فهرست مطالب

تاریخ ادبیات - سال هشتم شماره 1 (پیاپی 78، بهار و تابستان 1395)
  • سال هشتم شماره 1 (پیاپی 78، بهار و تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/06/30
  • تعداد عناوین: 8
|
  • احمدرضا بهرام پور عمران * صفحات 5-18
    جانور شناسی (علم الحیوان) یکی از شاخه های دانش است که از روزگاران کهن (دست کم از یونان باستان) مورد توجه بوده است. در فرهنگ اسلامی نیز پس از تاسیس بیت الحکمه و شکل گیری نهضت ترجمه و برگردان متون از زبان های یونانی و سریانی و سانسکریت به عربی، رساله های متعددی در این باب نگاشته شده است. از جمله این آثار کتاب الحیوان اثر جاحظ و حیاهالحیوان الکبری تالیف دمیری است. در این جستار پس از مروری کوتاه بر پیشینه نگارش کتب جانور شناسی در حوزه اسلامی - ایرانی، نسخه منافع حیوان نگاشته عبد الهادی مراغی (قرن هفتم) معرفی شده است. در ادامه با مراجعه به متون مرتبط با این حوزه ده ها واژه و عبارت ناتمامی را که مصحح محترم به سبب رنگ باختگی مرکب نسخه، با امانت داری تمام نشان داده ، اصلاح و تکمیل شده است؛ هم چنین است مواردی که مصحح تردید خود را از اصالت یا صحت عبارات با علامت پرسش ابراز داشته است. نکات تازه ای نیز درباب «دلفین» («غریق رهان» در برخی متون کهن) و «کبوتر بنا» ( ورشان یا کبوتری دشتی) ارائه شده است. گفتنی است، بیش از هر کسی مصحح محترم شایستگی تصحیح مجدد متن را دارا است.
    کلیدواژگان: منافع حيوان، کبوتر بنا(ورشان يا کبوتر دشتي)، غريق رهان(دلفين)، نزهت نامه
  • منصور پیرانی * صفحات 19-49
    بنیاد های فکری و ساختار ذهنی هر ملت و جامعه ای در آثار ادبی و هنری درخشان آن بازتاب می یابد. شاهنامه فردوسی با مجموعه ای عظیم از یادگارهای کهن، نمونه ای حماسی از محتویات و نمودهای ناخودآگاه جمعی قوم ایرانی است. طغیان در برابر ستم (قیام کاوه آهنگر در برابر ضحاک: داستان فریدون) حفظ آبرو، زیر بار زور نرفتن (داستان رستم و اسفندیار) نکوهش تهمت و اثبات پاکی و بی گناهی(داستان سیاوش) باور به نیروی ایزدی و آسمانی(فر یا فره ایزدی، سیمرغ و...) گسستن این نیرو در اثر ناسپاسی(جمشید و اسفندیار) راز و نیاز همراه با مناسک آیینی (رستم پیش از کارزار یا پس از آن، گذر از آب: داستان کیخسرو) و... از نمونه های نهفته در ناخودآگاه قوم ایرانی و سرچشمه گرفته از کهن الگوها هستد که او را در کسب انرژی از آغاز آفرینش(زمان مقدس)، نیروی پایان ناپذیر یاری می رساند. مفاهیم نهفته در نهاد آدمی می تواند او را در پیوند با سرچشمه آفرینش نگه دارد، در سلامت روانی، تعالی و سامان اجتماعی مفید و موثر واقع گردد. این مقاله با بررسی بعضی شخصیت های اسطوره ای و مفاهیم کهن الگویی درصدد آن است تا نشان دهد ارتباط با زمان مقدس و ازلی، از رهگذر کلید فهم فرهنگ ها یعنی اساطیر می تواند ساختار ذهنی سالم و نیرمندی را در جامعه ایجادکند.
