فهرست مطالب

ادبیات پایداری - پیاپی 19 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 19 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/01
  • تعداد عناوین: 16
|
  • محمدصادق بصیری، محمدرضا صرفی، نجمه طاهری ماه زمینی* صفحات 1-25
    در بررسی ها و طبقه بندی های موضوعی شعر فارسی معاصر، به خصوص از دوره مشروطه به بعد، با نوع ادبی جدیدی به نام «شعر کارگری» و «ادبیات کارگری» رو به رو هستیم که تاکنون به طور اختصاصی به بررسی مضامین آن پرداخته نشده است. در این مقاله سعی شده است که ریشه های ظهور ادبیات کارگری در دوره مشروطه تا حد امکان نشان داده شود و میزان تاثیرگذاری اندیشه های کارگری انقلاب روسیه در آثار شاعران کارگری دوره مشروطه ترسیم گردد و مضامینی که در این اشعار به کار رفته اند، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند؛ در نهایت، به این نتیجه می رسیم که این نوع ادبی تمام همت خود را صرف ایفای حقوق کارگران و مظلومان نموده و نهایت تلاش خود را در آگاهی بخشی و یاری کردن شان کرده است تا آنان را به مقاومت و پایداری، هم در برابر فقر و نداری و هم در برابر ظلم و ستم سرمایه داران و حکومت حاکم دعوت نماید.
    کلیدواژگان: ادبیات، شعر، کارگر، سرمایه دار، اتحادیه کارگری، دوره مشروطه
  • حمید جعفری قریه علی*، محمدمهدی پورغلامعلی، امل کعب عمیر صفحات 27-49
    دفاع مقدس و ادبیات آن، در نگاه شعرا تصویری روشن و گویا از رنج ها، آسیب ها و  رشادت های مردم این مرز و بوم داشته است. خوزستان از دیرباز مهد تولد شاعران بزرگی بوده است که جمعی از آنان به تبع پیشامد ها و تاثیرات جنگ درباره رشادت های رزمندگان، تحریک مردم برای حضور در جبهه ها، انعکاس احوال مردم آن دوران و درون مایه های دیگر مرتبط با جنگ اشعاری سروده اند. در این پژوهش، شعر سه نفر از شاعران زن خوزستان (پروانه نجاتی، افسانه نجومی و رقیه مفاخری) در سه حوزه زبان، شکل و محتوا با محوریت دفاع مقدس بررسی می شود. هدف اصلی این پژوهش، معرفی شعرای شاخص زن استان خوزستان، بررسی و تحلیل شکلی و محتوایی آثار شعرای مورد بحث و بازتاب عاطفی و احساسی دفاع مقدس در شعر آنان است. بر اساس نتایج این پژوهش، شعر پروانه نجاتی جولانگاه ایدئولوژی اوست. پایبندی سرسختانه او به ایدئولوژی و نزدیکی زبان شاعر به رخدادهای هشت سال دفاع مقدس، تفسیر شعر او را بر مبنای واقعیتی که باز می نماید، پذیرفتنی می کند. انتخاب زبان ویژه، بیان کوبنده و تصویرپردازی موفق نجومی به شعر او در حوزه دفاع مقدس هویت می بخشد. می توان گفت که مفاخری به لحاظ درون مایه شعری، ایستادگی در برابر هجوم دشمنان و حفظ استقلال کشور را از دستاوردهای ارزشمند دفاع مقدس می داند.
    کلیدواژگان: : دفاع مقدس، استان خوزستان، پروانه نجاتی، افسانه نجومی، رقیه مفاخری
  • حسام حسن زاده، سمیرا باقرزاده آتش چی، پیام فروغی راد* صفحات 52-70
    شعر و نقاشی، ابزار زیبایی آفرین در حوزه مقاومت و پایداری اند که تصاویر ذهنی بدیع و زیبای هنرمند را انعکاس می دهند. قیصر امین پور (شاعر انقلابی) و کاظم چلیپا (نقاش انقلابی) با خلق مضامین بکر پایداری و القای پیام انقلابی، حس وطن دوستی و مبارزه با ظلم را در مخاطب برمی انگیزند. بهره گیری این دو هنرمند از عنصر نمادین رنگ -که از ناخودآگاه جمعی هنرمند سرچشمه می گیرد- برای همین منظور است؛ بنابراین، تاثیر فیزیولوژیکی بر مخاطب می گذارد. امین پور و چلیپا با شناخت ویژگی های روانی رنگ ها، فضای پایداری و انقلابی جامعه را ترسیم کرده و این عنصر را در خدمت محتوا  قرار داده اند. اگرچه شیوه ها ی بهره گیری این دو هنرمند از رنگ متفاوت است؛ اما هدفی مشترک دارند و مفاهیم نهفته نماد رنگ در آثارشان مطابقت دارد. هدف از جستار حاضر، بررسی تطبیقی کاربرد رنگ در اشعار پایداری قیصر امین پور و کاظم چلیپا است. برای نیل به این هدف از روش بررسی توصیفی- تحلیلی استفاده شده است.
    کلیدواژگان: شعر پایداری، نقاشی، نماد، چلیپا، امین پور
  • فریبا رئیسی سرحدی، حسین خسروی*، محمد علی آتش سودا صفحات 71-95
    سیمین دانشور در ادبیات داستانی ایران جایگاه ارجمندی دارد. او در آثارش به عموم گونه های ادبیات پرداخته است. چگونگی کاربست گونه ادبیات پایداری در داستان های این بانوی نویسنده و تحلیل آنها بر اساس جستارهای کهن الگویی، ظرفیت موضوعی یک پژوهش دانشگاهی را دارد؛ از طرفی تاکنون آثار داستانی دانشور، از این منظر مورد واکاوی قرار نگرفته است. با توجه به جایگاه کارل گوستاو یونگ در روانشناسی اعماق، پس از نمونه یابی ، مبانی تحلیلی تحقیق بر پایه آرای این روانشناس استوار گردید. چون موضوع پژوهش، بینا رشته ای (ادبیات و روانشناسی) است، پیش از ورود به بحث به قدر ضرور، زندگی و آثار داستانی دانشور و نظریات یونگ تبیین گردید تا به درک مفاهیم کمک کند. یافته های پژوهش، اعتنامندی نویسنده به ادبیات پایداری با زمینه های کهن الگویی و کاربست ویژه آن را در رمان سووشون آشکار می نماید و مشخص می کند که بن مایه این رمان بر پایه ادبیات پایداری است.
