فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال پنجم شماره 3 (زمستان 1396)
  • سال پنجم شماره 3 (زمستان 1396)
  • 190 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/12/27
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علمی - پژوهشی
  • حسن نجفی *، علی نقی فقیهی، سمیه دریساوی صفحات 6-28
    از اهداف مهم آموزه های رسول اکرم(ص) و ائمه هدی(ع) فرهنگ سازی دینی و ساخت تمدن اسلامی است. در این میان، آموزه های آن بزرگان که در مهدویت، زمینه انتظار ظهور منجی و تشکیل حکومت جهانی است، از اهمیت خاصی برخوردار است. این مقاله درصدد بررسی دیدگاه معصومان(ع) در این آموزه ها و تاثیر آنها در احیای فرهنگ و تمدن نوین اسلامی است. روش انجام پژوهش، توصیفی - تحلیلی بوده و برای دست یابی به اهداف پژوهش، داده های لازم از متون حدیثی موجود و مرتبط با موضوع پژوهش با استفاده از فرم های فیش برداری گردآوری شده و با شیوه کیفی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که عواملی مانند: رشد نسبی عقلی، پیشرفت علمی، تعالی اخلاقی، تدابیر بهینه سیاسی، توسعه اقتصادی، برقراری عدالت و فراهم سازی زمینه های امنیت از ویژگی های جامعه متمدن اسلامی است که در آموزه های مهدوی مطرح شده اند.
    کلیدواژگان: آموزه های مهدوی، فرهنگ، تمدن نوین اسلامی، عصر غیبت
  • محسن صبوریان *، حمید پارسانیا صفحات 29-50
    علمای دین، همواره نقش واسط را در انتقال آموزه های دینی به مردم ایفا می کرده اند. با این حال، شکل گیری نهاد واسطه مرجعیت تقلید، به عنوان یک نهاد متمرکز و دارای ساختار و سلسله مراتب، کمتر از دویست سال قدمت دارد. شکل گیری نهاد مرجعیت تقلید با شکل گیری نظریه اجتهاد و تقلید و تکوین و توسعه نظریه تقلید از اعلم پیوند خورده است. این نظریه، با کمک برخی عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، به شکل گیری نهاد مرجعیت تقلید در عالم تشیع منجر شد. از عواملی که به شکل گیری این نهاد کمک کرد، توسعه نظریه اجتهاد و تقلید از اعلم، به دنبال شکست نظری و سیاسی اخباریان از اصولیان - در اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم هجری - است. علاوه بر آن، تثبیت پرداخت خمس به مجتهدان و مجتهدان اعلم و تمرکز مرجعیت دینی در عتبات عالیات، شرایط لازم اقتصادی و اجتماعی را برای پدیدآمدن یک نهاد متمرکز و تا اندازه ای دیوان سالار پدید آورد. تبدیل علمای بلاد به نهاد متمرکز مرجعیت تقلید، نتایج شگرفی در عرصه سیاسی و اجتماعی به دنبال داشت. در این مقاله، به روند تاریخی تحولات فکری و اجتماعی فراهم کننده شرایط شکل گیری نهاد مرجعیت تقلید پرداخته شد.
    کلیدواژگان: اجتهاد، تقلید، مرجع تقلید، نهاد مرجعیت، تقلید از اعلم
  • شمس الله مریجی * صفحات 51-68
    انسان هنگامی قادر است نیازهای حیاتی خود را تامین کند که زندگی گروهی را برگزیده و در جامعه انسانی با اتخاذ سبک ویژه ای از زندگی، به حیات اجتماعی خود ادامه دهد؛ البته جامعه نیز، زمانی می تواند بنای اجتماعی اش را تحکیم بخشد که ابتدا سبک زندگی خود را بر مبنای فرهنگ متناسب، نهادینه نماید. از این رو، دغدغه اصلی عالمان وحاکمان جوامع، شناساندن فرهنگ و تثبیت آن در اجتماع انسانی است. برای این منظور نیز غالبا دو شیوه جامعه پذیری و فرهنگ پذیری را برای آموزش و نهادینه کردن فرهنگ خود انتخاب کرده اند و چون فرهنگ پذیری در تحقق این هدف موثرتر است، حاکم جامعه اسلامی عامل و یا عوامل موثر در فرهنگ پذیری را مهم تر دانسته و بر آن تاکید بیشتری دارد.
