فهرست مطالب

تاریخ اسلام - پیاپی 76 (زمستان 1397)
  • پیاپی 76 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/21
  • تعداد عناوین: 9
|
  • محسن رفعت * صفحات 7-39

    بازتاب مقتل الحسین(ع) در الاخبارالطوال با وجود مشابهت هایی که با گزارش های عاشورایی تاریخ طبری دارد، دارای تفاوت هایی با آن و دیگر مقتل ها است که واکاوی و بازخوانی آن را ضروری می سازد. این مقتل که اخباری منفرد درباره عاشورا در آن یافت می شود، در برخی موارد با وقایع حتمی و گزارش های تاریخی ناسازگار است و در مواردی دیگر، گزارش هایی خدشه پذیر در باره شان امام معصوم(ع)و خاندان ایشان در آن وجود دارد که اساسی برای سخن علمای شیعی و یا سنی در قرن های بعد شده است. در این مقاله تلاش می شود با روش کتا ب خانه ای و رویکردی تحلیلی انتقادی، پس از ارزیابی شخصیت نویسنده و توضیحاتی درباره کتاب وی، گزارش هایی که نخستین بار در این کتاب آمده است، واکاوی شوند

    کلیدواژگان: الاخبارالطوال، مقتل الحسين)u(، عاشورا، تحريف عاشورا، دينوري
  • سیاوش یاری *، مهدی اکبرنژاد، مرتضی اکبری، پیمان صالحی صفحات 41-77

    مناظره یکی از شیوه های تبلیغی پیامبران و اولیای الهی برای دعوت مردم به سوی توحید و حل اختلافات دینی است که در آیاتی از قرآن کریم بر آن تاکید شده است. گفت وگوی میان اسلام با ادیان مختلف از دوره نبوی شروع گردید و در عصر جانشینان آن حضرت(ص) ادامه یافت و در عصر رضوی به اوج خود رسید. این مقاله به این نتیجه دست یافته است که امام(ع)با تکیه بر گونه ای خاص از مخاطب شناسی، متناسب با درک مخاطب، پیام های خویش را ارائه می کردند و به منظور افزایش اثرگذاری، علاوه بر استناد به متون مقدس مخاطبان، از انواع روش های ادبی و بلاغی، مانند به کارگیری صنعت تکرار، توجه به آهنگ کلمات، تصویرسازی، تسلسل و نظم منطقی مباحث، ارائه برهان به شیوه حصر عقلی، هماهنگی لفظ با معنا، انتخاب آگاهانه واژگان و به کارگیری ساختارهای تاکیدی استفاده می کردند.

    کلیدواژگان: امام رضا(ع)، تاریخ امامت، مناظره، گفت وگوی بین ادیان، مخاطب شناسی
  • ابراهیم صالحی حاجی آبادی *، سیدابراهیم سرپرست سادات، رضا رمضانی صفحات 79-97

    مجموعه رویدادهای مربوط به واقعه عاشورا، نیازمند پژوهش و بازخوانی است. مقاله حاضر با محور قرار دادن پرسشی درباره اصالت تاریخی مقبره حر بن یزید ریاحی(61ه.ق) به بررسی دو دیدگاه در این زمینه می پردازد. برخی از محققان، مستند به برخی گزارش های تاریخی بر این باورند که طایفه حر پس از حادثه عاشورا، جسد مطهر او را در مکانی که به عنوان مقبره ایشان معروف است، به خاک سپردند و از نبش این قبر به وسیله شاه اسماعیل(930ه. ق) و سیره مردم برای زیارت حر به عنوان گواه درستی ادعای خود یاد می کنند. در مقابل این دیدگاه، برخی دیگر بر این باورند که جسد مطهر حر به همراه دیگر شهدا در قبری دسته جمعی و در روضه حسینی به خاک سپرده شده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به این نتیجه رسیده است که به استناد منابع کهن و معتبر، حر بن یزید در روضه حسینی و همراه دیگر شهدا، به خاک سپرده شده است

    کلیدواژگان: کربلا، حر بن یزید، عاشورا، شهدای کربلا، شاه اسماعیل صفوی
  • سید ابوالفضل رضوی *، حسن زندیه، کمال ظریفیان منش صفحات 99-128

