فهرست مطالب

پژوهش های فقهی - سال چهاردهم شماره 1 (بهار 1397)
  • سال چهاردهم شماره 1 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/09
  • تعداد عناوین: 9
|
  • مقاله پژوهشی
  • مسیب داوری، محمد رسول آهنگران*، کاظم رحمان ستایش صفحات 1-24
    عدالت با امتیاز استخراج معانی فقهی متنوع از آن، یکی از پراهمیت ترین و کاربردی ترین مفاهیم در فقه امامیه است. مهم ترین دیدگاه های فقهی مبین ساختار عدالت مشتمل بر: حسن رفتار ظاهری، ملکه راسخ در نفس انسانی، ترک ارتکاب حرام، عدم ظهور فسق در اعمال و پایبندی عملی به پایه های دین است که با چالش ها و ثمرات فقهی معتنابهی مواجه خواهد بود که تحلیل هر یک از آنها به سه عنصر اساسی حسن ظاهر، نحوه عملکرد یا رسوخ ملکه عدالت برمی گردد. برآیند معانی مذکور و استقرای تام در متون فقه امامیه، معنای نوینی از عدالت موسوم به «قدر متیقن» عدالت را به ذهن متبادر می کند که پاسخگوی چالش های درونی و بیرونی اقوال فقها خواهد بود. تحلیل و پاسخ هر یک در مقاله حاضر به تفصیل تبیین شده است.
    کلیدواژگان: حسن رفتار، عدالت، عدالت فقهی، فسق، ملکه راسخ
  • علی راد * صفحات 55-81
    در فقه اسلامی جواز تصرف، خلو از نجاست و تصویر از جمله شرایط مکان نمازگزار محسوب می شود؛ برابر رویکرد برخی از فقهیان اهل سنت و شیعه، این شرایط در معابد اهل کتاب مفقود است؛ زیرا از یک سو این اماکن وقف عبادت اهل کتاب و معمولا دارای تصویر هستند و از سوی دیگر مبنای نسخ شرایع و نجاست اهل کتاب، مانع اعتبار این اماکن برای انتفاع معنوی است؛ از این رو اقامه نماز در آنها خالی از اشکال نیست. در پژوهه حاضر به تقریر و ارزیابی ادله و مستندات این دیدگاه می پردازیم و نظر به ضعف آن، دیدگاه جواز را به عنوان نظریه معیار فقه امامیه در مسئله اقامه نماز در معابد اهل کتاب اثبات خواهیم کرد. این نظریه همسوی با رهیافت قرآنی، روایات اهل بیت (ع)، اصول عملیه و رای مشهور فقی هان امامیه است و کاستی های رویکرد منع را ندارد.
    کلیدواژگان: اهل کتاب، طهارت و نجاست اهل کتاب، معابد، مکان نماز، نماز
  • مهدی حسن زاده * صفحات 83-104
    در فقه امامیه حکم قاضی نقض شدنی نیست، مگر در مواردی که اشکالی در آن وجود داشته باشد. در بیان جهاتی (اشکالاتی) که موجب نقض حکم می شوند، در خصوص برخی از جهات از قبیل «واجد شرایط نبودن قاضی صادرکننده حکم» و «بی اعتباری دلیل مبنای حکم» با بیان های مختلف و دیدگاه های متفاوت مواجه نیستیم، اما در خصوص برخی دیگر از جهات نقض احکام، از قبیل «خطای قاضی در استنباط» و «خلاف واقع بودن حکم» با تعابیر و تفاسیر متعدد و در مواردی متفاوت، روبه رو می شویم که بررسی و تحلیل موضوع را می طلبد. دیدگاه های متعارض در مورد نقش «تراضی اصحاب دعوا» در رسیدگی مجدد به دعوا و نقض حکم صادرشده در خصوص آن نیز شایان توجه است.