    کلیدواژگان: ادبیات پایداری، آثار سیمین دانشور، یونگ، کهن الگوها
  • محسن ذوالفقاری، آمنه رستمی* صفحات 97-130
    پروانه نجاتی از جمله شاعران متعهد معاصر است که بخش عمده اشعارش به موضوع دفاع مقدس اختصاص یافته است. وی با به کارگیری زبان ساده و عاطفی توانسته است سبک ویژه ای را در سخنش ایجاد کند.  با تحلیل  این دسته اشعار او می توان به ویژگی های اصلی شعر این شاعر دست یافت؛ بدین منظور در این پژوهش، به بررسی شعر او به ویژه اشعار دفاع مقدس، به شیوه نو و ساختارگرایانه پرداخته ایم و سه مولفه انسجام، آشنایی زدایی و ساختار تصویر را که از بحث های مهم ساختارگرایی است، محور بررسی ها قرار داده ایم تا بتوانیم علل زیبایی  و انگیزش شعر نجاتی از نگاه ساختارگرایانه را که مسئله اصلی پژوهش ماست، دریابیم. حاصل پژوهش نشان می دهد که به کارگیری عنصر عاطفه و بازنمایی حقایق به شیوه توصیف و آشنایی زدایی از موازین ادبی گذشته است که شعر این شاعر را برجسته نموده است و در حقیقت، صمیمیت و سادگی زبان شعر وی، نوعی آشنایی زدایی از اصول و سنت های ادبی است که درک معنا را به دلیل ملموس و عاطفی بودن، لذت بخش می کند؛ علاوه بر این در این پژوهش، به سوالاتی درباره شیوه های عمده آشنایی زدایی، ساختار تصاویر و وجود کلان تصویر در اشعار وی پاسخ داده شده است.
    کلیدواژگان: ساختار، آشنایی زدایی، انسجام، تصویر، پروانه نجاتی
  • ناصرقلی سارلی، بهادر باقری، طاهره ایشانی، سهیلا علی ین* صفحات 131-156
    «آن بیست وسه نفر» خاطرات اسارت احمد یوسف زاده است. او در زمره 23 نوجوان بسیجی است که در جنگ ایران و عراق  اسیر می‏شوند. اهمیت این کتاب در پرداختن به وقایع تاریخی و شکنجه های نوجوانان در زندان‏های عراق، با زبان کودکانه و بی‏آلایش و عبارات محاوره‏ای و لهجه محلی است. در پژوهش حاضر، از رهگذر طبقه‏بندی واژگان مرتبط با جنگ و اسارت، نقش و کارکرد القایی واژگان کتاب مذکور در بازنمایی فضای مورد توصیف نویسنده، بررسی و تحلیل شده است. هدف، دستیابی به ویژگی های واژگان نوع ادبی فرعی خاطرات اسیران جنگ (آزادگان) در زبان فارسی و به دست دادن چارچوبی برای تحلیل آنهاست. طیف واژه هایی که نویسنده برای ثبت خاطراتش استفاده می‏کند، به همراه بسامد هر یک از واژه ها، داده های کافی برای تحلیل شیوه بازنمایی واقعیت در این نوع متن ها و نقش واژگان را در القای فضا و معنای مورد نظر نویسنده به دست می دهد. این بررسی نشان می‏دهد واژه های خاص نوع ادبی خاطرات اسیران، بیشتر حول اصطلاحات نظامی، واژه های مرتبط با اسارت، مکان ها، اشخاصی که نویسنده با آنها زندگی می‏کند یا آنان را به خاطر می آورد، واژه های مرتبط با ادبیات جنگ  و مکان هایی که نویسنده در آنها به سر برده، هستند. یافته های این پژوهش، چارچوبی برای تحلیل واژگان این نوع ادبی به دست می دهد که واژه ها را در یک طبقه بندی موضوعی پانزده بخشی قرار می‏دهد. بازشناسی واژگان این نوع ادبی از طریق مقایسه آن با متون سایر انواع و تعیین بسامد هرگروه از واژه ها، نشان می دهد ذهن اسیران و آزادگان حول چه موضوعاتی حساس بوده و این موضوعات تا چه اندازه در نظر آنان اهمیت داشته است.
