فهرست مطالب

مطالعات تاریخ انتظامی - پیاپی 20 (بهار 1398)
  • پیاپی 20 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/02/16
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مجتبی گراوند*، فرزاد خوش آب صفحات 1-26
    مرز و سرحد در ادوار مختلف به عنوان یکی از ارکان اصلی حکومت ها، همواره مشکلاتی هم چون جنگ های طولانی را در پی داشت. دامنه مشکلات مرزی به دوره ی قاجار نیز کشیده شد و با روی کار آمدن فتحعلی شاه و انتصاب محمدعلی میرزا دولتشاه به حکومت کرمانشاهان، کشور شاهد اوج گیری اختلافات بین ایران و عثمانی و درگیری های مداوم آن ها بین سال های 1221 /1236-1237 ه. ق./ 1812/ 1821-1820 م. در منطقه ی غرب و جنوب غربی بود. محمدعلی میرزا با درایت و کاردانی توانست در تمامی این منازعات با کسب پیروزی موقعیت حکومت مرکزی را در منطقه غرب و جنوب غربی تثبیت کند. پژوهش حاضر در پی پاسخ دادن به این سوال است: محمدعلی میرزا در جهت تثبیت مرزهای غرب و جنوب غربی چه اقداماتی انجام داد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که محمدعلی میرزا با اقدامات توسعه طلبانه علیه نفوذ پاشاهای بغداد و حفظ اقتدار خود در مناطق غرب و جنوب غربی، توانست مرزها را حفظ کند و اگر مرگ زود هنگامش نبود چه بسا که بغداد تحت الحمایه ایران می شد. در این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی اقدامات نظامی محمدعلی میرزا در تنش با عثمانی مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: ایران، عثمانی، محمدعلی میرزا، درگیری نظامی، کرمانشاهان، بغداد
  • محسن مومنی، سیده شپول محمدزاده* صفحات 27-50
    از آغاز قرن سوم هجری، به دلیل رویدادهای سیاسی و انتظامی در داخل و خارج از قلمرو خلافت عباسی، به تدریج خلافت، قوت و استحکام خود را از دست داد و برای نخستین بار زمینه شکل گیری جنبش های مردمی ضد خلافت عباسی فراهم شد. از نخستین جنبش های آزادی خواهانه و عدالت طلبانه، جنبش صفاریان بود که از دل یکی از ریشه دارترین نهادهای مردمی ایران، یعنی عیاران، سر برآورد. مسئله ای که پژوهش حاضر به دنبال روشن نمودن آن می باشد بررسی چالش های مدیریت سپاه صفاری می باشد چرا که این سپاه از عناصر مختلف و گاه متضادی چون عیاران و خوارج تشکیل شده بود. سوالات اصلی پژوهش این است که مدیریت نیروهای انتظامی در سپاه صفاری از چه مولفه هایی تاثیر می پذیرفت؟ عناصر تشکیل دهنده این سپاه از چه گروه های بودند؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای به دنبال پاسخ به سوال های اصلی می باشد. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد یعقوب لیث نقش محوری در سپاه صفاری دارا بود و مدیریت سپاه نقش مهمی در پیروزی های یعقوب داشت.
    کلیدواژگان: سپاه، یعقوب لیث، عیاران، خوارج، صفاریان
  • جواد هروی* صفحات 51-68
    ظلم ساسانیان بر مردم ولایات ایران، اسباب فروپاشی ایشان را رقم زد. چنان که چون تندباد تهاجم اعراب نومسلمان وزیدن گرفت، چندان طاقتی بر آل ساسان نماند و حیات سیاسی خود را به زودی از کف دادند؛ اما طلوع فجر اسلام بر ولایات ایران نیز، به رغم حلاوت نخستین، با سخت گیری های ناباورانه خلفای اموی همراه شد. به گواهی منابع تاریخی، بعد از شهادت امام علی (ع) در سال 41 هجری، چون ساختارهای خلافت، به شالوده های خشک و بی مغز سلطنت آلوده شد، حاکمانی بر اریکه زمام داری مناطق مختلف سرزمین ایران تکیه زدند که به جز مطامع فردی و منافع قومی، مقصود دیگری در نظر نداشتند. عملکرد والیان خلافت اموی در بلاد بسیاری همچون ایران، رهاوردی جز ناامنی، استبداد، ظلم و جور در تاریخ این سرزمین نبود. مقاله حاضر با روش توصیفی و تحلیلی، رویکردی مختصر و مستند از خلال اوراق تاریخ بر این مدخل ارائه می دهد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که امویان که گرفتار روحیه نژادپرستانه شده بودند، در یک فرآیند وسیع و روزافزون، چیزی جز محرومیت ایرانیان از حقوق انسانی، اجتماعی و درنتیجه سقوط دولت خویش، دستاوردی نداشتند. اینها تمهیدات نامبارکی بود تا عدالت، قربانی بی عدالتی و ظلمت جایگزین روشنی شود.
