فهرست مطالب

تاریخ نامه ایران بعد از اسلام - پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 17 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقاله پژوهشی
  • علی اکبر جعفری *، مرتضی نورایی، سید رسول ابطحی صفحات 1-28

    در جریان بلوایی که به علت کمبود نان و گرانی ارزاق در 7 جمادی الاول 1329ق/ 6 مه 1911م، در اصفهان رخ داد، حاج محمدجعفر خوانساری، معاون یا کفیل بلدیه شهر، به طرز فجیعی کشته شد و تعدادی از نهادهای تازه تاسیس اداری شهر تخریب گردید. در گزارش و تحلیل این واقعه، روایت های گوناگونی ابراز شده است که این نوشتار سعی دارد با توجه به این روایت ها و با توجه به عوامل قدرت در شهر اصفهان و شرایط حاکم بر شهر در آن دوره، به بررسی و تحلیل این واقعه بپردازد و پیچیدگی های آن را با تاکید بر حادثه کشته شدن خوانساری واکاوی نماید. براین اساس سئوال اصلی پژوهش این است که: چگونه مشکل کمبود نان و گرانی ارزاق در اصفهان در سال 1329ق، به درگیری عوامل مختلف قدرت در شهر منجر شد؟
    روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و مبتنی بر منابع مکتوب و روزنامه های منتشره در آن دوره می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عوامل گوناگون قدرت در اصفهان با توجه به شرایط حاکم بر شهر که ناشی از وقوع انقلاب مشروطه بود، برای بیرون کردن یکدیگر از عرصه قدرت و ضربه زدن به همدیگر، محمدجعفر خوانساری را در شورشی ساختگی به بهانه کمبود نان و گرانی ارزاق کشتند و تعدادی از نهادهای مدنی شهر را غارت و تخریب نمودند.
    کلیدواژگان: بلوای نان، اصفهان، مشروطه، محمدجعفر خوانساری، نهادهای مدنی
  • سجاد حسینی، غفار عبدالهی * صفحات 29-65

    در اوایل قرن بیستم میلادی ژاپن به عنوان یک قدرت نظامی و سیاسی شرقی وارد معادلات سیاسی جهان شد. این امر موجب شادی ملت های آسیایی شد، چرا که ظهور ژاپن را در راستای رستاخیز جدید آسیا تلقی می کردند. از طرف دیگر در خود ژاپن عده ای شعار آسیا برای آسیایی ها را طرح نمودند. حامیان این اندیشه، که عنوان «پان آسیائیسم» یافت، خواهان توجه ویژه ی ژاپن به آسیا و حمایت از ملت های آسیایی در مقابل تهدیدات غرب بودند. حوادثی که در پی آمد، در عمل اندیشه ی پان آسیائیسم را به حاشیه راند، چرا که ژاپن خود به استعمارگری جدید تبدیل شده بود. با این حال عده ای از متفکران مسلمان (در ایران و روسیه) هنوز به ژاپن اعتماد داشتند و امید دریافت یاری از این کشور را در سر می پروراندند. عده ای از متفکران مسلمان نیز به اسلام آوردن ژاپنی ها دل بسته بودند و شایعاتی چون تشرف امپراتور ژاپن به اسلام در گوششان طنین زیبایی داشت.
    انعکاس اندیشه ی پان آسیائیسم در میان مسلمانان موضوع این مقاله است. این تحقیق در نظر دارد با روش توصیفی- تحلیلی از طریق بررسی آرای دو تن از متفکران مسلمان (عبدالرحیم طالبوف از ایران و عبدالرشید ابراهیم از روسیه) نوع نگاه ملت های مسلمان به مساله ی پان آسیائیسم، بخصوص در ایران و امپراتوری روسیه، را بررسی نماید. یافته های تحقیق موید آن است که توجه متفکران مسلمان به سیاست پان آسیائیسم ژاپن برای بهره برداری از قدرت در حال طلوع ژاپن برای مهار توسعه طلبی دیگر قدرتهای استعمارگر، بخصوص روسیه و انگلستان، بوده است.
