فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال ششم شماره 4 (بهار 1398)
  • سال ششم شماره 4 (بهار 1398)
  • 186 صفحه، بهای روی جلد: 100,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/04/10
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدرضا ضمیری، رحیم کارگر، محمود ملکی راد صفحات 7-33

    سبک زندگی، بیانگر شیوه زندگی با تاثیرپذیری از باورها و ارزش ها و نگرش های انسان به جهان هستی است و بازتاب دهنده گرایش ها، تمایلات، رفتارها، عقاید و ارزش های افراد است. از آن جایی که باور به مهدویت، یکی از کلیدی ترین آموزه های اسلامی و تبلور عینی دین اسلام است و همه ظرفیت های اسلام به صورت کامل در آن بروز دارد؛ می تواند در مبانی نظری و عملی و تبیین چگونگی و مدل سبک زندگی اسلامی، الگوهایی را ارائه کند. مهم ترین این الگوها عبارتند از: 1. ارائه الگوی سبک زندگی مسالمت آمیز با پیروان ادیان و مذاهب از راه باور به منجی موعود و با تکیه بر باور مشترک بین الادیانی؛ 2. ارائه الگوی سبک زندگی مسالمت آمیز با پیروان مذاهب اسلامی بر محور باور به مهدویت اسلامی به وجود حجت خدا در زمین؛ 3. ارائه الگوی سبک زندگی شیعیان با همدیگر با محوریت باور به امامت و انتظار.
    این تحقیق با هدف نشان دادن نقش اندیشه مهدویت در ارائه الگو برای مدل سبک زندگی اسلامی جامعه عصر انتظار، با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از رویکرد عقلی و نقلی به صورت توامان انجام شده و روش گردآوری داده ها، کتاب خانه ای است. از نوآوری های این تحقیق، تبیین الگویی نقش مهدویت در ارائه سبک زندگی و ترسیم نمودهای عینی و ظاهری الگوها در سبک زندگی است.

    کلیدواژگان: مهدویت، سبک زندگی، الگو، باورها، ارزش ها، رفتارها
  • عماد افروغ، فاطمه عبداله آبادی کهن صفحات 34-56

    رئالیسم انتقادی، نحله ی نسبتا نوظهوری است که دو ادعای مهم دارد: ابتدا، این که جهان خارج، مستقل از ما وجود دارد و دوم، این که معرفت به این جهان، آن گونه که هست، امکان پذیر است. روی بسکار (Roy Bhaskar) - برجسته ترین اندیشمند این جریان - در نظریه پردازی های خود سهم بسیاری برای هستی شناسی قائل است. پرسش اولیه ایشان، این است که جهان چگونه باید باشد تا معرفت ما از آن ممکن شود؟ پاسخی که به این پرسش می دهد، هستی شناسی لایه بندی شده ای را در برابر دیدگان به تصویر می کشد که شامل سه لایه: تجربی، بالفعل و واقعی است. این نوع هستی شناسی، علاوه بر دیدگاه او در باب وجود ضرورت و مکانیسم های علی و نیز طرح مفهوم غیب در نظریه ی دیالکتیک وی، شباهت هایی را با هستی شناسی تشکیکی ملاصدرا مبتنی بر اصالت وجود به وجود می آورد و این سوال در ذهن ایجاد می شود که این دو هستی شناسی چه تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟
    این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی، مقایسه ای را بین هستی شناسی این دو متفکر انجام داده و نشان می دهد؛ اگرچه بسکار در هستی شناسی لایه بندی شده ی خود با باور به وجود ضرورت و مکانیسم های علی از محسوسات فراتر رفته ولی هستی شناسی وی در نظام اندیشه ی صدرایی در لایه ی ماده بوده و قائل به امر مجرد نیست و مفهوم غیاب در هستی شناسی هر یک از این دو اندیشمند، اگرچه معنایی نزدیک پیدا می کند، ولی متفاوت است.

