فهرست مطالب

مطالعات باستان شناسی - سال هشتم شماره 2 (پیاپی 14، پاییز و زمستان 1395)
  • سال هشتم شماره 2 (پیاپی 14، پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/18
  • تعداد عناوین: 13
|
  • نصیر اسکندری، حکمت الله ملاصالحی، حسن فاضلی نشلی صفحات 1-15
    دوازده فصل کاوش های باستان شناختی در محوطه شهداد، اهمیت حاشیه غربی بیابان لوت واقع در جنوب شرق ایران را به لحاظ باستان شناختی افزون تر کرده است. در سال 1390 دشت لوت بررسی باستان شناختی شد، حاصل آن شناسایی 87 محوطه باستانی از هزاره پنجم پ.م تا دوره اسلامی بوده است. مقاله پیش رو به زیستگاه های پیش از تاریخ دشت لوت می پردازد که متعلق به هزاره های پنجم تا دوم پ.م هستند. به علت قرار گرفتن منطقه مورد مطالعه در مجاورت بیابان لوت، الگوی استقراری پیش از تاریخ دشت لوت تحت تاثیر منظرگاه بیابانی (Desert Landscape) پیرامونش بوده است. برهم کنش های انسان با محیط در منظرگاه بیابانی دشت لوت، شگل گیری یک منظرگاه فرهنگی متمایز منطقه ای را به دنبال داشته است. واقعیتی که در الگوی پراکنش استقرارها، الگوی توسعه آنها و نوع محوطه ها دیده می شود. نوشتار حاضر، به روندهای استقراری دشت لوت و همچنین برهم کنش های منظرگاه های طبیعی و فرهنگی منطقه در دوره مس سنگی و عصر مفرغ می پردازد.
    کلیدواژگان: دشت لوت، شهداد، منظرگاه بیابانی، الگوی استقراری، باستان شناسی منظری
  • حسن توفیقیان، محرم باستانی صفحات 17-34
    اغلب محققین بر این باورند که در دوره ساسانی، جسد مردگان در هوای آزاد رها می شد تا حیوانات و پرندگان آن را تجزیه کنند. پس از متلاشی شدن جسد، استخوان های باقی مانده را در فرورفتگی ها و طاقچه های ایجاد شده در صخره ها قرار می دانند. این فضاهای ایجاد شده در سنگ سخت کوه را استودان (استخوان دان) می نامند. شمار زیادی از این استودان ها در کوه های فارس مانند نقش رجب در دامنه کوه رحمت در حوالی زنگی آباد، در کوه رحمت حوالیاستخر، روی سکویی در دامنه کوه گونداشلو، روی قطعه سنگی جداافتاده در نزدیکی نقش رستم، در سطح بریده سنگی بزرگ در تنگ حشک نزدیک سیوند، در اقلید نزدیک آباده و در بالای دژی مشرف به بیشاپور شناسایی شده است. این استودان ها به دو صورت قبور دائمی و قبور موقت (دخمک ها ) در بدنه سنگی کوه ها و یا لایه های کنگلومرا ایجاد شده اند. در این پژوهش ضمن مطالعه نمونه های یادشده، تعدادی از استودان های شناسایی شده در سواحل خلیج فارس که قابل مقایسه با نمونه های فارس می باشد، معرفی شده و کاربری واقعی آنها مورد بحث قرار می گیرد. این استودان ها در سیراف، گورستان شغاب، بندر ریگ (گناوه)، گورستان تیس در چابهار و گورستان حصیرآباد در شهر اهواز واقع شده اند.
    کلیدواژگان: قبور دستکند، ریگ، سیراف، تیس، شغاب
  • ستار خالدیان، حسن کریمیان، احمد پور احمد، حامد مظاهریان صفحات 35-51
    شهرهای کهن ایران، در کنار نقش ارزشمند فرهنگی، نشان دهنده جریان زندگی مردمان هستند و هر یک از قسمت ها و فضاهای آن، بخشی از ویژگی های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، اداری و مذهبی جامعه را نشان می دهند. پس با واکاوی و پژوهش آنها می توان به گوشه ها و جنبه های غیر مدون و ناشناخته ای از سیر تحول زندگی بشر پی برد. ساخت و سازمان فضاهای شهری ایران در دوران گذار از دوره ساسانی به دوران اسلامی، نقشی انکارناشدنی در شناخت فرهنگ و تاریخ کشورمان دارد و چه بسا درک درست از این شرایط می تواند برای آینده و سنگ بنای شهرهای ایران امروز نیز مفید واقع شود. نگارندگان در این پژوهش که از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن توصیفی و تحلیلی است، سعی دارند روند ساخت و سازمان فضایی شهرهای ایران در گذار از دوره ساسانی به دوران اسلامی را بر اساس داده های حاصل از بررسی های میدانی - کاوش های باستان شناختی و منابع تاریخی مورد پژوهش قرار دهند تا بتوانند نقش و جایگاه اجتماعی و کارکردی هر بخش از شهر را مشخص نمایند و کیفیت و میزان تاثیرگذاری ساختار و نظام شهرسازی دوره ساسانی بر ساختار کالبدی شهرهای دوران اسلامی را روشن کنند و همچنین تحولات پیش آمده در این دوران را در ساخت و سازمان فضاهای شهری ایران مشخص کنند.
