فهرست مطالب

معرفت اخلاقی - پیاپی 25 (بهار و تابستان 1398)
  • پیاپی 25 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/18
  • تعداد عناوین: 6
|
  • بابک شمشیری * صفحات 5-20

    دیدگاه صفات؛ یعنی مجموعه ای از رذایل و فضایل، از جمله قدیمی ترین و پرنفوذترین دیدگاه های اخلاقی در جهان اسلام است. به طوری که اکثر تالیفات اخلاقی مسلمانان، اعم از متقدمان و متاخران، از این منظر به موضوع اخلاق نگریسته اند. حال اگر دیدگاه فوق را به عنوان چارچوبی نظری برای انجام مطالعات اخلاقی در نظر بگیریم، هدف این مطالعه، معرفی و ارائه مسیری برای انجام مطالعات و پژوهش های علمی، در قلمرو صفات اخلاقی می باشد. با توجه به این هدف، پرسش عمده مقاله حاضر عبارت است از: برای انجام مطالعه و تحقیق در حیطه صفات اخلاقی، چه مراحلی ضرورت دارد؟ نتایج به دست آمده حکایت از این دارد که شش مرحله کلی را می توان برای انجام مطالعات مربوط به صفات اخلاقی در نظر گرفت. این مراحل، عبارتند از: مفهوم پردازی صفات اخلاقی، شناسایی ریشه های صفات اخلاقی، پیامدهای صفات اخلاقی، راهکارهای پیشگیرانه از رذایل اخلاقی، راهکارهای درمانی و راه های رشد و توسعه فضایل اخلاقی. انجام این شش مرحله، مستلزم استفاده از انواع روش ای پژوهش مشتمل بر روش سنتی اسلامی (اصول فقه)، روش های علمی جدید؛ یعنی کمی و کیفی و نیز روش پژوهش فلسفی، به ویژه با رویکرد تحلیل مفهومی می باشد. این مسیر پیشنهادی می تواند به رشد و توسعه پژوهش در قلمرو تربیت اخلاقی کمک نماید.

    کلیدواژگان: اخلاق، صفات اخلاقی، ارزش های اخلاقی، تربیت اخلاقی، مدل پژوهش
  • علی اصغر محمدزاده *، محمد سربخشی صفحات 21-35

    هدف این مقاله، بررسی پاسخ به این سوال است که آیا اخلاق دینی وجود دارد، یا خیر؟ برای پاسخ به آن، سوال به چهار نحو معنا شده و سپس به هر یک جداگانه پاسخ داده شده است: اول اینکه، آیا اخلاق دینی وجود دارد؛ یعنی آیا بخشی از دین مربوط به اخلاق است، تا آن را اخلاق دینی بنامند؟ دوم اینکه، آیا اخلاق دینی به معنای نظام اخلاقی وجود دارد؟ سوم اینکه، آیا نظریاتی اخلاقی وجود دارد که از طرف متدینان به دین نسبت داده شده باشد، تا بتوان آن را اخلاق دینی نامید؟ چهارم اینکه، آیا اخلاق وابسته به دین است و اخلاق سکولار معنا ندارد؟ معانی چهارگانه فوق، که به صورت چهار سوال مجزا مطرح شده در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته اند. پاسخ سه سوال اول مثبت، و پاسخ سوال آخر منفی است. روش اصلی پژوهش، فلسفی می باشد، اما بسته به مورد، گاهی از روش نقلی نیز استفاده شده است.