    رونق فرهنگی عصر اول عباسی، اقتدار و تسامح نسبی خلفا و دولت مردان این عصر و شرایط اقتصادی و اجتماعی حاکم بر قلمرو اسلامی، زمینه های بهره گیری مسلمانان را از میراث فرهنگی دیگر ملل، مانند نهادهای آموزشی هموار کرد و امکان تحقق بخشی از آموزه های اسلامی را در علم آموزی و مدنیت فراهم آورد. در این میان خراسان دارای جایگاهی ویژه بود و با توجه به عوامل و زمینه های زیر در عرصه علم و آموزش، رشدی فراوان یافت و مراکز آموزشی نوظهوری در آنجا پدید آمدند. عواملی مانند جایگاه ویژه خراسان در تکوین و تحکیم قدرت بنی عباس، استقرار و تعلق خاطر مامون به این منطقه، علاقه مندی مامون به علم، حضور امام علی بن موسی(ع)در این منطقه و نقش ایشان در فعالیت های علمی و سرانجام موقعیت ویژه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خراسان که با پیدایش حکومت های محلی بر ظرفیت های آن افزوده شد در این امر تاثیر فراوانی داشتند. بررسی سیر تحول علمی و آموزشی خراسان با تاکید بر جایگاه مراکز آموزشی عصر امارت و خلافت مامون و واکاوی تاثیرگذاری شرایط سیاسی بر آن، به ویژه سهم دولت مردان این عصر، مسئله ای است که مقاله حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول در پی تبیین آن است.

    کلیدواژگان: خراسان، نهاد علم، نهاد آموزش، مامون، تمدن اسلامی
  • امیر اشتری تلخستانی، محمد جواد یاوری سرتختی صفحات 129-172

    مقاله پیش رو، نقدی بر مقاله «بررسی تحلیلی تاریخ نگاری روایی امامیه تا نیمه قرن پنجم» است که در شماره 64 فصل نامه تاریخ اسلام انتشار یافته است. مقاله مذکور با طرح پرسش تاریخ نگاری روایی امامیه از چه ویژگی هایی برخوردار است؟ می کوشد با بررسی ویژگی های این گونه از تاریخ نگاری و واکاوی انگیزه محدثان تاریخ نگار و مقایسه رویکرد آنان در گزارش رویدادهای تاریخی با دیدگاه تاریخ نگاران، تحلیلی بر تاریخ نگاری روایی امامیه ارائه دهد، اما به دلایل روش شناختی و محتوایی به این هدف دست نیافته است. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهند که مقاله مذکور، به دلیل عدم ارائه تعریف دقیق از مفاهیم و صدور احکام کلی، عدم توجه به گونه شناسی منابع تاریخی و حدیثی، عدم شناسایی و جداسازی اخبار تاریخی از غیر آن، برخورد گزینشی در انتخاب اخبار برای ارائه تحلیلی کلی، گاه خلط میان کتاب های تاریخی و حدیثی و کم دقتی در مثال ها و عناوین، تنها به بیان نقدهایی در باره حدیث نگاری امامیه پرداخته و از اثبات فرضیه خود بازمانده است

    کلیدواژگان: تاریخ نگاری روایی، امامیه، محدثان شیعه، حدیث نگاری شیعیان، نقد تاریخی
  • روح الله توحیدی نیا * صفحات 173-201

    واکاوی مقاله «بررسی انتقادی مقاله بررسی تحلیلی تاریخ نگاری روایی امامیه تا نیمه قرن پنجم» که در این شماره از فصل نامه تاریخ اسلام به چاپ رسیده است، نشان می دهد، حدود پنجاه مورد از نسبت هایی که به مقاله «بررسی تحلیلی تاریخ نگاری روایی امامیه تا نیمه قرن پنجم» داده شده است، با واقعیت سازگار نیست و بسیاری از اشکال هایی که بیان شده است، ریشه در پیش داوری های حاکم بر مقاله نقد دارد و در نتیجه تقریری متفاوت از مفاد مقاله اصلی دارد. با این وجود، برخی اشکال ها درباره استناد، ارجاع و دلالت یکی از شواهد پذیرفتنی است. با توجه به آورده های این نقد، اکنون با اطمینان بیشتری می توان درباره ماهیت متفاوت تاریخ نگاری روایی امامیه سخن گفت. هم سویی پژوهش گران در باور به ضرورت بررسی عمیق تاثیر روش و رویکرد محدثان بر آثار تاریخی آنها می تواند گامی رو به جلو برای دست یابی به نقطه کانونی مقاله اصلی و اهداف علمی مطرح در آن باشد

    کلیدواژگان: تاریخ نگاری شیعه، تاریخ نگاری روایی، محدثان شیعه، نقد متن
  • حمید مظفری، سیداحمد عقیلی، مصطفی پیرمرادیان صفحات 203-232