    کلیدواژگان: شهر، دوران اسلامی، دوره ساسانی، سازمان فضایی، شهر ساسانی
  • رقیه رحیمی سرخنی، کمال الدین نیکنامی، معین اسلامی صفحات 53-70
    سنت فرهنگی دالما مربوط به هزاره پنجم ق.م. در غرب ایران است. یکی از مهم ترین ویژگی های این سنت پراکنش وسیع سفال های آن است. در مراکز اصلی سنت فرهنگی دالما، به خصوص حوضه جنوبی دریاچه ارومیه چهار گونه اصلی سفال دالما شناخته شده است. هرچه از مرکز اصلی دالما دورتر می شویم به ویژه در مناطقی که سنت دالمایی در تماس با سنت های همزمان و همجوار خود قرارمی گیرد، بستر های دالمایی گونه های متنوع تری از مواد فرهنگی را تجربه می کند. در برخی موارد سفال های غیردالمایی در بستر کاملا دالمایی و گاهی سفال های نوع دالمایی در بستر کاملا غیردالمایی مشاهده می شود. در این مقاله، ابتدا سنت های سفالی محوطه سها چای تپه زنجان بر اساس سبک ظاهری و تکنولوژیکی طبقه بندی شده و سپس هفده نمونه از گونه های متنوع با استفاده از روش تجزیه عنصریXRF مورد آزمایش قرار گرفته است. هدف از این نوشتار تعیین سبک های سفالی اصلی و فرعی در بستری دالمایی در منطقه ای دورتر از مرکز اصلی دالما در دره سجاسرود زنجان است. بر اساس نتایج به دست آمده فرضیه مبتنی بر وجود سبک های سفالی اصلی و فرعی ارزیابی و پیشنهاد می شود.
    کلیدواژگان: دالما، سبک، سنت، بستر، سها چای تپه، XRF
  • سعدی سعیدیان، بهمن فیروزمندی شیره جینی صفحات 71-89
    مسئله جغرافیای تاریخی سرزمین مادها در زمان ذکر نخستین آنها، یعنی در دوره آشور نو همواره بحث برانگیز بوده است. مادشناسان و آشورشناسان متقدم با توجه به حدود جغرافیایی این سرزمین در دوره های هخامنشی، اشکانی و ساسانی، قلمرو مادها در دوره آشور نو را از کوهستان های زاگرس مرکزی تا مرکز فلات ایران دانسته اند اما از دهه هفتاد میلادی، رویکردی جدید و کمینه گرا نسبت به جغرافیای تاریخی زاگرس در دوره آشور نو ظهور یافت که قلمرو سرزمین های زاگرسی مذکور در متون آشوری را بسیار محدود تصور کرده و رشته کوه الوند را آخرین نقطه نفوذ آشوریان در شرق و فلات ایران می دانست و درنتیجه سرزمین ماد را نیز محدود به غرب الوند می نمود. در مقاله حاضر به بررسی صحت و سقم این دو عقیده متضاد خواهیم پرداخت و همچنین سعی خواهیم نمود مرزهای کشور ماد در دوره آشور نو را مشخص نموده و شهرها و سرزمین های اصلی آن را مکان یابی نماییم.