    نوشتار پیش رو، نشان می دهد که با توجه به کمرنگ شدن نقش خانواده در جامعه در حال گذار - که نقش بی بدیل خانواده در برابر عوامل اجتماعی موثر در جامعه پذیری تحت الشعاع قرار گرفته است - مبلغ دینی می تواند با بهره گیری از آموزه های اسلام و تبیین و ترویج آن ها، گام موثری در فرهنگ پذیری مسلمانان برداشته و در حقیقت، مبنای سبک زندگی اسلامی را تحکیم و تقویت بخشد. بنابراین، نه تنها نباید از تبلیغ سنتی غافل شد و فقط به روش های جدید و رسانه های مدرن تکیه کرد، بلکه باید به این شیوه تبلیغی اهتمام ورزیده و برای تقویت و نهادینه کردن آن تلاش کرد.
    کلیدواژگان: تبلیغ سنتی، مبلغ، جامعه پذیری، فرهنگ پذیری، خانواده، رسانه
  • مهدی فیروزی* صفحات 69-94
    طرح و تصویب «اعلامیه حق بر توسعه» در 4 دسامبر 1986 در قالب قطعنامه 41/128 مجمع عمومی سازمان ملل را باید نقطه عطفی در تلقی توسعه به عنوان حقی بشری دانست. این اعلامیه، «حق بر توسعه» را یک حق غیر قابل انکار انسانی تلقی می کند که به سبب آن، همه مردم حق دارند تا در فرآیند توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مشارکت داشته و از نتایج آن بهره مند گردند.
    علی رغم اهمیتی که حق بر توسعه می تواند در بسط و گسترش حقوق بشر و آزادی های اساسی داشته باشد، تحقق این حق با موانع و چالش های اساسی و متعددی روبه رو است. سوالی که این مقاله در صدد یافتن پاسخ آن می باشد این است که موانع و چالش های فراروی حق بر توسعه کدامند؟
    به نظر می رسد مهم ترین موانع و چالش هایی که بر سر راه تحقق و اجرای حق بر توسعه وجود دارند، عبارتند از: موانع و چالش های راهبردی و ساختاری، موانع و چالش های حقوقی و سیاسی، مخاصمات مسلحانه و بحران های زیست محیطی. برای پاسخ به سوال فوق و ارزیابی فرضیه مطروحه، این مقاله با تکیه به روش اسنادی و نیز تحلیل وضعیت و دیدگاه های کشورهای کمتر توسعه یافته، در قالب چهار گفتار، موانع و چالش های فراروی حق بر توسعه را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می دهد.
    کلیدواژگان: توسعه، حقوق بشر، حقوق همبستگی، حق بر توسعه، موانع حق بر توسعه
  • مسعود صفایی پور*، جعفر سعیدی صفحات 95-125
    در سیر تاریخی اسلام گرایی، شهرهای بزرگی شکل گرفتند که در کنار آن ها شمار شهرهای کوچک و متوسط نیز افزایش یافت که در عین همسانی با سایر شهرها، ویژگی های منحصربه فردی را از لحاظ کالبدی نمایان کردند. ساخت، بافت و بناهای شهری؛ همچون: مسجد، بازار، مدرسه، کاروان سرا، سقاخانه، در شهر اسلامی هر کدام نمادی از مفاهیم، ارزش ها و تجلی بسیاری از مفاهیم اسلامی می باشند. تحقیق حاضر، با روش توصیفی - تحلیلی در قالب مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، ضمن اشاره به ویژگی ها و ساخت کالبدی شهرهای ایرانی - اسلامی، به بررسی و تحلیل عوامل ایجاد و تکوین شهرهای ایرانی اسلامی در ابعاد کالبدی فضایی می پردازد. بررسی ها نشان می دهد که عناصر کالبدی شهرهای ایرانی - اسلامی به لحاظ تاریخی، به ارزش ها و اعتقادات فرهنگی که ریشه در احکام اسلامی داشته است، بستگی دارند؛ به طوری که این عناصر، ساختار کالبدی و جنبه های گوناگون زندگی مسلمانان را تحت تاثیر قرار داده است.
