فهرست مطالب

مطالعات فهم حدیث - سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، بهار و تابستان 1396)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/08/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محسن رفعت * صفحات 9-31
    در کتاب الکافی روایتی صحیح السند مبنی بر ذلت پذیری امام سجاد (ع) در مقابل یزید نقل شده است. این کرنش به حدی است که امام خود را تسلیم یزید کرده و اقرار به بندگی او نموده است. در تاریخ یعقوبی این اقرار اضطراری به صورت شدیدتر، در مقابل مسلم بن عقبه بیان شده است، به حدی که امام کیفیت بندگی شان را خود مشخص می کند. این حدیث تاریخی گرچه صحیح السند است، اما برای ارزیابی حدیث به دلیل متقن دیگری نیاز است و آن نقد متن است. این مقاله در صدد است با بررسی خبرهای مشابه در دیگر مصادر تاریخی، روایت شیخ کلینی را مورد نقد قرار دهد. روایت موجود در روضه کافی ضمن تعارض با اخبار تاریخی وارد شده در کتب اهل سنت و یا حتی کتب شیعی، از نظر عقلی، رکاکت معنا و نیز تعارض با روایات و سنت معصومین دچار خدشه است.
    کلیدواژگان: امام سجاد (ع)، الکافي، يزيد، مسلم بن عقبه، ذلت پذيري، نقد حديث
  • سیده نعیمه ثقفی*، علی راد صفحات 33-53
    اعتبارسنجی روایت «کل بنی آدم خطاء، و خیر الخطائین التوابون» و تبیین ارتباط احتمالی آن با آموزه گناه اولیه در آیین مسیحیت، مساله اصلی مقاله حاضر است. اعتبار سنجی اسناد روایت نشان داد که صحت سندی آن به دلیل حضور انس بن مالک و علی بن مسعده، مخدوش است؛ چرا که بر پایه دیدگاه رجالیان، احتجاج به علی بن مسعده به علت عدم توافق ثقات برصحت اخبار وی مشکوک است. دروغگو بودن انس بن مالک بر پایه برخی از مستندات روایی معتبر، آسیب دیگری است که اعتبار سند این روایت را مخدوش ساخته است. از نظر دلالی نیز، تنافی محتوای آن با آموزه عصمت انبیاء و اهل بیت (ع) و قرابت مفهومی آن با انگاره نادرست گناه اولیه در آیین مسیحیت، اعتبار مضمونی آن را تضعیف کرده است.
    کلیدواژگان: خطای آدم، حدیث کل بنی آدم خطاء، عصمت انبیاء و عصمت اهل بیت، گناه اولیه، مسیحیت
  • طاهره ناجی صدره *، سیدمحسن موسوی، محسن نورایی، محمد هادی یدالله پور صفحات 55-77
    آشنایی با مبانی فقه الحدیث، جهت شناخت حقایق و مقاصد مطرح در روایات ضروری است. مفسران نیز همچون متکلمان، محدثان و فقی هان نیازمند به کارگیری این مبانی هستند. ایشان با استناد به همین مبانی، مقصود روایات تفسیری را کشف، و از آن در تبیین کلام خداوند سود می برند. پراکندگی مباحث حدیثی در تفسیر، فرعی بودن مباحث حدیث نسبت به مباحث تفسیری و پرهیز از مباحث نظری صرف، آگاهی از مبانی فقه الحدیثی مفسران و قضاوت درباره آن را دشوار نموده است. پژوهش پیش رو با روش توصیفی- تحلیلی می کوشد تا به استخراج، تبویب و تحلیل مبانی فقه الحدیثی جوادی آملی دست یازد. بر اساس نتیجه حاصل از این پژوهش، مهم ترین مبانی فقه الحدیثی ایشان عبارتند از پذیرش نظام چند معنایی روایات، وضع لفظ برای روح معنا، اصالت استعمال الفاظ روایات در معنای حقیقی و توجه به اجتهاد بر اساس روایات. نتیجه این پژوهش در حوزه مطالعات روش شناسی تفسیر و نیز مطالعات بنیادین علوم حدیث به ویژه فقه الحدیث کاربرد آشکار دارد.