    کلیدواژگان: سرزمین ماد، متون آشوری، بیکنی، دماوند، الوند
  • جواد شکاری نیری صفحات 91-109
    پس از کاوش در سایت ویران رصدخانه مراغه، غیر از شالوده هایی با پلان های مدور، چیز دیگری از ساختارمعماری آن یافت نشد. با گذشت حدود 40 سال، طرح و شکل برخی از واحدهای نجومی رصدخانه، مشخص نبود. حفار رصدخانه درباره شکل و عملکرد آنها به حدس و گمان پرداخت و امیدوار بود که پژوهشگران در آینده بتوانند گره گشای معمای آنها باشند. این موضوع که کاربری یا عملکرد واحدهای معماری نجومی رصدخانه چگونه بوده است و این واحدها سرپوشیده بوده اند یا خیر، پرسش های اساسی در پژوهش حاضر بود که حتی کاوشگران رصدخانه هم پاسخی به آنها نداده بودند. فرضیه ما این بود که با مطالعه در معماری رصدخانه های قدیمی سایر نقاط جهان، می توان طرح، شکل و حتی احتمالا عملکرد واحدهای معماری این رصدخانه را پیدا کرد. فرضیه دوم درباره عملکرد یکسان یا مشابه یا مرتبط دو واحد مدوری بود که نزدیک به هم و هم شکل بود. دستآورد اصلی مقاله، یافتن طرح اصلی و عملکرد تعدادی از واحدهای نجومی این رصدخانه بر اساس انجام بررسی ها و مقایسه های دقیق با رصدخانه جیپور هند است. بررسی میدانی و متنی منابع و مقایسه و تطبیق مدارک و منابع برای نتیجه گیری، روش اصلی تحقیق را شامل می شود. احیای عملکرد اصلی واحدهای معماری رصدخانه، همراه با رونق گردشگری علمی و تلاش برای ثبت جهانی این اثر از اهداف پژوهش حاضر است.
    کلیدواژگان: رصدخانه مراغه، رام یانترا، پلان های نجومی مدور، رصدخانه جیپور، دیگانسایانترا
  • میثم لباف خانیکی صفحات 111-130
    در تعیین و تعریف یک منظر فرهنگی، سه رکن جغرافیا (عرصه طبیعی فعالیت انسان)، تاریخ و مواد فرهنگی نقش اساسی ایفا می کنند. عرصه طبیعی میمند در شمال غرب استان کرمان به روشنی تعامل این سه عنصر را نشان می دهد. در تلاش برای پاسخ به این پرسش که منظر فرهنگی میمند، از چه عناصری تشکیل شده و تحول آن از چه کیفیتی برخوردار بوده، نگارنده بخش شمالی شهرستان شهربابک شامل منطقه میمند و روستاهای مجاور آن را در سال های 1392 و 1393 مورد بررسی میدانی قرار داد. یافته های حاصل از این بررسی در کنار گزارش های مندرج در متون تاریخی، بیانگر تغییر و تطور شیوه های معیشت در این منطقه در طول تاریخ است. بر پایه نتایج پژوهش حاضر، شرایط جغرافیایی و تاریخی، تعیین کننده رفتارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردمان منطقه بوده است و با وجود روابط پیچیده و تحولات چندخطی در منظر فرهنگی میمند، می توان روستای دست کند میمند را کانون و منشا این تحولات دانست.
    کلیدواژگان: میمند، منظر فرهنگی، معماری دفاعی، کوچ نشینی، یکجانشینی
  • یعقوب محمدی فر، کاظم ملازاده، علی اصغر نوروزی صفحات 131-150
    شواهد باستان شناختی، جایگاه ساکنین کوهپایه های زاگرس را در تحولات دوران ایلام تایید کرده است. اما اطلاعات منسجمی از کمیت و کیفیت آثار این دوره در بخش های داخلی ارتفاعات زاگرس و به خصوص در سرشاخه های رود کارون در دست نیست. جدیدترین بررسی ها و کاوش های باستان شناختی حاکی از وجود شواهد قابل توجهی از دوران ایلام میانه یا یکی از شکوفاترین مقاطع تاریخ ایلام در این مناطق است. بررسی های میدانی، بازنگری و جمع بندی نتایج مطالعات جدید جایگاه منطقه کارون علیا را در قلمرو امپراطوری ایلام به طور مستندی آشکار می نماید. کشف تپه ها ومحوطه های باستانی، آثارمعماری، تدفین ها،کتیبه های میخی و اشیاء سفالین ایلامی در این منطقه مرتفع و صعب العبور، دریچه های تازه ای بر روی ایلام شناسان گشوده است. بررسی این مدارک نشان می دهد که این مناطق برخلاف نتیجه گیری های پیشین، نه در حاشیه قلمرو ایلام، بلکه در بطن معادلات سیاسی و اجتماعی جنوب غرب ایران در هزاره دوم قبل از میلاد قرار داشته اند.
