فهرست مطالب

پژوهش های انسان شناسی ایران - سال هفتم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • سال هفتم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/11/28
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی اصغر سعیدی * صفحات 7-23
    هدف اصلی این مقاله توصیف اهمیت متن های شنیداری، روایت ها و مجموعه های تاریخ شفاهی در تحلیل های تاریخ اقتصادی ایران است که با تکیه بر روایت های شفاهی موجود در مباحث اقتصادی نشان می دهد تا چه اندازه این روایت ها می توانند برخی موضوعات مبهم اقتصادی را در تاریخ اقتصادی ایران روشن کنند. روایت های صنعتگران، تجار، تکنو کرات ها و کارآفرینان نه تنها به بیان مسائل و موضوعات جدیدی برای تحقیق بیشتر پرداخته اند، بلکه روایت های جدید تحلیل موضوعاتی که پرونده شان بسته شده را باز کرده ا ند. به علاوه چون توصیف و تحلیل تاریخ اقتصادی می تواند از شرح تحولات اجتماعی و سیاسی سود ببرد سایر مجموعه ها و روایت های شفاهی نیز به غنی کردن این گونه تحلیل ها کمک کرده اند. این مقاله از میان موضوعاتی که روایت های موجود به تحلیل عمیق آن در تاریخ اقتصادی ایران کمک کرده اند به روشن شدن نقش و ویژگی های بنگاه های خانوادگی در ایران و جایگاه کنش های غیراقتصادی کنشگران و فعالان اقتصادی، اعم از تجار و صاحبان صنایع، در فعالیت های بیشینه ساز آن ها پرداخته است. روایت ها نشان می دهند بنگاه های خانوادگی به علل و دلایل مختلف از جمله توجه به حفظ پیوندهای خانوادگی بیش از یافتن راه هایی برای گسترش فعالیت های اقتصادی و بیشینه ساز، اعتماد به اعضای عضو بیش از اعضای غیرعضو و گسترش اعضای خانواده، به نسل دوم منتقل می شوند. همچنین این مقاله بر اساس برخی روایت های شفاهی نشان داده است که کنش های خیرخواهانه و مسئولانه اجتماعی در کنار فعالیت های منفعت جویانه آن ها گسترش یافته است.
    کلیدواژگان: بنگاه خانوادگی، تاریخ شفاهی، کنش اقتصادی، کنش خیرخواهانه، مسئولیت اجتماعی، متن های روایتی
  • سیده مهسا کامی شیرازی، حسین سلطان زاده *، فرح حبیب صفحات 25-49
    افزایش جمعیت، کمبود زمین و شیوه های معماری نوین، طراحان را به ساخت مجتمع های مسکونی سوق داد. در ایران ساخت کوی های مسکونی برای اقشار مختلف اجتماع از دوره ی پهلوی دوم آغاز شد. رابطه بین بنیان های اجتماعی و فرهنگی قشر ساکن در مجتمع های مسکونی و معماری مسکن از مسائل اساسی است که عدم توجه به آن می تواند فعالیت های ساکنان را مختل نماید. هدف پژوهش بررسی نقش گروه های اجتماعی-فرهنگی در چگونگی شک ل گیری کوی های مسکونی دوره پهلوی دوم در تهران است. گروه های اجتماعی- فرهنگی در شکل گیری فضاهای شهری و به تبع آن معماری نقش داشته اند. این پژوهش چگونگی این تاثیرگذاری را به روش تاریخی-تفسیری تحلیل می کند. منابع اطلاعاتی، مطالعات کتابخانه ای و اسنادی بوده و نمونه کوی های مسکونی پهلوی دوم در تهران بر اساس گروه اجتماعی- فرهنگی ساکنان آن اعم از کارگری (پایین) ، کارمندی (متوسط) و مرفه (بالا) گزینش شده و با توجه به شاخص های اجتماعی-فرهنگی مسکن مورد ارزیابی قرار گرفتند. تحولات دوره پهلوی دوم و ویژگی های فرهنگی معیشتی ساکنان کوی های مسکونی بر معماری خانه ها تاثیر گذاشته است. در مسکن گروه های پایین با درآمد کم، برنامه های دولتی و توان مالی اندک ساکنان باعث بروز سادگی در شکل گیری فضاهای مسکونی و کاهش کمیت و کیفیت شاخص های اجتماعی- فرهنگی مسکن شده است. در مسکن گروه های متوسط و مرفه تحول در طرح خانه ها به صورت دوبلکس نمایانگر تمایز اجتماعی این گروه بوده و شاخص های کمی و کیفی مسکن افزایش یافته است.