    کلیدواژگان: جوادی آملی، فقه الحدیث، نظام چند معنایی، بطن روایات، تفسیر تسنیم، روایات تفسیری
  • سید محمد کاظم علوی * صفحات 79-101
    دلالت خودشناسی بر خداشناسی و پیوند میان معرفت نفس و معرفت رب، در فرهنگ اسلامی و در جریان های مختلف فکری بسیار مورد توجه بوده و تحلیل های مختلفی از آن صورت گرفته است. در این میان، تفاسیر قرآن که حجم گسترده ای از میراث فکری اسلامی را در بر می گیرند، جایگاه خاصی می توانند داشته باشند. در این تحقیق، به این پرسش پرداخته می شود که از نظر مفسران نخستین خودشناسی چه جایگاهی در تفسیر دارد و با توجه به نقل حدیث معرفت نفس، چه ارتباطی میان خودشناسی و خداشناسی وجود دارد؟ این تحقیق با روش معنایی و منطقی به بررسی این مسئله می پردازد. تحلیل معنایی حاکی از آن است که در این تفاسیر، خودشناسی در حوزه ی معنایی «نفس» و «علم» یا «معرفت» شکل گرفته و مفسران را بر آن داشته تا در تفسیر آیات متضمن این واژه ها و معانی، به نقل حدیث معرفت نفس و تبیین آن بپردازند. نتایج نشان می دهد که در نگرش مفسران نخستین با فرض امکان حصول معرفت نفس و بدون بیان تعلیق به محال، سه نوع دلالت قابل استنباط است: دلالت تمثیلی، دلالت برهانی در آیات انفسی، و دلالت تقابلی در شناخت صفات خدا. دلالت نوع اول دارای ارزش اقناعی و فاقد ارزش برهانی بوده و دلالت دوم در راستای برهان نظم است و دلالت سوم با گذر از نقص به کمال در حوزه صفات تبیین می گردد.
    کلیدواژگان: حدیث من عرف نفسه، خودشناسی، خداشناسی، تفسیر، معرفت نفس
  • محمد میرزایی*، احمد ابراهیمی زاده صفحات 103-121
    خبر، یگانه مسیر دستیابی برخی از معارف و آموزه های دین است. از این روی جایگاه بی بدیلی در کشف معارف دین دارد. جایگاه خبر پیوسته به یک شکل نبوده بلکه دچار تغییر شده و نهایتا تنزل یافته است. خبر واحد (ثقه) ابتداء علم تلقی می شد؛ اما بعدها به دلیل تحولات علمی و فرهنگی، برخی دست یافتن به علم را از راه خبر انکار نمودند. از این رو بیشتر اخبار را ظنی خواندند و عمل به آن را جائز ندانستند. عدم حجیت خبر واحد ثقه برای قرنها، محصول تغییر مفاهیمی همچون علم و ظن و خبر از طریق متکلمان است. پژوهش پیش رو به روش تحقیقی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای گرد آمده است و مساله آن بررسی تنزل جایگاه خبر و ارتباط آن با تغییر مفاهیم علم و ظن و ریشه یابی آن است. نگارنده بر این نگاه است که اولا جایگاه خبر متاثر از تغییر در مفاهیم علم و ظن، تنزل یافته است. ثانیا تغییر در این مفاهیم متاثر از ترجمه منطق ارسطویی است. ثالثا مفاهیم منطقی علم و ظن وخبر و به طبع آن، انکار حجیت خبر واحد ثقه و متواتر، اول بار توسط معتزله مطرح شد و سپس به اندیشه برخی اصولیان شیعه راه یافت. انعکاس چنین تحولاتی ارائه دلیل نقلی بر عدم جواز عمل به ظنون به خصوص خبر واحد و مآلا مستثنی نمودن آن به دلایل دیگر در منابع اصولی است. این دگرگونی ناشی از عدم تمایز میان مفهوم ظن در آیات و مفهوم منطقی آن شکل گرفته است.
    کلیدواژگان: علم، ظن، خبر واحد، تغییر، نهضت ترجمه، اعتبارسنجی خبر واحد
  • علی حسن بگی* صفحات 123-143
    دچار شدن حدیث به آفت هایی از قبیل جعل، تحریف، تصحیف و نقل به معنا، سبب گردید که عالمان و پژوهشگران حدیث به ارزیابی سند و متن حدیث اهمیت ویژه ای دهند. عالمان و پژوهشگران حدیث از دانش رجال در ارزیابی سند بهره بردند؛ ولی برای ارزیابی متن حدیث از معیارهایی از قبیل عدم مخالفت با قرآن، عدم مخالفت با سنت قطعی، عدم مخالفت با عقل، عدم مخالفت با دانش های بشری از قبیل؛ فقه، تاریخ و علوم تجربی استفاده کردند. یکی از مهم ترین معیارهای ارزیابی متن حدیث که پیشینه دیرینه ای دارد باورهای کلامی است. عالمان از گذشته تاکنون با تکیه بر باورهای کلامی به ارزیابی و نقد متن حدیث مبادرت کرده اند؛ ولی تاکنون باورهای کلامی مفهوم شناسی نشده است لذا همواره در استفاده از این معیار، نگرانی هرج و مرج، نابسامانی و ناروشمندی وجود دارد که هرکس طبق باور و اعتقاد خویش به نقد حدیث اقدام می کند. آسیب شناسی استفاده از این معیار نیز تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. این نوشتار در ابتدا به مفهوم شناسی باورهای کلامی و سپس به آسیب شناسی استفاده از باورهای کلامی که مقصد اصلی این نوشتار است می پردازد. با بررسی که انجام شد روشن گردید که هر باور کلامی شایستگی معیار و سنجه ارزیابی را ندارد. شش آسیب نیز در استفاده از باورهای کلامی در نقد حدیث شناسایی گردید.
