فهرست مطالب

معرفت سیاسی - سال هشتم شماره 1 (بهار و تابستان 1395)
  • سال هشتم شماره 1 (بهار و تابستان 1395)
  • 126 صفحه، بهای روی جلد: 35,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1395/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدی امیدی، غلامحسین حمزه خانی صفحه 5
    انسان شناسی محوری ترین معرفت در عرصه علوم انسانی است. چگونگی فهم و تبیین ویژگی ها و مختصات ذاتی و تبعی انسان، سرانجام در نتایج و برایند نظریه های علمی تبلور می یابد. بررسی ظهور و بسط مختصات انسان در ظرف جامعه، ما را به تامل در مقوله مدنیت و نوع نظام سیاسی متناسب با این مختصات وامی دارد. در انسان شناسی اسلامی، حقیقت انسان، ابعاد وجودی و ویژگی های بنیادین او با بهره گیری از دو منبع عقل و نقل (وحی) قابل تبیین، توصیف و تحلیل است. بر این اساس، انسان مخلوق خداوند عالم، قادر و حکیم است و در وجود و بقا، محتاج و عین الربط به اوست و از بدو حیات تا پایان عمر، تحت ولایت و ربوبیت مطلق و عام او قرار دارد. انسان دارای دو ساحت جسم ناپایدار و روح اصیل و جاودانه است. جسم ابزار تعالی روح و دنیای مادی مقدمه حیات معنوی و اخروی اوست. از سوی دیگر، انسان از ظرفیت ها و استعدادهای متعدد فطری(نظیر حب ذات، حب کمال، نوع دوستی، عقل، اراده، اختیار، احساسات، عواطف) بهره مند است و قادر به پیمودن سیر کمال، ارتباط با عوامل فراطبیعی و دستیابی به مقام خلافت الهی است. بی تردید، هر نوع انسان شناسی مقتضی طرح نظام سیاسی خاص خویش است؛ همان گونه که هر نظام سیاسی نیز - دست کم - در سه سطح مبانی، ساختار و اهداف متاثر از انسان شناسی خاص خود و استوار بر مبانی آن است. این نوشتار بر آن است تا نقش موثر، جهت دهنده و تعیین کننده انسان شناسی اسلامی را در سه سطح از نظام سیاسی اسلام تبیین کند.
    کلیدواژگان: انسان شناسی اسلامی، نظام سیاسی اسلام، مبانی، اهداف، ساختار
  • محمد شجاعیان صفحه 25
    ارتباط ماهیت بشر و نظریه سیاسی، یکی از مهم ترین مباحث در مطالعه تحلیلی هر نظریه سیاسی است. اندیشمندان سیاسی معمولا مشروعیت دیدگاه خویش درباره سیاست و حکومت را بر تبیین و برداشت خاصی از ماهیت انسان ها بنا می نهند. ایده اصلی پژوهش حاضر آن است که ماهیت بشر را صرفا نمی توان و نباید یک موضوع با اهمیت در سیاست و نظریه سیاسی دانست؛ آن گونه که عدالت، برابری یا آزادی این گونه هستند؛ بلکه ماهیت بشر در واقع، فضایی است که در درون آن فضا، نظریه سیاسی و تلقی و برداشت از سیاست، شکل می گیرد. اگر به موضوع ماهیت بشر توجه اساسی صورت گیرد آنگاه تکلیف بسیاری از امور در نظریه سیاسی معلوم خواهد شد؛ چنان که برخی ناهماهنگی ها و ابهامات در نظریات سیاسی را می توان نتیجه ابهام و عدم انسجام در برداشت نظریه پرداز سیاسی از ماهیت بشر دانست. بنیادین بودن ماهیت بشر برای عقاید سیاسی و به ویژه نظریه سیاسی عبارت است از اینکه ماهیت بشر در واقع، چارچوبی را شکل می دهد که نظریه سیاسی در درون آن صورت بندی می شود. برداشت ما از ماهیت بشر مشخص می کند که غایت و هدف نظریه سیاسی واجد چه نوع محتوا و مضمونی باید باشد.