    کلیدواژگان: ساختار فضایی کالبدی، شهر ایرانی - اسلامی، مسجد، بازار، احکام اسلامی
  • نعمت الله کرم الهی، محمد عرب زاده صفحات 126-148
    ظهور خرده فرهنگ های جوانان در بریتانیای پس از جنگ جهانی دوم، توجه بسیاری از اندیشمندان را به خود جلب کرد. ریچارد دیک هبدیج، از چهره های شاخص مکتب مطالعات فرهنگی بیرمنگام و از تاثیرگذارترین نظریه پردازان حوزه جوانان، با ارایه الگویی سیاسی و طبقاتی تلاش کرد که این تحولات را تبیین کند. از دید وی، این خرده فرهنگ ها تلاش می کنند با نافرمانی های حساب شده و مقاومت های نمادین، نظم مسلط را به چالش بکشند و واجد انگیزه های سیاسی هستند.
    نظریه ایشان همچون هر نظریه علمی دیگر بر مبادی وجودی معرفتی و غیرمعرفتی خاصی از قبیل: رئالیسم انتقادی، اصالت تضاد، فرهنگ سیاسی شده، انسان بدون ذات و در میانه جبر و اختیار و حقیقت ساز و برساختی بودن حقیقت استوار است.
    گروهی از جامعه شناسان ایرانی کوشیده اند از نظریات وی برای تحلیل حیات جوانان در ایران، به ویژه در سال های پس از پایان جنگ استفاده کنند. تبیین مختصات نظریه هبدیج، نشان می دهد که عدم توجه به مبادی آن، سبب بروز خطا در شناخت وضعیت اجتماعی ایران و ناتوانی محققان از پیش بینی وقایع آینده و واکنش های این نسل می شود. نتیجه این که، نظریه پردازان ایرانی باید ضمن بهره گیری از ظرفیت های احتمالی نظریات موجود در حوزه مطالعات جوانان، به الگوی جدیدی برای تبیین شرایط جامعه خودشان برسند. این الگو باید از یک سو ویژگی ها و پیچیدگی های جوان امروز ایرانی را بشناسد و از سوی دیگر، ریشه ها و سابقه فرهنگی او را مورد توجه قرار دهد.
    کلیدواژگان: خرده فرهنگ های جوانان، مکتب مطالعات فرهنگی بیرمنگام، روش شناسی بنیادین، دیک هبدیج
  • سید محمدهاشم پورمولا، مجتبی جاویدی، محدثه جلیلی زاده صفحات 149-173
    انسان موجودی اجتماعی است که در سایه ارتباط با دیگران می تواند به استعدادهای خویش واقف شده و نیازهایش را برطرف کند. این تعامل از خانواده شروع و سپس به خویشاوندی و بعد از آن به دیگر افراد جامعه سرایت می کند. از آن جایی که پیش گیری از رفتارهای مجرمانه در فهرست وظایف انبیاء و پیشوایان دینی قرار می گیرد، همواره پیش گیری از وقوع جرائم و انحرافات در نظام اجتماعی اسلام مقدم بر اصلاح مجرم بوده است؛ در قرآن کریم و روایات معصومین بهترین شیوه ها برای پیش گیری از جرائم و مفاسد اجتماعی معرفی شده است.
    مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی با تاکید بر شیوه اجتهاد به دنبال بررسی این سوال است که با محوریت آیات و روایات، خانواده چگونه بر اساس الگوی رفع نیاز از ارتکاب جرائم و انحرافات جلوگیری می کند؟ نتایج پژوهش نشان می دهد که در آموزه های دین اسلام، مجموعه ای از لایه های کنترلی در پیش گیری از جرائم و انحرافات وجود دارد که قبل از لایه حکومت و مقدم بر آن است. این لایه ها عبارتند از: لایه فرد، خانواده، خویشاوندی، همسایگی، اخوت و برادری ایمانی که از طریق دو رویکرد مهم حمایتی (رفع نیاز از طریق مشروع) و حفاظتی (جلوگیری از ارضای نیازها به صورت نامشروع) نقش مهمی در پیش گیری از جرائم و انحرافات ایفا می کنند.