    کلیدواژگان: جهات نقض احکام، حکم قضایی، خطای قاضی، نقض حکم
  • سید علی محمد یثربی*، جواد محمودی صفحات 105-125
    قاعده لاضرر از مهم ترین قواعد فقهی است که در جمیع ابواب فقه کاربرد دارد. در اینکه از طریق این قاعده می توان احکام ضرری را رفع کرد، تردیدی وجود ندارد؛ اما اگر از نبود حکمی ضرری محقق شود، این اختلاف وجود دارد که آیا می توان با استناد به این قاعده آن حکم را جعل کرد. لزوم جبران ضرر یک مسئله عقلی است و عقل در این خصوص بین امور وجودی و عدمی تفاوتی نمی گذارد. علاوه بر این، با مراجعه به عرف می توان فهمید که امور عدمی ضرری نیز باید جبران شوند. دلیل های باب لاضرر نیز علاوه بر عمومیت، اطلاق دارند در اینکه هر ضرری باید جبران شود، خواه وجودی و خواه عدمی باشد.
    کلیدواژگان: اثبات حکم، حکومت قاعده لاضرر، ضرر، عدم حکم، نفی حکم
  • سید مصطفی طباطبایی*، حسن علیدادی سلیمانی صفحات 127-156
    در فقه شیعه، کعب به عنوان انتهای محدوده طولی مسح پا بیان شده است. در لغت، بر 4 موضع از پا، کعب اطلاق می شود؛ فقهای شیعه اگرچه اتفاق نظر دارند که کعب در مسئله وضو به خلاف عامه، برآمدگی های طرفین پا نیست، اما در تعیین آن از بین دیگر مصادیق اختلاف دارند و بر دو قول هستند؛ دسته اول آن را برآمدگی روی پا و دسته دوم آن را مفصل مچ می دانند. این اختلاف ناشی از صدق لغوی کعب بر این دو موضع و روایات باب وضوست. در این پژوهش با بررسی ادله لغوی، فقهی و روایی هر دو قول مشخص شده است که هیچ کدام تام نیستند و تعیین قطعی کعب مقدور نیست و مفهوم آن مجمل است؛ بنابراین از آنجا که مسئله اقل و اکثر ارتباطی است، نسبت به زائد برائت جاری شده و در نتیجه مسح تا برآمدگی روی پا کافی و مجزی است.
    کلیدواژگان: کعب، مسح پا، مفصل مچ
  • عبدالله بهمن پوری*، مهناز بی نیاز صفحات 157-182
    یکی از اقسام شروط، شرط ابتدایی است که در مورد لازم الوفاء بودن یا نبودن آن در میان فقها اختلاف نظر وجود دارد. اکثر فقها این گونه شروط را لازم الوفاء نمی دانند، ولی برخی فقهای معاصر برخلاف مشهور فقها قائل به لازم الوفاء بودن این شروط هستند. برای شرط معانی متعددی در عرف، لغت، اصول و فقه و حقوق... ذکر شده ولی به علت عدم بیان معنای شرط از طرف شارع، به معنای عرفی آن اکتفا می شود. شرط در عرف در دو معنا استعمال شده است: الزام و التزام در ضمن عقد و مطلق الزام و التزام و همین دو معنا، مبنای شکل گیری دو دیدگاه موافق و مخالف وفای به شروط ابتدایی شده است. در پژوهش پیش رو با روش توصیفی - تحلیلی پس از مفهوم شناسی شرط ابتدایی، به بررسی ادله موافقان و مخالفان شرط ابتدایی می پردازیم و در ادامه با ناکافی دانستن ادله مخالفان وفای به شروط ابتدایی و نقد آنها از یک طرف، و با استدلال به عموم و اطلاق ادله عمومی و خصوصی وفای به شروط مانند المومنون عند شروطهم و استناد به اعتباری بودن علم فقه از طرف دیگر، در صدد تقویت دیدگاه موافقان وفای به شروط ابتدایی خواهیم بود.
