فهرست مطالب

مدیریت آب در کشاورزی - سال چهارم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • سال چهارم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مجید شریفی پور، عبدعلی ناصری، عبدالرحیم هوشمند، علیرضا حسن اقلی ، هادی معاضد صفحه 1
    سطح اراضی شور تحت آبیاری در ایران در حال گسترش است. در جنوب استان خوزستان و حتی در اراضی واقع در طرح های توسعه شبکه های آبیاری و زهکشی در نواحی مختلف کشور نیز چنین شرایطی به چشم می خورد. روش های معمول آبشویی خاک های شور در مناطق خشک و نیمه خشک جهان، روش های آبشویی متناوب و پیوسته با آبیاری سطحی است. با آبشویی متناوب، به صورتی که فرصت زهکشی نیمرخ خاک ایجاد شود، املاح می توانند به سطح خارجی خاکدانه ها پخشیده شوند. حتی اگر جریان در خلل و فرج درشت وجود نداشته باشد، طی دور بعدی آبشویی، این املاح به راحتی به جریان بین خاکدانه ای پخشیده شده و به سهولت آبشویی می گردند. آنچه در قسمت اول این مقاله ارائه شد4، مروری بود بر مفاهیم نظری و ریاضی انتقال املاح در خاک. در این بخش، جنبه کاربردی آبشویی املاح، با توجه ویژه به اثر انقطاع جریان و کیفیت آب مورد بررسی قرار می گیرد. در استفاده از روش های آبیاری بارانی و قطره ای برای آبشویی نمک ها، هرچند جریان غیراشباع در خاک ایجاد شده و هدر رفت آب از میان خلل و فرج درشت خاک به حداقل می رسد، لیکن آبشویی با آبیاری قطره ای به دلیل پخش موضعی آب در خاک، منجر به تشکیل پهنه های نامنظم شوری می شود. انباشتن آب بر سطح خاک با آبیاری سطحی، عملیات معمول در آبشویی خاک های شور است که بر اساس نتایج تحقیقات، با آبشویی متناوب می توان راندمان آن را افزایش داد. البته عوامل متفاوتی بر کارایی آبشویی متناوب در مقایسه با آبشویی پیوسته موثر است، ازجمله: تبخیر، هدایت هیدرولیکی و وجود گیاه بر سطح خاک که در مقاله به بررسی اثر این عوامل بر فرآیند آبشویی پرداخته خواهد شد. همچنین، مروری بر نتایج برخی پژوهش های انجام شده در جهان و ایران نیز ارائه می شود.  
    کلیدواژگان: آبشویی متناوب، آبشویی پیوسته، هدایت هیدرولیکی، خاکدانه، زهاب
  • نادر حیدری صفحه 13
    تغییر اقلیم واقعیتی است که در بیشتر مناطق جهان و ازجمله کشور ایران در حال وقوع است. افزایش گازهای گلخانه ای (به طور عمده گاز دی اکسیدکربن) ، افزایش دما و نوسانات بارش از مولفه های تغییر اقلیم می باشند که عملکرد محصولات زراعی و در مجموع تولید در بخش کشاورزی را در آینده دستخوش تغییرات زیادی خواهد نمود. شناخت تاثیرات این پدیده بر گیاهان زراعی و تاثیر آن ها بر عملکرد محصول و همچنین شناسایی راهکارهای سازگاری با این پدیده در بخش کشاورزی ازلحاظ مسائل مصرف آب، تولید و تامین امنیت غذایی کشور حائز اهمیت است. در میان روش های سازگاری با تغییر اقلیم تغییرات در نوع محصول و الگوی کشت و تولید یا ایجاد ارقام محتمل به تنش های محیطی (خشکی، شوری، گرما -حرارتی) نقش مهمی ایفا می نمایند. در این مقاله با مطالعه و جمع بندی منابع معتبر جهانی و داخلی اثرات تغییر اقلیم بر محصولات زراعی، از جنبه های تنش های حرارتی، افزایش نیاز آبی، واکنش گیاهان به گاز CO2 و درمجموع کارایی مصرف آب و تولید در بخش کشاورزی شناسایی و بحث شده و همچنین روش ها و راهکارهای مواجهه و سازگاری با آن به همراه تعدادی راهکار در این زمینه ارائه شده است.