    کلیدواژگان: خانواده، نیاز، پیش گیری، جرم، انحراف
|
  • Hassan Najafi *, Alinaghi Faghihi, Somayeh Derisavi Pages 6-28
    One of the main goals of the teachings of the Prophet and the Imams is religious culture-building and the creation of Islamic civilization. Meanwhile, the teachings of their Excellencies that are about Mahdiship, the grounds for the emergence of Savior and the formation of a global state, are of particular importance. This article seeks to examine the views of the infallible persons on these teachings and their impact on the revival of modern Islamic culture and civilization. The research method is descriptive-analytical and to achieve research objectives, the research data gathered from the existing and related hadith texts using note taking forms and analyzed by a qualitative method. The results from this study indicate that factors such as relative rational growth, scientific progress, moral excellence, optimal political measures, economic development, justice, and the establishment of security grounds are among the characteristics of the civilized Islamic community that have been introduced in the teachings of Mahdiship.
    Keywords: Mahdiship teachings, culture, modern Islamic civilization, era of absence
  • Mohsen Saboorian*, Hamid Parsania Pages 29-50
    Religious scholars have always played the intermediate role in transferring religious teachings to people. However, the formation of the intermediary institution of marja’iyat taqlid, as a centralized institution with a structure and hierarchy, is less than two hundred years old. The formation of the marja’iyat taqlid institution has been linked with the formation of the theory of ijtihad and the imitation (taqlid) and development of the theory of imitation of Aalam (the most knowledgeable). This theory, with the help of some political, social and economic factors, led to the formation of the institution of marja’iyat taqlid in the Shiite world. One of the factors contributing to the formation of this institution is the development of the theory of ijtihad and imitation of Aalam, following the theoretical and political defeat of the Akhbaris from Usulis - in the late 12th and early 13th centuries AH. In addition, the stabilization of the payment of khums to the mujtahids and Aalam mujtahids and the concentration of religious marja’iyat in Iraq provided the necessary economic and social conditions for the emergence of a centralized and somewhat bureaucratic institution. The transformation of the scholars of countries into a central institution of marja’iyat taqlid was followed by dramatic results in the political and social field. In this article, the historical process of intellectual and social developments that provided the conditions for the formation of the marja’iyat taqlid institution, is discussed.
    Keywords: ijtihad, taqlid, marja taqlid, marjaiyat institution, imitation of Aalam
  • Shamsullah Mariji * Pages 51-68
    Human beings are capable of meeting their vital needs, choosing to live in a community and continuing to live in a human society with a special style of life; of course, society can consolidate its social fabric when institutionalizes its lifestyle based upon a culture that fits in. Hence, the main concern of the scholars and the governors of societies is to identify the culture and consolidate it in the human community. For this purpose, they have often chosen two forms of socialization and acculturation for the education and institutionalization of their own culture, and because acculturation is more effective in achieving this goal, the governor of the Islamic society considers the factor or factors influencing acculturation more important and places more emphasis on them.
    This paper shows that with regard to the diminution of the role of the family in the transitional society - which underscores the vital role of the family in relation to social factors affecting socialization - the religious missionary can take an effective step in the acculturation of Muslims using Islamic teachings and explaining and promoting them. In fact, it can strengthen and consolidate the basis for Islamic lifestyle. Therefore, not only should not be ignored of traditional preaching, and relied only on modern methods and media, but importance must be attached to this method of preaching, and we should try to strengthen and institutionalize it.
    Keywords: traditional preaching, preacher, socialization, acculturation, family, media
  • Mahdi Firouzi * Pages 69-94
    The drafting and approval of the "Declaration of the Right to Development" on December 4, 1986, in the form of United Nations General Assembly resolution 41/128, should be considered a milestone in considering development as a human right. The declaration recognizes the "right to development" as an inalienable human right, by which all people have the right to participate throughout the process of economic, social, cultural and political development and to benefit from it.
    Despite the importance that the right to development can have in the development of human rights and fundamental freedoms, the realization of this right is faced with numerous and fundamental barriers and challenges. The question that this article seeks to answer is what are the obstacles and challenges facing the right to development?