    کلیدواژگان: پهلوی دوم، فرهنگ معیشتی، قشر کارگر، قشر متوسط، قشر مرفه، کوی مسکونی، گروه اجتماعی فرهنگی
  • منیژه مقصودی *، سید محمد چاووشی صفحات 51-70
    هدف این مقاله تحلیل موقعیت بدن در عصر حاضر از دیدگاه انسان شناس پزشکی نانسی شپر هیوز است. به دنبال رشد سریع علم و فناوری از اواسط قرن بیستم و پس از آن، فرایند جهانی شدن و تحولات بنیادی در پزشکی مدرن تاثیرات شگرفی بر موقعیت انسان و بدن او نهادند و پیامدهایی چون دست کاری بدن به کمک فناوری های پیشرفته پزشکی، پزشکی شدن زندگی و جامعه، بیگانگی انسان از بدن خودش، نزول موقعیت بدن و اجزای آن و کالا شدگی اش در بازارهای ملی و جهانی همواره واکنش متفکرین در حوزه های مختلف به ویژه انسان شناسی پزشکی را به همراه داشته که با مردم نگاری های کاربردی، سیاسی و انتقادی خود موضعی فعال نسبت به این وضعیت در پیش گرفته اند. این یک مطالعه اسنادی است که داده های خود را عمدتا از آثار و آرای نانسی هیوز با تاکید بر موضوع کالا شدگی بدن در بازارهای جهانی به دست آورده و آن ها را مورد تحلیل قرار داده است. از مهم ترین یافته های این مطالعه این است که تقدم امر اخلاقی بر امر فرهنگی و اجتماعی به عنوان یک پیش فرض فلسفی، نانسی هیوز را به سمت انسان شناسی انتقادی، سیاسی و ستیزه گر در اعتراض آشکار نسبت به موقعیت بدن در عصر سرمایه داری جهانی شدهٴ متاخر سوق داده است. مقایسه انسان شناسی انتقادی با انواع مرسوم و سنتی انسان شناسی کاربردی این سوال اخلاقی را مطرح می کند که وظیفه واقعی انسان شناس و مردم نگار در عصر حاضر چیست؟ آیا باید بی طرفانه به تهیه مردم نگاری های کاربردی بسنده کند یا اینکه در صورت لزوم قضاوت اخلاقی کند و گزارش ها تحلیلی و انتقادی خود را در جهت تغییر و اصلاح وضع موجود تنظیم نماید؟
    کلیدواژگان: انسان شناسی انتقادی، انسان شناسی پزشکی، بدن، جهانی شدن، کالا شدگی، کالبدیافتگی، نانسی هیوز
  • یعقوب موسوی *، محمد قاسمی، انور مصطفوی صفحات 71-92
    مطالعه شهر نیازمند پرداختن به ابعاد اجتماعی- فرهنگی بافت و محیط اسکان و فعالیت شهری هم زمان با رویکرد فیزیکی و یا کالبدی- فضایی است. قبل از هرگونه مداخله و مشارکت در بافت کالبدی شهر ضروری است منضمات اجتماعی و فرهنگی پیوست بدان نیز مورد تحقیق قرار گیرد. با اتخاذ رویکرد اجتماعی و فرهنگی به شهر، مسئله ساختن شهر به چگونه ساختن و برای چه کسانی ساختن تغییر پیدا می کند و توجه از ساختارها به کارکردها معطوف می شود. این مقاله درصدد است با تاکید بر زمینه های اجتماعی – فرهنگی موثر بر روند نوسازی بافت های فرسوده به علل و چرایی تاخیر در این فرایند در کلان شهر تهران و هسته مرکزی یعنی منطقه 12 بپردازد. پژوهش به شیوه کیفی و با استفاده از روش متداول توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. نمونه گیری جمعیت ساکن در نواحی تعریف شده بافت فرسوده منطقه 12 به صورت هدفمند و نظری انجام پذیرفته است. با کاربرد روش گراند تئوری و 16 نمونه مصاحبه عمیق با ساکنین و مدیران شهری و کارشناسان اجتماعی و فرهنگی؛ ارزش ها و هنجارهای پشتیبان و یا بازدارنده در مشارکت شهروندان در روند نوسازی مورد تحقیق قرار گرفته و سپس به کمک مقوله های تعیین شده موارد کدگذاری و مفهوم سازی شد. نتایج حاصل نشان می دهد که سیطره انگیزه های اقتصادی و کسب سود عامل مهم در کاهش اعتماد اجتماعی در بین شهروندان و مانع عمده در مشارکت نوگرایانه در فرایند نوسازی است. این عوامل در کنار فقر، سالخوردگی و مهاجرپذیر بودن بافت فرسوده و عدم نهادسازی توسعه یافته عامل عمده در کاهش کیفیت زندگی در بافت و موجب تاخیر در سرعت و رشد فعالیت های نوسازی بوده است.