    کلیدواژگان: شاهنامه، ضمیر ناخودآگاه، ساختار ذهنی
  • حمیدرضا توکلی * صفحات 51-84
    رساله «اندیشه دور و دراز» نگاشته محمدعلی فروغی در سال 1306 ازجهاتی چند روایتی است نوآیین و تامل برانگیز؛ اما به گونه ای سزاوار، شناخته و بررسی نشده است. این نوشتار کوششی است برای نشان دادن جایگاه و اهمیت این اثر در تاریخ ادب معاصر. اندیشه دور و دراز روایتی پیش گویانه است و گمان هایی را درباره رویدادهای هنوز نیامده، برپایه دانسته های علمی می پرورد. رساله پس از پیش بینی ترقیات فن آورانه عصر جدید، بر نظریه مناقشه آفرین تکامل انواع دست می نهد و به یاری این نظریه گذشته نگر، افقی رو به آینده می گشاید و سرانجام پویه درازآهنگ زیست شناختی نوع بشر را به ترقی اخلاقی و تعالی تربیتی اش پیوند می دهد.
    کلیدواژگان: محمدعلی فروغی، اندیشه دور و دراز، داستان پیش گویانه علمی، نظریهتکامل
  • سیدمحسن حسینی * صفحات 85-110
    پیوندهای فرهنگی- تاریخی ایران و گرجستان پیش از پادشاهی هخامنشیان آغازشده است .بخشی از آثار حماسی و اسطوره ای ایرانی پیش از اسلام وارد فرهنگ گرجی شد. از قرن 12 میلادی نیز شماری از آثار ادبیات فارسی دری ازجمله شاهنامه و ویس و رامین به زبان گرجی برگردانده شد .هرچند جز ترجمه ویس و رامین و پاره ای بخش های شاهنامه چیزی به دوره حاضر نرسیده است. در فاصله قرن های 15 تا 18 شماری از شاهکارهای ادب فارسی- عمدتا متون روایی و حماسی - به گرجی برگردانده شد. بعدها طی قرن بیستم برخی دیگر از آثار برجسته ادبی فارسی همچون آثار مولوی، سعدی، حافظ و خیام به گرجی ترجمه شد. آنچه حائز اهمیت است تاثیر شگرفی است که آثار ادبی فارسی در شکل گیری و ایجاد ادبیات گرجی داشته اند .این تاثیرگذاری هم در فرم هم در محتوا در شاهکارهای ادب گرجی به خصوص پلنگینه پوش شوتا روستاولی به خوبی نمایان است. این مقاله در پی آن است تا ضمن تبیین پیشینه ادب فارسی در گرجستان ، سیر ترجمه آثار فارسی به زبان گرجی را بررسی کرده ، پس ازمعرفی برخی از مهم ترین ترجمه ها تاثیر آنها را در ادبیات گرجی آشکار نماید.
