فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال چهارم شماره 4 (بهار 1396)
  • سال چهارم شماره 4 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حمید پارسانیا، ابراهیم فتحی صفحات 6-34
    در این مقاله، ایمان، چیستی ایمان، ویژگی ها، مبانی، اصول و آثار آن به عنوان منبع قدرت نرم در چارچوب گفتمان شیعه با رویکرد توصیفی تحلیلی و با روش اسنادی تحلیل شده است.
    امروزه در ادبیات سیاسی و اجتماعی از فتح الاذهان و فتح القلوب به عنوان قدرت نرم یاد می شود. هر نوع نفوذ بر قلوب‏ و اذهان در جهان های اجتماعی مختلف نیاز به منابعی دارند. در جهان اجتماعی شیعه، ایمان با چهار پایه و بنیان خود، یکی از منابع جهان اجتماعی شیعه است. در این مقاله، عامل نفوذ بر قلوب، «حب و الفت» و عامل نفوذ بر اذهان، «قطع و یقین» ذکر شده است. روح، از آن جهت که درک می کند و یقین حاصل می کند، دارای قوه عقل است و ذهن، از آن جهت که حالات گوناگون را تجربه می کند، دارای قلب است. بین ذهن و قلب، تعامل وجود دارد. وقتی قدرت نرم واقعی شیعه در ذهن افراد شکل می گیرد که شخص از طریق ذهن به صحت آن، یقین و از طریق قلب، آن را دوست داشته باشد و باور کند. خداوند آرامش را بر قلوب مومنین انزال می کند. انسان های مومن از طریق ترکیب آرامش قلب با یقین ذهن، بر اذهان و قلوب دیگران نفوذ می کنند. چهار عنصر صبر، عدل، جهاد و یقین، به عنوان بنیان های ایمان،‏ با روش‏های مختلف بر نفوذ بر قلوب یاری می رسانند.
    کلیدواژگان: ایمان، آثار ایمان، بنیان های ایمان، قدرت نرم، منابع قدرت نرم
  • مهدی حسین زاده یزدی، نازیلا اخلاقی* صفحات 35-59
    در میان قائلین به معناداری و امکان تحقق علم دینی، آیت الله جوادی آملی با اتخاذ رویکردی ایجابی و با تکیه بر مباحث مختلف سنت تفکر اسلامی، معتقد به امکان تحقق و هستی پذیری علم دینی است. در بیش از یک دهه گذشته با تقریرهای متنوعی مواجه ایم که در دوسویه نقادی و تایید نظریه ایشان به رشته تحریر در آمده و به تنقیح دیدگاه ایشان منجر شده است. در میان منتقدان، استاد خسرو باقری بیشترین و تامل برانگیزترین نقد ها را بر این دیدگاه وارد کرده است. با توجه به اینکه انتقادات ایشان ساحت های مختلفی از نظریه را در بر گرفته، در برخی موارد با پاسخ گویی صاحب نظران مدافع نظریه مواجه گردیده است. به نظر می رسد تامل بیشتر در آثار آیت الله جوادی آملی، مانع از ظهور برخی انتقادات است. از این رو، نوشتار حاضر، درصدد پاسخ گویی به برخی از انتقادات ایشان با مرور و تمرکز بر آثار آیت الله جوادی آملی است.
    کلیدواژگان: دین، علم، علم دینی
  • سیدرضا صالحی امیری، رمضانعلی رویایی، محمد سلیمی صفحات 60-90
    از مهم ترین مقدمات لازم برای مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی، شناخت و ارزیابی دقیق از اوضاع جاری فرهنگ است که این کار مبتنی بر ملاک ها یا ابزارهایی موسوم به شاخص های فرهنگی انجام می شود. اما پیچیدگی فرهنگ و کثرت عوامل و عناصر آن و نیز مبانی و دیدگاه های مختلف در این زمینه، موضوع شاخص های فرهنگی را به مسئله ای جدی تبدیل کرده است؛ چرا که در سنجش فرهنگ، از همان ابتدا با این سوال مواجه هستیم که شاخص های مطلوب برای سنجش فرهنگ کدامند و بایستی از چه ویژگی هایی برخوردار باشند. به بیان دقیق تر، مبنای تعیین شاخص ها چیست و چگونه و با کدام منطق می توان آنها را طراحی کرد. پاسخ اساسی به این سوالات، نیازمند توجه به مبانی فرهنگ اصیل جامعه، استفاده از تجارب گذشته همراه با نقد شاخص های پیشین می باشد. در این مقاله که برگرفته از پژوهشی کلی تر است. پس از بیان مفاهیم و مبانی نظری موضوع و نیز بررسی و نقد مهم ترین شاخص های موجود، ویژگی های لازم برای شاخص های مطلوب با استدلال بیان گردیده است. این ویژگی ها به طور عمده شامل: ارزش ها و آرمان‏های اصیل فرهنگی، دوجهتی بودن، قابلیت اندازه گیری، فراگیری، نظام مندی، مقبولیت نسبی، عملی و به صرفه بودن است.