    کلیدواژگان: پان آسیائیسم، ژاپن، ایران، روسیه، عبدالرحیم طالبوف، عبدالرشید ابراهیم
  • یعقوب خزایی *، شیرزاد خزایی صفحات 67-91
    مقاله کنونی بر آن است که روش و نگرش افضل الملک در تاریخ نویسی را با عنایت به تجربه زیسته ی او مورد تتبع قرار دهد. ما برآنیم که تجربه زیسته مورخی چون او به شکلی و نحو دیگر در عرصه تاریخ نویسی متبلور می شود و کانون این تجربه زیسته همانا دوره گذاری است که او را در یک برزخ قرار می دهد. از آن جایی که او در سرآغاز این تغییر می زید سیطره و غلبه زیست جهان نوین که مشروطه نمود و نمادی از آن است، کاملا مشهود نیست و از این رو می توان گفت که افضل الملک بین دو زیست جهان سنتی و مدرن درگیر است و بازخورد این مساله در نوشتارش آشکار است به طوری که گاه مفاهیم متعارضی چون «استبداد» و «مشروطه» و «رعیت» و «ملت» را استعمال می کند و در مواضع مختلف نوشتارش به یک سو گرایش پیدا می کند. او به دلیل تنفس در زیست جهان نوین که با صورتبندی «حوزه ی عمومی» همراه و همبسته است، نوشتاری متفاوت نسبت به تاریخ نویسی های چند دهه قبل از خود خلق می کند. لذا درون مایه بنیادین نوشتار او تحت تاثیر دوره گذار ماهیتی پارادوکسیکال به خود می گیرد و این پارادوکس در برخی مواضع در ساحت دفاع از نظام و تفکر گذشته و در برخی مواضع دیگر در ساحت جانبداری از نظام نوین خودنمایی می کند و خوانندگان خود را در یک دوگانگی قرار می دهد.
    کلیدواژگان: افضل الملک، تاریخ نگاری، تغییرات اجتماعی، تجربه زیسته، زیست جهان
  • سمیرا سیف علی *، اصغر فهیمی فر صفحات 93-122
    تن پوش افراد در دوره صفوی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، این اهمیت از آن جهت است که عصر صفوی در تاریخ ایران پس از اسلام به لحاظ تحولات مهم سیاسی– اجتماعی دوره ویژه ای محسوب می شود. کشور ایران در این دوره در تمام زمینه های سیاسی، مذهبی، اجتماعی، اقتصادی و هنری دستخوش تحولاتی شد. به ویژه آن که هم زمانی این تحولات، با گسترش حضور اروپاییان در صحنه های مختلف اجتماع ایران بر اهمیت توجه به تاثیر تحولات این دوره می افزاید. تن پوش صفویان نیز، به عنوان بخشی از فرهنگ جامعه از تاثیر این تحولات برکنار نماند و می توان نشانه های تحول تن پوش را در نگاره های آن دوره به وضوح مشاهده نمود. در این پژوهش سعی بر آن است، با مطالعه نگاره های به جامانده از دوره صفوی، آن دسته از تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی که در تحول تن پوش در این دوره نقش داشته اند، مورد بررسی قرار گیرد. نتایج این پژوهش نشان می دهد؛ در این دوره رشد اقتصادی و پیشرفت صنایع نساجی تاثیر مستقیم بر بافته ها و تن پوش جامعه دارد و لباس از ظرافت، زیبایی و تنوع قابل توجهی برخوردار می شود. همچنین در نتیجه افزایش ارتباط با اروپا و مبادلات فرهنگی که صورت گرفت، به تدریج عناصری از پوشاک غربی وارد فرهنگ پوشش ایرانی شد. در این تحقیق از روش توصیفی- تحلیلی و برای گردآوری مطالب از روش کتابخانه ای و اسنادی استفاده شده است.