    کلیدواژگان: بافت فرسوده شهری، تهران، زمینه اجتماعی و فرهنگی، سنت گرایی، نوسازی و بهسازی شهری
  • بهار مختاریان*، تهمینه واعظ شوشتری صفحات 93-115
    نوشتار پیش رو بر آن است تا پس از معرفی چند آیین نمایشی و رده بندی فقره ها و کنش نمادین آن ها در ایران، به تجزیه و تحلیل ساختار مشترک این آیین ها و پیوند آن ها با جشن ها و آیین های زمستانی رایج در فرهنگ های هندواروپایی بپردازد. آیین اسب چوبی و کوسه برنشین، به عنوان آیین هایی با بیشترین ویژگی های مشترک نزد اقوام هندواروپایی، موضوع اصلی و عمده این نوشتار است و تلاش می کند تا به این پرسش پاسخ دهد که شباهت های بسیار این آیین ها نمود کدام ساختار مشترک است و فهم معنا و کارکرد اجزا و مولفه های نمادین این ساختار چگونه ممکن است. راهنمای اصلی این تلاش، کوششی است در پیروی از الگوی تحقیق دومزیل در کتاب مسئله سنتاروس ها و روش اسطوره شناسی تطبیقی نو. بر این اساس می کوشیم با توجه به ویژگی بسیاری از آیین ها و جشن های هند و اروپایی در آغاز و پایان زمستان، بسیاری از کنش ها و ابزارهای نمادین مشترکی که نزد اقوام اروپایی در اجرای این آیین ها مشترک است، با توجه به جهان بینی آن ها در پیوند با ارواح نیاکان و نیروهای مخرب در زمستان تحلیل کنیم. هدف این نوشتار تنها نشان دادن پیوند و نسبت بسیاری از آیین های ایرانی با دیگر آیین های اقوام هند و اروپایی نیست، بلکه کوشش اصلی این مقاله معطوف به طبقه بندی آیین های ایرانی بر بنیاد ساختار مشترک فرهنگ هند و اروپایی و درک معنای آن هاست.