    کلیدواژگان: ماهیت بشر، نظریه سیاسی، دولت، ارسطو
  • سیدمحمود طیب حسینی صفحه 41
    شیعه معتقد است که منصب حاکمیت در جامعه اسلامی، منصبی الهی است که خداوند آن را تعیین کرده و از میان اصحاب پیامبر، حضرت علی علیه السلام از سوی خداوند برای این منصب پس از پیامبر انتخاب شده و جز ایشان کسی شایسته این منصب نیست. اینان برای اثبات این باور خود، به دلایل عقلی، قرآنی و روایی فراوانی استدلال کرده اند، اما تاکنون برای اثبات این باور، کمتر به آیات و سوره های مکی قرآن استدلال شده، و اگر هم استدلال شده معمولا به آیاتی بوده که در مدینه نازل شده است. مقاله حاضر با مطالعه سوره «طه» کوشیده است برای باور یادشده به آیات مکی استدلال کند و در ضمن اثبات خلافت و لزوم حاکمیت حضرت علی علیه السلام پس از پیامبر بر کل جامعه اسلامی، توجه خاص قرآن به مسئله حکومت و پیوند ذاتی قرآن با سیاست را تبیین کند.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، حاکمیت سیاسی، خلافت پیامبر صله الله علیه و آبه، علی علیه السلام
  • مهدی ابوطالبی، عمار ابوطالبی صفحه 61
    یکی از تعابیر در فقه شیعه، که احکام خاصی هم به دنبال داشته، عبارت «امام عادل» است. این تعبیر عموما در ابوابی که ابعاد اجتماعی دارند و یا مسائلی که به نوعی با حکومت در ارتباط هستند، مشاهده می شود. باب «قتال اهل البغی» یکی از این باب هاست که از اهمیت خاصی برخوردار است. این مقاله به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا مفهوم امام عادل در این باب اختصاص به معصوم دارد یا فقها را نیز شامل می شود؟ بررسی عبارات فقها و تعابیر مترادف با «امام عادل» و روایات «وسائل الشیعه» و «تهذیب الاحکام» نشان می دهد که این مفهوم شامل فقیه هم می شود و خروج بر فقیه حاکم به مثابه خروج بر امام معصوم است.
    کلیدواژگان: امام عادل، سلطان عادل، فقیه، اهل بغی، بغات
  • سیدعلی میرداماد نجف آبادی صفحه 79
    یکی از مصادیق عدالت اجتماعی برقراری عدالت در روابط کارگزاران حکومت و مردم است. این رابطه یک رابطه برابر و یکسان نیست. بدین روی، توجه به اجرای عدالت در آن حایز اهمیت بیشتری است. از جست وجو در منابع دینی، می توان به قواعد و مولفه های ساختاری در حکومت اسلامی دست یافت که می تواند اجرای عدالت را در این زمینه تسهیل و حقوق مردم را در این رابطه تضمین کند. در این مقاله، این قواعد و مولفه ها توصیف و بررسی شده اند. نتایج حاصل از این بررسی آن است که قواعدی مانند شروط و صفات کارگزاران حکومتی، در دسترس بودن آنان، برابری آنان با مردم در مقابل قانون، نظارت بر رفتار کارگزاران، رسمیت دادن به شکایت مردم از آنان، و رسیدگی قاطع به تظلمات مردم در این زمینه، از قواعدی است که در ساختار حکومت اسلامی در جهت رعایت عدالت در روابط مردم و کارگزاران و تضمین حقوق مردم پیش بینی شده است.