    کلیدواژگان: ایران، امویان، خشونت، تبعیض، تفاخر، امنیت
  • مهدی دهقانی صفحات 69-88
    قوام و حراست از حیات اجتماعی ایالت خراسان به واسطه عواملی همچون موقعیت مرزی و چپاول دستجات ترکمن، تاتار و افغان، وابستگی تامی به قلعه جات داشت. چنین دژهایی افزون بر برقراری ثبات سیاسی- نظامی حکومت، محلی برای انجام فعالیت های بازرگانی و کشاورزی و همچنین ذخیره اقلام خوراکی و تدارکات جنگی بود. با توجه به اهمیت موضوع، در پژوهش کنونی به این سوال پاسخ داده می شود که قلعه جات خراسان چه جایگاه و نقشی در حیات اجتماعی دوره افشاریه ایفا می کردند؟ به منظور پاسخ گویی به سوال مذکور، این فرضیه را به آزمون می گذاریم که کارویژه های مهم و متعدد قلعه ها ازجمله حراست از جان و مال اهالی و برقراری ثبات سیاسی، موجب شده بود تا مدعیان مختلف سلطنت اهتمام ویژه ای به استحکام و تهیه تدارکات در قلعه موطن و قلعه های اقماری پیرامونشان به عنوان مراکز ثقل حکومت خود داشته باشند. پژوهش حاضر، با استفاده از روش تحقیق تاریخی و جمع آوری داده های کتابخانه ای از منابع دست اول تاریخی پس از توصیف و طبقه بندی تحولات سیاسی و نظامی مرتبط با قلعه های خراسان به تحلیل و تفسیر این ویژگی ها و تاثیرات آن بر قدرت گیری مدعیان مختلف حکومت می پردازد.
    کلیدواژگان: قلعه موطن، قلعه اقماری، سیبه، حواله، خراسان، افشاریه
  • حمید اسدپور*، حسین اسکندری صفحات 89-110
    حمایت از موجودیت یک جامعه و حکومت و همچنین حفظ دستاوردهای یک ملت، همیشه نیاز به نیروی نظامی و انتظامی را ضروری ساخته است. نیروهای نظامی و انتظامی در شکل گیری و تداوم حکومت ها نقش اساسی داشته اند. پس در هر جامعه ای، نیروهای نظامی و انتظامی حافظ حکومت در برابر آشوب های داخلی و تهاجمات بیگانه بوده اند. شناخت و تحلیل مبانی و جایگاه این نیروها به مفهوم آگاهی یافتن از بخشی از هویت یک جامعه است. کشور ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. به ویژه آن که ایران در موقعیت جغرافیایی خاصی قرار گرفته است که به واسطه آن، بارها آماج هجوم های مختلف گردیده است. این موقعیت جغرافیایی، اهمیت نیروهای نظامی و انتظامی را در ایران دوچندان ساخته است. بر اساس همین اهمیت، متفکران و اندیشمندان از عالمان و دیوان سالاران ایرانی و اسلامی به مبانی این نیروها و جنبه های مختلف آن در آثار خود توجه خاصی داشته اند. سوال اساسی این پژوهش آن است که جایگاه نیروهای نظامی و انتظامی در اندیشه های اسلامی چگونه تبلور یافته است؟ به نظر می رسد که اهمیت مسئله جهاد و غزا و بهره گیری این اندیشمندان از پشتوانه های نظری ایران باستان و همچنین آیات قرآن و روایات اسلامی باعث شد که مبانی نظری نیروهای نظامی و انتظامی در آثار آن ها جایگاه ویژه ای به خود اختصاص دهد. از سوی دیگر، توجه به مسائلی مانند مرزداری، اجرای حدود و احکام الهی و هم چنین حفظ جایگاه و کیان خلافت نیز باعث توجه به مبانی این نیروها شده است. یافته های این پژوهش بیانگر آن است که عالمان و دیوان سالاران ایرانی در آثار خود، با توجه به مبانی ذکر شده و اوضاع سیاسی هر دوره، توجه خاصی به نیروهای نظامی و به ویژه انتظامی داشته اند و وجود آن ها را از ضروریات حکومت و جامعه برشمرده اند. این پژوهش کوششی جهت تبیین مبانی نظری نیروهای نظامی و انتظامی در اندیشه های این متفکران است که با روش تحلیلی توصیفی به این نظریات پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: مبانی نظری، متفکران، نیروی نظامی، نیروی انتظامی، ایران
  • هرمیداس باوند*، احمد باوند سوادکوهی، رضا عبادی جام خانه صفحات 111-132