    کلیدواژگان: تحولات اجتماعی، تحول تن پوش، دوره صفوی، تن پوش، نگاره های دوره صفوی
  • فاطمه شیرالی *، امیر محمد شیخ نور صفحات 123-154

    خاطره نگاشته ها به لحاظ دربردارندگی مطالب بکر و دیدگاه های متنوع از جایگاه خاصی در مطالعات تاریخ معاصر ایران برخوردارند؛ ازجمله در مطالعه ی ابعاد مختلف رویدادهایی نظیر اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی اول، به خاطره نگاشته ها به عنوان یکی از منابع عمده می توان نگریست. به رغم اعلان بی طرفی از سوی ایران در این مقطع، قوای روس و انگلیس دست به اشغال گسترده ی کشور زدند؛ شدت گرفتن احساسات ضد اجنبی ایرانیان در این ایام، شکل گیری کانون های مبارزاتی نظیر کانون غرب ایران را در پی داشت که به لحاظ حضور بسیاری از رجال سیاسی کشور در آن تحت عنوان جنبش مهاجرت و راهبری تحرکات ضد متفقین، تقریبا به مهم ترین کانون ضد متفقین تبدیل شد تا جایی که غالب خاطره نگاشته های به جا مانده از این مقطع، اشاراتی مفصل و یا مجمل به آن داشته اند. بر این اساس تاثیر متغیری چون گرایش سیاسی خاطره نگاران بر بازتاب رویدادهای این کانون، مهم ترین مساله ای است که این پژوهش در صدد پاسخ گویی به آن است.
    یافته های پژوهش، حاکی از آن است که گرایش سیاسی خاطره نگاران در شکل گیری زاویه دید آن ها تاثیر مستقیم داشته و در واقع تاثیر این متغیر موجب شکل گیری روایت های مستقل از سوی خاطره نگاران دموکرات و اعتدالی شده است؛ امر مسلم آن که انجام مطالعاتی ازین دست، فارغ از نظرداشت عوامل و متغیر هایی نظیر دیدگاه سیاسی راویان خاطرات، ناقص می نماید؛ لذا در این پژوهش بر آن هستیم تا با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی تاثیربخشی گرایش ها و دیدگاه های سیاسی نگارندگان خاطرات بر نحوه ی انعکاس رویدادهای کانون تقابل غرب ایران با متفقین بپردازیم.
    کلیدواژگان: جنگ جهانی اول، کانون تقابل غرب ایران، متفقین، خاطره نگاشته ها، دولت موقت مهاجرین
  • رسول عرب خانی* صفحات 155-178
    نظریه خلیفه سلطان در حقیقت بازتولید شرایط پراگماتیک جامعه اسلامی بود. ظهور خاندان های حکومتگر و بالاخص ترکان به عنوان بازوی نظامی ممالک اسلامی، از یک سو منجر به استقرار قدرت سلطان و اقتدار معنوی خلیفه شد. از سوی دیگر اندیشه گران اسلامی را واداشت با ابداع نظریه خلیفه-سلطان درصدد توجیه فقهی نظم جدید به عنوان یکی دیگر از شیوه های کسب قدرت برآیند. در این نظریه دو رویکرد قرینه وجود دارد، همچون دو روی یک سکه. در رویکرد اول اندیشه گران سیاسی بر آنند تا نظام تغلبیه (غلبه سلطان بر ممالک اسلامی از طریق قوه نظامی) را توجیه و تصدیق فقهی کنند و دیگر اینکه برقراری امنیت را علت اساسی این تصدیق قرار دهند. بنابراین غلبه و امنیت جوهره اصلی این نظریه است که در یک رابطه متقابل فهم و درک می شود. در این جستار کوشش بر این است تا مقوله امنیت را با توجه به آرای اندیشه گرانی چون نظام الملک، غزالی و ماوردی در چارچوب نظریه خلیفه سلطان مورد بررسی و تحلیل قرار دهیم.