    کلیدواژگان: باستان شناختی، ایلام میانه، کارون علیا، زاگرس، جنوب غرب ایران
  • خداکرم مظاهری صفحات 151-165
    زمین لغزش سیمره از بلایای طبیعی مهمی است که در جنوب شرق دره سیمره در حوزه شهرستان دره شهر رخ داده است. این زمین لغزش به دلیل وسعت ابعاد و ویژگی های خاص خود، تاکنون موردتوجه دانشمندان متعددی قرار گرفته است. درگذشته مطالعات متعددی در زمینه سن سنجی آن انجام شده، ولی هنوز از دید باستان شناسی محدوده زمان وقوع این رخداد معلوم نیست. هدف از پژوهش حاضر، سن سنجی زمان وقوع این زمین لغزش بر اساس شواهد باستان شناسی است. در این راستا، شواهد مکشوفه از سه نقطه مرتبط با زمین لغزش شامل محل لغزش، دهانه سد آواری و بستر دریاچه سیمره مورد مطالعه قرار گرفت. داده هایپژوهش در بررسی های باستان شناسی گردآوری شد. نتایج نشانداد که زمین لغزش سیمره درآغازدوره هولوسن، هم زمان با اوایل دوره نوسنگی رخ داده و موجب شکل گیری یک دوره فترت در روند سکونت در دره سیمره شده که تا اواخر دوره نوسنگی تداوم یافته است.
    کلیدواژگان: زمین لغزش سیمره، سن سنجی، شواهد باستان شناسی، بررسی های باستان شناسی، نوسنگی
  • نیلوفر مقیمی صفحات 167-188
    تپه گیان نهاوند یکی از نخستین و مهم ترین محوطه های کاوش شده واقع در حوزه فرهنگی - جغرافیایی زاگرس مرکزی است. کاوش در این محوطه در سال های 32-1931م. با روش های غیر علمی و با دیدگاه های عتیقه جویی و کشف اشیاء نفیس انجام گرفت. با وجود چنین کاوشی، آثار و یافته های فرهنگی به دست آمده از دوره های مختلف پیش از تاریخ در گیان به قدری مهم و حائز اهمیت بوده اند که مبنای گاهنگاری منطقه قرار گرفتند و همچنان نیز در مطالعات باستان شناسی مورد توجه پژوهشگران هستند. مجموعه قابل توجهی از آثار تپه گیان در موزه مقدم دانشگاه تهران نگهداری می شوند. بیست ظرف سفالین سالم موجود در این مجموعه به هدف معرفی، گونه شناسی و ارائه گاهنگاری مقایسه ای برای این نوشتار انتخاب شده اند. همچنین، مطالعه این مجموعه فرصت مناسبی برای وارسی گاهنگاری دوره های فرهنگی تپه گیان فراهم می کند. روش کار به این صورت بوده است که تمامی ظروف، مستندنگاری و گونه شناسی شده و سپس با توجه به ویژگی های مختلف نظیر شکل ظرف و ساختار نقوش با محوطه های همزمان در منطقه مورد مقایسه قرار گرفته و در نهایت گاهنگاری نسبی آنها ارائه شده است. در نتیجه، همه ظروف مجموعه موزه مقدم به عصر مفرغ (میانی و متاخر) و دوره گذار از عصر مفرغ به آهن تعلق دارند.
    کلیدواژگان: موزه مقدم، تپه گیان، گاهنگاری، عصر مفرغ
  • سید مهدی موسوی نیا، محمدرضا نعمتی صفحات 189-208
    قلعه ایرج، با حدود 190 هکتار وسعت، یکی از محوطه های تاریخی مهم ایران در دشت تهران است. تاکنون مطالعات پراکنده ای راجع به این محوطه انجام پذیرفته که هیچ گاه نتوانسته است آن چنان که باید، ابعاد تاریخی و باستان شناسی قلعه ایرج را شناسایی کند. تمامی مطالعات پیشین، تنها بر مشاهده داده های سطحی محوطه و بقایای معماری حصار مبتنی بوده است؛ از این رو، نمی توان با اطمینان درخصوص برخی از ابعاد باستان شناسی قلعه ایرج، اظهارنظر دقیقی ارائه داد؛ ازجمله این که، قلعه ایرج در چه برهه ای از تاریخ ایران ساخته شده و به واقع چه کاربری ای داشته است؟ در نوشتار حاضر تلاش می شود با تحلیل داده های باستان شناسی یافت شده از بررسی ها و کاوش محوطه به همراه متون تاریخی منطقه، ضمن فهم بهتر قلعه ایرج در بافت تاریخ دشت تهران، به دو پرسش کلیدی محوطه، «تاریخ» و «کاربری» قلعه ایرج، پاسخ داده شود.