    کلیدواژگان: اسب چوبی، اسطوره شناسی تطبیقی نو، تحلیل ساختاری، ژرژ دومزیل، کوسه برنشین
  • علی اکبری ، محمدمنصور فلامکی * صفحات 117-133
    مسئله «عملکردها» ، «فعالیت ها» و «برنامه ریزی کالبدی» از یک سو و خلق شکلی متهورانه و خارق العاده از سوی دیگر، آن چنان به مسئله اصلی طراحی محیط های انسانی در دانشکده های معماری و نیز فضای حرفه ای تبدیل شده است که پرسش از فرایند طراحی و ماهیت آن، صرف نظر از محصول، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با پذیرش اینکه خلق محیط زندگی انسان ها، امری است میان دانشی، چندلایه و پیچیده، ناظر به گذشته، حال و آینده و معطوف به بستر تاریخی-فرهنگی-اجتماعی-اقتصادی-سیاسی سیاق طراحی، پرسش از ماهیت فرایند طراحی، مولفه های آن و تعریف معماری مطلوب، آن هم در زمانه ای که بیشتر مسیر طراحی به دست رایانه ها سپرده شده است، اهمیت فراوانی می یابد. در این پژوهش که به روش کیفی تحلیل گفتمان انجام شده است، الگویی از مسیر فرایند طراحی محیط انسانی ارائه می شود که هم در مسیر اقدام به کنش طراحانه و هم در خلق محصول و نیز در بهره برداری و مواجهه با پدیده ساخته شده، ضمن پاسخ گویی به نیازهای فیزیکی کاربران و حتی نیازهای روانی آنان از حیث مطلوبیت پاسخ دهی به انتظارات، زمینه انطباق پروژه با کهن الگوهای ذهنی، خاطرات و قوه متخیله مخاطبان را فراهم آورد و گام موثری در خلق محیط مطلوب بردارد. نتایج نشان می دهد که معیارهای تشخیص پاسخ مسئله طراحی، پنج ساحت را در برمی گیرد: 1. ارزش (معنا): احترام به ارزش های وجودی جامعه، تعالی آن ها. 2. خلق ارزش های جدید: مبتنی بر ارزش های موجود و احصای آن ها از عالم خیال. 3. پیمودن مسیر فرایند طراحی: تا آخرین مرحله در مسیر ارزش هایی که ذکر شد. 4. مشارکت عمومی در فرایند طراحی: دخیل کردن جامعه و عالم خیال و خاطرات آنان در فرایند طراحی و رسیدن به طراحی پدیده جدید. 5. حفظ کیفیت در طی زمان تا اجرای کامل پروژه.
    کلیدواژگان: اسطوره و معماری، حل مسئله طراحی، سده بیست ویکم، طراحی معماری، فرایند طراحی معماری، مدیریت خیال و خاطره
  • الهه پنجه باشی * صفحات 135-151
    مطالعه گفتگو یکی از رویکردهای مطالعه تصاویر در زمان معاصر است و از جمله موضوعاتی است که به طور عمده مورد مطالعه و بازاندیشی انتقادی واقع شده است. حضور انسان در آثار هنری در همه دوره ها از موضوعات هنری بوده است. مطالعه انسان و نقش انسان در تقابل با گفتمان زیبایی شناسی در آغاز قرن بیستم از نظریه های میخاییل باختین است. او شیوه مطالعاتی خود را بر مبنای انسان، خود و دیگری و گفتگوی مابین آن ها قرار داده است. هدف از پژوهش حاضر مطالعه گفتگومندی و بررسی زمینه فکری گفتگو در آرا باختین به صورت زیرساخت نظری و در پیوند با نقاشی های فتحعلی شاه قاجار است. فرض پژوهش حاضر تحول معانی و جایگاه گفتگو در پیوند با هنر نقاشی قاجار است که انسان مدار است. ابتدا حوزه نظری باختین و مطالعه گفتگومندی و جایگاه تک صدایی و چندصدایی مورد بررسی قرار گرفته است و بر این مبنا جایگاه آن در نقاشی قاجار با مطالعه موردی نقاشی از فتحعلی شاه قاجار تحلیل و بررسی شده است. پرسش اصلی این پژوهش این است که گفتگومندی در آثار نقاشی دوره ابتدایی قاجار چگونه است؟ روش پژوهش حاضر کیفی و بر اساس روش شناسی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای بوده است. نتایج یافته ها حاکی از آن است گفتگو گرایی در هنر نقاشی دوران قاجار وجود داشته و به صورت عاملیتی فعال و پویا در تعامل با مخاطب به صورت تک صدایی و چندصدایی با محوریت انسان نمایان می شود. تک صدایی بیشتر از چندصدایی در نقاشی های ابتدایی قاجار وجود داشته است.
    کلیدواژگان: انسان، باختین، قاجار، گفتگو، نقاشی
|
  • Aliasghar Saeidi * Pages 7-23
    The main aim of this paper is to explain the importance of narrative texts, and oral history collections for analyzing Iran economic history. Emphasizing oral narratives on economic subjects indicates that to what extent these narratives might clarify some vague economic issues in Iranian economic history. The narratives of industrialists, traders, technocrats and entrepreneurs on economic events could shed light not only on new issues for further research but also these new narratives opened up the analysis of issues that closed their case. In addition, since description and analysis in economic history could use other disciplines such as social and political history in order to explain narratives of other collections, this, in return, might enrich the analysis of narratives. The paper is also probed to explain the characteristics and role of Iranian family capitalism using oral narratives of industrialists, traders, technocrats and entrepreneurs. Their narratives indicated that family firms have moved safely to the second generation because of keeping family ties more than finding ways to expand economic and maximizing activities and trusting family members more than non-members. Based on some oral narratives, the paper attempts to show how charitable actions and social responsibility in these family firms expanded along with their beneficial activities.
