فهرست مطالب

  • پیاپی 17 (پاییز 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/10/07
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ملوک رویان، عادل سپهری، عبدالرسول سلمان ماهینی صفحات 1-10
    سنجش از دور و عکس های هوایی، ابزاری برای شناسایی، مطالعه و برآورد متغیرهای پوشش گیاهی مانند فراوانی و تراکم گونه های گیاهی در جنگل ها و مراتع هستند. تصاویر دورسنجی معمول در ارزیابی پارامترهای پوشش گیاهی، اطلاعات کلی ارائه می دهند و برای کسب اطلاعات جزئی تر درباره متغیرهای گیاهی، نیاز به تصاویر با مقیاس بزرگتر است. مطالعه حاضر به منظور اندازه گیری فراوانی و تراکم گیاهان در مراتع دشتی با استفاده از تصاویر تهیه شده از طریق بالون و تعیین مناسب ترین ارتفاع پرواز انجام شده است. فراوانی و تراکم گیاهی گونه غالب منطقه مورد مطالعه، گیاه بوته شور (Halocnemum strobilaceum)، در تصاویر برداشت شده در مقیاس های مختلف از 1:50 تا 1:1000 تعیین شد و با فراوانی و تراکم به دست آمده از داده های زمینی در واحدهای نمونه برداری مقایسه گردید. نتایج نشان داد بین تراکم بوته های برآورد شده برروی زمین و تراکم بوته ها در تصاویر تا مقیاس 1:600 (ارتفاع پرواز 75 متر) اختلاف معنی دار وجود ندارد ولی در مقیاس های کوچکتر، این اختلاف معنی دار می گردد. هم چنین، نتایج آنالیز واریانس متغیر فراوانی نشان داد بین درصد فراوانی بوته های برآورد شده در برداشت زمینی و درصد فراوانی برآورد شده بوته ها از تصاویر تا آخرین ارتفاع پرواز تهیه شده توسط بالون و سنجنده (ارتفاع 130 متر) اختلاف معنی داری وجود ندارد. بنابراین این دو ارتفاع به عنوان مبنا در برآورد تراکم و فراوانی گیاهان با استفاده از سامانه بالون و دوربین عکس برداری رقومی مورد استفاده، تعیین می شوند.
    کلیدواژگان: مراتع بوته زار، بالون هلیومی، دورسنجی، متغیرهای گیاهی
  • مریم تندوران زنگنه، سیما فاخران اصفهانی، سعید پورمنافی، جوزف سن صفحات 11-24
    سمندر لرستانی (Neurergus kaiseri) از جمله گونه های اندمیک ایران است که دامنه پراکنش محدودی در جنوب کوه های زاگرس دارد و در فهرست قرمز IUCN از آن با عنوان به شدت در خطر انقراض (Critically Endangered) یاد شده است. امروزه جمعیت این گونه به دلیل عوامل متعددی رو به کاهش بوده و در معرض تهدید جدی می باشد. در این مطالعه مطلوبیت زیستگاه سمندر لرستانی با استفاده از رویکرد حداکثر آنتروپی (MaxEnt) و براساس متغیرهای محیط زیستی و اقلیمی (حرارتی و بارشی) ارزیابی گردید. بررسی نتایج حاصل از مدل، نشان داد که میزان بارش سالیانه و فصلی، میانگین درجه حرارت سالیانه، ارتفاع و پوشش اراضی به ترتیب به عنوان مهم ترین متغیرها برای مطلوبیت زیستگاه سمندر لرستانی می باشند. از طرفی ارزیابی وضعیت حفاظتی این گونه با بررسی مناطق پراکنش گونه و تطبیق آن با شبکه های حفاظتی نشان داد که، در حال حاضر هیچ یک از زیستگاه های مطلوب سمندر لرستانی در مناطق تحت حفاظت نبوده و پشتوانه قانونی برای حفاظت از این سایت ها وجود ندارد، و این وضعیت این گونه به شدت در خطر انقراض را با آسیب بیشتری مواجه می سازد.