    کلیدواژگان: امنیت، نظریه خلیفه سلطان، اندیشه سیاسی ایران و اسلام
  • عبدالله متولی *، علی زارعی صفحات 179-206
    صفویان پس از تاسیس و تثبیت حکومت خود در قلمرو جغرافیایی ایران متناسب با رویکردهای سیاسی و مذهبی که داشتند لزوم ایجاد پیوند هایی را در مناطق پیرامونی و فرامنطقه ای احساس نمودند. آن ها به منظور ایجاد ارتباط با دوستان برون منطقه ای و همچنین رساندن پیام های سیاسی و نظامی خود در موقعیت های جنگ و صلح با سایر ممالک ماموریت های مختلفی را به کارگزاران حکومتی واگذار کردند. این عناصر تحت عناوین فرستاده، سفیر و یا ایلچی وظایف خود را در ممالک دیگر پی می گرفتند. آنان بایستی برای وصول به مقاصد مورد نظر و انجام مطلوب ماموریت های محوله حائز ویژگی ها و شرایط قابل توجه و خاصی می بودند. مبتنی بر مقصد مورد نظر و نوع ماموریت محول شده، ویژگی های شخصیتی و جلوه های ظاهری فرستاده، بایستی به خوبی مورد رصد و ارزیابی قرار می گرفت. تنوع و فراوانی فرستادگانی که در دوره سلطنت طولانی صفویه به نقاط مختلف اعزام می شدند، بررسی چارچوب های مختلف شکلی و محتوایی هیات سفارتی را ضروری می سازد. نوشته پیش رو ضمن ارائه آماری نسبی از فرستادگان دوره صفوی، در صدد است مهمترین نکاتی را که در انتخاب و اعزام فرستادگان این دوره مورد تاکید و توجه بوده است، در معرض بررسی قرار دهد. بنابراین، سوال عمده نوشتار حاضر عبارت خواهد بود از این که فرستادگان و سفرای دوره صفویه می بایست حائز چه ویژگی هایی بوده و در ماموریت خود از چه الگوهایی تبعیت کنند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد به رغم آن که در این دوره هنوز ساختارهای تشکیلاتی برای مناسبات سیاسی پایه گذاری نشده بود؛ اما فرستادگان و سفرا متناسب با نوع ماموریت می بایست حائز وی‍ژگی های شخصیتی خاصی باشند و در عین حال در فرآیند انجام ماموریت از اصول و مبانی تعیین شده تبعیت نمایند. گو این که در طول انجام ماموریت نیز با چالش ها و موانع متعددی می بایست دست و پنجه نرم کنند.
    کلیدواژگان: سفیر، ایران، صفویه، عثمانی، ازبک، هند
  • محسن مومنی* صفحات 207-236
    حکومت صفویان در تاریخ ایران به عنوان یکی از دوره های مهم این سرزمین شناخته می شود، تا پیش از دوره صفویه هیچ یک از حکومت هایی که در قلمرو سرزمین ایران به قدرت رسیدند، تشیع اثنی عشری را به عنوان دین رسمی خود اعلام نکرده بودند، اما رسمیت یافتن تشیع اثنی عشری برای اولین بار در این سرزمین، بوسیله حکومت تازه تاسیس صفویه، نیازمند استفاده از قوانین فقهی مربوط به آن بود، مسئله ای که این پژوهش به دنبال تحلیل آن بر اساس منابع کتابخانه ای به روش توصیفی – تحلیلی می باشد، موضوع وضعیت حاکم بر زندان ها و زندانیان در این دوره است، آنچه که از منابع این دوره می توان استنباط کرد؛ قوانین حاکم بر صدور حکم زندان بیشتر عرفی بوده است و محاکم عرفی نقش فعالی در صدور حکم زندان داشتند، زندان عمومی به معنای خاص وجود نداشته بلکه زندان ها بر اساس طبقه اجتماعی فرد دسته بندی می شدند،
    کلیدواژگان: زندان، صفویه، نظام قضایی، فقه تشیع، محاکم عرفی
|
  • aliakbari Jafari *, morteza nouraei, seyed rasoul abtahi Pages 1-28

    In the course of the rebellion, which occurred on May 6, 1911 due to the shortage of bread and expensive grain in the city of Isfahan, Hajj Mohammad Ja'far Khansari, the city's deputy mayor, was horrifically killed and some of the newly established institutions of the city were destroyed. In the report and analysis of this incident, various narratives have been expressed. This article tries to study and analyze this event according to these narratives and according to the factors of power in the city of Isfahan and the conditions prevailing in the city at that time and wants to identify the complexities of the event with the emphasis on the incident of killing Khansari. Accordingly, the main question of the research is: How did the problem of bread and grain shortage in Isfahan in 1911, lead to the struggle of various factors of power in the city?