    کلیدواژگان: خاطره نویسی، خاطرات اسیران جنگ، احمد یوسف زاده، آن بیست‏ و سه نفر، ادبیات پایداری (مقاومت)
  • اسحاق طغیانی، محمدطاهر فایز* صفحات 157-176
    آزادی به عنوان یک مقوله هنجاری از زمان های بسیار دور تا امروز در گستره شعر و ادبیات فارسی با ابعاد گوناگون و وسیعی قابل بحث است. هر چه به زمان کنونی نزدیک می شویم، آزادی بارورتر و  پررنگ تر دیده می شود. شعر و ادبیات معاصر فارسی افغانستان در دهه های اخیر، همگام با تحولات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و نظامی، تجارب تلخ اشغال روس ها و جنگ های ویرانگر داخلی را به همراه داشته است؛ بنابراین آزادی به عنوان عنصر کلیدی در لابه لای اشعار قهار عاصی، شاعر مشهور و معاصر افغانستان، در گستره ادبیات پایداری مطرح است و ابعاد وسیعی از آزادی اجتماعی، آزادی سیاسی، آزادی فکری، آزادی میهنی و آزادی زنان را دربرمی گیرد؛ بدین لحاظ در این پژوهش کوشش شده است تا بن مایه های آزادی در اشعار قهار عاصی از نظر گستردگی و عوامل مهمی که در اشعار او دخیل بوده است، مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: قهار عاصی، آزادی، ادبیات معاصر افغانستان، شعر معاصر فارسی، استقلال افغانستان
  • محسن ظریفی نیا * صفحات 177-202
    هویت جهادی در مطالعات اجتماعی و فرهنگی، مفهومی تازه و بکر و در عرصه تنازعات بین المللی و منطقه ای از کاربردی ترین مفاهیمی است که استفاده می شود.این هویت در مسائل ادبی نیز به ویژه رمان، جا بازکرده است؛ به گونه ای که در دهه های اخیر بیشتر مضمون های رمان دفاع مقدس را به خود اختصاص داده است. مسئله حائز اهمیت، این است که فرهنگ هویت جهادی در این ژانر چه دستاوردهایی را به مخاطب منتقل می سازد؟ هویت جهادی از ضروری ترین نیازهای یک جامعه مستقل است که در صورت تحقق، تعرض علیه آن کشور، فرضیه ای بی ثمر خواهد بود. پژوهش حاضر بر آن است که شاخصه های فرهنگ هویت جهادی را در دو رمان «نخل های بی سر» و «زمین سوخته» با استفاده از روش گفتمان ارنستو لاکلاو (Laclau,E) تحلیل محتوا کند. در این روش، پیوند محکم مولفه هایی چون شجاعت، مقاومت، ایثار و روحیه شهادت طلبی- که از باورهای دینی و مذهبی در روح و جان او نهادینه شده است- به خواننده نشان داده می شود. ضرورت و اهمیت چنین پژوهشی می تواند ضمن انعکاس باورهای غیر خردمندانه شخصیت های منفی، مخاطب را با سبک زندگی و فرهنگ جهادی خردمندانه رزمندگان نیز، بیشتر آشنا سازد. یافته های این پژوهش، بر اساس متن رمان نشان می دهد که با توجه به روحیه شخصیت برجسته (charisma) و مثبت داستانی که ضد تجاوزگری است، دستاورد رمان ها، پایداری در مقابل دشمن بعثی و بازپس گیری سرزمین ها و شهرهای اشغالی و ایجاد امنیت و استقلال کشور بوده است و از همین رو، ذهن مخاطب را برای دفاع از مرزهای ایران اسلامی در جامعه کنونی آماده ساخته است.
    کلیدواژگان: ادبیات داستانی، رمان دفاع مقدس، سبک زندگی، هویت جهادی
  • جواد فرامرزی، میثم خلیلی* صفحات 203-227
    حادثه عاشورا از جنبه های گوناگون می تواند مورد بحث و بررسی قرار گیرد. یکی از این جنبه ها رجز هایی است که یاران امام حسین (ع) به هنگام نبرد بر زبان جاری کردند. رجز شعری است که در میدان جنگ برای مفاخره و تحقیر دشمن بر زبان می آید. مسئله مورد نظر در این پژوهش این است که مضامین مقاومت و پایداری به کار گرفته شده در رجزهای یاران امام حسین (ع) در روز عاشورا چگونه است؟ بررسی ها نشان می دهد مولفه های پایداری و مقاومت همچون صبر و استقامت، شجاعت، وفای به عهد، ولایت پذیری و افتخار به نسب در رجزهای اصحاب وفادار امام حسین (ع) مانند عمرو بن خالد الازدی، جناده بن حارث انصاری، نافع بن هلال، قاسم بن الحسن (ع)، علی بن الحسین (ع)، عباس بن علی (ع) و... در روز عاشورا تجلی یافته است. با توجه به اینکه قیام امام حسین (ع) و اصحاب باوفایشان به عنوان مهم ترین قیام علیه حکومت جور در طول تاریخ مطرح است، پرداختن به ابعاد مختلف این قیام و به خصوص شناسایی مضامین پایداری و مقاومت در بطن این قیام، موضوعی ضروری است. این پژوهش درصدد است با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی، مضامین مقاومت و پایداری را در اشعار حماسی و رجزهای اصحاب امام حسین (ع) در روز عاشورا به تصویر بکشد.
    کلیدواژگان: امام حسین (ع)، رجز، عاشورا، مقاومت و پایداری، مضامین
  • ابراهیم فلاح * صفحات 229-251
    امام علی (ع) زمامداری باتقوا بود که برای تجدید اسلام از بدعت هایی که در آن راه یافته بود، تلاش فراوانی نمود. با توجه به اینکه جنگ های آن حضرت (ع) علیه دشمنان اسلام به عنوان جنگ های سرنوشت ساز اسلام در طول تاریخ مطرح است، شناسایی جلوه های پایداری و مقاومت در مبارزه علی (ع) با دشمنان، موضوعی ضروری است. این پژوهش درصدد است با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی، جلوه هایی از مقاومت و پایداری را در اشعار حماسی و رجزهای علوی ترسیم نموده و به تصویر بکشد. نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد که مولفه های پایداری و مقاومت همچون مرگ و شهادت در راه خدا، صبر و پایداری، شجاعت و دلیری، افتخار به نسب و ارعاب و تهدید دشمن در رجزهای علوی تجلی یافته است. امام علی (ع) با تاسی از قرآن، زیباترین و بلیغ ترین رجزهای حماسی را در مبارزه علیه دشمنان در بیان فخیم شعری و ادبی به تصویر کشیده اند.