    کلیدواژگان: شاخص های فرهنگی، شاخص های فرهنگی مطلوب، ارزیابی فرهنگ
  • رضا ملایی صفحات 91-115
    در این نوشتار، ابتدا برای واقعیت پدیدار، هفت ویژگی بر اساس دیدگاه های فلسفی هوسرل بیان می گردد. پس از آن، روش پدیدارشناسی ای که هوسرل متناسب با ویژگی های پدیدارها به کار می گیرد تا آنها و ذات آنها را بشناسد، صورت بندی شده و ابعاد و مراحل این روش تبیین می شود. در ادامه چهار ویژگی ای که فلسفه صدرالمتالهین برای پدیدارها قائل است، ذکر می گردد و سپس روش پدیدارشناسی ای که می تواند پدیدارها را - با تعریفی که فلسفه متعالیه از پدیدار ارائه می دهد - توصیف کند، از فلسفه متعالیه استنباط می شود و در نهایت مراحل و ویژگی های متفاوتی که این روش بر اساس فلسفه متعالیه پیدا کرده و از روش پدیدار شناسی هوسرل متمایز می گردد، تبیین شده و به توانایی های پدیدارشناسی بازسازی شده بر اساس فلسفه صدرالمتالهین اشاره خواهد شد.
    کلیدواژگان: پدیدار، پدیدارشناسی، هوسرل، صدرالمتالهین
  • محمدعلی حاجی ده آبادی، علی صادقی صفحات 116-141
    کم کردن آسیب جرم، رویکردی است که در سده اخیر در غرب مطرح شده است. بر اساس این رویکرد، در برخی موارد با پذیرش جرم و قلمداد کردن مجرم به عنوان بیمار و یا عضو آسیب پذیر جامعه، سعی در کم کردن آسیب های ناشی از ارتکاب جرم از سوی نهادها و مراکز مربوطه می شود. کم کردن آسیب های اعتیاد، مصرف مشروبات الکلی و روسپی گری از عمده مصادیق این رویکرد به شمار می آید. این نوشتار می کوشد با روش اسنادی، ضمن امکان سنجی و تبیین برخی مبانی فقهی این رویکرد، برخی مصادیق فقهی قابل انطباق بر این قاعده را مورد بحث قرار دهد . نتیجه بررسی ها حاکی از این است که از منظر فقهی این رویکرد با رعایت ضوابطی قابل پذیرش می باشد و قواعدی همچون دفع افسد به فاسد، تقدیم اهم، مصلحت، ضرورت و حکم حکومتی از مهم ترین مبانی پذیرش این رویکرد به حساب می آید.
    کلیدواژگان: کاهش آسیب های جرم، آسیب زدایی از جرم، دفع افسد به فاسد، مدیریت جرم، مبانی فقهی
  • مهدی منتظر قائم، سیدعباس حسینی صفحات 142-168
    کوشش برای توصیف جامعه ای مطلوب و ایده آل و راه های دست یابی به آن توسط رسانه های جمعی یکی از رسالت های آنها به شمار می رود. رسانه های جمعی علاوه بر معرفی کالاها و خدمات، جامعه آرمانی زندگی انسان ها را نیز به صورت دلالت ضمنی به تصویر می کشند. در این پژوهش، برای کشف جامعه آرمانی، آگهی های تجاری به مثابه یک متن فرهنگی، بر اساس رویکرد نشانه‏شناختی رولان بارت مورد تحلیل قرار گرفتند. از میان آگهی های تجاری نمایش داده شده از تلویزیون جمهوری اسلامی ایران در تیرماه سال 1395، تعداد 32 آگهی به صورت هدفمند برای تحلیل برگزیده شدند. بر اساس طبقه بندی آگهی های بازرگانی که به هشت طبقه تقسیم شدند؛ نتایج نشان داد جامعه آرمانی در خدمات ارتباطی: تکنولوژی سالاری؛ در خدمات مالی: اقتصادمحوری؛ در لوازم خانگی: مصرف گرایی، تجمل گرایی و تنوع گرایی؛ در خوراک و پوشاک: تن آسایی و مصرف گرایی؛ در مواد شوینده و پاک‏کننده: مصرف گرایی و رفاه؛ در محصولات بهداشتی و آرایشی: آراستگی بدن به همراه مصرف گرایی و طبیعت گرایی؛ در خدمات مسافرتی: سرمایه داری و تجمل گرایی و در حوزه خدمات فرهنگی خانواده محوری و اهمیت نقش زن در درون خانواده بازنمایی می شود.