    کلیدواژگان: حاکمیت اراده، شرط، شرط ابتدایی، شرط ضمن عقد
  • مجتبی صادقی کهمینی، بهنام فارسی * صفحات 183-209
    یکی از مهم ترین جرایم علیه شخصیت معنوی افراد، اتهامات جنسی است که در معنای خاص خود «قذف» نامیده می شود. با پیدایش و گسترش روزافزون رسانه های همگانی، جرایم علیه شخصیت معنوی افراد نیز دامنه گسترده تری پیدا کرد و مسائل جدیدی را فراروی پژوهشگران فقه و حقوق قرار داد. در این نوشتار تلاش شده است امکان صدق مفهوم «قذف» بر برخی از جرایم رسانه ای شایع بررسی شود. لذا نخست به مفهوم شناسی جرم قذف پرداخته شده است و ارکان تحقق آن تبیین شده اند. با توجه به تعریفی که از جرم قذف ارائه شده است، قذف نوشتاری، و قذف توسط نمایه ها، پورنوگرافی ها و هرزه نگاشته ها نیز می توانند مصداق جرم قذف باشند. عواملی نظیر کثرت مخاطبان، هتک آبروی افراد، اشاعه فحشا، قابلیت ابقا و بازپخش و نقش آفرینی رسانه ها در جهت دهی فرهنگ عمومی، به عنوان موجبات تشدید مجازات جرم قذف رسانه ای نسبت به قذف عادی قلمداد می شوند.
    کلیدواژگان: تشدید مجازات، جرایم رسانه ای، قذف، هرزه نگاری
  • اصغر احمدی*، قدرت الله خسروشاهی، مجتبی میرشکار صفحات 211-239
    قرآن کریم برای پیشگیری از جرایم زیست محیطی آموزه های ارزشمندی دارد که توسل و به کارگیری آنها در پرتو مدل پیشگیری اولیه می تواند نقشی ارزنده را در پیشگیری از این جرایم ایفا کند. در مدل پیشگیری اولیه (برخلاف پیشگیری ثانویه و ثالثیه که در آن مشکل و بحران پدیدار شده است) هنوز بحرانی به وجود نیامده، از این رو اهداف این پیشگیری بر جلوگیری از پدیدار شدن موقعیت های آسیب زا تمرکز دارند. با نگاهی به قرآن کریم نمایان می شود که آموزه های قرآنی برای پیشگیری از جرایم زیست محیطی در قالب دو رویکرد فردمحور و جامعه محور متجلی می شوند. در رویکرد فردمحور آموزه هایی چون اعتقادات پیشگیرانه (اعتقاد به خداوند و آیه بودن مخلوقات زیست محیطی و اعتقاد به فواید طبیعت برای انسان) و آموزه های اخلاقی(کنترل درونی احترام به محیط زیست) وجود دارند، حال آنکه در پرتو رویکرد جامعه محور می توان به نقش آموزه های اقتصادی(منع اسراف در زمین و تکلیف به آبادانی آن) و آموزه های اجتماعی(عدالت زیست محیطی و منع تبعیض در آن) اشاره کرد.
    کلیدواژگان: پیشگیری اولیه، جرایم زیست محیطی، رویکرد جامعه محور، رویکرد فردمحور، قرآن کریم
  • روح الله اکرمی * صفحات 281-305
    از نظر بسیاری از فقهای امامیه ایراد جراحت بر نرمه گوش، چنانچه به سوراخ شدن یا شکاف و پارگی آن منجر شود، دیه مقدر دارد، که البته میان ایشان در مقدار آن اختلاف نظر وجود دارد. عده ای به یک ششم دیه کامل و برخی به یک هجدهم دیه کامل قائل هستند. در نوشتار حاضر، با روشی تحلیلی – توصیفی از طریق تتبع در ادله موجود به این نتیجه رهنمون شدیم که مستند تقدیر دیه در جنایت مورد بحث، برخی روایات و نیز اجماع است که بررسی آنها نشان می دهد هیچ کدام قابلیت اثبات مقدر بودن دیه چنین جراحتی را ندارند، و از این رو باید همسو با برخی از معاصران به ارش نظر داد. قانونگذار مجازات اسلامی در سال 1392، طی ماده (601) به شکلی ناقص صرفا پاره کردن نرمه گوش را مورد توجه قرار داده و طی اقدام تامل برانگیزی برای آن یک نهم دیه کامل تعیین کرد، حکمی که هیچ پشتوانه فقهی ندارد.