    کلیدواژگان: امام علی (ع)، رجز، ادب مقاومت، پایداری، حماسه
  • حمید کاویانی پویا * صفحات 253-275
    در اوایل سده سوم پیش از میلاد و روزگاری که با فروپاشی قدرت هخامنشی، حکومتی بیگانه زمام امور را در دست گرفته بود، قومی ایرانی از مناطق شرقی ایران زمین برخاسته و حکومتی ایرانی برپا داشت. از ویژگی ‎های این حکومت که با عنوان پارتیان/ اشکانیان شناخته می شوند، هنر جنگجویی و مرزبانی بود که سبب گردید در تاریخ ایران، دورانی با عنوان عصر پهلوانی و حماسی آغاز گردد. بدین سان مسئله اصلی در این پژوهش بر این مبنا است که اشکانیان به عنوان میراث داران دولت هخامنشی و دولتی ایرانی چه نگرشی به قلمرو و مرز داشته و برای حفظ حدود و ثغور کشور، چه اقداماتی انجام داده اند و عملکرد ایشان در این زمینه، سبب وقوع چه رخدادهایی در تاریخ ملی (اساطیری) ایران گردیده است. در این راستا با بررسی منابع تاریخی و روایات ملی و بر مبنای توصیف و تحلیل اسناد و مدارک موجود، از جمله دستاوردهای پژوهش حاضر آن است که اشکانیان در تقسیمات کشوری و برخی عناوین حکومتی به شیوه هخامنشیان عمل کرده و در پاسداری از قلمرو از شگردهای آنان بهره برده اند؛ بنابراین، افزون بر استقرار اقوام جنگجو در مرزها به عنوان مرزبانان،  عملکرد ایشان در حراست از قلمرو سبب گردید که برخی شهریاران اشکانی را در تاریخ اساطیری ایران در نقش پهلوانان مشاهده کنیم؛ پهلوانانی که در پاسداری از مرزها شهره گشته و بزرگ ترین خویشکاری آنان «مرزبانی/ Marz(o)bān» قلمداد می گردد که عنوان و سمتی است که از ابداع اشکانیان به شمار می رفت.
    کلیدواژگان: مرز، قلمرو، اشکانیان، مرزبانی، اساطیر
  • امید مجد*، زیبا اسماعیلی، ناصر کاظم خانلو صفحات 277-304
    پدیده جنگ یکی از منفورترین و خانمان براندازترین پدیده ها در تمامی تاریخ بشریت است؛ اما گریز از آن از دشوارترین آرمان های بشری است. جنگ جز ویرانی، خرابی، آوارگی، فقر و. . . دستاوردی ندارد؛ ولی بر تمامی ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و هنری کشور درگیر جنگ تاثیر می گذارد. در ایران معاصر، انقلاب اسلامی و  بلافاصله جنگ، تاثیر مشخص و مهمی بر هنر نهادند. یکی از مهم ترین و در عین حال ضعیف ترین  اقسام هنر که تحت تاثیر انقلاب  و جنگ تحمیلی، شکل تازه ای به خود گرفت، هنر درام یا تئاتر است که بعدها با نام «تئاتر دفاع مقدس» شناخته شد. ادبیات نمایشی دفاع مقدس، گونه ای از ادبیات نمایشی مستند است که هویت خود را از خاطرت، یادداشت ها، گزارش ها، زندگی نامه ها، داستان ها و تاریخ های رسمی اتفاقات به دست می آورد که رویارویی و تضاد میان دو نیرو و دو جبهه را به تصویر می کشد و موضوعاتی مانند دفاع از ارزش ها، پاسداری از کشور، فداکاری، ایثار و. . . را نشان می دهد. تئاتر دفاع مقدس به دلیل ماهیت خاص جنگ ایران و عراق، شکل ویژه و مختص به خود را دارد و با تئاترهای موجود در جهان تفاوت هایی اساسی دارد. این جستار که با روش تحلیلی و توصیفی انجام گرفته است، بر آن است که ضمن بیان جایگاه و اهمیت تئاتر در دوره جنگ تحمیلی، تئاتر دفاع مقدس و تاریخچه آن را بررسی کرده و فرق آن را با تئاتر جنگ و تئاتر مقاومت بازگوید و آسیب های این نوع تئاتر را برشمرد.
    کلیدواژگان: تئاتر جنگ، تئاتر مقاومت، تئاتر دفاع مقدس، نمایش
  • عباس محمدیان*، ریحانه صادقی صفحات 305-330
    معرفی شهدا به عنوان الگوهای عینی و تاثیرگذار با ابزار هنر و ادبیات و با نگاه شاعرانه، اما به دور از اغراق برای رشد و ارتقای فکر و فرهنگ جامعه، تحسین برانگیز و بلکه تاثیرگذارتر خواهد بود تا همه افراد، به خصوص نوجوانان و جوانان، آگاهانه آنان را به عنوان الگویی دینی، حماسی و ملی سرمشق زندگی خویش قرار دهند و از اقبال به نمادهای غیربومی یا ضدفرهنگی بپرهیزند. در پژوهش حاضر بر آنیم تا با روش تحلیلی- توصیفی و با تکیه بر منظومه «هفت بند التهاب» مشفق کاشانی (1304- 1393ش)،  به چگونگی و تبیین سیره اخلاقی، عملی و رفتاری شهید حسن باقری (1361-1334ش) از منظر شاعر دست یابیم. با این حال، توجه شاعر به بیان تاریخی و واقع گرایانه زندگی رزمنده به دلیل پیوند این دو مقوله در بافت کلام و نیز، عینیت بخشی و تحقق اهداف معرفتی در فراز و نشیب زندگی دور از نظر نمانده است. برآیند تحقیق آن است که مشفق کاشانی در عین التزام به گزارش وقایع مستند بر مبنای روایت خطی به سخن خود رنگ معنویت و عرفان نیز می بخشد و بدین گونه کلام وی از بیان یکنواخت گونه تاریخی برحذر می ماند؛ با وجود این، آنچه از سیمای شهید باقری در شعر مشفق کاشانی بازتاب بیشتری دارد، رویکرد شاعر به جنبه های اخلاقی و معرفتی شهید است؛ به طوری که مخاطب جذب شخصیت رزمنده می شود و او را به عنوان اسوه ای خداجوی در جهت بخشی به زندگانی خویش برمی گزیند.
