فهرست مطالب

ذهن - پیاپی 78 (تابستان 1398)
  • پیاپی 78 (تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • علیرضا حدادی*، مهدی حسین زاده یزدی صفحات 5-40
    با مرور برخی آثار به نظر می رسد، طرد اثبات گرایی در علوم انسانی و یا هرگونه سخنی از تکثرگرایی و بومی گرایی، فروافتادن در دام نسبی گرایی دانسته شده است. خاستگاه این دیدگاه را می توان عدم توجه به معانی مختلف نسبی گرایی دانست؛ نسبی گرایی عموما به عنوان مفهومی عام در نظر گرفته می شود که ریشه در شکاکیت سوفسطائیان داشته و مابعد اثبات گرایان آن را در ساحت های گوناگون بازتولید کرده اند؛ به طوری‎که انسان، معیار همه چیز بوده و در غیاب حقیقت مطلق، ملزومات معرفت از فردی به فرد دیگر کاملا تغییر می یابد؛ تا جایی که قیاس ناپذیری پارادایم ها و عدم امکان گفت وگو ثمره طبیعی آن خواهد شد. دقت در ابعاد مسئله، روشنگر این مطلب است که نسبی گرایی یک کل واحد نبوده و دارای اقسام گوناگونی است. با تتبع بیشتر این نتیجه حاصل می شود که آنچه مشهور به نسبی گرایی است، در برخی موارد اساسا دچار اشتراک لفظی با نسبی گرایی به معنای افراطی آن گشته و در برخی موارد اعتقاد به چنین آموزه ای نه تنها فرو افتادن در شکاکیت نیست، بلکه معقول و از نظر معرفت شناختی بلااشکال نیز به نظر می رسد. نگارندگان با تفکیک و تبیین انواع نسبیت، سعی نموده اند همه انواع نسبی گرایی قابل تصور در علوم انسانی را در مدل مطلوب پیشنهادی عرضه نموده و هر کدام را از حیث معرفت شناختی ارزیابی نمایند.
    کلیدواژگان: معرفت شناسی، نسبی گرایی، پارادایم، فرهنگ، مدل مفهومی، علوم انسانی
  • رمضان علی تبار فیروزجایی صفحات 41-74
    * رمضان علی تبار «منطق علوم انسانی اسلامی» به مثابه دستگاه روشی، دارای مباحث و مسائل درونی و بیرونی فراوانی است. مسائل درونی آن، ناظر به مباحث روش و قواعد روشی است و مسائل بیرونی و پیرامونی آن، از سنخ فلسفه مضاف می باشد. این مسائل عبارت اند از: هستی شناسی و چیستی شناسی آن دانش (منطق علوم انسانی)، غرض و غایت، موضوع، قلمرو و... . این نوع مباحث از مسائل و اجزاء دانش به شمار نمی‏رود؛ بلکه از سنخ مسائل پیشینی و فلسفی اند که به نوعی شناسنامه آن نیز به شمار می رود؛ لذا از لحاظ اهمیت و اولویت زمانی، بر سایر مسائل درونی این حوزه، برتری و تقدم دارد. این مقاله، به عناصر رکنی و غیررکنی «منطق علوم انسانی اسلامی»، نظیر چیستی منطق علوم انسانی (هویت معرفتی)، امکان، موضوع، ساختار معرفتی، اهمیت و ضرورت، غایت، نسبت و مناسبات آن با علوم و حوزه های معرفتی مرتبط (پیش نیازها، هم نیازها و پس نیازها) می پردازد که هم نما و شمایی کلی از آن ارائه می دهد و هم به مثابه دستگاه روش گانی و چارچوب نظری است که با تکمیل آن، این قابلیت را دارد که مبنای تحقیقات بعدی در این زمینه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: علوم انسانی اسلامی، روش، روش شناسی، منطق علوم انسانی
  • ابراهیم دادجو صفحات 75-96
    در نصوص قرآنی، آیاتی وجود دارد که قرآن کریم را بیانگر هر چیزی معرفی می کنند؛ آیات دیگری وجود دارند که قرآن کریم را کتاب هدایت معرفی می کنند. به نظر می رسد آیات نوع دوم، آیات نوع نخست را تخصیص می زنند؛ یعنی قرآن کریم بیانگر هر چیزی است که در جهت هدایت آدمی قرار دارند. طبق این تفسیر، که به نظر می رسد تفسیری واقع بینانه و عقل گرایانه باشد، فهم ما از علم، دین، علم دینی، علوم و نحوه تاثیرگذاری دین بر علوم آن گونه که در مقاله آمده است، سیمای خاصی به خود خواهد گرفت. بر این اساس دین، تاسیس کننده علوم نقلی دینی، تاییدکننده علوم تجربی و علوم عقلی محض و همچنین تایید و تهذیب کننده سایر علوم عقلی خواهد بود.