    کلیدواژگان: ارش، دیه جراحت بر گوش، فقه جزایی، قانون مجازات اسلامی، نرمه گوش
|
  • Mosayyeb Davary, Mohammad Rasool Ahangaran *, Kazem Rahman Setayesh Pages 1-24
    jurisprudential views showing the structure of justice include the apparent behavioral goodness,pertinacious queen in human soul,shunning the forbidden deeds, lack of debauchery in behavior, and loyalty to the basis of religion which face with jurisprudential uses and challenges and the analysis of each of them returns to the three basic elements of goodness in appearance, how to act or the influence of the queen of justice. The mentioned concepts and the absolute induction in imams jurisprudenc texts bring new meanings of the justice related to the ‘certain quantity’to the mind which will respond to the internal and external challenges of the quotations of the jurists . The analysis and answerTo each of them have been presented and described in this paper in detail.
  • Ali Rad * Pages 55-81
    Islamic jurisprudence conditions in places of prayer is to seizing license, no impurity and image.The face of some Shia and Sunni scholars, the situation in the temples of the Ahle ketab is missing.On the one hand, these sites are dedicated to the worship of the Book, and usually a picture And the other copies of the laws and impurity from that of the validity of these places for spiritual benefit: Hence their prayer is not empty. The present study was conducted to illustrate and assess the evidence and documentation of the approach And in view of the weakness of the license approach as the legal standard theory has proven the prayers in temples People of the Book.This theory is consistent with Quranic approach, practical principles, traditions of the Ahlul Bayt (AS) and Shia jurisprudential opinion and shortcomings-in approach does not prohibit.
    Keywords: Purity People of the Ahle-Ketab, Cancellation of previous laws, Shia jurisprudence, temples People of the Ahle-Ketab, where worshipers
  • Mahdi Hasanzadeh * Pages 83-104
    In Religious Jurisprudence of Imamie, judgment of judge is not able to be quashed except there is an error in its rendering process. In explanation of reasons those cause the reversal of judgment, about some of reasons such as "disqualification of judge who rendered the judgment", and "invalidity of proof that is the basis of judgment" we are not confronted different explanations and varied viewpoints, but about some other causes such as "mistake of judge in inference" and "being judgment contrary to truth" we are confronted numerous and sometimes varied explications and interpretations. This situation demands the examination and analysis of this matter. Uncoordinated viewpoints about the effect of "accord of parties to a suit" in renewed trial and quash of judgment that is rendered is also noticeable.
    Keywords: Judicial Judgment, Quash of Judgment, Causes of Quash of Judgments, Mistake of Judge
  • Sayed Ali Mohammad Yasrebi *, Javad Mahmoodi Pages 105-125
    The juridical rule of no Harm is one of the most important islamic jurisprudence rules, which is applied in all islamic jurisprudence section. There is no doubt that it is possible to eliminate harmful rules by applying this rule. But if the lack of a rule leads to a loss, there is a difference that can the said rule establishes a rules. The need to compensate for the damage is a rational issue. In this regard, reason does not distinguish between existential and non-existential affairs. In addition,by referring to the custom, it can also be seen that non-harmful matters should also be compensated. The reasons for the rule of law are absolute. In that sense, any damage should be compensated, whether it be existential or non-existent.
    Keywords: Prejudice, Supremacy of La zarar rule, Lack of rule, Establishment of rule
  • Seyyed Mostafa Tabatabaie *, Hasan Alidadi Soleimani Pages 127-156
    Prayers is the most important pillar of Islam. Islamic form of ritual ablution known as Wudhu is one its preconditions. Althoug it is a consensus among all Muslims; there are disagreements in details. The current consensus of Shia’s opinion is that feet shoud be just wiped not whashed. Shia scholors have delimited the area that should be wiped and have discussed a lot about it’s border toe and anklebone.Shite scholors have two openions and each has it’s own reasons. In this article linguistic meaning of anklebone have been observed and shia scholors and jurisprudential ideas and islamic traditions have been studied thoroughly.
