فهرست مطالب

پژوهشهای ایران شناسی - سال ششم شماره 2 (پاییز و زمستان 1395)
  • سال ششم شماره 2 (پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/27
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقاله پژوهشی
  • بهزاد حسین زاده، حسن رضایی باغ بیدی صفحات 1-20
    این مقاله با بررسی چند متن هندی، ایرانی و یونانی به بررسی رسم ازدواج طبقه جنگجوی هندواروپایی می پردازد و نگارنده می کوشد خطوط اصلی این سنت را از خلال متون داستانی و تاریخی استخراج کرده و سیر احتمالی تحول آن را نشان دهد. این رسم مطابق متون سنسکریت کلاسیک سویم وره نام دارد. سویم وره در لغت به معنی «انتخاب خویشتن» است. علت این نام گذاری این است که در یکی از دو شکل این ازدواج، شاهدخت یا دختری از طبقه جنگجو این حق را دارد که از میان نجیب زادگان حاضر در انجمنی که به منظور خواستگاری او شکل گرفته است یکی را مطابق میلش به شوهری برگزیند. در متون مختلف مطالبی صریح و تلویحی هست که نشان می دهد این رسم یا سنت خاص طبقه جنگجو بوده است و از سویی در همین متون شواهدی در نقض این مدعی دیده می شود. نگارنده می کوشد میان این شواهد تعادلی برقرار کرده و برای شواهد متناقض توجیهی بیابد. دو شکل کلی از این رسم در متون گوناگون قابل تشخیص است که در مقاله به ترتیب سویم وره رقابتی و سویم وره انتخابی نامیده شده اند و کوشش نگارنده آن بوده که نشان دهد نوع دوم از این رسم احتمالا از نوع اول مشتق شده است.
    کلیدواژگان: طبقه جنگجو، عقاید هندواروپایی، آداب و رسوم هندی، آداب و رسوم طبقه جنگجو، رسم ازدواج، سویم وره
  • نازنین خلیلی پور، محمدتقی راشد محصل صفحات 21-40
    رساله سنسکریت ارتهه شاستره تصنیف کاوتیلیه، تالیفی از حدود قرن سوم ق. م، نوشته ای است در آیین کشورداری و پادشاهی در هند. این کتاب، که از نظر عنوان شباهت های نزدیک با سیاست نامه یا سیرالملوک خواجه نظام الملک طوسی، وزیر مشهور دوره سلجوقی و موسس نظامیه های ایران، دارد، تاکنون به زبان فارسی ترجمه نشده و اصولا به وجود چنین اثری در آثار ادبی و تاریخی ایران اشاره ای نرفته است. این مقاله بر آن است که ضمن معرفی کتاب ارتهه شاستره به خوانندگان فارسی زبان، برخی فصل های آن را ازجهت موضوعی با مطالب کتاب سیاست نامه مقابله کند، وجوه افتراق و تشابه مطالب دو کتاب را بازنمایاند، و از این راه تفاوت اندیشه سیاسی دو نویسنده را تا حد امکان مشخص نماید. نیز به دنبال این است که در خلال این بررسی بتواند درجه توفیق دو نویسنده را در بیان مقصود و کاربرد توصیه های هریک را در کشورداری و بهره رسانیدن به خواستاران معین کند. در نهایت، با توجه به اینکه کتابی مانند ارتهه شاستره با تمام ویژگی های یک سیاست نامه مطلوب در دست است، مسئله این مقاله این است که آیا اساسا کتاب سیاست نامه خواجه نظام الملک را نیز در مقایسه با ارتهه شاستره کاوتیلیه، می توان سیاست نامه نامید؟
    کلیدواژگان: سیاست نامه، اندیشه سیاسی، آیین کشورداری، ارتهه شاستره، خواجه نظام المک طوسی، کاوتیلیه
  • مهدی رازانی، سید محمد امین امامی، علیرضا باغبانان صفحات 41-60
    معماری صخره ای فضای ساخته شده به وسیله حفاری در بدنه های طبیعی کوه و در بستر زمین بدون استفاده از مصالح ساختمانی است که در نقاط مختلف کشور در طی قرون متمادی به صورت بومی شکل گرفته است. دامنه کوه آتش فشانی سهند در استان آذربایجان شرقی یکی از مناطق مستعد برای این گونه معماری است که این تحقیق با هدف شناسایی، معرفی و گونه شناسی آن انجام گرفته است. در کنار مطالعات اسناد، از روش میدانی جهت ثبت و ضبط و توضیح وضعیت کنونی، و از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای شناخت الگوی توزیع معماری صخره ای دامنه کوه سهند استفاده گردید. نتایج بررسی های انجام شده حاکی از شناسایی تعداد 113 نمونه معماری صخره ای در دامنه سهند است که در محدوده شهرستان های استان آذربایجان شرقی (تبریز، آذرشهر، عجب شیر، بناب، مراغه، هشترود و بستان آباد) به انجام رسیده است. معماری های صخره ای فوق از منظر ریخت شناسی در قالب های سطحی، زیرسطحی و ترکیبی (همراه با مداخلات جدید) قابل دسته بندی هستند. همچنین از لحاظ گونه شناسی و تقسیم بندی کاربری دارای استفاده های مختلفی است، از جمله: الف) معماری مسکونی و استقراری، ب) معماری آیینی و مذهبی، ج) معماری استحفاظی، د) معماری در قالب ابنیه عمومی و عام المنفعه، ه) بناهای متفرقه. هم اکنون بسیاری از این آثار دچار ویرانی شده و کاربری اولیه خود را از دست داده اند و یا دچار تغییر کاربردی گردیده اند.