    هدف از تحقیق پیش رو بررسی دلایل به استحاله رفتن قشون نظامی ایران در دوره قاجار است. به لحاظ نظری بودن محتوای پژوهش حاضر نوع روش تحقیق در این پژوهش توصیفی - تحلیلی می باشد. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش اسنادی - کتابخانه ای است. یافته های تحقیق در ارتباط با کاهش کارکرد انتظامی و استحاله قدرت قشون در دوره قاجار نشان می دهدساختار نظامی ایران در دوره قاجار، ساختاری کهن و ناکارآمد بود که ازلحاظ فنون و امکانات نظامی در مراحل ابتدایی به سر می برد. نیروی نظامی عمدتا از ایلات و عشایر و ترکیبی از قومیت ها و گروه های مختلف بود. سواران ایلات و عشایر فقط از سران ایل تبعیت می کردند. کشور فاقد یک ارتش منسجم و منظم ملی بود. در کنار آن فرماندهان، مدیران و گردانندگان امور نظامی، به ارتش صرفا به صورت محلی برای کسب درآمد و منافع شخصی خود می نگریستند. این عمل راه را بر هرگونه اصلاحات نظامی می بست. نحوه ی سربازگیری در دوره ی قاجار کاملا تبعیض آمیز بود و فقط با میل و اراده حاکم محل، خانواده ها  مجبور بودند که یک نفر از افراد خانواده را به نام سرباز تحویل دهند. ارتش ایران ازلحاظ تجهیزات جنگی و سلاح و مهمات وضع خوبی نداشت. سلاح ، قدیمی و سنتی بود و کارآیی چندانی نداشتند. از نظر دانش نظامی و تاکتیک های جنگی نیز ارتش ایران کاملا بی بهره بود. ارتش ایران هیچ اطلاعی از فنون مهندسی نداشت و به علت فقدان صنف مهندس از فنون سنگربندی و استحکامات چیزی نمی دانستند. تاکتیک ها و فنون جنگی نیز متعلق به قرن های گذشته بود.
    کلیدواژگان: قاجار، امنیت، افواج، استحاله
|
  • Mojtaba Garavand *, Farzad Khosh Ab Pages 1-26
    The boundaries and frontiers as one of the main pillars of governments during various periods caused problems such as long lasting wars. The range of the boundary conflicts also extended to Qajar period. Coming to the power of Fathalishah and assigning M.Ali.Mirza Dolatshah as the ruler of Kermanshahan , the country witnessed the excessive conflicts between Iran and Ottoman and their continuous battles in the west and southern west parts during 1221/1236_1237 AH/1812/1820_1821 M. M.Ali.Mirza as a competent and tactful ruler could stabilize the position of central government in west and southern _west regions by his victories. The present research seeks to answer the question: what did M.Ali.Mirza do to stabilize the west and south _west boundaries of Iran? The research findings showed that M.Ali.Mirza with his expansionist efforts against Bagdad's influence and keeping his power in west regions could maintain the boundaries and if he didn't die soon,maybe Bagdad came under the protection of Iran. In this research the military efforts by M.Ali.Mirza in the conflicts with Ottoman have been studied in a descriptive _analytical method
    Keywords: Iran, Ottoman, M.Ali.Mirza, military battles, Kermanshahan, Bagdad
  • Mohsen Momeni, S.Shapul Mohammadzadeh * Pages 27-50
    From the third century,due to the political and military events inside and outside the territory of Abbassi succession,it gradually lost it's power and consistency and for the first time the grounds were provided to form folk movements against Caliphate. One of the early libertarian and justice _seeking movements was Safarian which emerged from the heart of one of the most deep_ rooted non_government organizations called Ayaran. This research aims to study the managerial challenges of Safavi army.As this army had been constituted by different opposing elements like Ayaran and Khavarej. The main question of the research is that:what factors affected the disciplinary forces management in Safari army?which groups were involved in this army? This research tries to answer these questions using a descriptive _analytical method relying on the library sources. The research findings showed that Yacoub Leis Safari played a major role in Safari army and  the army management had a significant role in Yacoub victories.