    اتابکان زنگی حکومتی ترک تبار بودند که به طور رسمی از سال 521 هجری در موصل به قدرت رسیدند و تا سال 624 هجری بر پاره ای از مناطق شمال عراق حکومت کردند. این حکومت به دلیل شرایط ویژه جهان اسلام در آن روزگار، مناسبات مهمی با قدرت های زمانه خود؛ یعنی امپراتوری بیزانس، امارت‎های انطاکیه و رها، پادشاهی اورشلیم و خلافت عباسی برقرار کرد. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی و با روش توصیفی تحلیلی، تحول مناسبات اتابکان زنگی با خلافت عباسی و شرایط، علل و روند آن را بررسی نموده است و به این نتیجه دست یافته است که مناسبات این دو دولت، متاثر از سیاست های داخلی دو طرف و شرایط زمانه، از مرحله واگرایی به مرحله هم گرایی گذر کرده است

    کلیدواژگان: اتابکان زنگی، موصل، خلافت عباسی، شمال عراق، مناسبات سیاسی
  • ابوالقاسم عارف نژاد *، علی طهوری نیا صفحات 233-271

    ملی گرایی ایرانی از گفتمان هایی است که با مفصل بندی دال های گوناگون سعی می کند، مدلول هویت ایرانی را پابرجا نماید و در فضای معنایی خود، آن را تثبیت کند. از سویی دیگر، ظهور دولت صفویه در سال 907 هجری با محوریت دال مذهب، دولتی مقتدر و یک پارچه در سرزمینی ایجاد کرد که در طول تاریخ با عنوان ایران از آن یاد می شود. وجود دال های مشترک بین این دو گفتمان، این پرسش را مطرح می کند که گفتمان ملی گرایی ایرانی و گفتمان صفویه چه رابطه ای می توانند با یک دیگر داشته باشند و دال های مشترک در این دو گفتمان در چه معناهایی رسوب یافته و چیره شده اند؟ به سبب آن که غیر و غیریت سازی جایگاه مهمی را در صورت بندی گفتمانی به خود اختصاص داده است، مقاله حاضر با بهره گیری از روش تجزیه و تحلیل گفتمان لاکلا و موفه(Laclau and Mouffe)  به این نتیجه رسیده است که در نگاه اول، دال های مشترکی در دو گفتمان ملی گرایی و گفتمان صفویه مشاهده می شوند که یکسان به نظر می رسند ولی تحلیل فضای گفتمانی آنها، مشخص می سازد که نشانه های این دو گفتمان در دو فضای معنایی متفاوت شکل گرفته اند و دلیل عمده مشترک بودن ظاهری دال ها، به سبب در اولویت بودن سیاست و دست یابی به هژمونی در هر دو گفتمان است که سبب می شود هر دوی آنان بکوشند که هرگونه عامل افزایش اقتدار را از حوزه گفتمان گونگی خارج سازند و در مفصل بندی گفتمانی خود وارد نمایند

    کلیدواژگان: تحلیل گفتمان، ملی گرایی ایرانی، تاریخ ایران، صفویه، هویت ایرانی
  • احمد فلاح زاده * صفحات 273-315

    خلافت عثمانی به عنوان آخرین امپراتوری اسلامی، در دوران شکل گیری، مراحل مختلفی را پشت سر نهاد. قوس صعودی این دستگاه حکومتی از بیگ نشین ساده به ترتیب به سوی امارت، دولت و خلافت نشان دهنده چند مرحله، جابه جایی اندیشه سیاسی نظامی قدرت در آن است. دست یافتن این سلسله به سازمان دهی سیاسی نظامی در یک دوره تاریخی، ریشه در شکست سلجوقیان روم، جغرافیای متصرفات و انگاره آنها درباره فتوحات دارد. البته در این میان، نقش ساختار دینی منطقه آناتولی، ترک گرایی در این منطقه، اندیشه غزا و غازی گری ترکان و فرآیند سقوط امپراتوری بیزانس را نباید از نظر دور داشت. مقاله پیش رو با روش توصیف و تحلیل داده ها بر آن است که با واکاوی ساختار قبایلی زندگی ترکان، میراث عثمانیان از سلجوقیان، گفتمان های اعتقادی در فتوحات عثمانی، بهره گیری عثمانی از اندیشه های صوفیانه، گزینش فقه حنفی و نقش سیاسی زبان ترکی نشان دهد که خلافت عثمانی در سده نخست حیات خود از آغاز فتوحات عثمان (716 ق) تا فترت حاصل از پیروزی تیمور بر بایزید(804 ق)؛ یعنی از غازی گری تا تشکیل دولت، چهار مرحله را پشت سر گذاشته است.