    کلیدواژگان: معماری صخره ای، کوهستان سهند، گونه شناسی، میراث طبیعی و فرهنگی، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)
  • کشواد سیاهپور صفحات 61-75
    در ایران باستان، آتش از عناصر اصلی حیات بشر محسوب می شد که همواره مورد ستایش و احترام بود. در ایران پس از اسلام، به تبع تغییر تدریجی در دین، احترام و تقدس آتش رو به نقصان نهاد. به رغم این، در برخی مناطق ایران، از جمله جنوب کشور، قداست و حرمت آتش در خانه های عموم، حراست و صیانت شد. افروختن آتش در روز و شب، آیین ها و آداب خاص آن، سوگند به آتش و اجاق آن و نام گذاری فرزندان به اسم آذر، آتش، آتشین و آتشو از نمودهای این احترام و تقدس بود. به علاوه، در نظام اجتماعی عشایر و ساخت سنتی بعضی اقوام، نام تش (= آتش) مبین واحدی از این نظام بود. یافته های این مقاله بیانگر آن است که آتش و قداست آن در تمام امور زندگی عشایر و اقوام جنوب جاری و ساری بود[m1] ه و شوون متعدد و مختلفی از مسایل اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی قوم را شامل می شده است.
    کلیدواژگان: فرهنگ عامه، آیین های محلی، عشایر و اقوام جنوب ایران، قداست آتش، آتش خانه
  • احسان شواربی صفحات 77-96
    مطالعات سکه شناسی ساسانی از اواخر قرن هجدهم میلادی آغاز شد و تا کنون پیشرفت های چشم گیری داشته است، به گونه ای که امروز پاسخ بسیاری از پرسش ها و ابهامات تاریخ و باستان شناسی دوره ساسانی از تحقیقات سکه شناختی به دست می آید. این مقاله در سه بخش جداگانه، به مسائل عمومی و بنیادی سکه شناسی ساسانی می پردازد تا خوانندگان فارسی زبان را از سرگذشت و دستاوردهای تحقیقات سکه شناسی ساسانی از آغاز تا امروز، مجموعه های مهم سکه های ساسانی در ایران و جهان، رویکردهای نو و مبانی روش شناختی این مطالعات آگاه سازد.
    کلیدواژگان: سکه شناسی، باستان شناسی، مجموعه داری، دوره ساسانی، مجموعه سکه های ساسانی (SNS)
  • توران طولابی صفحات 97-114
    یکی از دستاوردهای انقلاب مشروطه پویایی حیات روزنامه نگاری مستقل و انتقادی در ایران بود. از نمایندگان برجسته این شیوه روزنامه نگاری علی اکبر دهخدا بود که مقالات وی در روزنامه صور اسرافیل فصل جدیدی در حیات روزنامه نگاری ایران گشود. فعالیت دهخدا در استبداد صغیر با انتشار صور اسرافیل سوئیس و سروش استانبول ادامه یافت. بررسی مقالات سروش می تواند به روشن شدن ابعادی از یک مقطع مهم و پرتلاطم تاریخ ایران کمک کند. مبنای این پژوهش بررسی و تحلیل محتوای سروش استانبول در چند محور است. نتیجه این بررسی حاکی از آن است که سروش را می توان پیشگام طرح موضوعاتی دانست که عمدتا با مسئله استقلال و تمامیت ارضی ایران پیوند داشت و زمینه ساز یک گفتمان تجددگرا در فرهنگ سیاسی این زمان شد. به نظر می رسد این تحول پس از مشروطه نخست در روزنامه سروش بازتاب یافت و سپس در مجله هایی چون کاوه، آینده و ایرانشهر وجه آشکاری به خود گرفت.