    کلیدواژگان: عدالت اجتماعی، رفتار کارگزاران، ساختار حکومت اسلامی، حقوق مردم
  • سارا اکبری، مریم فیله کش، سیدمحمدعلی تقوی صفحه 99
    نیاز به دستگاه حکومتی و نظم اجتماعی در همه دوران های تاریخی سبب شده است که هیچ گاه جوامع، فاقد نهاد «حکومت» و دستگاه رهبری و مدیریت سیاسی نباشند. از سوی دیگر، یکی از عواملی که می تواند به استمرار حاکمیت سیاسی به خوبی کمک کند استقرار یک نظام حکم رانی مطلوب است. دین اسلام نیز در حوزه قدرت سیاسی و حکم رانی، اصول، چارچوب ها و خط مشی هایی را مطرح ساخته است که مدیران و نخبگان سیاسی باید بر اساس این اصول و چارچوب ها گام بردارند. هدف این مقاله بررسی نوع رهبری و حکم رانی حضرت علی علیه السلام به عنوان نمونه ای از الگوی کامل «حکم رانی خوب» است. برای رسیدن به این هدف، پس از ذکر شاخص های حکم رانی خوب، این اصول در سیره حکومتی امام علی علیه السلام بررسی شده است. علت انتخاب الگوی حکومت حضرت علی علیه السلام از آن روست که علی رغم شرایط سیاسی دشوار و پریشانی که خلافت امام علی علیه السلام (35 40ق) با آن مواجه بود، ایشان مفهوم روشن و صریحی از «حکومت» ارائه داده و درباره اصول حکم رانی خوب نکات ارزشمندی مطرح ساخته که برای هر حاکم و هر زمانی معتبر است. اگر با دقت به فرمان ها، بخش نامه های دولتی، خطبه ها و سفارش های آن حضرت به کارگزاران حکومتی بنگریم، درخواهیم یافت که هدف ایشان تنها تحقق یک حکومت نبوده، بلکه ایشان استقرار یک نظام سیاسی مطلوب در چارچوب اصول اسلام برای تحقق یک جامعه مطلوب را در نظر داشته است؛ زیرا حکومت مطلوب چارچوبی است که در آن «بهترین زندگی» شکل می گیرد.
    کلیدواژگان: امام علی علیه السلام، حاکم، حکم رانی خوب، زندگی مطلوب، مردم
  • الملخص
    صفحه 115
|
  • Mahdi Omidi, Gholam Hussein Hamzehkhani Page 5
    Anthropology is one of the core disciplines in the human sciences. The way of understanding and demonstrating man's inherent and subordinate characteristics and traits depends on the final results of scientific theories. A study of the early growth and development of man's characteristics within the society requires a careful look into the issue of civilization and the type of political system consistent with these characteristics.
    In Islamic anthropology, the reality of man and his existential dimensions and fundamental characteristics can be explained, described and analyzed by referring to two sources of reason and transmission (revelation). Accordingly, man is created by the Knowing, All-wise and Most powerful God and he is connected with and in need of Him in his existence and survival. Besides, he is under God's absolute and general guardianship and lordship from the moment of birth until death. Man has two forms: unstable body and eternal pure soul. The body is the means of the transcendence of soul and the material world is a prelude to man’s spiritual life and future life. On the other hand, man has several inherent capacities and faculties; such as, love of one’s self, love of perfection, altruism, reason, will, free choice, feelings and emotions, and he can achieve perfection, have relationship with the metaphysical factors and reach the station of being God's vicegerent. No doubt, any type of anthropology needs to have its own political system, and any political system is affected by its own anthropology in, at least, three levels: principles, structure and aims, and it is based on its basic principles. The present paper seeks to elaborate on the effective, orientating and determining role of Islamic anthropology in the three levels of the political system in Islam.
    Keywords: Islamic anthropology, political system in Islam, basic principles, aims, structure
  • Mohammad Shojaiyan Page 25
    The relationship between human nature and political theory is one of the most important debates in the analytical study of any political theory. Generally, political thinkers base their ideas about the legitimacy of their theories about policy and government on their own explanation and understanding of human nature. The main idea of this research is that human nature cannot and should not be considered as an important issue merely in politics and political theory as in the case of justice, equality and or freedom; rather, it is, in fact, a framework, in which political theory and perception of politics takes form. If special attention is given to the issue of human nature, then many details about political theory will be concealed, because some inconsistencies and ambiguities in political theories can be ascribed to the ambiguity about and incoherence in the conception of the political theoreticians of human nature. In political ideas and political theories, in particular, fundamentality of human nature means that human nature, in fact, forms the framework, in which political theory is formed. Our conception of human nature clarifies the kind of content which the aim of political theory should have.