    کلیدواژگان: خلافت عثماني، عثمان غازي، اورخان بيگ، مراد اول، بايزيد اول
|
  • Mohsen Rafat * Pages 7-39

    The Reflection of martyrdom of Hussain or Maqtal al- Hussain in Al- Akhbar al- Theval has some similarities with reports of Ashura event in Tabari history; however, it has some differences with it and other martyrdoms. In this regard, it is necessary to investigate this issue. This martyrdom in which some narrations are found about tragic event of Ashura is not in agreement with the definite events and historical reports in some cases. In other cases, it is observed some vulnerable reports about the status of infallible Imam and his household family and this matter has been a basis for the speech between the Shiite and Sunnite scholars in the later centuries. In this article, it is tried to study the early reports in this book after the evaluation of the character of the author and some explanations about his book by taking advantage of the library research method as well as the analytical-critical approach

    Keywords: Akhbar al- Theval, martyrdom al- Hussain, Ashura, deviation of Ashura, Dinevari
  • Siyavash Yari *, Mahdi Akbarnezhad, Morteza Akbari, Peyman Salehi Pages 41-77

    Disputation is considered as one of the propagating methods utilized by prophets and God’s saints to invite people towards theism and to settle the religious disputes and it has been emphasized in some verses of Holy Quran. The communication between Islam and different religions initiated from the era of Prophet Mohammad (PBUH) and continued in the age of his successors and it reached to the highest level in time of Imam Reza (PBUH). This article concluded that Imam Reza (PBUH) presented his messages consistent with the knowledge of his addressees. In order to increase the effects of his messages, that holiness referred to the holy texts and took advantage of all kinds of literary and rhetorical methods such as the repetition, harmony of words, illustration, logical order of discussions, presentation of proof through the intellectual restriction, agreement between word and meaning, conscious selection of words and application of emphatic structures

    Keywords: Imam Reza (PBUH), history of Imamate, disputation, communication among religions, identification of addressees
  • Ebrahim Salehi Hajiabadi *, Seyed Ibrahim Sarparast Sadat, REZA RAMAZANI Pages 79-97

    The collection of events related to the tragic event of Ashura is in need of research and evaluation. The present article puts emphasis on the question in regard with the originality of the grave belonging toHorr Ibn e- Yazid e- Riyahi (56 After Hijrah) and it investigates two viewpoints in this regard. According to Some historical reports, Horr’s pure body was buried in a place famous for Horr’s grave by his tribe after Ashura event and the exhumation of the grave by Shah Ismail (930 After Hijrah) as well as the people’s pilgrimage are the evidence for the truth of their claim. Another viewpoint is that. his pure body was buried in a collective grave with other martyrs in Rozeh Hosseini. Relying on the descriptive-analytical research method and referring to the reliable ancient sources, this research concludes that Horr has been buried with other martyrs in a collective grave named Rotheh Hosseini

    Keywords: Karbala, Hor ibn e- Yazid, Ashura, Martyrs of Karbala, Shah Ismail e- Safavi
  • Seyed Abolfazl Razavi *, Hassan Zandiyreh, Kamal Zarifiyan Manesh Pages 99-128

    Cultural prosperity in the first era of the Abbasid government, the relative authority, the toleration of caliphs, the presence of statesmen in this era, the economic and social conditions dominated on the Islamic territory provided the ground for the Muslims to take advantage of cultural inheritance of other nations such asEducational institutes to fulfill some parts of Islamic instructions in regard with seeking knowledge and civility.  Meanwhile, Khorasan was of particular position thanks to the elements such as the particular position of Khorasan in creating and strengthening of the Abbasids’ authority, Ma’mun’s interest to settle in this area and his role in regard with the scientific activities and finally the particular economic, social and political conditions in Khorasan which was developed by the advent of the local governments. The investigation of scientific and educational development in Khorasan with the emphasis on the position of educational centers in time of Ma’mun as well as the study of the effectiveness of political conditions particularly the role of statesmen are the issues followed in the present research by taking advantage of the descriptive-analytical method and the primary sources

    Keywords: Khorasan, institute of science, Institute of Education, Ma’mun, Islamic civilization
  • Amir Ashtari Talkhestani, Mohammad Javad Yavari Sartakhti Pages 129-172