    کلیدواژگان: تغییر اقلیم، آب، گیاه، سازگاری
  • محمدعلی شاهرخ نیا ، عبدالمطلب علیان غیاثی صفحه 27
    با توجه به کمبود منابع آب در کشور، کاهش تلفات و افزایش بهره وری مصرف آب در کشاورزی امری ضروری است. مدیریت و بهره وری مصرف آب ضعیف در شبکه های آبیاری و زهکشی نشان می دهد که این بخش نیاز به توجه ویژه دارد. شبکه آبیاری و زهکشی درودزن فارس یکی از شبکه های آبیاری و زهکشی مدرن کشور است که دشت حاصلخیز مرودشت که یکی از قطب های کشاورزی استان می باشد را تغذیه می نماید. تاکنون بررسی میدانی کمی در خصوص میزان نشت آب و راندمان توزیع در کانال های آبیاری این شبکه انجام گرفته است. در این پژوهش تجربیات پژوهش های قبلی در مورد روش های برآورد میزان نشت آب در کانال آورده شد. میزان نشت و راندمان توزیع آب در کانال های آبیاری درجه 3، در چهار منطقه اصلی آبیاری شبکه اندازه گیری گردید. جمعا 12 کانال و در هر کانال در سه بازه اندازه گیری ها انجام شد. میزان نشت آب با استفاده از روش دبی ورودی خروجی و به کمک میکرومولینه برآورد شد. راندمان توزیع آب نیز با توجه به میزان نشت و نسبت دبی خروجی به ورودی شبکه توزیع برآورد گردید. میزان تلفات نشت و تبخیر در شبکه درودزن با و بدون احتساب ادامه کانال های سمت چپ و سمت راست به ترتیب حدود 488500 و 335900 مترمکعب بر روز بود. راندمان توزیع آب در کانال های درجه 3 و4 حدود 81 درصد برآورد گردید. به طور متوسط حدود 15 درصد از آب رهاسازی شده در اثر نشت و تبخیر در کانال های درجه 3 و 4 تلف گردیده است. بنابراین توصیه می شود به منظور بهبود مدیریت شبکه درودزن، میزان تحویل آب در نقاط مختلف را با توجه به مقادیر نشت و راندمان های برآورد شده تعیین نمود.
    کلیدواژگان: اتلاف آب، دبی ورودی خروجی، میکرومولینه
  • سید ابراهیم دهقانیان، حسین دهقانی سانیج ، محمد مهدی نخجوانی مقدم صفحه 37
    در سال های اخیر با توجه به رشد شتابان سامانه های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک در کشور نیاز است تا به صورت مداوم سامانه های اجراشده ارزیابی و پایش شوند و نتایج آن برای ارتقاء عملکرد آن ها بکار گرفته شود. در مطالعه حاضر عملکرد سیستم آبیاری بارانی از نوع کلاسیک ثابت در تعدادی از مزارع استان فارس ارزیابی شد. نتایج نشان داد تغییر سامانه از آبیاری سطحی به آبیاری بارانی باعث کاهش 42 درصدی مصرف آب در محصولات صیفی در مزارع موردبررسی شد و به سطح زیر کشت در مناطقی که با کم آبی مواجه نبوده اند، اضافه شده است. اکثر مزارع موردبررسی در مناطق بادخیز بودند و متوسط تلفات بادبردگی برابر 16 درصد و مقادیر متوسط یکنواختی پخش آب 63 درصد بود، ازنظر مقادیر یکنواختی پخش به دست آمده، سامانه های ارزیابی شده به سه گروه غیرقابل قبول، ضعیف و نسبتا خوب دسته بندی شدند. میانگین راندمان پتانسیل کاربرد در سامانه های انتخابی 52 درصد بود که غیرقابل قبول است. ضعف طراحی، اجرا و مدیریت از دلایل پایین بودن مقادیر پارامترهای اندازه گیری شده، بودند که به طور خاص می توان به آبیاری در شرایط باد، استفاده از تعداد آبپاش بیشتر از حد مجاز طراحی، استفاده از دو یا سه آبپاش روی هر بال، کیفیت پایین لوازم و تجهیزات مورداستفاده اشاره کرد که رعایت آن ها برای ارتقاء عملکرد سیستم آبیاری توصیه گردید.