    کلیدواژگان: مشروطه، تجدد، استقلال و تمامیت ارضی، دهخدا، سروش استانبول
  • ندا کیانی، ایمان زکریایی کرمانی، مهدی ابراهیمی علویجه صفحات 115-134
    در جامعه امروزی پیشرفت فناوری و تغییر سبک زندگی باعث شده برخی از اشیا کاربرد گذشته خود را نداشته باشند، اما همواره به عنوان محصولات فرهنگی دارای ارزش باشند. یکی از این محصولات فرهنگی وریس بختیاری است که با توجه به تحولات سبک زندگی عشایر بختیاری دیگر کاربری ندارد، اما از حیث زیبایی و ارتباط با ابعاد فرهنگی اجتماعی جامعه عشایر دارای اهمیت است. در نتیجه مطالعه آن در راستای گشودن لایه های پنهان فرهنگی ما و ایجاد زمینه برای کاربری جدید ضرورت می یابد. در پژوهش حاضر، هدف اصلی شناخت، مستندسازی و تعریف ویژگی های این هنر در میان عشایر بختیاری است. در این راستا این سوال اصلی مطرح شده که وریس بافی عشایر بختیاری از نظر فن شناسی، زیباشناسی و کارکردشناسی دارای چه ویژگی هایی است؟ در چنین موضوعاتی، در سطح اول، ثبت و مستندسازی و در سطح دوم، اندیشیدن در خصوص کارکردها مهم است.رویکرد مردم شناسی در درک هنر عشایری توانسته گونه ای خاص از رابطه با طبیعت را بیابد و وریس را به عنوان محصولی فرهنگی و کاربردی متناسب با نیازهای عشایر، با تکنیک کارت بافی و دربرگیرنده یه نقوش ساده شدهه انسانی، حیوانی و هندسی و عموما با رنگ های سیاه و سفید، آبی، قرمز، زرد و سبز مستند سازد.
    کلیدواژگان: مردم شناسی، عشایر بختیاری، صنایع دستی، دست بافته، وریس بافی
|
  • Behzad Hosseinzadeh, Hassan Rezai Baghbidi Pages 1-20
    The present essay, entitled ‘Swayamwara: A Marital Custom of the Indo-European Warrior Class’, examines some Indian, Iranian, and Greek literary texts, while outlining a supposed custom of the warrior class in the above-mentioned cultures. The custom is referred to in classical Sanskrit texts as ‘swayamwara’, which means ‘self-choice’. One of the two forms of the custom, which in the present essay will be called Form B (or ‘swayamwara by free will’), comprises a free-will choice by a princess or a warrior-class girl of her husband from among a gathering of noble suitors assembled for this very purpose. There are both explicit and implicit hints in the examined texts that the custom was that of the warrior class while there is, as well, evidence to the contrary. I have tried to reconcile these apparent contradictions.
    Keywords: Swayamwara, Warrior class, Indo-European, Marital custom, Indian, Greek, Iranian
  • Nazanin Khalilipoor, Mohammadtaghi Rashedmohasel Pages 21-40
    The Sanskrit epistle of Kauṭīlya's Arthaśāstra dates back to circa 3rd century B.C.; that is composed on rules of kingship and statecraft in India. The subject of this epistle is near to Sīyāsatnāme (Seyarolmoluk) of Khawaja Nezam al-Mulk Tussi, the well-known prime minister of Seljuk. He was the founder of military schools in Iran. The book of Arthaśāstra has not been translated into Persian and basically there is no traces of such Indian treatises in Persian literature and Iranian history. The aim of this article is to introduce this epistle to Persian readers and to compare some of the chapter of it, with Siyāsatnāme in terms of the subject and to clear the similarities and differences between them. In this way, it can characterize the differences of prevalent political thoughts in Iran and India at that time. The Author hopes that bring forward the degree of achievement of two writers in expressing purpose and usage of recommendation in statecraft.
    Keywords: Sīyāsatnāme, Arthaśāstra, Kauţilya, Khawaja Nezam al Mulk Tussi, Political Thoughts, Statecraft
  • Mehdi Razani, Mohammadamin Emami, Alireza Baghbanan Pages 41-60
    The main aims of this study is the characterization, introduce and typology survey the Rocky Architecture in Skirts of Sahand Volcano from the East Azerbaijan province NW Iran. For this purpose, according to fieldwork investigation and documentary Studies include: to describe the current situation for recognizing interaction of rocky architecture in the skirts of Sahand volcano. The results of the survey were recorded and collect the data from 113 rocky architectures around the Sahand Mountain on the border of the townships of East Azerbaijan province include: Tabriz, Azarshahr, Ajabshir, Bonab, Hashtrod, and Bostonabad. According to the existing archeological theory, Sahand rocky architectures were residential from the first millennium BC till now; and in the morphological point of view, it is separable from surface architecture, underground architecture and combination type of the two previous species. In general, the obtained results demonstrate that Sahand rocky architectures can divided to five categories from application typology include: 1) residential and settlement architectures, 2), Public architectures, 3) Religious and ritual architecture 4) Military architecture and 5) Other applications, Nowadays, such reasons like changing the life styles and decay process cause of poor living conditions, ruination, and seasonal residence or reusing in most rocky architectures in this area have been.