    The present article criticizes the article in regard with“the analytical investigation of narrative historiography of Imamiyeh”. It raises the question related to the properties of narrative historiography of Imamiyeh and presents an analysis in this regard. The researcher investigates this kind of historiography, the motivation of traditionists (hadith recorders) and compares their approaches in reporting the historical events relying on the viewpoints of historians. Following the assessment of the method and the content analysis of the article, the researcher concluded that the aforementioned article has criticized Hadith recording of Imamiyeh instead of their narrative historiography due to the different reasons such as lack of an accurate definition from the concepts, issuing the general decrees, disregrarding the typology of historical and hadith related sources, no identification and seperation of historical narrations from non-historical ones, a selective approach towards narrations in order to present a general analysis and other similar cases

    Keywords: narrative historiography, Imamiyeh, Shiite hadith writers, Shiites’ writing hadith, historical criticism
  • Roohollah Tohidiniya * Pages 173-201

    The study of the article regarding the critical study of narrative historiography of Twelvers to the half of the fifth century clarifies that about fifty cases attributed to the article regarding the analytical study of narrative historiography of Twelvers to the half of the fifth century is not in agreement with reality and many stated faults or errors refers to prejudgments in the article of criticism and consequently, it has different account from the main article. However, some faults regarding the documentation, reference and signification are considered as the acceptable evidences. Considering the results of this criticism, it is possible to talk more certainly about the different quiddity of the narrative historiography of Twelvers. The agreement of researchers about the necessity of reflective study of the effect of method and approach of the scholars of Hadith on their historical works can be a step ahead toward achieving the scientific objectives stated in the main article

    Keywords: Shiite’s historiography, narrative historiography, Shiite scholars of Hadith, criticism of text
  • Hamid Mozaffari, Seyed Ahmad Aghili, Mostafa Pirmoradiyan Pages 203-232

    Atabakan e- Zangi was a Turkish government that they formally achieved authority from 521 to 624 After Hijrah in Mosel and governed in some states in the North of Iraq. Due to theparticular conditions of the world of Islam at that time, this government could have important relations with some authorities including Byzantine Empire, Antakya (Antioch) and Raha governorships, kingdom of Jerusalem and Abbasid caliphate. Taking advantage of the historical approach and descriptive-analytical method, the present research investigated the changes in the relationship between Atabakan e- Zangi and Abbasid caliphate as well as the conditions, reasons, and the trend of this relationship. Finally, it concluded that the relationships between these two governments affected by their internal policies and the conditions of time passed from divergence to convergence respectively

    Keywords: Atabakan e- Zangi, Mosel, Abbasid caliphate, North of Iraq, political relations
  • Abolqasem Arefnezhad *, Ali Tahurinia Pages 233-271

    Iranian nationalism is considered as a discourse which aims to preserve the signification of Iranian identity and to stabilize it in its conceptual atmosphere through blending the structure of various significants. On the other hand, Safavid government with the significant of religion developed an authoritative and united government in Iran in 907 After Hijrah. The existence of common significants between these two discourses raises this question concerning the kind of relationship between Iranian nationalism discourse and Safavid discourse as well as the common significants in these two discourses. Since, other and otherness are of significant position in the formation of discourse, the present article takes advantage of discourse analysis of Laclau and Mouffe and concludes that there are common significants in these two discourses which look the same as each other while their discourse analysis clarifies that the semiotics of these two discourses have been developed in two different conceptual atmospheres and the main  reason of  apparent commonality of significants is due to priority of politics and the achievement of hegemony in both discourses which leads to the exclusion of any element regarding the increase of authority from the domain of discourse and its inclusion in their own discourse framework

    Keywords: discourse analysis, Iranian nationalism, history of Iran, Safavid, Iranian identity
  • Ahmad Fallahzadeh * Pages 273-315

    Ottoman caliphate as the last Islamic Empire has passed various stages in time of development.The increasing development of this government from leadership, government and caliphate shows several phases of transferring the political-military thought of authority in itself. This dynasty’s achieving a political-military organization in a historical phase is due to the failure of Saljuqids in Rome, the geography of conquests and possessions, and their imagination about victories. Meanwhile, the role of religious structure of Anatoly region, following of Turkism in this area, warriorship of the Turkish and the process of collapse of Byzantine Empire should not be denied. Analyzing and describing the data, the present article is to investigate the tribal structure of Turkish , Ottomans’ inheriting from Saljuqids, belief discourses in ottoman conquests , ottomans’ taking advantage of Safavid thoughts, selecting Hanafi jurisprudence and the political role of Turkish language and to show that ottoman caliphate has passed four phases in the first century of its life from the beginning of Ottoman’s possessions (716) to Fetrat resulting from the Timor’s victory and conquering Bayazid (804), from the warriorship to the development of government

    Keywords: Ottoman Caliphate, Ghazi Ottoman, Orhanbeig, Morad I, Bayazid I