    کلیدواژگان: مطلوبیت زیستگاه، استان خوزستان، استان لرستان، مدل حداکثر آنتروپی، سمندر لرستانی، شبکه های حفاظتی
  • آسیه شیخ زاده، حسین بشری، سید حمید متین خواه، مصطفی ترکش اصفهانی صفحات 25-36
    قرق به عنوان یکی از روش های مدیریتی در جهت تقویت پوشش گیاهی مطرح می باشد. در این مطالعه، اثر قرق بیست ساله بر تنوع گونه ای در ایستگاه آبخیزداری سد زاینده رود مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور منطقه مطالعاتی بر اساس نوع مدیریت و جهات شیب، لایه بندی شد و در هر یک از لایه ها اقدام به نمونه برداری تصادفی گردید. چهار ترانسکت متعامد به طول 500 متر در طول گرادیان محیطی مستقر شد. در هر ترانسکت، 15 پلات (5/1×1متر) مستقر و میزان تاج پوشش، تراکم، فهرست گونه های موجود و شرایط مدیریتی ثبت شد. شاخص های تنوع سیمپسون، شانون، غنای مارگالف، منهینگ، یکنواختی سیمپسون و روش های پارامتریک (منحنی وفور) در دو منطقه قرق و تحت چرا محاسبه شد. شاخص های پوشش گیاهی در دو منطقه قرق و خارج از قرق با استفاده از آزمون تی مستقل، مورد مقایسه قرار گرفتند. ارتباط گونه ها با عامل مدیریت و شاخص های معنی دار شده تنوع توسط روش رج بندی CCA بررسی گردید. نتایج رج بندی نشان داد که پلات های مستقر در منطقه قرق و پلات های تحت چرا، براساس عامل مدیریت و خصوصیات خاک، به خوبی از یکدیگر قابل تفکیک می باشند و جهت بردارهای مربوط به شاخص های غنای منهینگ و مارگالف حاکی از افزایش غنا در منطقه قرق بود. میزان تنوع، غنا و یکنواختی در منطقه قرق، بیشتر از منطقه تحت چرا تعیین گردید ولی بین شاخص های تنوع و یکنواختی در دو منطقه، تفاوت آماری معنی داری مشاهده نشد در حالی که اختلاف شاخص های غنای گونه ای، معنی دار بود (%5=α). هم چنین مدل های وفور رتبه ای از توزیع مدل لوگ نرمال تبعیت می کنند که نشان دهنده جوامع به نسبت پایدار و ثبات بیشتر می باشد.
    کلیدواژگان: یکنواختی، قرق، تنوع گونه ای، غنای گونه ای، ایستگاه آبخیزداری سد زاینده رود
  • بررسی اثر تغییر مقیاس بر الگوی پراکنش مکانی سه گونه مرتعی با شاخص های فاصله ای و روش آنالیز نقطه ای در مراتع استان چهارمحال بختیاری
    مژده صفائی، حسین بشری، حمزه علی شیرمردی صفحات 37-49