    کلیدواژگان: باورهای کلامی، نقد حدیث، آسیب شناسی حدیث
  • زهرا کلباسی، امیر احمدنژاد* صفحات 145-169
    طبق روایتی در منابع عامه، عثمان در حاشیه ی پاسخ به سوال اعتراضی ابن عباس درباره ی دلیل حذف بسم الله از ابتدای سوره ی توبه و اتصال آن به انفال، تاکید می کند که جایگاه تمامی آیات-جز دو سوره ی توبه و انفال- توسط پیامبر(ص) تعیین شده است. برخی معاصران با تکیه بر این توصیف عثمان، قائل به چینش آیات برخلاف سیر طبیعی نزولشان یا به عبارتی نزول گسسته ی سوره های قرآن شده اند. در حالی که تامل در اسناد چندگانه ی این روایت نشانگر ضعف چشمگیر همه ی آنها به سبب وجود حلقه های مشترک راویان، مجهول بودن یکی از روات اصلی (یزید فارسی) و در نهایت تفرد عثمان در نقل این سنت وحیانی است. از دیگر سو، متن روایت نیز به سبب وجود نسخ مختلف دچار اضطراب بوده و حتی در برخی نسخ موضوع روایت به کلی تغییر یافته و هیچ گونه دلالتی بر کیفیت نزول سوره ها ندارد. در مقابل، روایت صحیح السندی در منابع فریقین مبنی بر نزول بسمله در ابتدای سوره ها و اختصاص تمامی آیات میان دو بسمله به یک سوره نقل شده که بر نزول پیوسته ی سوره ها و چینش آیات برحسب سیر طبیعی نزولشان در سور دلالت داشته و بیش از پیش دلالت روایت عثمان بر نزول گسسته ی سوره ها را مخدوش ساخته است.
    کلیدواژگان: روایت ضعو الله ، نزول پیوسته، نزول گسسته، روایت نزول بسمله، عثمان، ابن عباس
|
  • Mohsen Rafaat * Pages 9-31
    In al-Kafi there is an authentic narration based on the submission of Imam Sajjad in front of Yazid. This submission is mentioned so great that Imam succumbed to Yazid and confessed to his servitude. In the history of Yaqubbi, this confession is narrated more and more in the face of Moslem ben Oqbah, in the way that Imam determines the quality of his servitude. Although this historical narration has an authentic narration, it is necessary to evaluate it for another reasonable result that is text criticism. This article is to criticize the narration of Sheikh al-Kulayni by reviewing similar Utterances mentioned in other historical sources. The narration of al-Kafi, is in contrast to the historical news entered in the books of Sunnis and Shia, because it is doubtful in revelation of meaning and has conflict with the tradition of Infallibles.
    Keywords: Imam Sajjad, al-Kafi, Yazid, Moslem ben Oqbah, Criticism of tradition
  • Seyyedeh Naimeh Saqafi *, Ali Rad Pages 33-53
    Evaluation of narrative of "All the sons of Adam are sinner" and the best sinners are those who repent" and its probable association with the doctrine of original sin in Christianity is the subject of this article. Investigating of the narrative document shows that this tradition cannot be true because of the existence of Anas bin Malik and Ali bin Masade. Since some Rijalies believe that it is better not to argue to Ali bin Masade due to The (Thiqaat) Trustworthy Authority's disagreement about authenticity of his reports. On the other hand, based on some valid documentation, Anas bin Malik is a liar and it is another damage that has distorted the validity of the narrative document. Conceptually, its content contradicts the infallibility of the prophets and the Household of the Prophet and in terms of its relationship with the teachings of Christianity and conceptual affinity with the doctrine of original sin, the credibility of its content has weakened.
    Keywords: Adam's mistake, All the sons of Adam are Sinners, Infallibility of the prophets, Infallibility of the Household of the Prophet, Original Sin
  • Tahereh Naji Sadre*, Sayyed Mohsen Mousavi, Mohsen Nouraei, Mohammad Hadi Yadollahpour Pages 55-77
    Awareness of reliable bases of fiqh al-Hadith in order to recognize of significant meanings and purposes of religious tradition is necessary. Exegetists like theologians, scholars of the Hadith and Religious jurisprudence need to apply these bases. They comprehend with the reference of these bases, the intention of interpretative narratives and use them in Interpretation of the Holy Quran. Dispersal of hadith contents in commentary, being a subsidiary of hadith Contents compared to interpretive contents and avoiding purely theoretical issues, making it difficult to comprehend and adjudicate from exegetist's figh al_Hadith bases. The current research endeavors to achieve the extraction, discern and analyzation of Ayatollah Javadi Amoli's figh al_Hadith bases through the descriptive and analytic method. According to the result of this research, the most important of Ayatollah Javadi Amoli's figh al_hadith bases includes of acceptance of multistate system of narrations, setting the word for the main essence, the authenticity of the use of the words of the narrations in the unfeigned sense and Attention to jurisprudence based on narrations. The result of this research has obvious usage both in field of interpretive methodology studies and basic studies of hadith sciences especially in figh al_Hadith.