    کلیدواژگان: صدرا، بسکار، هستی شناسی، رئالیسم انتقادی، غیاب
  • سید محمدحسین متولی امامی صفحات 57-78

    بیش از چند سده است که تمدن غرب، به تدریج خود را به صورت یک تمدن جهانی و همه گیر تبدیل کرده است و فرهنگ همه انسان ها در شرق و غرب عالم را به سوی یکسان سازی می برد. انقلاب اسلامی، نویدگر امکان خروج از سلطه فرهنگی و تمدنی غرب بود و طلیعه ظهور تمدنی نوین و گشودگی تاریخی دیگر را نشان داد. خروج از وضع موجود و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی، نیازمند تعیین موضع گیری در برابر تمدن موجود غربی است.
    نوشتار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که «الگوی مواجهه جمهوری اسلامی در برابر تمدن غربی چیست؟». بر این اساس، با روش تحلیلی - انتقادی و با رویکرد اسنادی -کتابخانه ای درصدد بررسی موضوع و دست یابی به پاسخ است. الگوهایی که در جهان اسلام، برای مواجهه با تمدن غربی توصیه شده، حداقل در چهار الگوی: «دفع حداکثری»، «پذیرش حداکثری»، «گزینش» و «تصرف» خلاصه می شود. به نظر نگارنده، تصرف، تنهای الگوی اصیل مواجهه جمهوری اسلامی، بلکه دنیای اسلام در برابر تمدن غربی است.

    کلیدواژگان: تمدن نوین اسلامی، تمدن غرب، جمهوری اسلامی، تصرف، گزینش، دفع حداکثری غرب، پذیرش حداکثری غرب
  • یونس نوربخش، مهدی ابراهیمی صفحات 79-103

    رسش اصلی مقاله این است که در جامعه بازاری شده معاصر، چه امکان هایی فرا روی دین قرار دارد؟ به عبارت دیگر، آیا دین در یک زمینه اجتماعی نولیبرال که ناظر به تسلط منطق و اقتصاد بازار بر همه قلمروهای اجتماعی است به شکل متفاوتی تنظیم می شود؟
    در این نوشتار، توصیفی – تحلیلی، برای بررسی اثرات نولیبرالیسم بر قلمرو دینی و واکنش های دین به هجوم نیروهای بازار، از روش اسنادی استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که در نظام اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر منطق بازار آزاد، رابطه دین و دولت تغییر می کند و ممکن است دین، براساس تنظیم های بازار، تغییر صورت پیدا کند. در سطح جهانی، برخی از امکان های رابطه دین و نولیبرالیسم به این قرار است: بازشکل گیری دین از طریق مصرف گرایی، ابراز وجود کنش گران (جنبش های) دینی جدید یا نادیده گرفته شده؛ محافظه کار یا سنت گراشدن دین؛ تضعیف نقش انتقادی دین (خاصه از حیث ارائه نقد اخلاقی)؛ کالایی شدن انسان و تهی شدن جامعه از ارزش های طبیعی و انسانی. در ایران نیز ترکیب نولیبرالیسم اقتصادی و محافظه کاری سیاسی از دوران پس از جنگ، تقلیل پدیده های اجتماعی به الگوی خاصی از اقتصاد (رهاکردن امر اجتماعی) و دفاع از اقتصاد بازار در یک زمینه دینی -  استفاده ابزاری از دین و استفاده انحصاری و رانتی از اقتصاد - نوعی بورژوازی جدید در جامعه ما پدید آورده است.

    کلیدواژگان: دین، بازار، جامعه بازار، نولیبرالیسم
  • عبدالحسین رضایی راد صفحات 104-128

    «کنترل اجتماعی» و «نظارت اجتماعی» از ضرورت های هر جامعه برای حفظ انسجام جامعه و محافظت از هنجارهای اجتماعی است که در تعالیم دینی نیز تحت عنوان «امر به معروف» و «نهی از منکر» مورد پذیرش و تاکید قرار گرفته است و در فقه اسلامی به عنوان واجب کفایی مورد پذیرش بسیاری از محققان و عالمان قرار گرفته است؛ با این وجود، بسیاری از محققان کوشیده اند برخی از مراحل این دو فریضه را وظیفه ای همگانی مطرح کنند و عموم مردم را موظف به انجام آن نمایند.
    این مقاله بدون ورود به ادله ی فقهی، می کوشد با نگاهی به شواهد تاریخی و تجربیات اجرای این دو فریضه، پیامدهای اجتماعی همگانی شدن آن ها را در سه عنوان زیر بررسی نماید:1. شیوع سطحی نگری و عوام زدگی 2. بی نظمی و اختلال نظام 3. محدد شدن دایره ی تاثیر.