    کلیدواژگان: قلعه ایرج، بررسی باستان شناسی، تاریخ گذاری، کاربری، تصاویر ماهواره ای
  • ا، خلیل الله بیک محمدی صفحات 209-227
    بررسی و شناسایی باستان شناختی به روش های گسترده یا فشرده، از رایج ترین روش های کاربردی برای شناخت آثار، تغییرات فرهنگی و زیست بوم فرهنگی است؛ بررسی و شناسایی دشت ها، دره ها و مناطق مختلف، قطعا نتایجی را دربر دارند که در کنار یکدیگر می تواند اطلاعات جامع و کاملی از چگونگی حضور و برهمکنش جوامع باستانی ارائه دهد. دشت های دامنه های مختلف رشته کوه الوند و به طور اخص، دشت مرتفع میان کوهی تویسرکان از جمله مهم ترین مناطق شرق زاگرس مرکزی است که همواره موردتوجه جوامع مختلف انسانی بوده و از پتانسیل بالایی جهت مکان گزینی زیستگاه ها و استقرارگاه های جوامع اولیه برخوردار بوده است. در زمستان 1391، در راستای اجرای طرح پژوهشی «بررسی، شناسایی، مستندسازی تکمیلی و ثبت آثار باستانی شهرستان تویسرکان»، با هدف شناسایی و ثبت محوطه های باستانی و آثار تاریخی واجد شرایط، این منطقه به صورت فشرده (پیمایشی) مورد بررسی باستان شناختی قرار گرفت. برآیند عملیات بررسی، شناسایی 44 محوطه از دوران مس وسنگ تا ادوار متاخر اسلامی بود. در این میان، از 3 محوطه آثار دوره مس وسنگ، در 4 محوطه آثار دوره مفرغ و تنها از 2 محوطه آثار عصر آهن شناسایی شد. دوره مس وسنگ این منطقه با سفال های شاخص نوع دالما، ظروف پایه دار منقوش موسوم به BOB؛ عصر مفرغ با سفال یانیقی و عصر آهن نیز با سفال های نوع نخودی و خاکستری مورد مطالعه قرار می گیرند. پژوهش پیش رو به مطالعه و تحلیل الگوی پراکنش و توزیع مکانی استقرارهای انسانی در دوره های مس سنگی تا آهن، برآورد سلسله مراتب مکان های باستانی و ارتباط فضایی آنها در کرانه غربی رشته کوه الوند با یکدیگر و مناطق فرهنگی همجوار می پردازد.
    کلیدواژگان: بررسی باستان شناختی، تویسرکان، مس وسنگ، مفرغ، آهن
  • زهیر واثق عباسی، رحمت عباس نژاد سرستی، حمیدرضا قربانی، محمدصادق روستایی صفحات 229-243
    امروزه، موضوع برآورد جمعیت جوامع باستانی یکی از موضوعات مهم در باستان شناسی است. یکی از راه های جمعیت نگاری باستانی، تحلیل آماری داده های معماری حاصل از بررسی روستاهای امروزی است. منطقه سیستان ایران از نظر پژوهش های باستان قوم شناسی به دلیل دارا بودن ظرفیت های باستان شناسی و قوم نگاری، دارای اهمیت زیادی است. به منظور دست یافتن به اهداف این پژوهش، روستاهای سیستان از منظر قوم نگاری، عوامل محیطی، مسائل آبی و درجه زندگی اصیل روستایی مطالعه و از میان آنها، سه روستای واصلان، عباس آباد پیری و کرکو برای تحقیق انتخاب شدند. با استناد به این مطالعات، جمعیت منطقه سیستان 38 نفر در هکتار برآورد شده است. عدد 5 ± 57 نفر در هکتار، برآوردی است برای جمعیت شهر سوخته که نگارندگان مقاله با لحاظ نمودن متغیرهایی نظیر اندازه و الگوی استقرار، نوع معیشت و تخصص گرایی در این محوطه به آن دست یافته اند. بنابراین، شهر سوخته در زمان اوج شکوفایی (دوره II) بین 4200 تا 5000 نفر جمعیت داشته است. این برآورد، نظر انسان شناسان را مورد تایید قرارداده است.
    کلیدواژگان: سیستان، شهر سوخته، باستان قوم شناسی، برآورد جمعیت، جمعیت نگاری باستانی
|
  • Nasir Eskandari, Hekmat. A. Mollasalehi Pages 1-15
    Twelve seasons of archaeological excavations at Bronze Age urban center of Shahdad, made possible to assign the Lut area as an important region in the archaeology of Iran Recently, an extensive archaeological survey was conducted in a 100×40 Km area on the eastern flank of Kerman range and bordering the western fringes of Lut Desert. The survey was planned in the hope of providing answers to, or at least evidence pertaining to, some regional questions. Our main objectives were to identify the settlement patterns of the region through the ancient times, investigate the human-environment interactions and settlement development during prehistoric times in a region where previous excavations had documented the existence of a significant Early Bronze Age urban center. The survey led to identifying eighty-seven ancient sites dating from the fifth millennium BC to the late Islamic era. Of the recorded sites, twenty-three are assigned to prehistoric times (Chalcolithic period and Bronze Age). This paper discusses the prehistoric settlement patterns and the human-environment interactions on the west of Lut Desert.