    Keywords: human nature, political theory, state, Aristotle
  • Seyyed Mahmood Tayeb Hosseini Page 41
    Shia believes that the position of sovereignty in an Islamic community is a divine position that has been specified by God and among the companion of the prophet of Islam; Imam Ali (peace be upon him) has been selected on behalf of God for this position after the prophet of Islam and except him no one was worthy of this position. In order to prove this belief Shia contents to Quran and narration`s rational reasons, however so far to do so, there has been less content to Meccan chapters and they also contented to the verses revealed in Medina. The present study tries to content to Meccan chapters by studying the chapter Taha. Aside from proving Imam Ali`s governance and its necessity on the entire Islamic community after the prophet of Islam, this paper attempts to claim the inherent links of Quran and politics and Quran’s special attention to sovereignty.
    Keywords: Quran, political sovereignty, prophet's caliph, imam Ali
  • Mahdi Abutorabi, Amar Abutorabi Page 61
    The term” just Imam’’ is one of the terms used in Shiah figh (Jurisprudence) which has special rules. This term is generally comes in the sections that deal with social aspects or the issues that are related in some way government. ‘’The Fight with Oppressors” is one of the sections that is of great importance. This paper seeks to answer the question whether the concept of just Imam which comes in this section appertains to the infallible or it also includes Faqih (jurisprudents). When we examine jurisprudent`s words and the words which are equivalent to the term just Imam and review the narrations in “Wasael-al Shiah” and “Tahzib al-Al`ahkam we find that this concept includes the faqih (jurisprudent), as well; and know that rising against the ruling faqih (jurisprudent) is the same as rising against an infallible.
    Keywords: just Imam, just sovereign, jurisprudent, the rebellious, oppressors
  • Sayyed Ali Mirdamad Najafabadi Page 79
    One of the instances of social justice is administering justice in the relations between managing agents and people. This relation is not steady. Thus, the administration of justice should be given special attention. If we go through the religious sources, we can have access to the fundamental components and the rules of Islamic governments which contribute to the administration of justice and guarantee the rights of all citizens in this regard. This paper gives a clear account of these rules and components. The research results show that the such rules like the conditions and characteristics of managing agents, their availability, their being equal with other citizens in the eyes of law, observing the behavior of agents, considering the complaints of people against them as formal and actively investigating people’ complaints in this respect are among the rules which the Islamic government observe in order to administer the justice in the relations between agent and people and safeguard the rights of all citizens.
    Keywords: social justice, agents behavior, Islamic government structure, the rights of all citizens
  • Sara Akbari, Maryam File Kesh, Seyyed Mohammad Ali Taghavi Page 99
    Throughout history, the need for a governmental system and social discipline is the reason for not having societies without a government, leadership or political management. On the other hand, the stabling of a good government system is among the factors which contribute to the continuation of a good political government. Islam has also propounded principles, frameworks and guidelines in the area of political authority and governance, according to which politicians and the elite should act. The aim of this paper is to investigate the kind of leadership and governance exercised by Imam Ali as a magnificent example of ‘’good governance’’. In order to achieve this goal, the indexes of good governance are reviewed and then the mentioned principles in the governmental lifestyle of Imam Ali are investigated. The reason foe citing Imam Ali’s government as a good example is that, despite the hard political conditions and state of turmoil which Imam Ali encountered in his caliphate during (35-40 AH) , he offered a clear and precise picture of ‘’government’’ and propounded valuable ideas about the principles of good governance which are considered reliable by every governor and at all times. If we carefully consider Imam Ali’s orders, governmental circulars, speeches and advice to his agents, we will see that his aim was not only forming a government, but also establishing a good political system which observes the principles of Islam to create a good society, because a good government is a ground for building an agreeable life.
    Keywords: Imam Ali (pbuh), governor, good governance, agreeable life, people