    کلیدواژگان: امر به معروف، نهی از منکر، عوام زدگی، اختلال نظام
  • منصوره زارعان، نفیسه فاضلیان صفحات 129-144

    این پژوهش در پی شناسایی دیدگاه فرهیختگان (اساتید، مشاوران، مدیران و طلاب) حوزه های علمیه نسبت به عوامل موثر بر تحقق سبک زندگی اسلامی در خانواده است. برای مبانی نظری تحقیق، از دیدگاه جامعه شناسان و روان شناسان و نیز برخی از اندیشمندان اسلامی درباره سبک زندگی اسلامی استفاده شد. روش تحقیق، پیمایشی و جامعه آماری آن، فرهیختگان حوزه های علمیه سراسر کشور بوده که پرسش نامه از طریق آدرس الکترونیکی برای جامعه نمونه ارسال گردید. در نهایت داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل توصیفی و استنباطی قرار گرفت.
    یافته ها نشان می دهد خانواده، به عنوان موثرترین عامل برای رسیدن به سبک زندگی اسلامی است و عناصر دیگری مانند: روحانیت، مساجد و مراکز دینی، کتب و نشریات، نهادهای اجتماعی، ابزارهای جدید ارتباطی، هنرمندان، ورزشکاران، صداوسیما و نهادهای آموزشی در رتبه های بعدی قرار گرفتند.
    بنابراین در برنامه ریزی های تربیتی و فرهنگی، باید به ترتیب برای خانواده، روحانیت، مساجد و مراکز دینی به عنوان موثرترین عوامل تاثیر گذار در تحقق سبک زندگی، توجه بیشتری انجام گیرد.

    کلیدواژگان: سبک زندگی اسلامی، خانواده، فرهیختگان حوزه علمیه خواهران، روحانیت، مسجد
  • اکرم دستیاری، مسعود بنافی صفحات 145-169

    اکنون که دانشگاه آزاد اسلامی، چشم انداز سال های آتی خود را معطوف به «حاکمیت اخلاق و معنویت»، «پایش و سالم سازی دانشگاه از آسیب های اجتماعی» و «حفاظت از سرمایه های تمدنی و فرهنگی» کرده است، ضرورت اتخاذ گام های عملی همسو با اهداف ذکر شده، با تاکید بر پیمایش و پایش محیط دانشگاهی، به شکل علمی و مستدل دوچندان می نماید.
    هدف این پژوهش، مطالعه وضعیت دینداری در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی، با تمرکز بر «دانشجویان مرد و زن دانشگاه آزاد اسلامی مرکز پلدختر» است. نتایج این پژوهش، رهنمودهای ارزشمندی را برای مدیران عالی استانی و کشوری و همچنین مدیران فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، برای شناسایی وضعیت موجود و بهره گیری از ابزارهای مناسب، برای رسیدن به اهداف مناسب فرهنگی طبق افق چشم انداز و سیاست های کلان دانشگاه فراهم می آورد و از این جهت، پژوهشی ارزشمند است.
    در کنار این پژوهش، وضعیت تاب آوری دانشجویان، اندازه گیری شده و رابطه بین آن و دینداری آنها مشخص گردید. این پژوهش، برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه و برای تجزیه و تحلیل آنها، از روش های تحلیل آماری تی - استودنت و پیرسون استفاده کرده است. نتایج نشان می دهد که دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی مرکز پلدختر از وضعیت مناسبی به لحاظ دینداری و تاب آوری برخوردارند و بین این دو متغیر، رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد.