    Keywords: Dasht-e Lut, Shahdad, Settlement Development, Desert Landscape, Landscape archaeology
  • Hossein Tofighiyan, Moharram Bastani Pages 17-34
    Most researchers believe that the Sassanid dead bodies were left in the open air to decompose, and then bones by animals and birds remaining in the troughs and niche was created in the rocks. The spaces created in the hard rock mountain ossuary called (Ostkhan Dan). Many of these Astvdans in the Persian mountains like Naqsh-e Rajab, on a hillside on the outskirts Zangiabadi mercy, have mercy on the mountain near the pool, on a platform on a hillside Gvndashlv, isolated on a rock near Naqsh-e Rostam, the great stone cut surface Tight hay near Sivand, in close Eghlid Abade and at the top of a castle overlooking the Bishapour were detected. The Astvadans were created within the rocky mountains or conglomerate layeres both permanently and temporarily (The Dakhmak) In this study, the number of Astvdanhay identified in the Persian Gulf which is comparable to the examples of Fars , were presented and their actual applicatiion will be discussed.
    Keywords: Persian Gulf, Sassanian, Burial Practice, Astvdanha, Ossuary, Naqsh-e Rostam Burial Tombs
  • Sattar Khaledian, Hassan Karimian, Ahmad Pour Ahmad, Hamed Mazaherian Pages 35-51
    Ancient cities are valuable cultural and architectural heritages of Iran. This cites show the citizen’s life and different spaces of cultural, political, social, religious characteristics. We can research on cites and determine how much has changed the life of Iranian citizens durind their long history. By appearance of Moslem in Iran and their domination over the country, the urbanism and structure of urban life in Iran underwent significant changes. Although, one must admit that the basis and foundation of Iranian cities after the arrival of Islam was based on the urbanism and urban development of Sassanid era; the new religion spread a new series of principles, norms and new social frameworks in the Iranian society which were clearly effective on the structure of people’s routine life. This paper according to methodology of historical archaeology and integrating historical and archaeological data, text documents tries to explain how Islamic ideas affect the process of urban spatial development.
    Keywords: Iranian Old Cities, Islamic Ideas, Sassanid Era, Spatial Pattern of Urban DEvelopment
  • Roghayeh Rahimi Sorkhani, Kamaleddin Niknami, Moein Eslami Pages 53-70
    The diagnostic Zagros highland MC I ceramic assemblage is called Dalma, after the type site of Dalma Tepe in the southern Lake Urmia basin of Azerbaijan. The remarkable issue about this period, however, is the widespread distribution of these ceramics. Chronologically, the Dalma tradition is dated back to fifth and fourth millennium B.C .in west of Iran. The Dalma type sites in northwest of Iran bearing four Dalma diagnostic wares but in central Zagros especially in interaction spheres with other pottery traditions Dalma contexts experienced more pottery types. For examples to the more eastern areas in Abhar plain or Sojasroud valley, besides these Dalma wares, small samples of Central Plateau painted wares also appeared. In this context potteries sub-divided into two main original Dalma wares and peripheral wares classes. In contrast to the more southern parts, Dalma diagnostic type turns into secondary pottery tradition. In this article XRF analysis was carried out on Soha Chai Tepe Dalma assemblages, to better understand the nature of their distribution and to further the understanding of interaction between two adjacent pottery traditions.
    Keywords: Tradition, context, XRFCeramic Assemblage, Dalma, Pottery Tradition, Northern Azerbaijan, Central Zagros, XRF Analysis
  • Sadi Saeedyan, Bahman Firoozmandi Pages 71-89
    The problem of historical geography and extent of Median territory in Neo-Assyrian period, from 9th to 7th centuries B.C. has always made dissensions. Given the extent of Median territory in Achaemenid and Parthian periods, early historians and Assyriologists in the late 19th and early 20th centuries considered Median realm extending from Zagros mountains to central plateau of Iran. From 1970s onwards, however, a new minimalistic approach to the historical geography of Neo-Assyrian Zagros has appeared and proposed a large Median territory than previously assumed and located Media on the western flanks of Alvand Mountain ranges. The advocates of this minimalistic approach have put limits on the extent of Assyrian dominance in Iran and consider the Alvand as the last spot of Assyrian Armies’ penetration to the east. The present study deals with assessing these contradictory assumptions. We also try to determine the Median boarders and also try to locate the main regions and cities of Media based on the Assyrian written sources.