    The method of this research is descriptive-analytical and is based on collecting information from written sources and newspapers published in that period. The findings of the research show that: various factors of power in Isfahan, in accordance with the conditions prevailing in the city, which resulted from the occurrence of the Constitutional Revolution, in order to pull each other out of the realm of power and to strike each other, killed Mohammad Jafar Khansari in a fabricated rebellion under the pretext of bread shortage, and they plundered and destroyed a number of civilian institutions in the city.
    Keywords: the bread uproar, Isfahan, Constitutionalism, Mohammad Ja'far Khansari, civilian institutions
  • sejjad hoseini, Ghaffar Abdollahi * Pages 29-65

    In the early twentieth century Japan emerged as a military and political power of Asia into the world's political equations. It was a joy for Asian nations, because they saw the emergence of Japan as a new resurrection for Asia. On the other hand, some in Japan chanted "Asia for the Asians" slogan. Supporters of this idea, which was entitled "Pan –Asianism" called for special attention of Japan to Asia and the support of Asian nations against threats from the West. In the wake of events that, in practice took place, the idea of pan-Asianism marginalized, Because Japan became the new colonialism.
    However, some Muslim scholars (In Iran and Russia) still had confidence in Japan and hoped to receive assistance from that country. Some Muslim scholars also believed to convert Japaneses to Islam, and some believed the rumors that Japanese Emperor had accepted Islam.
    The idea of pan-Asianism and its reflection among Muslims is the subject of this paper. It wants to do this by studying the ideas and actions of two Muslim scholars (Abdul- Rahim Talibov from Iran and Abdul- Rashid Ibrahim from Russia). In addition this paper aims to study the Japanese propaganda activity in Asia and the reaction of Asian people to that masages
    Keywords: Pan- Asianism, Japan, Iran, Russia, Abdul-Rahim Talibov, Abdul- Rashid Ibrahim
  • yaghoub khazaei *, shirzad hkhazaei Pages 67-91
    The aim of this article is that Afzal -ul-Mulk method and attitude in the historiography was discussed with the respect to his lived experience. We want to lived experience the historian are reflected in another form in the sphere of historiography. The Center of this lived experience is the transitional period that puts him in a limbo. Since he living in the beginning of the change, domination of the new lived experience that constitution is a symbol of its, is not evident. And hence it can be said that Afzal -ul-Mulk is involved between the two traditional and modern life world and feedback of this problem is evident in its writing, So sometimes conflicting concepts using like " tyranny" and "constitutional" and "Peasant" and "nation" and in the various positions of writing tend to find to one of those two. He lived due to breathing in the modern life world that is associated with the formulation of "Public Sphere " , different writing creating than the historiography of his several decades ago. Therefore, the basic themes of his writing takes paradoxical nature by the transition period. And this paradox show off in some positions in the field of defense and thinking of the past and in some other positions on the field side of the new system and puts its readers in a dualism .
    Keywords: Afzal -ul-Mulk, historiography, social changes, lived experience, Life world
  • samira seifali *, asghar fahimifar Pages 93-122
    People cloth had particular importance in the Safavid period. This importance came from the significant socio-political developments of the history of Iran after Islam in the Safavid era. In this period Iran was changed in all aspects of political, religious, social, economic, and art. Especially the importance of paying attention to impact of developments in this period, increased by the synchronicity of these developments with the spread of European presence in various scene of Iran social. As part of culture of the society Safavid clothing were affected by these developments and it can be seen clearly in the paintings of that period as a sign of the evolution of clothing. This study has been tried, to be examined those political, cultural, and social development that had effect on clothing in the Safavid period by studying the paintings that left from that period. As a results of the study indicates that in this period, economic growth and textile industry development has a direct effect on woven and clothing of the society and this causes considerable beauty and elegance in a cloth and as a result of increase ties with Europe and cultural exchanges gradually caused revealing some elements of western clothing to the Iranian cloth.The present study is a descriptive-analytical study and the data was collected in a desk study.