    Keywords: army, Yacoub Leis, Ayaran, Khavarej, Safarian
  • Javad Heravi * Pages 51-68
    Sasani oppression over Iranians made grounds for their collapse such that when new_muslim Arabs attacked,Sasani tribes didn't tolerate any more and lost their political lives soon. But the rise of Islam within the provinces of Iran,despite the starting delight,accompanied with Omavi caliphes unbelievable rigours:according to historical resources ,after Imam Ali's martyrdom in year 41AH,as the caliphate structures infected with the inane and strict foundations of throne, the rulers of different parts in Iran hadn't had any objective except personal benefits. The performance of Omavi caliphate governors in many countries like Iran,led to the insecurity,tyranny,cruelty and oppression in the history of this territory. The present research offers a documentary approach within historical documents using a descriptive _analytical method. The research results indicated that:Omavi rulers who were involved in a racism spirit ,in an increasingly vast process just brought about the deprivation of social _human rights and as a result their collapse. These were unblessed preparations to sacrifice justice for injustice and delight for darkness.
    Keywords: Iran, Omavi, Violence, Discrimination, self, glorification, insecurity
  • Mehdi Dehghani Pages 69-88
    The consistency and protection of Khorasan state's social life was fully dependent on the fortresses due to some elements such as boundary position and Afgan,Tatar, Torkaman group's plunder. In addition to the establishment of military stability of the government,such a fortresses were a place to conduct commercial _agricultural activities and also to store foodstuffs and military procurement. Regarding the importance of the topic, the present research answer the question that what was the role of Khorasan fortresses in social life during Afsharie? In order to answer this question we test the hypothesis that the important functions of castles such as protection of people's lives and property,establishing political stability caused the different claimants of throne made particular endeavors to strengthen and to provide procurement in domestic castles and surrounding satellite  ones as their government's center of gravity. Using historical method and collecting library data from first _hand resources,this research described and classified military and political transformations related to Khorasan. Finally it analyzed these features and influences on the throne's claimant empowerment.
    Keywords: domestic castles, satellite castles, castles fence, bill of exchange, Khorasan, Afsharie
  • Hamid Asadpour, Hosein Eskandari Pages 89-110
    Advocating the existence of a society and government and also maintaining a nation's achievements have always required a disciplinary and military force. The disciplinary and military forces have played a basic role in the formation and stability of governments. So in each society, the disciplinary and military forces protect the government against domestic chaos and foreign attacks. To recognize and analyze the basic factors and position of these forces means to undrestand a part of the identity of society. Iran was also involved in this. In particular,Iran is located in a specific geographical region,so the disciplinary and military forces were more important. Based on this, the Islamic Iranian scholars and bureaucrats have paid attention to these forces and their aspects particularly. The main question in this research is that: how the position of disciplinary and military forces has manifested in the Islamic thinking? It seemed that the importance of the topic of Jihad and exploitation of the ancient Iran theoretical supports by thinkers and also Quran verses and Islamic narratives caused the theoretical basics of disciplinary and military forces assigned a particular position to themselves in their works. On the other hand,considering the issues like the control of frontiers,enforcing divine rules and also keeping the position of caliphate have made the basics of these forces important. The research results showed that regarding the mentioned basics and political situation of each period,Iranian scholars and bureaucrats in their works have paid special attention to the military forces particularly disciplinary ones and considered their existence as one of the requirements of society and government.  This research is an attempt to determine the theoretical basics of the disciplinary forces in the thoughts of these thinkers which has investigated these theories in a  descriptive _analytical method.
    Keywords: theoretical basics, thinkers, military forces, Disciplinary Forces
  • Hermidas Bavand *, Ahmad Bavand Savadkoohi, Reza Ebadi Jamkhaneh Pages 111-132
    Up to the early 19th century A.D ,Iran lacked a type of systemic and consistent disciplinary and military organization. The warriors  just were collected and centralized when a war happened. Starting Iran and Russia wars during Fathalishah Qajar and bitter defeats of country by northern neighbors, the weariness of social_ political system in Iran and as a result military organization,it became clear for many politicians of that time like Abbas Mirza Nayeb Alsaltane and his minister,Ghaem Magam,to recruit European military trainers and experts and to use their military knowledge in the military organization of country,and also to conduct the required reforms. On the other hand by coming to the power of Qajariyeh dynasty,the wide transformations had occurred in the world especially in Europe. European states compete to gain more economic benefits and breach the independeny and sovereignty of weak nations. Iran was also one of the states that fell into the competitions involuntarily, while it didn't have the main tool for self _ defense ,that is a powerful and adequate military force. In this period the country's military force was mainly constructed by tribes that was undesirable regarding the rapid trend of universal transformations and due to the national benefits. The present research objective is to determine the military group structure during Qajariyeh and historical recognition of army formation on the first stage and it present the reasons for the transformations of Iranian military corps during this period on the second stage.
    Keywords: Qajariyeh, Disciplinary, flocks, transformations, foriegn, domestic factors