    Keywords: wiping feet, anklebone, ankle
  • Abdollah Bahmanpoori *, Mahnaz Biniaz Pages 157-182
    The right to privacy in our religious texts have always special attention to Weber emphasized the need to maintain it against encroachment by others. The right derived from human dignity and the protection given to it as a protection of human dignity. The patient's right to privacy, the degree of importance that it has always been a breach of depriving people of many social rights such as the right to personal liberty, the right to employment insurance and so on; thus what the patient including: body and mental, secrets and information, the physician should lie kept as a secret. Medical information is considered confidential and its disclosure to HmhY patients by physicians and medical teams, should only be done with the permission of the patient or his legal guardian; on the other hand, the need for secrecy is not absolute but may be circumstances in which the doctor had to be a privacy violation
    Keywords: condition, primary condition, stipulation, self determination
  • Mojtaba Sadeghi Kahmini, Behnam Farsi * Pages 183-209
    One of the most serious crimes against spiritual character of people is sexual accusations which are called qazf. With the advent and prevalence of Mass Media, the scope of crimes against spiritual character of people has broadened and it has created new issues for research for scholars of Jurisprudence and Law. This study tries to see whether the concept of qazf is applicable to some widespread crimes that occur in Mass Media. Thus, concept of qazf is defined and its conditions are explained. Based on the offered definition, qazf is applicable to written sexual accusations, sexual accusations found on the internet and also pornography. Factors such as wider audience, slander on people’s honor, promotion of prostitution, retention and playback capabilities and also the role that Media can play in directing pop culture can be considered as aggravating circumstances that justify a more severe punishment of qazf in Mass Media in comparison with ordinary qazf.
    Keywords: Qazf, Media Crimes, Pornography, Aggravating circumstances
  • Asghar Ahmadi *, Ghodratolla Khosroshahi, Mojtaba Mirshekar Pages 211-239
    The holy Quran for prevention of environmental crimes has valuable Doctrines that by using of them in the way of primary prevention model can plays an important role in crimes prevention. In primary prevention model (in opposite of secondary and ternary prevention models which they have found issues and problems from them) has not been found any problem in it, yet. Therefore the goals of this kind of prohibition focus on damaging phenomena. We can see in holy Quran that Quran Doctrines for prevention of environmental crimes has two aspect individual and social. In individual aspect there are prohibitory beliefs like (faith to god, believe in god and sign environmental creature, having faith which nature has benefits for human life). And ethical Doctrines like as (respect to nature), and in social view there are economical Doctrines like as (prevention of dissipate of earth and recommend people for nature improvement) and social Doctrines like as (environmental justice and environmental discrimination).
    Keywords: Holy Quran, Environmental Crimes, Primary Prevention, Individual Approach, Social Approach
  • Roohollah Akrami * Pages 281-305
    From the perspective of Many Shiite jurists, Injuring Earlobe leading to its perforation or tear, has ordained Penal Compensation. whereas the amount of which is controversial among them. Some believe Its amount is one-sixth and so do some One-eighth. In this paper, with Analytical - Descriptive method thorough investigation into available documents, Came to the conclusion that Basis for determining Penal Compensation In this crime are narrations as well as consensus. by examining them it became clear that They can not determine the amount of such injury, And hence should be consistent with some contemporaries accept Non-ordained Penal Compensation. Islamic Penal Code, adopted in 2013 incompletely in Article (601) Merely considered Earlobe tearing and During controversial action determine one ninth from Penal Compensation, A decision which does not have any legal backing.
    Keywords: Earlobe, the Penal Compensation of Injuring Ear, Non-ordained Penal Compensation, The penal jurisprudence, The Islamic Penal Code