    Keywords: Javadi Amoli, Multistate system of narrations, figh al-hadith, Semantic layers of narratives, Tasnim Commentary, Interpretative narratives
  • Sayyed Mohammad Kazem Alavi * Pages 79-101
    Implication of self-knowledge on theosophy and relation between soul cognition and God cognition in Islamic culture and different currents of thought has been considered and about this matter various analyses have been done. Meanwhile, Quran exegeses which have extensive amount in Islamic intellectual heritage have important position in this regard. This paper is going to clarify the Quran initial interpreter's viewpoint regarding the position of self-knowledge and its influence on theosophy. This research examines this issue in a semantic and logical way. Semantic analysis shows that in these interpretations self-knowledge has formed in semantic fields of "soul", "knowledge" and "wisdom". Therefore, the commentators in interpretation of the verses containing these vocabulary and expressions explain hadith of Knowledge of the Soul The result shows that according to the initial commentators by assuming the possibility of acquiring knowledge of the soul and without expressing the suspension to the impossible three types of implications are inferred. They are as follow: Allegorical implication, discursive implication, opposite implication of recognizing the attributes of God. The first type has a persuasive value and does not have any proof value, the second is related to the proof of order and the third one has been explained through passing from defect to perfection in the field of attributes of God.
    Keywords: Who knew himself, Self-knowledge, Theosophy, Interpretation, Knowledge of the Soul
  • Mohammad Mirzaee *, Ahmad Ibrahimizadeh Pages 103-121
  • Ali Hasanbagi * Pages 123-143
    Having believed that Hadith Study is suffering from such defects as forgery, distortion, alteration, and paraphrasing, the Hadith scholars have paid much attention to the evaluation of the Hadith's document and text. In this respect, the Hadith scholars have made much use of the study of the narrators in assessing the documents. However, they have taken advantage of such criteria for assessing the text of Hadith as non-opposition to the Quran, non-opposition to the definitive tradition, non-opposition to reason, and non-opposition to human knowledge such as jurisprudence, history, and experimental sciences. One of the most important criteria for evaluating Hadith text, which has a long history, is the theologian beliefs. The scholars of the past have so far evaluated and criticized the hadith texts based on the theologian beliefs; however, these theologian beliefs have not yet been conceptualized. Thus, the use of this criterion has always been a concern of chaos, disorder and inappropriateness. This is caused one to criticize Hadith according to their own beliefs and faith. Also, the pathological use of this criterion has not been taken into account so far. This essay first focuses on the conceptualization of the theologian beliefs and then, on the pathology of the use of theological beliefs that are the main purpose of this paper. By examining this, it became clear that every theological belief did not have the merits of the criterion and the measure of evaluation. This paper also identified six disadvantages in the use of theological beliefs in the critique of hadith.
    Keywords: Theologian Beliefs, Criticism of Hadith, Hadtih Pathology
  • Zahra Kalbasi, Amir Ahmadnejad * Pages 145-169
    According to a Tradition in Sunni sources, Othman in his response to bin Abbas toward objectionable question on reason for "Basmaleh" deletion from the beginning of Towbah and its connection to Anfaal emphasized that Prophet’s has determined the position of all Suras except Towbah and Anfaal. Some contemporaries regarding Othman’s above definition consider an abnormal ordering or discontinuous revelation of Quran Suras, while reviewing the tradition’s different chain of transmission proves its definite weakness because of common transmitters circle, unbeknownst of Yazid Farsi and principally the solitude of Othman in chain of transmission. Besides, due to various copies, the text of tradition has been confused insofar as in some texts the tradition’s main subject is completely changed without any indication on how the Suras revealed. In another hand, in Shiites and Sunnites sources according to a valid tradition, the continuous descendant of Suras and normal ordering of verses in Suras are realized by considering the revelation of "Basmaleh" at the beginning of Suras and devotion of all verses among two "Basmaleh" to one surah. Therefore, Othman’s tradition on discontinuous revelation of Quran Suras is falsified.
    Keywords: Narration of Place these Verses on the Special location, Continuous Revelation, Discontinuous Revelation, Basmaleh Tradition