    این مطالعه با هدف بررسی الگوی پراکنش سه گونه مرتعیNepeta glomerulosa ، Hertia angustifolia و Acanthophyllum microcephalum براساس شاخص های فاصله ای و آنالیز نقطه ای و ارزیابی اثر تغییر مقیاس بر این الگوهای پراکنش در ایستگاه تحقیقاتی قلعه قارک شهرستان شهرکرد انجام شد. جهت نمونه برداری از پوشش گیاهی در طول 4 ترانسکت 50 متری به روش تصادفی- سیستماتیک تعداد 40 نقطه با فاصله پنج متر از یکدیگر انتخاب و پراکنش مکانی گونه های مورد مطالعه به 6 روش فاصله ای هاپکینز، جانسون و زیمر، ابرهارت، هولگیت، هینز و مربع تی اندازه گیری گردید. جهت آنالیز نقطه ای، منطقه معرفی به مساحت 100 مترمربع انتخاب و مختصات مکانی پایه های هر سه گونه ثبت گردید. جهت بررسی اثر تغییر مقیاس بر تعیین الگوی پراکنش گونه های گیاهی مورد مطالعه اطلاعات در سه مقیاس10×10، 10×5 و 5×5 متر آنالیز شد. براساس نتایج، پراکنش گونه H. angustifolia با تاج و پرزهای پرمانند برروی بذور فندقه از نوع الگوی تصادفی و دو گونه N. glomerulosa و A. microcephalum به دلیل بذور فندقه که در فاصله ای مشخص از پایه مادری پراکنده می شوند، از الگوی پراکنش کپه ای تبعیت می کنند. با کوچک شدن مقیاس در روش آنالیز نقطه ای، هر سه گونه گیاهی، الگوی کپه ای داشتند. شناسایی الگوی پراکنش گونه های فوق و عوامل اثرگذار بر این الگوها (نظیر مکانیسم پراکنش بذر و مقیاس نمونه برداری) در انتخاب استراتژی مناسب جهت ارزیابی مراتع بسیار کاربردی است.
    کلیدواژگان: شاخص فاصله ای، آنالیز نقطه ای، اکوسیستم های مرتعی، شهرستان شهرکرد، الگوی پراکنش
  • علیرضا باقری، رضا قربانی، محمد بنایان اول، اورس شافنر صفحات 51-64
    نظر به اهمیت تنوع گیاهی و به منظور ارزیابی اثر فشار چرا بر غنای گونه ای و ساختار جوامع گیاهی این مطالعه صحرایی در پارک ملی گلستان و نواحی اطراف، واقع در شمال شرقی ایران به اجرا در آمد. به این منظور از زیستگاه های دست نخورده، رها شده، تحت چرای فصلی و تحت چرای شدید، با استفاده از ویتاکر پلات اصلاح شده در 4 مقیاس مکانی 1، 10، 100 و 1000 مترمربعی و در 6 تکرار نمونه برداری انجام شد. نتایج نشان دادند که زیستگاه های مختلف از نظر ترکیب تیره ها و گونه های گیاهی با یکدیگر متفاوت بودند و با افزایش شدت چرا بر اهمیت تروفیت ها افزوده و از اهمیت همی کریپتوفیت ها و فانروفیت ها کاسته شد. هم چنین افزایش شدت چرا منجربه کاهش غنای گونه ای شد. میانگین غنای گونه ای زیستگاه های مورد مطالعه در هر چهار مقیاس نمونه برداری تفاوت معنی داری با یکدیگر داشتند. براساس نتایج به دست آمده در مناطق تحت تاثیر چرای شدید غنای گونه ای به شدت کاهش یافته و حفاظت در برابر چرای دام در حفظ تنوع گونه های گیاهی نقش مهمی را ایفا کرده است.