    Keywords: Family Firm, Oral History, Economic Action, Charitable Action, Social Responsibility, Narratives Texts
  • Seyedeh Mahsa Kamishirazi, Hossein Soltanzadeh *, Farah Habib Pages 25-49
    Population increase, lack of land and styles of new architecture led architects to design residential complexes. In Iran, designing residential neighborhoods for different strata of society began since the second Pahlavi. The relationship between social and cultural foundations of people who are living in residential complexes and architecture is one of the most important issues which paying no attention to them, can lead to disrupting the activity of residents. The purpose of this research is surveying the role of socio-cultural groups in the formation of residential neighborhoods of the second Pahlavi in Tehran. According to sociologist theories, socio-cultural groups have always had a role in the formation of architecture and this research has investigated this matter by the historical- interpretive method. Research data sources are library studies. Sample residential neighborhoods are selected according to the socio-cultural class of residents who are worker (low), employee (medium) and affluent (high) and then they are evaluated. The results show government programs and low financial strength in house types of the low class have been caused to create simplicity in interior design and the quantity and quality of socio-cultural indicators of housing have been decreased. Designing duplex plan for medium and affluent classes have caused social distinctions. Also the quantity and quality of socio-cultural indicators of housing have increased in these types.
    Keywords: The Second Pahlavi Era, livelihood Culture, Worker Class, Medium Class, Affluent Class, Residential Neighborhood, Socio- cultural group
  • Manijeh Maghsudi *, Seyed Mohammad Chavoshi Pages 51-70
    Analyzing the status of the human body in present epoch from Nancy Scheper Hughes (NSH) the medical anthropologist points of view is the main goal of this article. Since the mid 20th century and following the rapid growth of science and technology in the western world, the processes of globalization and also basic transformations in medicine have been making great influences on human body status. For example the consequences of body manipulation via new medical technologies, the process of medicalizing the lives and societies, alienation of human body from human , degrading of the statues of body via commodifying it as a whole or in parts in national and global markets , all have caused many objectional reactions from many social scientist in different disciplines especially in medical anthropology in which many scientists like NSH have had an active position against these issues. This is a documental study the data of which are in most parts gathered from NSHs field works with the focus on the problem of commodifying bodies in the global markets. One of the most important findings in the present study is the primacy of "the ethical" over "the social" and "the cultural" as a preassumption that philosophically supports NSHs approach to stand up as a political, ethical and militant anthropology in a vivid protest to the fallen status of human body in the late globalized capitalism era. Compared to the traditional approaches, critical militant anthropology does ask some important ethical questions about the main duty of anthropologists and ethnographers in the present epoch. Must they impartially continue writing their applied ordinary ethnographies more or less? Can they on the contrary to traditions make ethical decisions and guide their analyzing critical writings at the aim of helping change the present conditions?
    Keywords: critical anthropology, medical anthropology, body, globalization, commodifying, embodiment, Nancy Hughes, Nancy Scheper Hughes
  • yaghoob mosavi *, Mohammad ghasemi, anvar mostafavi Pages 71-92
    This article follows the social and cultural factors influencing urban regeneration from a different point of view.The study has been performed with a qualitative and descriptive – analytic method. The sampling was the inhabitant of the old structure of the 12th region of Tehran and therefore it is a purposive and theoretical sampling and theoretical saturation has been considered for all the interviews. There have been 16 interviews overall using the grand theory, coding, and conceptualization. The results show that the dominance of economic motivations and gaining the benefit have been great factors of reducing social trust. This factor along with poverty and aging situation and being the immigrant-friendly of old urban structure and the lack of Institutionalization causes a low quality of life. The factors haven’t accelerated the process of urban renovation.