    کلیدواژگان: مشفق کاشانی، منظومه هفت بند التهاب، شهید حسن باقری، زندگی نامه، اخلاق و معرفت
  • سید جلال موسوی * صفحات 331-353
    پیدایش ادبیات حماسی مانند هر نوع ادبی دیگر، ارتباطی مستقیم با زمینه های اجتماعی دارد. خیزش سربداران یکی از پرشورترین تحولات اجتماعی در تاریخ ایران است؛ به طوری که به تاثیر از موفقیت های آن، خیزش های متعددی در همان دوران علیه حاکمان ستمگر به راه افتاد. وجود جریان حماسه سرایی در روزگار نهضت سربداران از یک سو و وجود عواملی نظیر رهبران پهلوان منش و توده برانگیخته از ظلم حکام از سوی دیگر، این نهضت را مستعد روایت حماسی گرداند؛ اما با وجود این مولفه ها، روایتی حماسی از آن نهضت در تاریخ ادبیات به عمل نیامد. در این مقاله، ضمن ذکر مفصل زمینه ها و مولفه های حماسی نهضت سربداران، دلایل عدم وجود حماسه سرایی درباره آن نهضت بررسی و تحلیل شده است. طبق بررسی صورت گرفته در این نوشتار، عوامل درونی ای نظیر ساختار مشغله ساز رهبری سربداران و نداشتن اصالت فرهنگی و برخی عوامل بیرونی، نظیر پیدایش سلسله های گسترده و حاکمان برتر، که موجب کم فروغی نهضت سربداران شدند، در این مورد موثر بوده است.
    کلیدواژگان: حماسه سرایی، نهضت سربداران، مولفه های حماسی
  • عباسعلی وفایی*، ناصر عارف صفحات 355-376
    انقلاب مشروطه با اندیشه ملی گرایی و تجدد خواهی و با ایجاد دگرگونی های عمیق در حوزه های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، ساحت ایدئولوژی ملت درباره انسان، نقش دین در اداره امور جامعه و وطن خواهی را دستخوش تغییرات اساسی کرد و مفاهیم جدید را به گفتمان غالب تبدیل نمود. انقلاب اسلامی نیز با ایدئولوژی توحیدی برای حاکمیت بخشیدن به قانون اسلامی و استقرار نظام سیاسی مبتنی بر دین، جهان بینی ملت و بنیان های فرهنگی و اجتماعی را دگرگون کرد. «وطن» از جمله موضوعات مشترکی است که در شعر این دو انقلاب، متفاوت از مفهوم قدیم آن، با بسامد بالایی به کار رفته است. برای اینکه عناصر مهم تاثیرگذار بر وطن دوستی برای حقیقت جویان آشکار شود، در این مقاله، تاثیر ایدئولوژی ملی گرایی و دین مداری بر شعر وطنی شاعران این ادوار، با مراجعه به دیوان شعر آنان و آثار تحلیلی مرتبط با موضوع، مورد بررسی قرارگرفت. این پژوهش به روش کتابخانه ای و تحلیلی بوده و نتیجه به دست آمده بیانگر این است:        مفهوم وطن در اندیشه شاعران دوره مشروطه با تاثیرپذیری از فرهنگ و مدنیت جهان غرب، ملی گرایی و ناسیونالیستی است و در جهان بینی شاعران انقلاب اسلامی با الهام از آموزه های دینی، اسلام وطنی است و  با پیوند فرهنگ ملی و دینی در انقلاب اسلامی، مفهوم «ایرانی اسلامی» و  تا حدودی ملی گرایی و ناسیونالیستی نیز به کار رفته است.
    کلیدواژگان: مشروطه، انقلاب اسلامی، شعر وطنی، ناسیونالیسم
  • محبوبه همتیان * صفحات 379-402
    ادبیات پایداری در معنی عام، به ادبیاتی گفته می شود که نوعی مقاومت در برابر هجوم های فکری، سیاسی، فرهنگی و نظامی را القامی کند. در این صورت، ادبیات عاشورایی را باید از برترین و زیباترین نوع ادبیات پایداری دانست.      در این پژوهش از میان اشعار عاشورایی، دو ترکیب بند محتشم کاشانی و علیرضا قزوه، از نظر صورت و محتوا با یکدیگر مقایسه شده است. بررسی ویژگی های این اشعار نشان می دهد؛ محتشم با بیان جزئیات حوادث، گویی به ذکر مصیبت و نوحه خوانی می پردازد و تحریک احساسات و عواطف در آن غلبه دارد؛ به نحوی که می توان این گونه اشعار را «حادثه محور» دانست. ویژگی های شعر او هم از نظر شکل و صورت در قافیه و ردیف و هم واژه ها و مفاهیم آنها، به شیوه ای است که با تداعی کردن حالت حزن و اندوه و گاهی با ایجاد صوت و آهنگی متناسب با آن در الفاظ، بتواند هدف شاعر را محقق کند. اما قزوه ضمن خلق شعری حماسی و پرشور، بیشتر اهداف و نتایج آن واقعه را بیان کرده و درباره عوامل ایجاد آن صحبت می کند و آن را بستری برای بیان مفاهیم آزادگی، دفاع از حق و مقاومت در برابر ظلم قرار می دهد؛ بنابراین، این دسته از سروده ها را می توان «هدف محور» دانست. در سطح ساختار، قوافی، ردیف ها و واژه گزینی های او همه در راستای همین هدف انتخاب شده است. مضامین شعر او نیز از این واقعه به عنوان یک انقلاب عظیم خبر می دهد.
    کلیدواژگان: ادبیات پایداری، شعر متعهد، ترکیب بند عاشورایی، محتشم، قزوه
|
  • Mohammad Sadegh Basiri, Mohammadreza Sarfi, Najme Taheri * Pages 1-25
    In the investigation and classification of modern Persian poetry based on the subject matter, especially from the Constitutional Period afterward, a new literary form, i.e., ‘labor poetry’ and ‘labor literature’ can be observed, the contents of which have never been specifically investigated. This paper tries to reveal the sources for the emergence of labor literature in the Constitutional Period, to depict the influence of labor ideas of the Russian Revolution on labor poetry during the Constitutional Period, and to examine and analyze their contents. Finally, it was concluded that this literary form came into existence to fulfil the rights of laborers and the oppressed, as well as to raise their awareness and help them to invite them to resist poverty and the oppression of capitalists and he ruling regime
    Keywords: literature, Poetry, Laborer, Capitalist, The Labor Union, The Constitutional Period
  • Hamid Jafarighariyehali *, Mohammadmehdi Pourgholamali, Amal Kaabomeir Pages 27-49
    The Sacred Defense literature reflects pains, injuries and bravery of people in Iran during the 8-year war. Khuzistan has always been home to great poets who, influenced by war, unconsciously incorporated courageous acts of national fighters into their works to encourage people to partake in battlefields, and to reflect people’s lifestyle during the war. The present study investigates the poetry of Parvaneh Nejati, Afsaneh Nojomi, and Roqayeh Mafakheri in terms of language, form and content with an eye to the themes of the Sacred Defense. The aim of this study is to provide insights into the poetry of these female figures by performing a form and content analysis and reflecting emotional responses to the Sacred Defense in their works. Results indicate that Parvaneh Nejati adheres vehemently to the ideology and language of the war and provides a realistic representation of its events, which makes the interpretation of her poems seem acceptable. On the other hand, linguistic stylistics, expressive rhetoric and successful imagery in the poetry of Afsaneh Nojoumi give a peculiar identity to her works. Finally, the study shows that Roghayeg Mafakheri emphasizes on resistance against foreign invasion and glorification of national independence as valuable achievements of the Sacred Defense.