    Keywords: Rocky Architecture, Sahand Mountain, Typology, Cultural, Natural Heritage, Geographic Information System (GIS)
  • Keshvad Siahpour Pages 61-75
    In ancient era of Iran, “Fire” was regarded as one of the main elements of mankind life which had high value and was always revered. After accepting of Islam by Iranians, revering fire as a scared matter was flawed after gradual changing in Zoroastrian religion. In spite of this fact, in some regions of Iran (especially in southern Iran) reverence and sanctity of fire was maintained. Blazing of fire in day and night had its respective ritual. By falling down, all of people should burned their heath and anyone could not convey fire from their home to the other. By the others reprimandedanyone who did not burn its hearth and they called him as extinguished hearth so-called“OjaqKur”. Ashes also was useful, sanctity and respectable. Spilling of water in burned fire wasscolded and forbidden. Occasionally when someone spurred water inadvertently or deliberately in fire, women by avowing or citing name of God tried to drive away disasters. However, the enterprise showed which has occurred apernicious and abnormal treatment.Oath to hearth was a prevalent and valuable action. Naming of children by titles of “ Azar” , “Atash”, “Atashin” and “Atashu” was prevalent among some tribes. In social system of nomads and traditional structure some of tribes, title of “Tash” regarded as an introducer of them. Finding of the essay shows hearth and its sanctity had a currency in all ceremonies of nomads which included many aspects of socio-economic, cultural and religious matters.
    Keywords: Hearth, Nomads, South of Iran, Religion, ritual, Fire sanctity
  • Ehsan Shavarebi Pages 77-96
    The beginning of studies on Sasanian numismatics goes back to the 18th century. Since then Sasanian numismatics has experienced different periods and schools and remarkably advanced by new approaches and methods. Today, many questions of Sasanian history and archaeology find numismatic answers. The present paper is arranged in three general parts, which, respectively, provide an introduction to the history of Sasanian numismatics from the 18th century up to now, major collections of Sasanian coins in the world, and new methodological bases and approaches of modern studies on Sasanian numismatics.
    Keywords: numismatics, archaeology, coin collecting, Sasanian period, Sylloge Nummorum Sasanidarum (SNS)
  • Tooran Toolabi Pages 97-114
    Following the Constitutional revolution of Iran Persian journalism entered a flourishing period. This paper aims to survey a less-studied Persian newspaper, namely Sorûsh, within a historical framework. Sorûsh was published during a critical period of Iran’s history and we might consider it as a useful source for current ideas of this time. This study which is based mainly on the analytical survey of the articles of Sorûsh, shows that its writers enjoy a distinguished position among the contemporary Iranian thinkers. It seems that Sorûsh ushered in a discursive change in the political culture of this period which was appeared more clearly in a later time trough some modernist periodicals such as Kaveh, Ayandeh and Iranshahr.
    Keywords: constitutionalism, modernity, Dehkhodâ, Nationalism, Sorûsh-e Istanbul, Russia
  • Neda Kiani, Iman Zakariaee Kermani, Mehdi Ebrahimi Alavije Pages 115-134
    Changes in technology and lifestyle in today's society ,Caused Some of the objects dont have their Last application; But always valued and respected as cultural products and preserved the Cultural potential like the originality and identity in its historical context.One of them is Bakhtiari’s Veris That According to the changes of Bakhtiari nomads lifestyle, it does not have application but it Was important In terms of aesthetic and associated with the socio-cultural dimensions of nomadic community. Therefore, is necessary that its study in order to open the hidden layers of our culture and Create the groundwork for new use.Because of has not been written investigation about Bakhtiari’s Veris, The aim of this study is to identifying, documenting and defining features of this art among Bakhtiari nomads.The real question is: what is the feature of Bakhtiari’s Veris weaving in terms of methodology, aesthetics and functionality? The method used in this research is descriptive-analytical of depth anthropology type, and data were collected using documents and field survey. The research results show that in such topics on the first level, documenting and the second level, thinking about functions, is important; so the anthropological approach to understand nomads art is able to find a special type of relationship with environment and Document the Veris as a cultural and Practical product according to nomads needs, with Card weaving techniques and whit human, animal and geometric stylized figures and generally with black and white, blue, yellow and red color.
    Keywords: Anthropology, Culture, Bakhtiari nomads, Hand woven, Veris weaving