    کلیدواژگان: روابط ادبی، ایران، گرجستان، روایت های گرجی، ادبیات فارسی
  • نغمه دادور، محمد جعفر یاحقی صفحات 111-134
    انس رابرت یاوس نظریهپرداز آلمانی معتقد بود که تاریخ یک شاهکار ادبی تنها تاریخ خلق آن نیست، بلکه بخش مهمی از تاریخ حیات آن متن وابسته به درجه مقبولیت آن در سالهای پس از آفرینش آن است. بیشک نگریستن از این منظر به شاهکارهای ادب فارسی، میتواند فصلی تازه را در مطالعات تاریخ ادبیات ایران باز نموده و منجر به پدید آمدن نسلی خواندتیتر از کتابهای تاریخ ادبیات در ایران گردد. در جستار حاضر و با بهرهگیری از همین دیدگاه، بخشی از تاریخ شاهنامه در دهه نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق نشان خواهیم داد چگونه شاهنامه که متنی پر اهمیت و بازتابنده سیاست ناسیونالیسم باستانگرا در عصر پهلوی بود، با پیروزی انقلاب اسلامی برای مدتی جایگاه خود را از دست داد و مورد بیتوجهی قرار گرفت و چگونه پس از ده سال این متن ادبی به این دلیل که توانست آیینه بازتابنده ایدئولوژی حاکم بر ایران اسلامی پس از انقلاب باشد، مجددا مورد توجه قرار گرفت. نیز خواهیم گفت که چگونه برپایی گنگره جهانی شاهنامه در سال 1369 و نامگذاری آن سال به نام سال فردوسی از سوی یونسکو، نویدگر آغاز دورهای جدید در تاریخ حیات این شاهکار ادبی در دوران معاصر شد.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، فردوسی، شاهنامه، نظریه زیبایی شناسی دریافت
  • رحمان ذبیحی، رحیم هادی انداب جدید صفحات 135-157
    با گذشت نزدیک به یک قرن از آغاز تصحیح انتقادی متون کهن در ایران و کوشش محققان در نشر آثار ادب فارسی، هنوز کثیری از متون گذشته تصحیح و منتشر نشده است. تصحیح انتقادی و عرضه این متون علاوه بر ارزش مستقل، زمینه را برای پژوهش های دیگر فراهم می کند. از جمله این متون دیوان میرمعزالدین محمد مشهدی(م: 1101) متخلص به فطرت، معز و موسوی، شاعر برجسته سبک هندی در نیمه دوم سده یازدهم هجری است که علیرغم پایه بلند و شهرت گوینده در روزگار خویش و ذکر سرگذشت و سوانح زندگی او در منابع متعدد، تاکنون تصحیح نشده و به رغم پاره ای تلاش ها، درباره زندگی وی نیز پژوهش اطمینان بخشی انجام نگرفته است. زادگاه فطرت مشهد است. او پس از سفر در برخی مناطق ایران، از جمله مسافرت به اصفهان و معاشرت با صائب، با سرمایه قابل توجهی از علوم روزگار راهی هندوستان شده است و در آنجا با اورنگزیب، پادشاه هند، خویشاوندی یافته و به مقامات بالای سیاسی رسیده است. علاوه بر جایگاه سیاسی، نقش وی در ترتیب محافل ادبی و رواج زبان و ادب فارسی در هند، ستودنی است. از فطرت دیوان اشعار، سفینه و چند اثر دیگر باقی مانده است. دیوان وی از آثار ارزشمند سبک هندی است که با وجود باقی ماندن چندین دستنویس معتبر از آن، تاکنون تصحیح و چاپ نشده است. موضوع پژوهش حاضر تحقیق در زندگی و سبک سخن فطرت مشهدی، معرفی نسخه ها و بیان ضرورت تصحیح انتقادی دیوان اوست.
    کلیدواژگان: فطرت مشهدی، سوانح زندگی، دیوان اشعار، نسخه های خطی
  • عبدالله حسن زاده میرعلی، سیده زهره نصیری سلوش صفحات 159-181
    نهضت مشروطه، با ایجاد تغییرات اساسی در ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران، ادبیات دوره قاجار را متحول ساخت. عواملی چون ارتباط با دنیای غرب، سفرنامه ها، تاسیس مدارس جدید، ترجمه آثار غربی، مطبوعات و... زمینه های تجدد طلبی ایرانیان را فراهم کرد و این تجدد خواهی در نظم و نثر دوره مشروطه به لحاظ زبانی، ادبی و محتوایی تاثیر گذاشت. این مقاله می کوشد تا به شیوه ای علمی، اشعار فرخی را به عنوان یکی از برجسته ترین شاعران دوره مشروطه در سه سطح زبانی، ادبی و فکری بررسی و تحلیل کند و ویژگی های سبک شاعر را با شواهد لازم نشان دهد و عقاید سیاسی و اجتماعی و دینی او را بر پایه گزارش هایی از اشعارش دریابد و رابطه اوضاع سیاسی و اجتماعی دوره مشروطه را با تحولات ادبی، زبانی و فکری شاعر معلوم نماید. در تحلیل محتوا و دستیابی به اندیشه شاعر کل اشعار و در بررسی زبانی و ادبی پنجاه درصد از اشعار به صورت پراکنده از بخش های مختلف دیوان انتخاب شده است. در پایان برای نشان دادن دقیق تر ویژگی های زبانی و ادبی نمودارهایی ترسیم شده است.