    کلیدواژگان: پارک ملی گلستان، شدت چرا، نمونه برداری چند مقیاسه، مناطق حفاظت شده، غنای گو
  • مهدی حیدری، حمدیه کریمی کیا، علی اکبر جعفرزاده، مصطفی نادری صفحات 65-76
    ساختار جنگل یکی از عوامل کلیدی در شناخت اکوسیستم های جنگلی است. یکی از مولفه های اصلی ساختار توده جنگل نظم مکانی و موقعیت درختان در کنار یکدیگر است. تحقیق حاضر، در منطقه حفاظت شده مانشت واقع در استان ایلام انجام شده است. به منظور تعیین گروه های اکولوژیک و الگوی پراکنش مکانی گونه های شاخص گیاهی از روش قطعه نمونه با مساحت ثابت استفاده شد. برای جمع آوری اطلاعات 125 قطعه نمونه مربعی شکل با مساحت 400 مترمربع به صورت تصادفی سیستماتیک در منطقه برداشت شد. با استفاده از آنالیز دوطرفه گونه های معرف (TWINSPAN) گیاهی منطقه طبقه بندی شد و سپس تحلیل الگوی مکانی با استفاده از شاخص های نسبت میانگین به واریانس، موریسیتا و استاندارد شده موریسیتا محاسبه شد. نتایج نشان داد که چهار گروه اکولوژیک گیاهی در منطقه قابل تشخیص است. همه شاخص ها، الگوی کپه ای را برای گونه های شاخص این گروه های اکولوژیک نشان دادند. نتایج این مطالعه می تواند اطلاعات مفیدی به منظور تشریح پایداری این اکوسیستم با ارزش و پایش اقدامات حفاظتی و احیایی ارائه دهد.
    کلیدواژگان: گروه های اکولوژیک، گونه های شاخص، منطقه حفاظت شده مانشت، الگوی پراکنش، جنگل های زاگرس
  • داود پاک نیت، محمودرضا همامی، سعیده ملکی، محبوبه توحیدی صفحات 77-89
    پیش بینی پراکنش گونه ها در ارزیابی سطح تهدیدات، تعیین وضعیت حفاظتی و برنامه ریزی برای حفاظت گونه ها اهمیت دارد. هوبره آسیایی یکی از با ارزش ترین گونه های قابل شکار ایران است که در حال حاضر با تهدید انقراض روبروست. در این مطالعه پراکندگی زیستگاه های بالقوه مطلوب جمعیت های زمستان گذران هوبره آسیایی در فلات مرکزی ایران از طریق رویکرد حداکثر آنتروپی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج ارزیابی مدل با استفاده از سطح زیرمنحنی ROC نشان داد که مدل تهیه شده برای گونه مورد بررسی در هر دو حالت ساخت و آزمون مدل از حالت تصادفی پیش بینی بهتری دارد. از میان متغیرهای فیزیوگرافیک، اقلیمی، پوشش اراضی و انسانی وارد شده به مدل، متغیرهای شیب و میانگین دمای سردترین فصل سال بیشترین تاثیر را در انتخاب زیستگاه زمستان گذرانی توسط هوبره آسیایی داشتند. مساحت زیستگاه های مطلوب جمعیت های زمستان گذران هوبره آسیایی در فلات مرکزی ایران 112286 کیلومترمربع (22 درصد منطقه مورد مطالعه) برآورد شد. زیستگاه های مطلوب هوبره در داخل مناطق حفاظت شده و شکار ممنوع منطقه مورد مطالعه مساحتی بالغ بر 22372 کیلومترمربع (9/19 درصد) را تحت پوشش قرار می دهد. با وجود این، بخش قابل توجهی از زیستگاه های مطلوب این گونه (89914 کیلومترمربع) خارج از مناطق تحت حفاظت قرار دارد که نیازمند برنامه ریزی های حفاظتی است.
    کلیدواژگان: حداکثر آنتروپی، مناطق حفاظت شده، مناطق شکار ممنوع، مدل های پراکنش گونه، Chlamydotis maqueenii
|
  • M. Royan, A. Sepehry, A. Salman Mahiny Pages 1-10
    Remote sensing and aerial photography are means of exploring, studying and estimating vegetation variables such as species frequency and density in forests and rangelands. Common remote sensing images usually offer general information about vegetation parameters. For detailed information about vegetation (e.g. estimation of vegetation density and/or frequency), larger scale images are needed. The present research was conducted to estimate the density of rangeland vegetation in Inche Boroon area, north of Gorgan city. Using aerial photographs acquired from digital camera mounted on a tittered balloon in different flight altitudes, density and frequency of the main shrub species of the studied region, Halocnemum strobilaceum, were estimated on photographs at different scales (from 1:50 – to 1:1000) and were compared with field measurements. Results showed no significant difference between the field and image estimation of density below 1:600 (heights lower than 75 m) but at lower scales the difference was significant. No significant difference between field and image estimation of shrub frequency was also observed up to the scale of 1:1000. Due to the wider field of view of photographs at smaller scales, flight heights of 75 m and 130 m are thus suggested as the appropriate heights to estimate Halocnemum strobilaceum density and frequency respectively in the study area.