    کلیدواژگان: دین داری، تاب آوری، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشجویان
  • صفحه 170
|
  • mohamadreza zamiri, rahim karegar, Mahmud Malekirad Pages 7-33

    Lifestyle represents a way of life influenced by the beliefs, values, and attitudes of man to the cosmos, and reflects the tendencies, interests, behaviors, beliefs, and values of individuals. Since belief in Mahdiship is one of the most important Islamic teachings and the objective embodiment of Islam and all the capacities of Islam are fully demonstrated in it, it can provide models in theoretical and practical bases and explanation of the quality and the model of Islamic lifestyle. The most important of these models are 1. Presenting a model of a peaceful lifestyle with followers of other religions through the belief in the promised Savior and relying on the common inter-religions; 2. Presenting a model of a peaceful lifestyle with followers of Islamic branches on the basis of the belief in Islamic Mahdiship for the existence of Proof of God on earth; 3. Presenting a pattern of Shi'ite lifestyle with each other, centered on the belief in Imamate and Expectation.
    Using a descriptive-analytical method and adopting the rational and scriptural approach, this research has been carried out, with the purpose of demonstrating the role of the thought of Mahdiship in providing a model for Islamic lifestyle of the society of the era of Expectation. The data collection method is librarious. Explaining a modeling role for Mahdiship is among the innovations of this research. This role is in providing a lifestyle and drawing the objective and apparent representations of the models in the lifestyle.

    Keywords: Mahdiship, lifestyle, model, beliefs, values, behaviors
  • Emad Afrough, fateme abdollahabadi Pages 34-56

    first, the outer world exists independently of us, and secondly, knowledge of this world, as it is, is possible. Roy Bhaskar, who is the most prominent thinker of this approach, appreciates a great contribution for ontology in his theorizing. His first question is how the world should be so that our knowledge of it becomes possible? The answer to this question depicts a layered ontology in front of the eyes, which includes three levels of empirical, actual, and real. In addition to his view of the existence of necessity and causal mechanisms, as well as introducing the concept of the unclean in his dialectical theory, this ontology reveals similarities between his ontology and the ontology of Mulla Sadra based on the originality of existence, and this question arises in the mind as to which differences exist between these two ontologies.
    Utilizing a descriptive-analytic method, this paper draws a comparison between the ontology of these two thinkers and shows that although Bhaskar, in his layered ontology, has been exceeded perceptible things by his belief in the existence of necessities and causal mechanisms, his ontology is in the material layer in the system of Sadraian thought. And he does not believe in an immaterial thing, and although it is close in meaning, the notion of unseen is different in the ontology of each of these two thinkers.

    Keywords: Mulla Sadra, ontology, critical realism, the unseen
  • sayedmohamadhosein motevalli emami Pages 57-78

    For more than a couple of centuries, Western civilization has gradually turned itself into a global and epidemic civilization and has taken the culture of all human beings of the east and west of the world towards unity and harmony. The Islamic Revolution was a promising sign of the opportunity to withdraw from the cultural and civilizational domination of the West and revealed the emergence of modern civilization and other historical openness. Exiting the status quo and moving towards a new Islamic civilization needs to determine the position against the existing Western civilization.
    Using a critical analytical method, the present paper, seeks to answer the question "What is the pattern of exposure of the Islamic Republic against Western civilization?" This paper addresses this question with a critical-analytical method and with a librarious-documentary approach. Patterns recommended in the Islamic world for dealing with Western civilization are summarized in at least four patterns of "total rejection", "total acceptance", "selection" and "capture". According to the author, capture is only the genuine pattern of facing the Islamic Republic, but the Islamic world against Western civilization.