    Keywords: Sacred Defense, Khuzistan Province, Parvaneh Nejati, Afsaneh Nojoumi, Roghayeh Mafakheri
  • Hesam Hasanzadeh, Zahra Baqerzadeh Atashchi, Payam Foroughirad * Pages 52-70
    Poetry and painting are aesthetic tools in the field of resistance which are a mirror of the exquisite and beautiful images formed in the artist’s mind. Creating innovative ideas of resistance and inducing revolutionary message, Qeysar Aminpour (poet of Revolution) and kazem Chalipa (painter of Revolution) arouse patriotism and fighting against oppression in audience. These artists use the symbolic element of color – which comes from the artists’ collective unconscious- for this purpose, so it leaves a physiological effect on the audience. Understanding the psychological characteristics of colors Aminpour and Chalipa have illustrated the resistance and revolutionary atmosphere of society and have used this element for the sake of conveying the content.  Although the ways in which they have used this element are different, they have common goal and the implicit connotations of the symbol of color correspond in their works. The aim of this study is to comparatively investigate the use of color in Qeysar Aminpour's resistance poetry and kazem Chalipa’s paintings. For this purpose, a descriptive- analytical method of research was used.
    Keywords: Resistance poetry, painting, symbol, Chalipa, Aminpour
  • Fariba Raeisi Sarhadi, Hossien Khosravi *, Mohammad Ali Atashsoda Pages 71-95
    Simin daneshvar has a prominent place in Persian fictional literature. The way of the Application of resistance literature in the stories and novels of this female author and their analysis based on archetypical themes can be a subject of an academic study.   On the other hand, Daneshvar’s fictional works have never been analyzed from this perspective. after sampling, the analytical foundations of the research were based on the ideas of Carl Gustave Jung due to his position in depths psychology. Since the subject of this research is interdisciplinary (literature and psychology), before starting the discussion, her life and her works of fiction and Jung’s viewpoints were explained as much as necessary to help understand the concepts. The findings of the study reflected the author’s dedication to resistance literature with archetypical backgrounds and its special application in the novel ‘Sovashun’ and revealed that this novel was based on resistance literature
    Keywords: Resistance literature, Simin Daneshvar’s works, Jung, archetypes
  • Mohsen Zolfaqari, Ameneh Rostami * Pages 97-130
    Parvaneh Nejati is a contemporary poet whose poems are mostly devoted to Holy Defense. She has been successful in creating a new style in her expression by using a simple and emotional language in her poetry. By analyzing these types of her poems, one can see the main features of his poetry. In this regard, this study has investigated her poetry, especially her poems of Holy Defense, in a new and structural way. Also, the three components of cohesion, defamiliarization and the structure of image, which are of important discussions in structuralism, has been the basis of this research. To find the reasons for the beauty and motivation behind her poetry through the structuralist lens, which is the main subject of this study. The results suggest that the usage of the element of emotion and the representation of facts in a way of describing and defamiliarizing have transcended literary standards which have made her poetry prominent. In fact, the simplicity of her literary language is somehow defamiliarization of literary principles and traditions which makes meaning comprehension pleasant for being tangible and emotional. Furthermore, the questions about the main ways of defamiliarization, the structure of images, and the dominant existence of image in her poems have been answered.
    Keywords: structure, Defamiliarization, coherence, image, Parvaneh Nejati
  • Bahador Bagheri, Tahereh Ishany, Soheila Aliyon * Pages 131-156
    The book 'Those 23 Persons’ contains the memoirs of Yusefzadeh during his captivity in Iraq. He is one of those 23 Basiji youths who was imprisoned in Iraqi imposed war against Iran. The significance of the book relies on the depiction of historical events and the torture of youths in Iraq prisons, expressed in a childish and simple language with colloquial phrases andlocal accent. In this study, the inductive function and role of lexicons in this book in depicting the atmosphere described by the author was examined and analyzed through the classification of words related to war and captivity. The aim is finding access to lexical features of war prisoner's memoirs in Persian language and presenting a framework for their analysis. The range and frequency of lexicons used by the author incurs enough data for the analysis of the way in which reality was depicted in these texts and the function of lexicons in the expression of the atmosphere preferred by the author. The study shows that the special lexicons of war prisoners' memoirs mostly include military terms, words related to captivity, places, and persons with whom the author has lived or those he remembers, words related to war literature or the places in which the author has stayed during his captivity. The findings of this research present a framework for the analysis of lexicon of this literary type, which puts the words into a 15-part classification based on subject. The recognition of the lexicons of this literary genre/form by comparing them with those of other literary texts and the determination of the frequency of each group of words would reveal the themes prevalent in the prisoners’ minds and the amount of their significance for them.