    کلیدواژگان: آبپاش، راندمان، کلاسیک ثابت، یکنواختی
  • اصغر طهماسبی ، فاطمه عسکری بزایه صفحه 45
    سیستم های موجود حکمرانی آب حاکی از ناکارآمدی های فراوانی در مدیریت کمیابی آب، ایجاد خطرهای احتمالی شدید برای بسیاری از جنبه های جوامع و اقتصاد ها هستند. بازار های آب، ابزاری نسبتا جدید و به طور فزاینده ای محبوب برای مقابله با چالش های آب است. آن ها تبادل داوطلبانه آب، بین خریداران و فروشندگان را امکان پذیر می نمایند. این مقاله با رویکرد مروری-تحلیلی ضمن معرفی پارادایم جدید مدیریت منابع آب-مدیریت مبتنی بر تقاضا- بر مدیریت تقاضای مبتنی بر بازار آب، مفاهیم و ویژگی های آن و ارائه چشم اندازی از پتانسیل این رهیافت برای مقابله با چالش های کمیابی آب تمرکز نموده است. تقویت و تحریک صرفه جویی در آب؛ افزایش دسترسی به آب؛ بهبود انعطاف پذیری در جامعه؛ بهبود بهره وری آب و بهره وری تخصیص؛ بازگرداندن آب به طبیعت؛ و بهبود حسابداری برای استفاده و دسترس پذیری آب از جمله وعده ها و مزایای رهیافت بازار آب برای مدیریت تقاضای آن و مقابله با چالش های کمیابی موجود هست.
    کلیدواژگان: بازار آب، مدیریت تقاضا، حکمرانی آب، قیمت گذاری
  • بهار رضا بهراملو صفحه 53
    علی رغم پیشرفت های اتفاق افتاده در شناسایی مصالح متنوع که می توانند در پوشش کانال های آبیاری مورداستفاده قرار گیرند، هنوز بخش های وسیعی از کانال های آبیاری کشور به صورت خاکی و بدون پوشش می باشند. از طرف دیگر تحقیقات بیانگر این است که در برخی از پوشش ها هدف مورد انتظار تامین نگردیده و مقدار تلفات آب در آن ها با کانال بدون پوشش اختلاف معنی داری ندارد. لذا ضروری است میزان تلفات نشت آب در بافت های مختلف از خاک بستر کانال های بدون پوشش مورد ارزیابی قرارگرفته و سپس بر اساس آن ها در صورت نیاز برنامه ریزی لازم جهت پوشش انهار انجام گردد. میزان نشت آب در کانال های آبیاری بدون پوشش و رابطه آن با خاک بستر در حوضه آبریز دشت بهار از استان همدان مورد ارزیابی قرارگرفته است. برای این منظور ابتدا 6 مورد از کانال های انتقال آب بدون پوشش در منطقه انتخاب گردیده، مشخصات فنی، ابعاد هندسی و پارامترهای هیدرولیکی جریان در آن ها تعیین و مقادیر تلفات نشت آب به روش ورودی- خروجی در مراحل اولیه، میانی و پایانی فصل زراعی اندازه گیری شد. بر اساس نتایج متوسط تلفات نشت آب در کانال های آبیاری بدون پوشش بین 68/0 تا 84/3 و به طور متوسط 38/2 مترمکعب در مترمربع در روز می باشد. مقادیر متوسط تلفات نشت در مراحل اولیه، میانی و پایانی فصل زراعی به ترتیب 61/2، 18/2 و 35/2 مترمکعب در مترمربع در روز می باشد. تلفات تبخیر نسبت به تلفات نشت بسیار ناچیز بوده و به طور متوسط 01/0 مترمکعب در مترمربع در روز بود که معادل 3/0 درصد از تلفات کل بوده و مابقی تلفات در اثر نشت از بستر و جداره های کانال ها بوده است. رابطه بین مقادیر نشت از بستر کانال های موردبررسی و درصد ریزدانه خاک بستر (ذراتی با قطر کمتر از 075/0 میلی متر) به صورت Sloss=5. 394*e-0. 0299*Fine استخراج و ارائه گردید. مطابق این رابطه اگر مقدار ریزدانه خاک بستر کانال های خاکی منطقه به 35 درصد افزایش یابد، مقدار نشت از بستر این کانال ها به کمتر از 50 درصد مقدار کنونی کاهش خواهد یافت.