    کلیدواژگان: سبک شناسی، مشروطه، شعر، فرخی یزدی
  • حامد نوروزی، غلامحسین غلامحسین زاده صفحات 183-214
    ادبیات غنی ایرانی تاریخی چند هزارساله را در پیشینه خود دارد که بی تردید نیاز است بخش های مختلف آن به تفکیک مورد بررسی قرار گیرند و تاریخ آن ها تدوین گردد. یکی از مهم ترین اما مغفول ترین این بخش ها تاریخ ادبیات گویشی ایران پس از اسلام است. در مقاله حاضر سعی می کنیم نشان دهیم چه تعداد کتاب های مستقل و چه مقدار داده های گویشی در میان اسناد کهن به صورت پراکنده موجود است. به علت پراکندگی و عدم انسجام نیاز است که این داده ها با طرحی سامانمند و منظم گردآوری شوند. این گام اول برای طرح تدوین تاریخ ادبیات گویشی ایران است. در این مقاله تلاش می کنیم با جمع آوری و سامانمندی این داده ها طرحی کلی از منابعی که به نوعی حاوی داده هایی از زبان ها و گویش های ایرانی کهن هستند به دست دهیم که مقدمه ایست بر طرح تدوین تاریخ ادبیات گویشی. با این هدف منابع این حوزه را به دو دسته تقسیم نموده ایم: 1. منابعی که حاوی متون گویشی هستند که به دو دسته کلی قابل تقسیم اند: الف. آثار بازمانده از اقلیت های مسلمان شامل گویش گورانی (فرقه اهل حق (یارسان)) و گویش استرآبادی (فرقه حروفیه). ب. اشعار، منظومه ها و قطعات صرفا ادبی گویشی. 2. منابعی که حاوی لغات گویشی هستند و بنابراین در زمره «گونه» های زبان فارسی قرار دارند. این دسته از متون بر اساس خط آن ها به دو دسته تقسیم می شوند: الف. آثار به خط غیر عربی شامل متون فارسی- عبری، متون فارسی- سریانی و متون فارسی- مانوی. ب. آثار به خط عربی.
    کلیدواژگان: تاریخ ادبیات، فارسی معیار، گونه، گویش
|
  • A.R. Bahrampour Omran * Pages 5-18
    Zoology (Elm al Hayavan) is a branch of science that has been considered from ancient times (at least from ancient Greece) and also in Islamic culture after establishment of Bayt al Hekmah and formation of Translation Movement and translation of texts from Greek, Syriac, Sanskrit, various theses, relating to this subject matter, have been written (including al Hayavan by Jahez and Hayat al Hayavan al Kobra by Damiri). In this research after a short review on the history of the zoology books in Islamic-Iranian area, the author has tried to introduce the version of Manafe e Hayavan (written by Abd al Hadi Maraghi in the 7th century). In addition, by referring to the texts relevant to this area, the author has revised and completed many words and unfinished phrases which have been specified by the editor due to pale ink of the original version with full loyalty, and also the cases in which the editor has expressed his uncertainty about the authenticity and correctness of the words and phrases. Besides, new points about dolphin (lifeguard in some old texts) and pigeon of Bana (Varashan or plain dove in some old texts) have been presented in this research.It should be said that it is the editor himself who is more qualified than anybody else to recorrect the text.