    Keywords: Median territory, Assyrian inscriptions, Bikni, Damavand, Alvand
  • Javad Shekari Niri Pages 91-109
    Based on excavations of the destroyed The Maragheh Observatory it appears to be some circular plan foundations with no architectural evidences. It also seen that the Spatial and formal characteristics of The Observatory architectural units are not specified. The function and use of them are neither specified. The aim of the present paper is to find the architectural organization of the Maragheh Observatory and to answer the basic questions about the shape, arrangement and functional aspects of the observatory that the explorers of the Observatory have not responded to. With the reference to the architecture of the existing ancient observatories the hypothesis was that through a comparative study, an architectural algorithm/pattern could be found and used to determine the shape and arrangement of Maragheh Observatory. For this reason, Jaipur Observatory was selected as the main reference for the architectural comparative study due to its planning and construction imitated from the Maragheh Observatory. This paper also presents the evidences of the functional link between the two juxtaposed units that their foot prints are already existed in the site. It is noted that the restoration of this observatory will also be useful with regard to the development of an attractive and unique archeological and culturally based tourism.
    Keywords: The Maragheh Observatory, jaipur, circular astronomical units, Ram yantra
  • Meysam Labbaf-Khanii Pages 111-130
    Geography, history, and the material culture provide the three bases for definition and determination of a cultural landscape. The region of Maymand in northwestern of Kerman province as the interacting-ground of the three aforementioned factors is considered as a cultural landscape. The geographic diversity, historical events and 2500-years-old cultural vestiges have prepared the necessities for the formation of a dynamic cultural landscape. The archaeological survey findings show the process of change and evolution in lifestyles of the people who have been living in the Maymand region from ancient times to modern era. This process has been affected by geographic conditions on the one hand and has influenced the region’s history on the other hand. In addition to the complicated and multilinear historical processes having determined the characteristics of the Maymand’s landscape, the village of Maymand has played the focal role in the changing and evolution of the region. Identifying the factors which were acting in the evolution of the cultural landscape of Maymand, would help us to find the true way to indicate and solve the current problems.
    Keywords: Maymand, Cultural landscape, Defensive Architecture, Nomadism, Sedentarism
  • Yaghub Mohamadifar, Kazem Mollazade, Aliasghar Noruzi Pages 131-150
    Archaeological evidence has witnessed that the presence of the Zagros foothill's habitants in the development of Middle Elamite period. Despite several new archaeological researches in the interior highlands of the Zagros in Upper Karun basin, there have been no accurate and consistent information on the quantity and quality of the Middle Elamite period in this area. Considerable evidence from the Middle Elamite period as one of the most prosperous periods in the history of Elam, have been discovered during recent archaeological activities in this region. With reviews of new works and documentation materials in the Upper Karun basin certainly (not likely) evidences of Elamite empire territories is present here. Discovery of ancient mounds and sites containing architecture, burials, cuneiform inscriptions and pottery from this period would open new windows for interested archaeologists. Now there is no doubt that these areas located in the Zagros foothills played an important social and political role during second millennium BC in south West Iran.
    Keywords: Middle Elamite, Zagros Foothills, Second Millennium BC, Elamite Cultural Materials
  • Khoda Karam Mazaheri Pages 151-165
    Seymarreh landslide is one of the important natural disasters that happened at east south of Seymarreh valley at Darrehshahr town ship in the past. This landslide has attracted attention of several scientists, because of the size and characteristics of its own. Several studies carried out so far in this event timing, however, the time of this event is unknown yet, from the perspective of archaeology. The aim of this paper is timing of Seymarreh landslide, based on archaeological evidence. In this regard, we have studied and examined the archaeological evidences that discovered from three points, including place landslide, the mouth of debris dam and the Seymarreh lake bed. The data of this research were collected by archaeological surveys. As a result, it was found that Seymarreh landslide has happened in the beginning of the Holocene age, simultaneously with the beginning of the Neolithic period and this landslide causing the formation of a recess in the process of habitation in the Seymarreh valley, which have been continued to late of Neolithic period.
    Keywords: Seymarreh landslide, timing, archaeological evidence, archaeological surveys, Neolithic
  • Niloufar Moghimi Pages 167-188
    Tepe Giyan, which situated in Nihavand city, is one the most important and the first excavated sites in the cultural-geographical zone of Central Zagros. Excavations in this site had been conducted in 1931-32 with the nonscientific methods to discover the antique and precious objects. During excavation, cultural material and remnants from various periods of prehistoric deposits of Giyan were found and were assigned to have been as the basic for the chronology of the region. The considerable assemblage of Tepe Giyan was housed in Moghadam Museum of University of Tehran. In this paper, 20 intact pottery vessels of this assemblage were selected with the aim of introducing, typology, and offering comparative chronology. Also, the study of this assemblage prepared the appropriate opportunity to scrutiny and re-identifying the chronology of cultural periods at Tepe Giyan. In order to gaining the mentioned aims, all indications of 20 intact vessels were studied and documented for typological and chronological debates. According to the physical characteristics of poterries such as shape of vessels, diagram and style of paintings, Giyan were compared with other corresponding sites, and finally the relative chronology of assemblage was suggested. As a result, all vessels of Moghadam Museum assemblage belong to the middle and late Bronze Age and transition period from Bronze to Iron Age.