    Keywords: Memoir writing, war prisoners' memoirs, Ahmad Yusefzadeh, Those 23 Persons
  • Eshaq Toghyani, Mohammad Taher Fayez * Pages 157-176
    Freedom as a normative category has been a discussable subject in different comprehensive aspects in Persian poetry and literature from the past to the present. The more we approach to the present time, the more clearly and extremely fruitful freedom can be seen. Modern Persian poetry and literature of Afghanistan has dealt with the bitter experiences of the USSR colonization of Afghanistan and the devastating civil wars alongside social, cultural, economic and governmental changes. Freedom has been thus considered as a key element in the poetry of Qahar Assi, the famous contemporary Afghan poet, in the field of resistance literature which consists comprehensive aspects of social, political, intellectual, national freedom and women’s freedom. The aim of this paper is thus to discuss and examine the expansion of freedom motifs in Qahar Assi’s poems and to find out other factors involved in his poetry.
    Keywords: Qahar Assi, Freedom, Afghanistan modern literature, Modern Persian poetry, independence of Afghanistan
  • Mohsen Zarifineya * Pages 177-202
    In social and cultural studies, jihadist identity is considered a new concept and in the field of international and regional conflicts, it is one of the most used concepts. This identity has found place in literary matters, especially in novels, to the extent that in the last decades, it has been the theme of most Holy Defense novels. The important question is what achievements the culture of jihadist identity has transferred to the audience in this genre. Jihadist identity is one of the most essential needs of an independent society that if realized, attacking that country would be a fruitless effort. Using Ernesto Laclau’s discourse method, the present study seeks to achieve a content analysis of the characteristics of jihadist identity in the two novels ‘The Beheaded Palms’, and ‘The Burned Earth’. In this method, the reader is shown a solid link between components such as courage, resistance, sacrifice, and the spirit of martyrdom, which has been inspired by religious beliefs. Such a study, in addition to reflecting the non-wise beliefs of negative characters, can make the audience more familiar with the lifestyle and jihadist culture of the fighters. The findings of this research show that the achievements of the novels have been resistance against the Ba'ath party as our enemy, regaining occupied cities, and the establishment of security and independence of the country, considering the charisma and positive spirit of the character in the story that is against invasion. Therefore, such an identity has prepared the mind of the audience to defend the borders of Islamic Iran.
    Keywords: Fictional literature, Holy defense novel, Lifestyle, Jihadist identity
  • Meysam Khalili * Pages 203-227
    Ashura incident can be discussed in various aspects. One of these aspects is the war cries (rajazes) recited by Imam Hussein’s (as)  companions on the battlefield. that the supporters of Imam Hussein (AS) during the battle spoke. War cry is a poem recited on the battlefield to show off one’s abilities and humiliate the enemy. The question under discussion in this study is what are the themes of resistance and stability in the war cries recited by Imam Hussein’s (as) supporters on the day of Ashura? Investigations show that the components of resistance and stability, such as patience and endurance, courage, fulfillment of obligations, accepting guardianship (Wilayat), and honor to lineage has been reflected in the war cries of the loyal companions of Imam Hussein (as) on the day of Ashura, such as Amr ibn Khalid al-Azadi, Jinadat ibn Hares ansari, Nafi’ bin Hilal, Qasim ibn al-Hassan (AS), Ali ibn al-Hussein (as), Abbas ibn al-Ali (as), etc. Considering that the uprising of Imam Hussein (as) and his faithful companions is considered to be the most important uprising against the oppressive government over the course of history, addressing the various dimensions of this uprising and, in particular, identifying the themes of stability and resistance in the heart of this uprising, seems essential. This study tries to draw the theme of resistance and stability from the epopees and war cries of Imam Hussein’s (as) companions on the day of Ashura by adopting a descriptive-analytical method.
    Keywords: Imam Hussein (AS), war cry, Ashura, Resistance, stability, Themes
  • Ebrahim Fallah * Pages 229-251
    Imam Ali (as) was a virtuous statesman, who had a great deal of effort for the renewal of Islam from some innovations entering it. Given that the battles he took part in against the enemies of Islam were regarded as decisive battles in Islamic history, identifying the reflections of resistance in the fight of Ali (as) against the enemies is an indispensable issue. This study seeks to illustrate the reflections of resistance in Alavi epopees and war cries (rajazes) by adopting a descriptive-analytical method. the results reveal that the components of resistance, such as death and martyrdom in the way of God, patience and stability, courage and chivalry, honor to the lineage, as well as the intimidation and threatening of enemies have been reflected in Alavi war cries. Imam Ali (as) by the influence of the Holy Qur’an has illustrated the most beautiful and eloquent war cries in fighting against the enemies in a poetic and literary expression
    Keywords: Imam Ali (as), War cry (Rajaz), Resistance literature, Stability, Epic
  • Hamid Kavyani Pooya * Pages 253-275
    In early 3rd century B.C., when a foreign government ruled over the country after the fall of the Achaemenid Empire, an Iranian ethnic group from Eastern Iran was rose to power and established an Iranian government. Some of the characteristics of The Arcasids or the Parthian Government was the art of warfare and protecting the borders, which caused the advent of a heroic and epic era in Iranian history. Thus, with this in mind, the main question of this study is what viewpoint did the Parthians, as inheritors of the Achaemenid and Iranian Empire, had about territory and border and what measures they took to protect the country borders and what consequences their performance had in the national (mythological) history of Iran. For this purpose, through studying historical sources and national narratives and based on the description and analysis of the existing documents, one of the findings of this study is that in some state divisions and some government titles, the Parthians acted in the manner of the Achaemenids and made use of some of their techniques in protecting their territory. So, in addition to the settlement of warrior tribes on the borders as marzbānān (border guards), and their performance in protecting the territory could be the reason we see some of Parthian kings in the role of heroes in the mythological history of Iran; Heroes who became famous for protecting the borders and whose biggest role is considered to be marzbān, a title and position given by the Parthians for the first time.