    Keywords: Manafe e Hayavan_zoology_dolphin_pigeon of Bana_Nozhatnameh
  • M. Pirani * Pages 19-49
    foundations intellectual and mental structure of nations andsocieties reflect decreases in the brilliant literary and artistic works . collective unconsciousness is the storage of those feelings and experiences of dignity ages an so those sufferings arise from fears and desires and even unsolved contradictions which we do not want know of it because we afraid of getting defeated; we usually remained it with a nostalgically for weve lost it but constantly feel reviving of it in the nature of people and family kin an live in hope and warmth of it. Collective unconsciousness is not just a negative and archived data but it is an active essence in the deepest layer of people and family kin's thought and always tries to make a way to show itself. Shanama is the essence and the gist of Iranians pure thought that can be representative of humankinds as a whole, because it's concepts originate from myth which is the head-spring of human thoughts and life. In this article we try to consider some concepts of Shahnama according to the Jung's theory that is collective unconsciousness. Shahnama's concepts originate from the myth which is the source of the human thought and life. Its concepts can be read and analyzed in many different aspects. Man's insurrection against despotism like Kavah's rising against despotic Zahhak; Rostam's rebellion against Goshtasp's unreasonable demand and refusing of getting under arresting, again Rostam's worry care about his respect and reputation; justice and fairness or pleading for justice salvation by a heavenly force: Farrah, are some the several concepts which dealt whit in Ferdowsi's Shahnama; and are inspected according to the theory of collective unconsciousness.
    Keywords: Shahnamwa Collective unconsciousness Mental Structure
  • H.R. Tavakoli * Pages 51-84
    Andiishe-ye door-o deraz (a high and far sighted mind ) by Mohammad Ali Foruqi (1927) is a narration advocating and contemplative from different aspects. Howevere it dosent suitably presents and studies. This article wills to point to position of this work in history of contemporary literature. This work is a futuristic narration and retells prediictiions base upon sciientific findings. Narrator in the beginning predicts technological progresses on modern age, then to point to argumenttative theory of evolution. He tries with this theory opens path up horizon to the future. And finally he relates biological evolution of the human to him moral and educational evelation.
    Keywords: Mohammad Ali Foruqi-Andishe ye door o deraz- Futuristic narration- Theory of evolution
  • S. M. Hosseini * Pages 85-110
    Historical and cultural relation between Iran and Georgia began before the reign of the Achaemenid. Part of the Iranian epic and legendary works entered in Georgian culture in pre-Islamic age. A number of Persian works such as the Shahnameh and Vis o Ramin was translated into Georgian languag in the 12th century. However, Nothing is left but a translation of Vis o Ramin, and parts of the Shahnameh. Between 15 and 18 centuries, some of the masterpieces of Persian literature - mainly narrative and epic literature - was translated into Georgian . During the twentieth century, some of Persian literature prominent works such as Rumi, Saadi, Hafiz and Khayyam was translated into Georgian . persian literature has a significant impact on the formation and establishment of Georgian Literature .This impact both in form and content is well represented in Georgian literary masterpieces especially Shota Rustveli”s The knight in the panther’s skin” This paper defines the process of translating Persian to Georgian and introduce some of these translations .It is also Examines the impact of Persian literature on the formation of Georgian Literature.
    Keywords: literary relations, Iran, Georgia, Persian Literature, Georgian version
  • N. Dadvar, M.J. Yahaghi Pages 111-134
    Hans Robert Jauss (1921-1997) believed that history of a literary masterpiece not only the history of its creation, but also an important part of that is the history of their text and vicissitudes of its acceptability after its creation. It seems that this view help us to Rewrite the history of Persian literary masterpieces and lead to write a new generation of readable and attractive literature history books that are not boring. Hence in the present research we will show part of the history of Shahnameh in the first decades after the Islamic Revolution. To reach this goal we have researched in newspapers and historical documents and showed that how Shahname which was important text and Reflected the policy of ethnic nationalism during the Pahlavi dynasty lost its position in Islamic Republic. Some revolutionaries ignored Shahname and even sometimes insulted that. But after a few years this literary text could be a reflection of the ideology of Islamic Iran. In this article we will investigate why and how this happened.