    کلیدواژگان: اخلاق دینی، قواعد اخلاقی دینی، نظام اخلاقی دینی، وابستگی اخلاق به دین، اخلاق سکولار
  • محمدرضا قضائی * صفحات 37-54

    اسلام در مواجهه با برخی جرائم، راه هایی را در نظر گرفته که یکی از آنها، قوانین کیفری است. این قوانین، بر پایه تربیت افراد و اجتماع صورت می گیرد و دارای مراحل متعددی است. از جمله آنها، گذراندن مقدماتی است که در مقام قانون گذاری باید طی شود. پس از این مقدمات، نوبت به اجرای حدود می رسد که دارای الزامات اخلاقی مخصوص به خود است. این پژوهش، تلاش می کند تا با تحلیل روش اسلام در معرفی و چگونگی طی مقدمات تربیتی و پس از آن، تشریع حدود، الگویی مناسب از روش قانون گذاری ارائه کرده، با روش شناسی اجرای حدود در اسلام، بایسته های اخلاقی انجام حدود را تشریح و تحلیل کند. نتایج به دست آمده در اصل پیشگیری، درمان، تربیت تدریجی در مرحله تشریع حدود، از طریق آگاهی به انسان ها مناسب است. همچنین، اصل تربیت، توجه به حقوق و شرایط مجرم و بخشش اسلامی، در مرحله قانون گذاری اسلامی و اجرای حدود، از دیگر نتایج آن به شمار می رود.

    کلیدواژگان: روش شناسی اخلاقی، تربیت اسلامی، تربیت تدریجی، تشریع حدود، اجرای حدود
  • فاطمه قدرتی * صفحات 55-66

    «بحران هویت» یا همان «نسیان خود» و بحران «ازخودبیگانگی»، مشکلی است که همواره گریبان گیر بشر بوده است. این پژوهش، با مراجعه به مضامین قرآنی و روایی و استناد به آرای آیت الله جوادی آملی، ابتدا مفهوم روشنی از بحران روحی «خودفراموشی» ارائه داده و در گام بعد، جایگاه «خدافراموشی» و دین گریزی را در سلسله علل و سلسله نتایج «خودفراموشی» تبیین کرده است. یافته های این پژوهش حاکی از این است که خودفراموشی نه به معنای از دست دادن فطرت توحیدی، بلکه به معنای عطف توجه به صورت مادی و غفلت از صورت نوعیه انسان و روح انسانی است. اما در رابطه با جایگاه نسیان خدا، با توجه به اینکه طبق آیات قرآن کریم، اعتقاد به توحید مقوم صورت نوعیه انسان است، نسیان خدا منجر به نسیان خویشتن خواهد شد. از سوی دیگر، با نظر به آیات قرآن کریم مبنی بر اینکه مبدا و معاد یکی است و انسان مظهر تام و جمیع اسمای الهی است، نسیان خویشتن نیز نهایتا منجر به نسیان خدا خواهد شد. ازاین رو، «خدافراموشی» در سلسله علل و سلسله نتایج «خودفراموشی» قابل تحلیل و بررسی است.

    کلیدواژگان: خودفراموشی، خدافراموشی، آیات قرآن کریم، نسیان، نسیان خویشتن
  • مهدی عبادی نیا *، حسین دیبا صفحات 67-81

    یکی از مسائل مهم جوامع بین‏الملل در مخاصمات مسلحانه بین‏المللی، گرفتن اسیر و نوع برخورد با اسرا است که در این میان قراردادهایی مانند قرار داد ژنو تاریخ 27 ژوئیه 1929 برای حقوق اسرا نوشته شده است که کشورهای امضاء کننده ملزم به انجام آن هستند. دین مبین اسلام نیز در این میان، قوانین و مقررات مهمی برای اسرا دارد. عمل نکردن به این قوانین، حکم جنایات بین‏المللی دارد. اما مسئله مهمی که بعضا برای یک رزمنده درباره بحث اسارت پیش می‏آید، تعارضاتی است که در برخورد با یک اسیر برای یک رزمنده در حین جنگ ایجاد می‏شود که باید یک طرف تعارض را انتخاب کند و هر طرف را که انتخاب کند، از لحاظ اخلاقی دچار مشکل می‏شود. لذا وظیفه او در این موارد چیست؟ این بحثی است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت و دستورات اسلام را در این تعارضات مورد بررسی قرار خواهیم داد. این مقاله، به روش کتابخانه‏ای انجام شده است.