    Keywords: Social change, Clothing evolution Safavid Clothing, Miniatures
  • fatemeh shirali *, amir Mohammad shikhnoor Pages 123-154

    The written memories enjoy special status in studies of Iranian cotemporary history in terms of containing original contents and diverse viewpoints, including in study of different dimensions of the evens such as occupation iran inWorld War I. Russia and British forces occopied this country. meanwhile. Iranians intensification of anti-barbarian feelings those days, resulted in establishment of camaign centers such as Iranians Western Centers im portant center for Iranians confrontation due to attendance of many political regiments of the country as Immigration Movement and leading anti-allied movements in such a way that most important center for Iranians confrontation. According to this , the variable influence such as poiitical attitude of the memory writers on feedbaback of events of this center, is the most important issues that research attempts to solve it.
    The results show that the political attitude of the memory writers has direct influence on formation their viewpoint and , influence of such variable resulted in formation of independent accounts by the democratic and moderator, obviously doing such studies, regardlessof the factors and variable such as political attitude of memory narrators , seems incomplete , therefore , in this research we attemplete, therefor ,in this research we attempt to survey effectiveness of political attitudes of the memory writers in a way that reflect evens of Iranian western Confrontation center
    Keywords: World war I, Iranian Western Confrontation center, Allied forces, Interim Government of Immigrants
  • rasoul arabkhani* Pages 155-178
    Caliph-Sultan’s theory reproduction in fact conditions were pragmatic Islamic society: The emergence of governing families and especially Turks as the military arm of Islamic countries on one hand led to the establishment of power of Sultan and deployment the spiritual authority of Caliph and the other hand, seeks to justify the new order as a juristic One of the other methods of acquiring the power managed. In this theory, there are two symmetrical approach, as two of the same coin. Political thinkers in the first approach attempt that conquest system (defeating the Sultan of Islamic countries through military force) to justify and confirm their jurisprudence and security deployment Another main reason put this confirmation. Therefore, security and overcome is main essence of this theory, that is understood in a reciprocity. This article is to attempt the security speech considering ideas such as Nezam Al Mulk, Ghazali and Maverdi within framwork of Caliph- Sultan theory analyzed.
    Keywords: Security, Theory of Califate-Sultan, Conquest system, The Poltical tought, History Of Iran, Islam
  • abdollah Motevaly *, ali zarei Pages 179-206
    Safavids, according to their political and religious approaches, found out that it is necessary to have relation with the regional and extra-regional countries after establishment and consolidation of the government. They assigned different missions to their governmental agents in order to make connection with the extra-regional friends and to convey their political and military messages under war and peace. The agents continued to do their duties in the other countries in the figures of envoy, ambassador or Ilchi. They should have particular and considerable specifications to achieve their purposes and to do the assigned missions, favorably. The agent's characteristic and his outward appearance should be properly evaluated according to the destination and the mission type. The various conformation framework of diplomatic body should be pondered because of the variety and abundance of the envoys dispatched to different parts of the world in the long kingdom age of Safavids. The present paper attempts to assess the important factors that have been considered in selecting and dispatching the envoys. Moreover, comparative statistics are presented about the envoys of Safavids. Herein, the main question is concerned with the feature of envoys or ambassadors and the plan of their mission. Although the organizational structures were not constructed for the political relations in this era, the findings demonstrate that the envoys should have specific characteristics corresponding to their mission; moreover, they should observe the determined principles in the process of accomplishing the mission. It seems that they confronted to many difficulties in this matter.
    Keywords: envoy, ambassador, Iran, Safavid, Ottoman, Ozbek, India
  • mohsen momeni* Pages 207-236
    Safavid rule is considered an outstanding era in Iranian history، In pre-Safavid era none of the governments declared Shiite as official religion of Iran، Shiite, being an official religion of Iran, necessitated implementation of Islamic legal rulings in the newly established Safavid dynasty، Present study, using descriptive-analytic method and taking advantage of library resources is an endeavor to investigate prisons and prisoners’ condition in this period، According to the documents and resources of this period, legal rules used for giving sentences to the prisoners were mostly based on customary laws، Customary courts played active role in issued prison sentences، There were no public prisons in the literal meaning of the word، However the prisons were classified according to social class of the prisoner،
    Keywords: Prison, Safavid Period, Judicial system, Shi'ite legal ruling, Customary Courts