    Keywords: Moghadam Museum, Tepe Giyan, Chronology, Bronze Age
  • Seyed Mehdi Mousavinia, Mohammadreza Nemati Pages 189-208
    Among the Historical Monuments which have been identified in Tehran plain, Qaleh Iraj (known also as Qaleh Gabri) is the biggest in extent by 1470 m. length, 1300 m. Width covering an area around 190 ha. This historical site is located 2 Kilometers north-east of Varamin county, in Tehran Plain. Despite some archaeological study, there has been no information on the archaeology of Qaleh Iraj it self alsor on the architectural characteristics of building. This study aimed to determine build up a chronologcal framwork to date different parts of Qale which may have been made durind successive periods.Through this paper we tried to explain the function of Qale and why the Qale was abandoned. For this we used archaeological data, text documents as well remote sensing (RS) magery to find history and function of Qaleh Iraj. This study showed Qaleh Iraj is a Garrison in Sassanian Period and maybe abandoned in the early Islamic period.
    Keywords: Qaleh Iraj, Archaeological Survey, dating, Function, Remote Sensing (RS)
  • Reza Nazari Arshad, Khalilollah Beik Mohammadi Pages 209-227
    Extensive or intensive methods in archeological surveys are amongst the most common practical techniques in identifying phenomena, cultural changes and cultural ecosystem. Studying and identifying plains, valleys and different regions would definitely have many results which can ultimately lead to a comprehensive database about ancient societies and their interactions. Different plains on the slopes of Alvand, a subrange of the Zagros Mountains in western Iran, including Tuyserkan plain in eastern central Zagros have always been the center of human societies with high potentials as settlements for primary societies. Regarding the research project of “investigating, identifying, complementary documenting and registering the ancient sits of Tuyserkan County” this region was intensively surveyed during the winter of 2012 and archeological studies were conducted with the aim of recognizing and registering illegible historical and ancient sites. On the basis of this survey 44 sites from chalcolithic to recent Islamic periods were identified, including 3 chalcolithic sites, 4 Bronze Age sites and only 2 Iron Age sites. Dalma ceramics and painted stemware known as BOB are the featured ceramics of chalcolithic period in this region, while Bronze Age is featured with Yaniq ceramics and Iron Age with buff ware and gray ware ceramics. The present study aims in studying and analyzing the expansion pattern and spatial distribution of human settlements in this area from chalcolithic to Iron Age and estimating the archaeological hierarchy of these sites and their spatial relations on western side of Alvand mountain range among themselves and with their adjacent cultural areas.
    Keywords: Archeological Survey, Tuyserkan, chalcolithic, Bronze Age, Iron Age
  • Zohair Vasegh Abbasi, Rahmat Abbasnejad Seresti, Hamid Reza Ghorbani, Mohammad Sadegh Roostaei Pages 229-243
    From the end of 1960’s decade when Processual Archaeology was emerged until now, Ethno-archaeology has reconstructed economicæ social, technological and ideological structures of the past societies. Nowadays, population estimating of ancient societies is one the most important matter in archaeology. Statistical analysis of ethno-archaeological data especially architectural records known from todays’ villages is one of the way of demography in archaeology. The region of Iranian Sistan is very important in ethno-archaeological point of view because of its high archaeological and ethnological capacities. To obtain the targets of this investigation, we studied villages of Sistan in geology and ethnology respects and in original rustic life range. Then, three villages named Vāselān, Abbasābād Piri and Karkoo were selected for ethno-archaeological researches. On the basis of this survey we can estimate the average of population in Sistan 38 person per hectares. Inserting some parameters such as settlement size and pattern, livelihood and crafts specialization the writers have added half of this estimation to it and conjectured that the average population of Shahr-e-sokhteh has been 57 person per hectares. To avoid any possible errors we recommend ± 5. Therefore, Shahr-e-sokhteh has had a population between 4200-5000 individual during its peak of magnificence in period II. This estimation has confirmed the viewpoint of anthropologist.
    Keywords: Sistan, Shahr-e-sokhteh, Ethno-archaeology, Population Estimating, Ancient Demography