    کلیدواژگان: اسارت، اخلاق، اخلاق کاربردی، تعارض، تعارضات
  • میثم غلام پور *، عباس قاسمیان، مجیب الرحمن رضائی، امید پورمند صفحات 83-92

    هدف این پژوهش، تحلیل محتوای کتاب های هدیه های آسمانی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی، از لحاظ میزان توجه به مولفه های تربیت اخلاقی می باشد. در این پژوهش، از روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی برای مشخص کردن مولفه های تربیت اخلاقی و سپس، میزان توجه به این مولفه ها در کتاب های هدیه های آسمانی دوره دوم ابتدایی استفاده شده است. بدین منظور، واحد تحلیل تمامی متون، تصاویر و فعالیت ها می باشد. ابزار تحلیل محتوا، چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته، با توجه به مرحله اول پژوهش بود. روایی ابزار پژوهش، با توجه به صاحب نظران این حوزه به دست آمد. همچنین، پایایی ابزار به وسیله فرمول ویلیام اسکات محاسبه که ضریب توافق 86/0 را نشان داد. یافته ها حاکی از این است که به طور نامتعادل به این مولفه ها در کتاب های پایه های مذکور پرداخته شده است. آموزش همکاری و راهکارهای حفظ دوستی، دارای بیشترین فراوانی و آموزش به کارگیری معیارهای عقلانی و دینی در ارزیابی و توانایی تصمیم گیری، در موقعیت های اخلاقی دارای کمترین فراوانی می باشد. بنابراین، لزوم توجه متوازن به این مولفه ها در کتاب های هدیه های آسمانی ضرورت دارد.

    کلیدواژگان: تربیت اخلاقی، کتاب هدیه های آسمانی، دوره دوم ابتدایی
|
  • Babak Shamshiri * Pages 5-20

    As a set of vices and virtues, the view of traits is among the oldest and most influential ethical views in the Muslim world, and most of the moral writings of Muslims, including the past and the contemporary writers, have dealt with ethics from this perspective. Now, if we consider the above view as the theoretical framework for doing ethical studies, the purpose of this study is to introduce and present a pathway for scientific studies and research in the field of ethical traits. With this aim in mind, the main question of the present research is: What steps are necessary for study and research in the field of ethical traits? The results indicate that six general steps can be considered for the study of ethical traits. These steps include: conceptualizing ethical traits, identifying the roots of ethical traits, the implications of ethical traits, preventive strategies of moral vices, and therapeutic approaches and ways of developing moral virtues. These six steps require the use of a variety of research methods including the traditional Islamic method (principles of jurisprudence), new quantitative and qualitative scientific methods, as well as philosophical research method, especially the conceptual analysis approach. This proposed path can help to develop research in the field of moral education.

    Keywords: ethics, ethical traits, ethical values, ethical education, research model
  • Ali Asghar Mohammadzadeh *, Mohammad Sarbakhshi Pages 21-35

    The purpose of this paper is to study whether religious morality exists or not. To address this issue, the question is stated in four meanings, and then each meaning is dealt with separately: First, is there religious morality? That is, is a part of religion related to morality so it can be called religious morality? Second, is there religious morality that means moral system? Third, are there any moral theories to be attributed to religion by the believers, so that it can be called religious morality? Fourth, is morality dependent on religion and does secular ethics make any sense? This paper studies the above four meanings, which are presented in four separate questions. The answer to the first three questions is positive, and the answer to the last question is negative. The main research method of is philosophical, but, depending on the case, sometimes a narrative method is also used.