    کلیدواژگان: جامعه آرمانی، اتوپیا، آگهی های بازرگانی، تلویزیون
  • پروانه دانش، پویا طوافی صفحات 169-203
    پژوهش حاضر با هدف مطالعه جامعه شناختی - روان شناختی رابطه بین فرهنگ سازمانی و بیگانگی اجتماعی در میان دبیران زن مقطع متوسطه شهر تبریز در سال تحصیلی (1394- 1393) انجام شده است. روش مطالعه، پیمایشی، جامعه آماری آن کلیه دبیران زن مقطع متوسطهشهر تبریز، حجم نمونه 373 نفر و روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای بوده است. یافته های توصیفی نشان می دهد که در بین ابعاد ده گانه فرهنگ سازمانی بعد کنترل، بالاترین میانگین و سیستم پاداش و تشویق، پایین ترین میانگین و در بین ابعاد پنج گانه بیگانگی اجتماعی ابعاد احساس بی قدرتی و احساس بی معنایی، بالاترین میانگین و احساس بی هنجاری، پایین ترین نمره را به خود اختصاص داده است. نتایج آزمون همبستگی، نشان از معنادار و معکوس بودن رابطه بین فرهنگ سازمانی با بیگانگی اجتماعی (21/0-) دارد. نتایج تجزیه و تحلیل رگرسیونی نیز حاکی از آن بوده است که مولفه حمایت مدیریت و هویت سازمانی با مقدار بتای به ترتیب (48/0-) و (29/0 -) بیشترین تاثیر را بر بیگانگی اجتماعی داشته است. هم چنین، نتایج تحلیل مسیر حاکی از تاثیر مستقیم فرهنگ سازمانی با مقدار بتای 34/0 - بر بیگانگی اجتماعی بوده است. معادله پیش بینی میزان بیگانگی اجتماعی نیز توانسته است 9/70 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کند.
    کلیدواژگان: بیگانگی اجتماعی، تبریز، زن، فرهنگ سازمانی
|
  • Hamid Parsania, Ebrahim Ftahi Pages 6-34
    This paper, with a descriptive-analytical approach and documentary method, analyzes the faith, the nature of faith, its characteristics, its foundations, its principles and its effects as a source of soft power in the framework of Shiite discourse. Today, in the political and social literature, conquering minds and conquering hearts are considered as soft power. Any kind of influence on hearts and minds in different social worlds requires resources. In the Shia social world, faith with its four foundations, is one of the sources of the Shia social world. In this article, "Hubb and Ulfa" have been mentioned as, and "Qat and Yaqin" considered as the influence factor on hearts. The soul, because it understands and becomes sure, has the power of reason, and the mind has a heart because it experiences different states. There is an interaction between mind and heart. When the true Shia's soft power is formed in the minds of individuals that one will believe in its correctness through the mind and love it through the heart. God sends down the tranquility into the hearts of the believers. Faithful humans penetrate the minds and hearts of others by combining serenity of the heart with the certainty of the mind. The four elements of patience, justice, jihad, and certainty, as the foundations of faith, help to penetrate the heart through various methods.
    Keywords: faith, faith manifestations, faith foundations, soft power, soft power sources
  • Mahdi Hoseinzadeyazdi, Nazila Akhlaghi* Pages 35-59
    Among the believers in the significance and possibility of realizing religious science, Ayatollah JavadiAmoli, believes in the possibility of the realization of religious science, by adopting a positive approach and relying on various topics of the tradition of Islamic thought. In more than a decade, we have come up with a wide range of reports that have been delivered in two opposites of criticizing or confirming his theory, and have contributed to the review his view. Among the critics, Professor KhosrowBagheri has expressed the most and most reflective criticisms of this view. Given that his criticisms embraced various areas of the theory, in some cases, he was faced with the response of the scholars defending from the theory. It seems that thinking more in the works of Ayatollah JavadiAmoli prevents from the emergence of some criticism. Hence, the present paper seeks to answer some of his criticisms by reviewing and focusing on the works of Ayatollah JavadiAmoli.
