجه به این دیدگاه ها، هریک از این نویسندگان روش و شیوه خاص خود را برای تدوین مطالب برگزیده است. روش عبدالجلیل مبتنی بر اقناع، تحلیل، دفاع و همراه با ادبیات محترمانه است، اما روش ابن شهرآشوب بر پایه اسکات، استناد، هجوم و همراه با ادبیات تحریک کننده است.
    کلیدواژگان: مثالب نویسی، عبدالجلیل قزوینی، ابن شهرآشوب، رویکردها، اخباری، اصولی
  • عبدالهادی فقهی زاده، مجتبی محمدی انویق صفحه 127
    گزارش های تاریخی حاکی از آن است که حضرت محمد صلی الله علیه و آله پیش از بعثت، مکرر به قصد عبادت خداوند، در کوه حراء خلوت می گزید. دسته ای از خاورشناسان و در راس آنان، ویلیام مونتگمری وات شبهاتی را درباره انگیزه های تحنث حضرت محمد صلی الله علیه و آله وارد کرده اند که با مبانی اسلامی ناسازگار است؛ از جمله اینکه ایشان در این موارد، برای گریز از گرمای سوزان مکه به غار پناه می بردند؛ یا آنکه این سنت متاثر از راهبان یهودی و مسیحی شکل گرفته است. در مقاله حاضر، بر اساس دلایل و مستندات علمی، وجوه بطلان این دیدگاه ها شناسانده شده است. این نوشتار با به کارگیری روش «تحلیل عقلی و تاریخی» و با استفاده از مستندات ادبی، تاریخی و جغرافیایی و نیز با در نظر گرفتن شرایط زندگی فردی و اجتماعی حضرت محمد صلی الله علیه و آله به بحث و گفت وگو درباره انگیزه های تحنث آن حضرت پرداخته است.
    کلیدواژگان: خاورشناسان، ویلیام مونتگمری وات، انگیزه های تحنث، حضرت محمد صلی الله علیه و آله، کوه حراء
  • ملخص المقالات
    صفحه 143
|
  • Ahmad Baadkopeh Hazaveh, Masoomeh Abangah Page 5
    The expansionism of the Ayyubid government from Egypt to the Levant and Arabian Peninsula and the war against the Crusaders on the one hand, and fighting the government and the thoughts of the Ismailis in Egypt and Syria on the other hand, created a distinctive political , military and religious atmosphere in the territory of this state. Inductive study of the writings of this period suggests the direct impact of this atmosphere on the historiography of Egypt and Syria. Affected by these conditions ,Abu shamah is one of the prominent historians who has embarked on writing about history. His two historical books, ie "al-Rawdhatayn" and Zeil ala al-Routhatayn, are the major sources of the history of Ayyoubids and Crusades. Studying these two works as examples of the historiography of Ayyubids’ era, this paper seeks to show the impact of these developments on the form and content of these works, and on the historical, political and religious attitudes of this historian. The results of this research show that Abu shamas’ historiography is an important step towards extending this period of dynastic writings and the political and military themes have a clear prevalence in their content. In his works, he introduced Ayyubid dynasty as a legitimate and ideal government and tried to honor them and suppress their political or religious rivals, i.e. the Fatimids.
    Keywords: Abu, shamah, historiography of Egypt, the Levant, Ayyubids era, al, Routhatayn fi Akhbar al Daulatayn, “al, Zeil ala al Routhatayn”
  • Mohammad Reza Jabbari, Mohammad Javad Yavari Sartakhti Page 31
    Traditions in Shia and Sunni narrative and historical sources about children of Imam Ali and Lady Zahra have regarded Mohassan as one of their children. However, there are controversies on his birth and death or martyrdom in common sources. Many of these sources regard him as Imam Ali and Lady Zahra's child and merely mention his death during childhood. Others have either basically mentioned the traditions on his martyrdom or have distorted and omitted these traditions. On the other hand, a majority of Shia sources have not only mentioned the name of Mohassan, but also have asserted his being aborted due to the attack to Lady Zahra's house. Few others have mentioned his death during childhood without referring to its cause, which is not contrary to his abortion and martyrdom. Since some contemporary researchers have doubts about the validity and implication of Shia traditions when reporting these traditions, the present paper reviews and validates relevant traditions in Shia and Sunni sources.