    Keywords: religious ethics, religious- ethical rules, religious- ethical system, dependence of ethics on religion, Secular Ethics
  • Mohammad Reza Ghazaei * Pages 37-54

    In order to deal with some crimes, Islam has some ways one of which is laying down criminal laws. These laws are based on the education of individuals and the community, and have several stages. Among them are some preliminaries that should be passed in legislation. Following these preliminaries come the stage of the enforcement of Hudood that has its own ethical requirements. This research first attempted to explain the methodology of Islam in the introduction and explanation of passing the educational preliminaries and then, in the legislation of Hudood. Then it presented a proper model of the legislation process, and through the methodology of the enforcement of Hudood in Islam, analyzed the moral requirements of the enforcement of Hudood.  The results emphasize the principles of prevention, treatment and gradual education at the stage of setting the Hudood, through giving awareness to human beings. Other results include the principle of education, paying attention to the rights and conditions of the culprit, and Islamic forgiveness during the Islamic legislation process and the enforcement of Hudood.

    Keywords: moral methodology, Islamic education, gradual education, legislation of Hudood, enforcement of Hudood
  • Fatemeh Qodrati * Pages 55-66

    The issue of »identity crisis« or »self-forgetfulness« and the crisis of »self-alienation« has always been a matter of concern to man. Referring to the Qur'anic verses and the narrations and also views of Ayatollah Javadi Amoli, the present research first presents a clear concept of the mental crisis of »self-forgetfulness« and on the second step, expounds on the state of »forgetfulness of God« and secularism in the series of causes and consequences of »self-forgetfulness«. The research findings indicate that self-forgetfulness does not mean to lose monotheistic nature but it means devoting special attention to materialistic life and ignoring man's nature and his soul. Regarding the state of forgetfulness of God, according to the Qur'anic verses, belief in monotheism reinforces man's nature and forgetting God causes self-forgetfulness. On the other hand, considering the verses of the holy Qur'an mentioning that the beginning and the end are the same and man is a perfect and complete manifestation of God's attributes, eventually self-forgetfulness leads in forgetting God. Therefore, the issue of forgetfulness of God can be analyzed in the series of causes and consequences of self-forgetfulness.

    Keywords: self-forgetfulness, forgetfulness of God, the verses of the holy Qur'an, forgetfulness, forgetting one's self
  • Mahdi Ebadinia *, Hossein Diba Pages 67-81

    One of the major issues facing international communities in international armed conflicts is capturing and dealing with prisoners. There are some agreements such as the Geneva Conventions, July 27, 1929 for acknowledging the rights of the prisoners, which the signatory countries are required to comply with. The religion of Islam also has important rules and regulations for prisoners, and failure to comply with these rules is considered an international crime. But an important issue that is sometimes faced by a soldier is the conflict that arises when dealing with a war prisoner; the soldier has to choose one side of the conflict, and his choice might create a moral conflict for him. So what is his duty in these matters? Discussing this subject, this library-based research will examine Islamic commands in this regard.

    Keywords: captivity, ethics, applied ethics, conflict, conflicts
  • Meysam Gholampour *, Abbas Ghasemian, Majib al, Rahman Rezaei, Omid Pourmand Pages 83-92

    The purpose of this research is to analyze the content of “Heavenly Gifts” books of the fourth, fifth, and sixth grades of elementary school in terms of attention to the components of ethical education. In this research, the method of analyzing the qualitative-deductive content has been used to determine the components of moral education and the amount of attention paid to these components in the “heavenly gifts” books of the second grade of elementary school. To this end, all texts, pictures and activities of the book were analyzed. The content analysis instrument was a researcher-developed checklist based on the first phase of the research. The validity of the research instrument was acknowledged by the experts of this field. Also, the reliability of the instrument was calculated by using William Scott's formula, which showed an agreement coefficient of 0.86. The findings indicate that these components have been unevenly addressed in the aforementioned books. Teaching cooperation and strategies for maintaining friendship are the most frequent and teaching the use of rational and religious criteria in assessing and ability of decision-making in moral conflicts are the least frequent. Therefore, the need for balanced attention to these components in the “heavenly gifts” books is necessary.

    Keywords: oral education, Heavenly Gift books, second grade of elementary school