    کلیدواژگان: تلفات نشت، کانال هاي آبياري بدون پوشش، ريزدانه، همدان
  • پریسا شاهین رخسار، بیتاللهامان زاده، معرفت مصطفوی راد ، نادر عباسی صفحه 63
    به منظور بررسی تاثیر آبیاری تکمیلی بر عملکرد گونه از گاوزبان ایرانی در دشت، آزمایشی به صورت بلوک های تصادفی با چهار تکرار در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در سال زراعی 94-1393 اجرا شد. سه تیمار آبیاری (دیم، یک آبیاری تکمیلی و دو آبیاری تکمیلی) در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد تقریبا در تمامی صفات رویشی اندازه گیری شده در گاوزبان ایرانی، تیمار دو آبیاری تکمیلی دارای حداکثر مقادیر بود درحالی که در صفات زایشی تیمار یک آبیاری تکمیلی مقادیر بالاتری را ایجاد کرده بود. عملکرد وزن تر گل و وزن خشک گل به تبع صفات زایشی گیاه در تیمار یک آبیاری تکمیلی دارای حداکثر مقادیر شدند. در بهره وری مصرف آب نیز تیمار یک آبیاری تکمیلی دارای حداکثر مقادیر شد و افزایش عملکرد معنی دار این تیمار نسبت به تیمار دیم سبب گشت تا در بهره وری مصرف آب بر اساس همه ی عملکرد های وزن تر گل و وزن خشک گل دارای مقادیر بالاتری حتی نسبت به تیمار دیم که دارای کمترین آب مصرفی بود نیز گردد؛ بنابراین در شرایط منطقه موردمطالعه و مناطق مشابه، یک آبیاری تکمیلی هم ازلحاظ عملکرد و هم از بهره وری آب آبیاری صرفه بالایی دارد و می تواند موردتوجه جدی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: بهره وری آب آبیاری، دارویی، آبیاری تکمیلی، دیم
|
  • M. Sharifipour *, A.A. Naseri , A.A. Hooshmand, A. Hassanoghli , H. Moazed Page 1
    Saline irrigated lands are expanding in Iran. Developing irrigation and drainage networks in salt affected soils in south Khuzestan will increase the quantity of saline irrigated lands. Continues and intermittent leaching are the usual methods for reclamation of salt affected soils in arid and semi-arid areas. By intermittent leaching, salts could be diffuse to the outer side of the aggregates in the drainage period and will be leached in the next round of water application. The part one of these series of papers was about the reviewing theoretical and mathematical concepts of salt transports in soil. In this part, applied aspects of salt leaching, considering interruption and water quality will be investigated. Effectiveness of surface and pressurized irrigation methods on salt leaching and their salt distribution patterns, considerations of leaching with saline water, factors which affected intermittent and continues leaching (evaporation, hydraulic conductivity, existence of plants and sodification) and a view to the world and Iran literatures are the main subjects of the paper.
    Keywords: Continues Leaching, Intermittent Leaching, Hydraulic Conductivity, Aggregate, Drainage Water
  • N. Heydari Page 13
    Climate change is a reality which is occurring in most of the world countries, e.g. Iran. Increase in Greenhouse gases (mainly CO2), air temperature rise, and variability (mostly decrease) in precipitations are parameters of climate change which will affect greatly crop yield, crop water requirement, and crop production in agricultural sector in future. Therefore study of its impacts on agriculture and also the methods of adaptation to this phenomenon in agriculture, in regard to crop production, water consumption, and food security issues, are crucial. Among the different approaches and measures of adaptation to climate change are changes in crop type and cropping pattern together with breeding of crop cultivars resistance to different environmental stresses (e.g., drought, heat, and salinity) are of important ones. The current paper provides an analytical review of important international and national references on the impacts of climate change on agricultural crops from the heat stress, water requirement, response of crop to atmospheric CO2, and overall crop water use efficiency and production aspects in agriculture. Moreover, some measures and policies on adaptation to climate in agriculture are provided.
    Keywords: Climate change, Water, Crop, Adaptation
  • M.A. Shahrokhnia , A. Olyan Ghiasi Page 27
    Because of limited water resources in Iran, decrease the water seepages and increase the water are necessary. Water productivity and the management conditions of irrigation and drainage systems shows that more attention should be paid to this subject. Doroodzan irrigation and drainage network is one of Iranian modern irrigation and drainage networks. This network irrigates Marvdasht plain fertile farms. There are not enough field studies about seepage losses in the related irrigation canals. In this study the previous experiences on seepage estimation is mentioned. The seepage losses were measured in 12 tertiary irrigation canals located on the four main irrigation districts in Dorooodzan irrigation network. Seepage values were measured using inflow outflow method using a flow velocity meter. The values of seepage and evaporation losses was about 488500 and 335900 cubic meter per day, with and without considering the canals continued to the left and right bank canals. The average distribution efficiency in tertiary and quaternary canals was about 81 percent. About 15 percent of the delivered water in the beginning of the system was wasted in tertiary and quaternary canals due to seepage and evaporation losses. Therefore, it is suggested to use these seepage and distribution efficiency rates to raise the water delivery performance in Doroodzan irrigation system.