    Keywords: Mohassan Ibn Ali, Lady Fatimah, Imam Ali (The Commander of the faithful), Mohassan's abortion, Mohassan's death, Mohassan in common people's traditions, Mohassan in Shia traditions
  • Mahdi Heidari Katayooncheh, Sayyed Ali Mohammadi Page 63
    Proposing the theory of “resistive economy’ by the Supreme Leader of the Islamic Republic of Iran as an endogenous and dynamic economy based on the national and religious exigencies is an essential action taken toward the renewal of the domestic economy and Iran’s exit from recession and dependence on foreign powers. Given that our country has frequently been the target of foreign invasions and has encountered their economic, political and cultural interference, the lifestyle of Shiite scholars in the last two centuries can guide us on how to identify the strategies and course of actions for accomplishing the purposes of our leader in the field of Resistive Economy. Using the "Data Based" method, this paper tries to analyze the economic thoughts and lifestyle of the religious leaders of the Qajar and early Pahlavi era .It seeks to provide an operational model for a better elucidation of the concept of resistive economy based on the country’s Islamic history and civilization by extracting the basic elements of their political and propagative thoughts and behavior ..
    Keywords: resistive economy, religious scholars, the Data Based method
  • Mohammad Hussein Daneshkia Page 89
    Knowing the people of an era and their intellectual and political attitudes and inclinations is taken to be a necessity of knowing the nature of events and making accurate analysis of the events. In the meantime, the Qur’an repeatedly has classified the people at the time when the Qur’an was being revealed. Having access to the classification and its relevant criteria in the period between the battle of Badr and the battle of Tabuk is the aim of this study. The main question is that “from the Qur’anic viewpoint, in what groups have the people mentioned in the Prophetic age at that period been placed?” It seems that by the spread of Islam from the battle of Badr to that of Tabuk, people have been classified in three groups of Muslims, unbelievers and the hypocrites, and what has changed was the classification of sub-groups. In this study the "historical-analytical and interpretive" method has been used.
    Keywords: Badr, Uhud, Tabuk, typology of people, the Quran
  • Mansoor Dadashnejad, Mohammad Kazem Alijani Page 111
    Writing on vices is a kind of historical- polemic writing which puts emphasis on disadvantages, faults and defects, and discusses the invectives of rival and opposing individuals and groups profoundly and wholly. The literature of writing on vices, which started from the 2nd century due to the escalation of national and religious conflicts, increasingly developed and more than forty books entitled "MathÁlib (vices)" were written until the 6th century. The two books on vices written in the 6th century are "Baz MathÁlib Al- NavÁÒib (Some vices of Anti-Shi‘as" by Abd al-Jalil RÁzi (d. circa 585 'AH'), and "MathÁlib al- NavÁÒib" (Vices of Anti-Shi‘as) By Ibn Shahr Ashoob (d. 588 'AH'). The present paper compares these two books to find their poins of similarities and differences. ‘Abd al-Jalil has adopted an approach based on the proximity among denominations, the Principles and theology and tried to create a kind of entente between Shi‘as and Sunnis through his proximity policy. By contrast, Ibn Shahr Ashoob has adopted a traditionalist and narrative approach, far from proximity policy. Given these views, each of these authors has chosen his own particular method to write his book. Abd al-Jalil's method is based on persuasion, apology, and analysis, with a respectful literature. Ibn Shahr Ashoob's method, however, is based on silencing, offence, and citation, with a provocative literature.
    Keywords: writing on vices, Abdul Jalil Qazvini, Ibn Shahr Ashoob, approaches, traditionalist, principles, based
  • Abdul Hadi Feghhizadeh, Mojtaba Mohammadi Page 127
    Historical reports indicate that Prophet Mohammad (Peace be upon him and his progeny) was a frequent visitor to the HirÁ cave retreating and worshiping God before his mission. Some doubts have been cast on Holy Prophet's motivations for his retreat in the cave by some orientalists, most importantly Montgomery Watt , which are contrary to Islamic principles, including this claim that he was a frequent visitor to the cave because of the torrid weather of Mecca and that this was influenced by the tradition of Jewish and Christian monks. Citing scientific arguments and documents, the present paper nullifies these views and dispels these doubts. Using a method based on "rational-historical analysis", literary, historical and geographical documents and considering the Holy Prophet's individual and social living conditions, it discusses the Holy Prophet's motivations for spiritual retreat and multiple-night worship.
    Keywords: orientalists, William Montgomery Watt, motivations for spiritual retreat, multiple, night worship, Prophet Mohammad, Hira cave