    Keywords: religion, science, religious science
  • Syeed Reza Salehi Amiri, Ramezan Ali Royaee, Mohammad Salimi Pages 60-90
    One of the most important prerequisites for cultural management and planning is the accurate understanding and evaluation of the current situation of culture, which is based on criteria or instruments called cultural indicators. But the complexity of culture and the multiplicity of its factors and elements as well as the various approaches and perspectives in this field have made the issue of cultural indicators a serious issue, because in the assessment of culture, from the very beginning we are faced with the question as to what are the indices for measuring it and what features should they have. More precisely, what is the basis for determining indicators and how and with which logic they can be designed? The basic answer to these questions requires taking into account the foundations of the authentic culture of the society, using past experiences, and the criticizing past indicators. In this paper, which is based on a more general research, after specifying the concepts and theoretical foundations of the subject as well as reviewing and criticizing the most important indices, the characteristics of the desirable indices are presented with reasoning. These features mainly include: genuine cultural values and aspirations, two-dimensionality, measurability, Inclusiveness, systematicality, relative acceptability, practicality and cost-effectiveness.
    Keywords: cultural indicators, desirable cultural indicators, cultural valuation
  • Reza Mollaei Pages 91-115
    In this essay, first, seven features of the reality behind the phenomenon, are expressed in terms of Husserl's philosophical views. Subsequently, the phenomenological method that Husserl uses according to the features of phenomena in order to recognize them, and their essence are formulated and the dimensions and stages of this method are explained. In the following, the four features that the philosophy of Sadr-ol-Moteallehin believes for phenomena, are mentioned. Then the phenomenological method that can describe phenomena -with the definition that transcendent philosophy presents of phenomena- is deduced from transcendent philosophy. Ultimately the different stages and attributes that this method passes through and possesses, based on transcendent philosophy, is distinguished from the Husserl phenomenological method, and is explained and the potentials of the reconstructed phenomenology will be pointed out.
    Keywords: phenomenon, phenomenology, Husserl, Sadr-ol-Moteallehin
  • Mohammadali Hhajidehabadi, Ali Sadeghi Pages 116-141
    Crime damage reduction is an approach that has been introduced in the West in the last century. Based on this approach, in some cases, by accepting the crime and regarding the perpetrator as a patient or a vulnerable member within the community, concerned institutions and organizations attempt to mitigate the damage caused by the crime. Alleviating damages of drug addiction, drinking and prostitution is one of the main examples of this approach. Using a documentary method, this paper, while exploring feasibility and explaining some of the jurisprudential foundations of this approach, tries to discuss some jurisprudential instances adaptable to this rule. The results of the studies indicate that from the jurisprudential point of view, this approach is acceptable by satisfying some criteria and rules such as repelling more corrupt acts with corrupt ones, prioritizing the more important, expediency, necessity and state verdict are one of the most important grounds for accepting this approach.
    Keywords: crime damages reduction, repelling more corrupt with corrupt, crime administration, jurisprudential foundations
  • Mahdi Montazer Ghaem, Abbas Hoseini Pages 142-168
    An attempt to describe a desirable and ideal society and ways to achieve it by the mass media is one of their missions. In addition to introducing goods and services, the mass media also illustrates the ideal of human life as an implicit implication. In this study, for the purpose of discovering an ideal society, commercial advertisements as a cultural text were analyzed based on Roland Barthes's semiotic approach. Of the commercial advertisements broadcast by the TV of the Islamic Republic of Iran in July 2016, 32 ads were selected for analysis with a purposive sampling. Based on the classification of commercial ads that were divided into eight categories, the results showed that the ideal society in communication services, in financial services, in home appliances, in food and clothing, in detergent and cleaner materials, in health and beauty products, in travel services, and in the field of cultural services is represented respectively as technocentrism, economism, consumerism, luxuriousity and diversity, self-indulgence and consumerism, consumerism and prosperity, body adornment along with consumerism and naturalism, capitalism and luxuriousity, family-centeredness and the importance of women's role within the family.
    Keywords: ideal society, utopia, TV ads, television
  • Parvaneh Danesh, Pouya Tavafi Pages 169-203
    The present study was conducted with the aim of sociological-psychological study on the relationship between organizational culture and social alienation among secondary school female teachers of Tabriz in the school year 2014-2015. The research method was survey and the statistical population was all secondary school female teachers of Tabriz. The sample size was 373 people and sampling method was stratified random. Descriptive findings show that among the ten dimensions of organizational culture, the control dimension has the highest mean, and the reward and encouragement system has the lowest mean, and among the five dimensions of social alienation, the dimensions of feeling powerless and senseless have the highest mean and anomie feeling has the lowest score. The results of the correlation test show that there is a meaningful negative relationship between organizational culture and social alienation (r=-0.21). Also, the results of regression analysis indicated that the component of management support and organizational identity with beta values of -48.8 and 0.29, respectively, had the most effects on social alienation. Also, the results of path analysis indicated the direct effect of organizational culture, with a beta value of 0.34, on social alienation. The social alienation prediction equation has been able to explain 70.9% of the variance of the dependent variable.
    Keywords: social alienation, Tabriz, woman, organizational culture