    Keywords: urban regeneration, social, cultural aspects, urban decayed fiber, traditionalism, Tehran
  • Bahar Mokhtarian *, Tahmineh Vaez shoushtari Pages 93-115
    This paper aims to introduce some performative rituals in Iran and classify their types and symbolic acts, leading to the analysis of the common and shared structure of these rituals and their relationship with winter festivals and rituals common in Indo-European culture. Accordingly, Wooden Horse and Koseh Barneshin rituals, as a ritual with most shared features among Indo-European tribes is the main theme of this article. The questions this paper follows to answer are: what shared structure do the similarities of these rituals represent, and how is the comprehension of meaning, the function of parts and the symbolic elements of this structure possible?
    The main guide and model of this research is Dumézil’s “.Le Probléme des Centaures” and Neo-Comparative Mythology. On this base, we have tried to analyze many acts and symbolic means shared among European tribes in the shared rituals based on their ideology; specifically, their relations to the ancestors’ spirits and deteriorating powers in winter. This study focuses on many common features of European and Indian rituals and festivals in the beginning and end of Winter. Actually, the goal of this paper is not just showing the relationship between many Iranian rituals with Indian and European tribes, it is but also an attempt to classify Iranian rituals based on shared structures in Indo-European culture and also understanding their meaning
    Keywords: Wooden Horse, Koseh Barneshin, George Dumézil, Neo-Comparative Mythology, Structural Analysis
  • Ali Akbari , Mohammadmansour Falamaki * Pages 117-133
    The issues of "functions", "activities" and "physical planning" on the one hand, and creation of bold and extraordinary form from the other hand, has become the main problem of designing human environments in schools of architecture & professional spaces, so the question of the design process and the nature of it, regardless of the final product, the less is considered. With the adoption of this fact that design and creation of the human environment is a multidisciplinary, multilayer and complex problem, concerning about the past, present and future, based on the historical-cultural-socio-economic-political context of design, make a question of the nature of design, design process, its components, definition of good architecture, in a time that most path of design has been entrusted to the computers and artificial intelligence, is so important. In this research, which is conducted using qualitative discourse analysis, while answering the research questions, presented a model of the design process of the human environment, both in design process and creating product, and also use of the project and encountering to it, while responding to the physical needs of users, and even their psychological needs in terms of desirability responding to expectations, provide a field of conformity of the project with archetypes, myths, and imagination of users and take effective steps in creating a favorable environment. Results show that criteria for the diagnosis of design problem include five aspects: 1. Value (meaning): respect to social values, 2. Creating new values: based on social values form imagination world, 3. Passing through the design process up to the last step in the direction of the mentioned values, 4. Public participation in the design process: engaging the community and the world of dreams and their memories in the design process and to design a new phenomenon, 5. To maintain quality over time to fully implement the project.
    Keywords: Architectural Design Process, Architecture in the 21st Century, Image & Memory Management, Myths & Architecture, Problem Solving in Architecture
  • Elaheh PanjehBashi * Pages 135-151
    In contemporary times, reading a conversation is one of the approaches to studying in a drawing. The center of attention is all the affairs of human life, and it is one of the topics that have been critically studied and critiqued. The presence of human beings in artistic works has been an artistic subject in all periods. The study of man and the role of man in opposition to the aesthetic discourse at the turn of the twentieth century is based on the views of Mikhail Bakhtin. He has put his study method on the basis of man, himself and the other and our dialogue between them. The purpose of this study was to study the dialogue and study the intellectual context of dialogue in Bakhtin's votes as a theoretical and theoretical framework in conjunction with Fathali Shah Qajar paintings. The present research hypothesizes the development of meanings and the place of dialogue in relation to the art of Qajar painting. In the search for this issue, firstly, in the theoretical field with the votes of Bakhtin, the study of dialogue and the position of monologue and multi-voiced, has been examined. Based on this, its position in Qajar painting is analyzed with a case study of a painting by Fath Ali Shah Qajar. The content of this research is qualitative and based on descriptive-analytic methodology and the method of collecting library information. The results of the findings indicate that dialogism exists in the art of Qajar painting and is actively and dynamically active in interaction with the audience in a monochrome and multi-voice manner.
    Keywords: Qajar, Bakhtin, Man, Dialogue, Painting