    Keywords: Border, Territory, Parthians, Border guarding, Myths
  • Omid Majd *, Ziba Esmaeili, Naser Kazem Khanloo Pages 277-304
    The phenomenon of war is one of the most despicable and murderous phenomena in the entire history of mankind, but escape from it is one of the most difficult humanitarian ideals. War has no achievement except destruction, destruction, displacement, poverty, etc., and it affects all the social, economic, cultural and artistic structures of the country involved in war. In contemporary Iran, the Islamic Revolution and immediately thereafter, the war had an definitive and significant impact on art. One of the most important and, at the same time, the weakest forms of art that took a new form under the influenced of the Revolution and the imposed war was drama or theater, which later became known as ‘Sacred Defense theater’. Sacred Defense dramatic literature is a type of documentary dramatic literature that derives its identity from memories, memos, reports, biographies, stories and official histories of events that brings about the confrontation between the two forces and the two fronts, depicting issues such as defending values, protecting the country, sacrificing, etc. Sacred Defense theater has its own special form due to the specific nature of the Iran-Iraq war, which is fundamentally different from other theaters in the world. This study, which has been done using an analytical and descriptive method, aims at expressing the status and importance of theater during the imposed war, and examining Sacred Defense theater and its history while distinguishing it from war theater and resistance theater, and mentioning the damage to this type of theater.
    Keywords: War theatre, Resistance theater, Sacred Defense theater, Drama
  • Reihane Sadeghi, Abbas Mohamadiyan * Pages 305-330
    Introducing martyrs as the most effective and concrete models by means of art, literature and through poetic lens will be an admirable and even more impressive endeavor for the enrichment and expansion of the thought and culture of society, if not exaggerated, and this helps all the people, particularly teenagers and adults, to consciously take them as their religious, epic, and national role models, and consequently, avoid adhering to non-native and counter-cultural symbols. Using a descriptive-analytical method and focusing on Haft Band Eltehab by Moshfegh Kashani (1926-2015), The present research aims at representing and explaining martyr Hassan Bagheri’s (1956-1983) morals, behaviors and conducts, from the poet’s viewpoint.The poet’s attention to the historical and realistic expression of the soldier’s life, due to the interrelationship between these two categories in discourse and also the realization of spiritual aims in the ups and downs of life have been considered. The conclusive gist of the paper shows that Moshfegh Kashani, though relying on the documentary report of the events based on linear narrative, adds a color of mysticism and spirituality to his language, thus his language remains safe from the monotonous historical narration. Moshfegh Kashani, however, tries to highlight the ethical and spiritual aspects of martyr Bagheri’s portrayal, so that the readers are attracted by the martyr's character selecting him as a God seeker model for managing their lives.
    Keywords: Moshfegh Kashani, Haft Band Eltehab narrative poem, Martyr Hassan Bagheri, Biography, Morality, spirituality
  • Seyyed Jalal Mousavi * Pages 331-353
    The emergence of epic literature like any other literary type has a direct relation with social grounds. The uprising of Sarbedaran (the Union of Iranian Communists) forms one of the most fervent and influential social upheavals in the Iranian history, so that its triumph was followed by a number of other uprisings against despots in the same era. The existence of epic narrative at the time of Sarbedaran Movement, in one hand, and factors such as heroic leaders and the peasants infuriated by the rulers’ oppression, on the other hand, made the movement suitable for epic narrative. However, despite the presence of these elements, there is no epic narrative about it in the history of literature. In this paper, in addition to offering epic grounds and elements of Sarbedaran movement in the reasons for the lack of epic narrative about it has been investigated and analyzed. According to the investigation made in this study, internal factors, such as the disorderly structure of Sarbedaran leadership and the lack of their cultural authenticity, and some other external factors such as the emergence of extended dynasties and superior rulers, which caused this movement to lose its importance, had a role in the lack of epic narrative about this movement.
    Keywords: Epic narrative, Sarbedaran movement, epic elements
  • Naser Aref, Abbasali Vafaei * Pages 355-376
    The success of the Constitutional Revolution, with ideas of nationalism and reformism, and by creating profound changes in cultural, political and social domains, has made fundamental changes in the creation of nation’s ideology about human, the role of religion in the administration of social affairs, and patriotism and has introduced new concepts in the dominant discourse. Also, the Islamic Revolution, with its monotheistic ideology, having the goal of conferring jurisdiction to the Islamic law and establishing a political regime based on religion, has changed the worldview of the nation and the cultural and social foundations. ‘Homeland’ is one of the common themes which has been frequently used in a new concept, different from its old meaning, in the poetry of these two revolutions. In order to reveal the important and influential elements on patriotism to the truth seekers, this study has investigated the effect of nationalistic and religious ideologies on poems about homeland written by the poets living in the two eras were studied with reference to their books of poetry and other related analytical works. The concept of ‘homeland’ in the view of poets of the Constitutional Era is influenced by western culture and civilization and nationalism, while in the view of poets of the Islamic Revolution, it is inspired by religious, Islamic-patriotist teachings, also the concept of ‘Islamic Iran’ and to some extent, the concept of nationalism has been used by the link made between national and religious culture in the Islamic Revolution.
    Keywords: The Constitutional Movement, The Islamic Revolution, homeland poetry, nationalism
  • Mahbuobe Hemmatiyan * Pages 379-402
    Resistance literature has been generally regarded as a type of literature which induces a kind of resistance against intellectual, political, cultural, and military attacks. In this case, Ashura literature should be considered as the best and the most beautiful type of resistance literature. In this reserach, among many Ashura poems, two tarkib-bands (literally: composite-ties) by Mohtasham Kashani and Alireza Qazveh were chosen to be compared in terms of both form and content. The comparison of these poems reveals that Mohtasham seems to recite tragedy and lament (noha) in which the arousal of emotions and feelings are dominant by representing the events in detail, in a way that these types of poems could be considered as ‘event-oriented’. The characteristics of his poems in terms of form, in rhyme and row, and also in terms of content, in the meanings of the words are all in a way to be capable of realizing the poet’s goal by denoting sorrow and sometimes by producing a sound or music relevant to it. But, Qazveh, while creating an epic and vivid poem, mostly represents the purposes and consequences of that event, speaking of the factors giving rise to it and considers it as a means of expressing freedom, the defense of the rights, and resistance against oppression. So, these group of poems could be considered as ‘goal-oriented’. In the level of form, all the rhymes, rows, and lexicons have been chosen in accordance with this purpose. The themes of his poem also report this event as a magnificent revolution.
    Keywords: Resistance literature, Committed poem, Ashoura tarkib-band, Mohtasham, Qazveh