    Keywords: Bush land, Helium balloon, Remote sensing, Vegetation variables
  • M. Tondravan Zangene, S. Fakheran Esfahani, S. Poormanafi, J. Senn Pages 11-24
    Lorestan newt (Neurergus kaiseri) is an endemic species which has restricted dispersal in southern Zagros Mountains in Iran, and it is listed as critically endangered in IUCN red list. Today the populations of this species are decreasing and facing serious threats. In this study, habitat suitability of Neurergus kaiseri was evaluated using a MaxEnt modelling approach according to environmental and climatic parameters (thermal and precipitation). Based on the results derived from the MaxEnt model, the most important parameters were related to annual and seasonality precipitation, annual mean temperature, elevation and land cover, respectively. Also, assessment of the conservation status of this species with species distribution areas and adapting them with protection networks revealed that currently, none of the suitable habitats of Lorestan newt are protected and there is no legal support for conserving these sites that the issue makes this critically endangered species even more vulnerable.
    Keywords: Habitat suitability, Khuzestan province, Lorestan province, Maximum entropy (MaxEnt), Neurergus kaiseri, Protected areas. vulnerable
  • A. Sheikhzadeh, H. Bashari, S. H. Matinkhah, M. Tarkesh Esfahani Pages 25-36
    Exclosure is considered as a management method to improve vegetation. This study aimed to evaluate the effects of exclosure on species diversity in Zayanderod dam station in Chadegan, Isfahan. The study area was stratified based on the various management types and slope directions, and samples were collected randomly in each layer. Four perpendicular transects, 500m in length were established along the gradients. Fifteen plots (1×1.5m) were established along each transect. The cover percentage, density and scientific name of the perennial species and the management condition were recorded in each plot. Diversity index of Simpson and Shannon, richness indices of Margalef and Menhinick, Simpson evenness indice, and Parametric methods (curve of frequency) were calculated in the two grazed and ungrazed areas. Independent t-test was used to compare the diversity indices. CCA Analysis was used to evaluate the relationships between species and management factors with the diversity indices. The results showed that although the diversity, richness and evenness indices in the exclosure area were more than the grazed area, there was no significant difference between the diversity and evenness indices in the areas. The log-normal was the significant fitted graph in the study area which represents relatively stable societies. The ordination results showed that grazing area and exclosure area are well separated from each other and confirmed the higher richness in the exclosure site.
    Keywords: Exclosure, Evenness, Species diversity, Species richness, Zayanderod dam watershed station
  • Evaluating the Effects of Study Scale on Spatial Patterns of three Range Plant Species Using Quadrate Indices and Point Pattern Analysis in Chaharmahal- Bakhtirai Province Rangelands
    M. Safaei, H. Bashari, H. A. Shirmardi Pages 37-49
    This study aimed to investigate the spatial patterns of Acanthophyllum microcephalum Boiss, Nepeta glomerulosa Boiss and Hertia angustifolia and evaluate the effects of study scale on spatial patterns of three range plant species in Ghale-Gharak research-station located in Shahr-e-Kord. 40 points with a distance of five meters from each other were selected for sampling of vegetation along four 50 m transects using a random-systematic approach. The species spatial patterns were measured by 6 different distance-based methods including Hopkines, Johnson-and-Zimer, Eberhardt, Holgate, Hines and T-Square-index. A 100 m2 reference site (10 by 10 m) was selected to record the species co-ordinates and conduct point pattern analysis. The spatial patterns of the species were determined in 3 scales of 10×10, 5×10 and 5×5 meters to highlight the effects of scale on spatial patterns of vegetation. According to the results, H. angustifolia showed randomized spatial patterns due to its seed dispersal ability. N. glomerulosa and A. microcephalum showed a clustered spatial pattern beacuse their seed are in achene form and fall next to these species. All the 3 species had a clustered pattern when the scale of point pattern analysis was decreased. Identifying these plant spatial patterns and their controlling factors) such as seed dispersal mechanisms of the species and sampling scale) are required to select the best sampling strategy in rangeland assessment programs.