    It seems that the main obstacles and challenges facing the realization and implementation of the right to development include: strategic and structural barriers and challenges, legal and political barriers and challenges, armed conflicts and environmental crises. In order to answer the above question and evaluate the proposed hypothesis, this paper analyzes the barriers and challenges of the development right in four discourses, based upon the documentary method, as well as the analysis of the situation and views of the less-developed countries.
    Keywords: development, human rights, solidarity rights, right to development, right to development barriers
  • Masoud Safaee Pour *, Jafar Saeedi Pages 95-125
    In the historical course of Islamism, large cities were formed, along with the increase in the number of small and medium-sized towns, which, while coinciding with other cities, exhibited unique features in terms of physical appearance. Construction, texture and urban buildings, such as mosque, bazaar, school, caravanserai, and drinking fountain, each symbolizes the concepts, values and manifests many Islamic concepts in the Islamic city. Using a descriptive-analytical method in the form of documentary and library studies, the present study examines and analyzes the factors of the creation and development of Islamic-Iranian cities in the spatial dimension while referring to the physical characteristics and structure of Iranian-Islamic cities Studies show that the physical elements of Iranian-Islamic cities are historically dependent on the cultural values and beliefs rooted in Islamic laws, as these elements affect the physical structure and various aspects of Muslim life.
    Keywords: physical-spatial structure, Iranian-Islamic city, mosque, bazaar, Islamic laws
  • Nematollah Karamollahi, Mohammad Arabzadeh Pages 126-148
    The emergence of youth subcultures in Britain after the Second World War attracted the attention of many scholars. Richard Dick Hebdige, a prominent figure in Birmingham School of Cultural Studies, and one of the most influential theorists in the youth field tried to explain these developments by presenting a political and stratified model. In his view, these subcultures are struggling to challenge the dominant order and have political motives, with calculated disobediences and symbolic resistance.
    His theory, like any other scientific theory, is based on certain epistemological and non-epistemological foundations. Critical realism, the originality of conflict, a politically motivated culture, human without essence and in the midst of determinism and in indeterminism and as a truthmaker, and the construction of the truth can be considered the epistemic foundations of Hebdige's theory. This theory was also the result of social developments The British developing society of the post-World War II years.
    A group of Iranian sociologists has tried to use his ideas to analyze the lives of young people in Iran, especially in the years after the end of Iran-Iraq War. The explanation of characteristic of Hebdige's theory shows that the lack of attention to its foundation leads to errors in understanding of Iran’s social status and the inability of researchers to predict future events and reactions of this generation. The result is that Iranian theorists must, while taking advantage of the potential capacities of the ideas within the field of youth studies, come up with a new model for explaining the conditions of their own society. This model should, on the one hand, recognize the features and complexities of today's Iranian young people and, on the other hand, it does not ignore its roots and cultural background.
    Keywords: youth subcultures, Birmingham School of Cultural Studies, fundamental methodology, Dick Hebdige
  • Sayed Mohammad Hashem Pourmola, Mojtaba Javidi, Mohadeseh Jalilizadeh Pages 149-173
    The human being is a social being that, in the light of connection with others, can understand its talents and meet its needs. This interaction begins with the family, then goes to kinship and then to other community members. Since the prevention of criminal behavior is on the list of duties of prophets and religious leaders, prevention of crime and deviations in the social system of Islam has always taken precedence over reforming the perpetrator. In the Quran and the narrations of the infallibles, the best practices for the prevention of social crimes and corruption have been introduced.
    By the descriptive-analytic method with emphasis on ijtihad method, the present paper investigates this question which, with the focus on verses and narrations, how does the family prevent crimes and deviations based on the need satisfaction model? The results of the research show that in the teachings of Islam, there is a set of control layers in the prevention of crime and deviations that is prior to the layer of the state and precedes it. These layers include layers of the person, family, kinship, neighborhood, and faith fraternity and brotherhood that play an important role in the prevention of crimes through two important approaches of support (meeting the needs lawfully) and protection (preventing the satisfaction of needs illegally).
    Keywords: family, need, prevention, crime, deviation