    Keywords: Ferdowsi, Islamic Revolution, Reception Aesthetics Theory, Shahname
  • R. Zabihi, R. Hadi Andab Jadid Pages 135-157
    Nearly a century after the initiation of critical correction of old texts in Iran and researchers’ effort in publishing Persian literature, there are old texts which have not been corrected and published yet. Critical correction and publication of these text are not only significant in itself, they but also provide the agenda for further research. Examples of such texts include Divan e Mir Moezzeddin Mohammad Mashhadi (1101), pen named Fetrat, Moez, and Musavi, who was a distinguished poet in Indian style and lived in the second half of eleventh century. This poet, though, was prominent and notable in his period, so far neither his biography nor his life events, which are present in numerous sources, shave been corrected. Or in spite of some efforts, no valid research has been conducted on his biography. His was born in Mashhad. After traveling to some parts of Iran, including Esfahan and having association with Saeb, equipped with intellectual ware of then set off to India. There, he became relative with Orang zib, king of India, by marriage and earned high-ranking political positions. Beyond high political standing, his role in arranging literary events was admirable. Only Divan e Ashaar, Safineh and some other works have survived from Fetrat .His divan is one of the most valuable and excellent work in Indian style which ,though, there are a number of authentic manuscripts, has not been corrected and published. The present study deals with Fitrat Mashhadi’s life, (writing) style, introducing manuscripts as well as explaining the significance of critical correction of his Divan.
    Keywords: Fetrat Mashhadi_Life events_Divan e ashaar_Manuscripts
  • A. Hasanzadeh, S. Z. Nasiri Pages 159-181
    Mashroteh movement, by making fundamental changes in political, social and cultural and literature changed the Qajar period. The factors such as the relationship with the West, itineraries, establishment of new schools, translated Western books and press provided modernity in Iranian people. This modernity affected on the poem poetry and prose of Mashroteh period. Since the study of stylistic is considered as the important methods of the analysis of literary works, this paper attempt to analyze Farokhi Yazdi’s poems in the tree levels of linguistics, literary and intellectual. In analysis of whole contain of the poems and in considering in linguistics and literary 50% of the poems; sporadically from first, mid and end of the anthology. In linguistics and literary part, amount of use of those cases mentioned by taking the examples and at the end a final analysis of the relationship of language and literary properties with poet’s thoughts presented.Finall to show the more accurate linguistic and literary properties several figures have been provided.
    Keywords: Stylistics, Mashroteh, poem, Farokhi Yazdi
  • H. Norouzi, Gh. Gholamhosseinzadeh Pages 183-214
    Rich Iranian literature has thousands of years of history which various sections of that require investigating separately. One of the most important of these sections is dialectal literature in post-Islamic period of Iran. In this paper we will show that how many books and how much dialectal data are episodically available among the old documents. Due to the dispersion of these data it is necessary to be collected systematic. It’s first step to plan the codification of dialectal literature of Iran. In this paper by collecting these data systematically we try to prepare a general plan of the resources which contains ancient lingual and dialectal data. With the purpose, we have divided the resources of this area into two categories: 1. the resources that contain dialectal data. These resources are divided into two categories again: a. the surviving works of Muslim minorities, including Gurani language (the sect of Ahl-i-haq (Yaressan)) and Astar-abadi dialect (the sect of Hurufiya). b. Dialectal poetry, poems and literary pieces. 2. The resources which contain dialectal words and Are therefore among the "varieties" of Persian language. These texts are divided into two categories orthographically: 1. Non-Arabic works, includes Hebrew-Persian, Syrian-Persian and Manichean-Persian texts. 2. Arabic works.
    Keywords: History of Literature, Standard Persian, Dialect, Variety