    Keywords: Distance based index, Point pattern analysis, Rangeland ecosystems, Shahr-e-Kord., Spatial pattern
  • A. Bagheri, R. Ghorbani, M. Bannayan Aval, O. Shafner Pages 51-64
    Considering the importance of plant diversity and to evaluate the effect of grazing pressure on species richness and structure of plant communities, this experiment was conducted at Golestan National Park and its surrounding areas in the north east of Iran. Sampling was conducted in intact and abandoned habitats and habitats under seasonal and heavy grazing, using Modified Whitaker Plot in 1, 10,100 and 1000 m2 spatial scales. Results showed that the composition of plant species from different habitats was different. In addition the increasing intensity of grazing increased the importance of therophytes and decreased the role of hemicryptophytes and phanerophytes and also decreasd the amount of species richness. Mean species richness of studied habitat showed a significant difference in all four sampling spatial scales. The results showed that plant species richness decreased in the areas affected by heavy grazing and conservation against grazing plays an important role in maintaining species richness.
    Keywords: Golestan National Park, Grazing intensity, Multi, scale sampling, Protected areas, Species richness
  • M. Heydari, H. Karimikia, A. A. Jafarzadeh, M. Naderi Pages 65-76
    The key factor in understanding the forest ecosystems is forest structure. Spatial arrangement and location of trees are both one of the main components of forest stand structure. This study was carried out in Manesht protected area, Ilam province. In order to determine the ecological groups and spatial patterns of indicator species, we used fixed-area plots method. For data collection, 125 square sampling plots with an area of 400 m2 were selected based on a systematically random method. The plants were classified using TWINSPAN analysis and then spatial pattern was analyzed by indices of ratio of average to variance, Morisata and standardized Morisata. Four ecological groups were specified and all dispersion indices showed clumped pattern for indicator species of the ecological groups. The results of this study could provide useful information to describe the sustainability of this valuable ecosystem and monitoring protective and rehabilitative practices.
    Keywords: Ecological groups, Indicator species, Manesht protected area, Spatial pattern, Zagros forest
  • D. Pakniat, M. R. Homami, S. Maleki, M. Tohidi Pages 77-89
    Predicting species’ distribution is a prerequsit for assessing threats¡ determining conservation status¡ and planning conservation programs. Asian houbara Chlamydotis macqueenii is one of the most valuable game species threatened by extinction. We estimated the distribution of potential suitable habitats of wintering populations of Asian houbara bustard in central Iranian plateau using maximum entropy approach. Results of the model evaluation using the area under the curve ROC showed that the developed models for the species in both training and test models are better than random prediction. Among physiographic¡ climatic¡ land cover and human variables entered into the model¡ slope and mean temperature of the coldest quarter were the most important variables affecting the distribution of the species. We estimated that about 112¡286 Km2 (22%) of the study area is a suitable habitat for wintering populations of houbara in central Iranian Plateau. Within the protected and no hunting areas¡ an area totaling 22372 Km2 (19.9%) was recognised as a potential suitable habitat for wintering houbaras. However¡ a significant proportion of favorable habitat of this species (89¡914 kilometers) is outside of protected areas that requires conservation planning.
    Keywords: Maximum entropy, protected areas, no, hunting areas, species distribution models, Chlamydotis maqueenii