    Keywords: Waste Water, Inflow Outflow Method, Flow Meter
  • S.E. Dehghanian , H. Dehghanisanij , M.M. Nakhjavanimoghaddam Page 37
    In recent years, due to the rapid growth of solid set sprinkler irrigation system with moving sprinklers, it is necessary to continuously evaluate and monitor the implemented systems and use the results to improve their performance in the country. In this study, the performance of a solid set sprinkler irrigation system was evaluated in the number of farms of Fars province. Based on experimental data, changing the system from surface irrigation to sprinkle irrigation reduced water consumption by 42% in the field products, and increased cropping area in region which were not under water stress. Most of the farms were located in windy areas, and the average wind drift loss was 16%. The Average amount of Christiansen uniformity (CU) was 63%. According to the distribution uniformity values, evaluated systems were classified in the three levels of unacceptable, poor, and as relatively good. The average amount of PELQ was 52% which was at unacceptable level. In general, the weakness in the design, implementation and management of selected systems were the reasons for the low values of measured parameters. Which can be specifically referred to as; irrigation in a windy climate, using of the number of sprinklers more than the design limits, using of two or three sprinklers on each wing, low quality of equipment. Considering the mentioned issues was recommended to improve the performance of irrigation system.
    Keywords: Efficiency, Solid Set, Sprinkler, Uniformity
  • A. Tahmasebi, F. Askari Bozayeh Page 45
    Existing water governance systems suggest a lot of inefficiencies in managing water scarcity, creating potentially severe risks for many aspects of societies and economies.Water markets are a relatively new and increasingly popular tool for coping with water challenges. They allow the voluntary exchange of water between buyers and sellers. This paper, with the review-analytical approach, introduces the new water management paradigm- demand-driven management - focuses on market-based water demand management, its implications and features, and outlines the potential of this approach to address the challenges of water scarcity. Strengthening and stimulating water saving; increasing access to water; improving community resilience; improving water and allocation efficiency; restoring water to nature; and improving accounting for water usage and availability,are the promises and benefits of a market approach to manage water demand and cope with the scarcity challenges.
    Keywords: Water Market, Water Demand, Water Governance, Pricing
  • R. Bahramloo Page 53
    Despite the progress made in identifying the various materials that can be used to lining of irrigation canals, a large parts of the country's irrigation canals are still unlined. On the other hand, last researches indicates that in some linings the expected target is not achieved and the amount of water loss in them is not significantly different from unlined canal. Therefore, it is necessary to evaluate the rate of water seepage losses in different bedsoil textures from the bed of the unlined canals and then, if necessary, linings should be carried out. The rate of water seepage losses in unlined irrigation canals and its relationship with the bedsoil textures in the Bahar plain from Hamedan province have been evaluated. For this purpose 6 unlined irrigation canals were selected. The technical characteristics, geometric dimensions and hydraulic parameters of the water flow were determined and the amount of water seepage losses measured with input-output method, in the early, middle and final stages of the agricultural season. Based on the average results, water seepage losses in selected canals are between 0.88 to 3.84 and averagely 2.38 m3/m2/day. The average seepage losses in the early, middle and final stages of the crop season are 2.61, 2.18 and 2.35 m3/m2/day. The evaporation losses with averaged of 0.01 m3/m2/day(to 0.3 percent of the total losses), were very small compared with seepage losses, and the remaining losses were due to seepage. The relationship between the amount of seepage from the substrate of the studied channels and the percentage of fine particles of the bedding soil (particles with diameter less than 0.75 mm) were extracted and presented as Sloss=5.394*e-0.0299*Fine. According to this relation, if the fine particles of bedsoil of canals increases to 35 present, the water seepage losses from this canal decreases to less than 50 of the present value.
    Keywords: Seepage Losses, Fine Particles, Unlined Canals, Hamadan
  • P. Shahinrokhsar , B. Amamnzadeh , M. Mostafavy , N. Abasi Page 63
    In order to investigate the effect of supplemental irrigation on the yield of Echium Amoenum Fisch, a randomized block design with four replications was conducted during the growing season of 2014-2015 in the research farm of the agricultural and natural resources research center of Gilan. Three irrigation treatments (dryland, one supplementary irrigation (stem elongation stage) and two supplementary irrigation (stem elongation stage and flowering stage) were considered. The results showed that two supplementary irrigation treatments had maximum values in almost all Vegetative traits, while in reproductive traits; supplementary irrigation treatment had higher values. The yield of fresh weight of flowers and dry flower weight were as maximum yield in the treatment of supplementary irrigation. Supplementary irrigation treatment had maximum values in water use efficiency. Therefore, in the conditions of the study area and similar areas, supplementary irrigation has a high potential for both irrigation and yielding water efficiency and can be considered seriously.
    Keywords: Irrigation Water Productivity, Pharmaceutical, Supplemental Irrigation, Dry Land