    Keywords: modern Islamic civilization, Western civilization, encounter patterns, Islamic Republic, capture, total rejection of West, total acceptance of West
  • Younes Nourbakhsh, Mehdi Ebrahimi Pages 79-103

    With the growth of the theory of the economic system of the market and its efforts to globalize, many concerns have been raised in the social, cultural and religious areas of societies. The main question of the article is what are the potentialities of religion in contemporary marketized society? In other words, how differently religion is regulated and applied, in a neoliberal social context which means the domination of logic and the market economy over all the social realms.
    In this paper which is descriptive-analytic, based on the characteristics of the subject, the documentary method has been used to study the effects of neoliberalism on the religious realm and the reactions of religion to the influx of market forces. The results show how the relationship between religion and state changes in the economic and social system based on free-market logic, and religion may change based on market adjustments. At the global level, some of the possibilities for the relationship between religion and neoliberalism are as follows: the reformation of religion through consumerism, the expression of new or neglected religious activists, conservatism or traditionalization of religion (rather than its degradation), the weakening of the critical role of religion specially in terms of providing moral criticism, the commodification of man and the depletion of society from natural and human values. In Iran, we have seen the combination of economic neoliberalism and political conservatism since the post-war era. The reduction of social phenomena to a specific pattern of the economy (the abandonment of the social affair) and the defense of the market economy in a religious context-which has been accompanied by an abuse of religion and a monopolistic and exclusive use of economics - has created a new bourgeoisie in our society.

    Keywords: religion, market society, neoliberalism
  • Abdul Hussein Rezaei Rad Pages 104-128

    "Social control" and "social supervision" are the necessity for every society to maintain community cohesion and protect social norms. They are also accepted and emphasized in the religious teachings as "enjoining what is right" and "forbidding evil", and in Islamic jurisprudence, they have been accepted by many scholars as a collective duty. Nevertheless, many scholars have tried to introduce some of the stages of these two duties as a public obligation and make the public obligated to do them.
    This article, without entering into the jurisprudential evidence, tries to examine the social consequences of their becoming public in the following three titles, by looking at the historical evidence and experiences of the implementation of these two obligations:1. the prevalence of superficiality and populism; 2. disorder and disruption in the system 3. the limitation to the impact circle.

    Keywords: enjoining what is right, forbidding evil, populism, system disruption
  • Mansoureh Zarean, Nafiseh Fazeliyan Pages 129-144

    This research seeks to identify the views of intellectuals (professors, advisers, managers, and students) of the seminary on the factors affecting the realization of Islamic lifestyle in the family. For theoretical foundations of the research, the point of view of sociologists and psychologists as well as some Islamic thinkers about Islamic lifestyle was reflected. The method of research was a survey and its statistical population was intellectuals of seminaries throughout Iran. The questionnaire was sent to the sample population via e-mail. Finally, the collected data were analyzed descriptively and inferentially statistics using SPSS software.
    The findings show that the family is the most effective factor in living the Islamic lifestyle, and other elements such as the clergy, mosques and religious centers, books and publications, social institutions, new communication tools, artists, athletes, radio and TV, and educational institutions are ranked next.
    Therefore, in educational and cultural planning, more attention should be paid to families, the clergy, mosques, and religious centers respectively as the most effective factors influencing the realization of the lifestyle.

    Keywords: Islamic lifestyle, family, women seminary intellectuals, the clergy, mosque
  • akram dastyari, Masoud Banafi Pages 145-169

    Now that the Islamic Azad University has focused its future vision on "governance of morality and spirituality", "monitoring the protecting the university from social harm" and "preserving civilizational and cultural capital", the need to take practical steps in line with the goals mentioned above, with a focus on monitoring the academic environment, is scientifically and reasonably doubled.
    The purpose of this study was to study the status of religiosity among Islamic Azad University students, focusing on male and female students of the Islamic Azad University of Poldokhtar Center. The results of this study provide valuable guidance for top-level provincial and national administrators as well as university cultural and social managers to identify the status quo and use the appropriate tools to achieve the appropriate cultural goals according to the horizons of the university's vision and macro policies, and so it is valuable.
    In addition to this research, the resilience of students was measured and its relationship with religiosity was determined. This research uses a questionnaire to collect data and T-Student and Pearson statistical methods have been used to analyze them.The results show that the students of the Islamic Azad University of Poldokhtar have a favorable state regarding religiosity and resilience, and there is a positive and significant relationship between these two variables.

    Keywords: religiosity, resilience, Islamic Azad University, students