    کلیدواژگان: قرآن، کتاب هدایت، علم، دین، علم دینی، علوم
  • فرشته دارابی، عباس اشرفی*، محمد حسین بیات، عنایت شریفی صفحات 97-124
    پژوهشگران معاصر پس از انتشار کتاب استعاره هایی که با آنها زندگی می کنیم، اثر لیکاف و جانسون، نظریه ایشان را مبنای کار خود قرار دادند. استعاره با این رویکرد، فرایندی ذهنی و انتزاعی محسوب می شود. با توجه به اینکه در متون دینی بیشترین فراوانی در مفاهیم انتزاعی وجود دارد، بی شک مهم ترین منبع جهت دست یابی به روایت های معصومان‰، کتاب شریف کافی است. شیخ کلینی این کتاب را بر سبک جوامع حدیثی گردآوری کرده است؛ بدین صورت که در بردارنده مفاهیم و موضوعات مختلفی است. نگارندگان مقاله با روش کتابخانه ای- اسنادی برمبنای نظریه ارائه شده توسط لیکاف و جانسون، ابتدا استعاره ها را از سراسر کتاب کافی استخراج کرده و سپس با روش تحلیل محتوا، میزان بهره گیری معصومان‰ از این ابزار بیانی و ذهنی را در موضوعات مختلف به دست آوردند. در نهایت نیز به تحلیل پیکره ای و معرفی پربسامدترین حوزه های مبدا و  مقصد پرداخته شد.
    کلیدواژگان: استعاره مفهومی، کتاب کافی، الگوی لیکاف و جانسون
  • طیبه غلامی*، زهرا خزاعی صفحات 125-156
    این نوشتار بر آن است به تحلیل نقش معرفت شناختی حافظه از نگاه معرفت شناسان معاصر بپردازد. از میان منابع پایه معرفت و توجیه می توان به ادراک حسی، درون نگری، گواهی، استدلال و استنتاج اشاره کرد. درباره اینکه حافظه یک منبع اساسی معرفت است یا نه، بحث های زیادی صورت گرفته و از گذشته تاکنون موافقان و مخالفانی داشته است. در این رابطه، مقاله حاضر می کوشد تا به این پرسش ها پاسخ دهد: آیا حافظه جزء منابع معرفتی است؟ اگر حافظه جزء منابع معرفتی باشد، آیا به صورت مستقل می تواند مولد معرفت باشد؟ یا آنکه صرفا یک منبع حفاظتی و نگهدارنده است؟ این جستار، ابتدا به طور مختصر به متافیزیک حافظه پرداخته، سپس به نقش معرفتی و جایگاه آن در معرفت شناسی می پردازد. این مقاله نشان می دهد، حافظه نه تنها مولدگرا نیست، بلکه به نظر می رسد نقش حفاظت گرایی را نیز به خوبی ایفا نمی کند؛ با وجود این نظریه حفاظت گرایی از دیگر نظریه های رقیب، مقبول تر است.
    کلیدواژگان: حافظه، حفاظت گرایی، مولدگرایی، معرفت شناسی، متافیزیک حافظه
  • احمد لهراسبی صفحات 157-174
    علیت ذهنی به معنای تاثیر علی ذهن یا حالت ها ذهنی بر رفتار بدنی و یا تاثیر رفتار بدنی بر ذهن یا حالت ها ذهنی است. برون گرایی در محتوا به معنای آن است که حداقل بخشی از محتواهای ذهنی برای متعین شدن، یا به عبارتی تشخص یافتن، به خارج از ذهن وابسته اند. با پذیرش برون گرایی در محتوای حالت ها ذهنی، این پرسش پیش می آید که اگر حداقل بخشی از محتوای حالت ها ذهنی به خارج وابسته است، آیا علیت ذهنی منحل نمی شود؟ این مقاله در صدد اثبات این نکته است که برون گرایی، علاوه بر معضل های سنتی و شناخته شده، معضل دیگری برای علیت ذهنی ایجاد نمی کند. در پاسخی به پرسش بالا باید گفت که هرچند برون گرایی محتوا در مقام تحقق محتوا، وابستگی محتوا را به خارج از ذهن می پذیرد، اما وابستگی پس از تحقق به خارج، در معنای برون گرایی فرض نشده است. با این توصیف، می توان برون گرایی را پذیرفت؛ اما پس از استقرار حالت ذهنی- با تعین محتوای آن- در مقام تاثیر علی آن بر رفتار بدنی، آن حالت ذهنی، هیچ وابستگی ای به خارج از ذهن ندارد و به طور کامل امری ذهنی به شمار می آید؛ ازاین رو می توان خوانشی از برون گرایی ارائه کرد که در عین پذیرش برون گرایی با علیت ذهنی نیز سازگار باشد.
    کلیدواژگان: علیت ذهنی، حالت های ذهنی، برون گرایی محتوا، درون گرایی محتوا، زمین دوقلو، جامعه زبانی، فلسفه ذهن
  • جواد پارسایی*، حسین غفاری صفحات 175-194
    خلق از اقسام کیفیات نفسانی به شمار می آید. از آنجا که رفتار و اعمال انسان ناشی از خلقیات اوست و خلقیاتی که برای انسان حاصل می شود تاثیر بسزایی در سعادت و کمال او دارد، بحث از کیفیت پیدایش خلق دارای اهمیت است. در این نوشتار ابتدا به بیان چیستی و اقسام خلق پرداخته شده و سپس کیفیت پیدایش خلق بر اساس دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا مورد تبیین و بررسی قرار گرفته شده است. بر اساس دیدگاه ابن سینا، برخی از اقسام خلقیات مجرد و برخی مادی هستند. اما از نظر ملاصدرا همه اقسام خلق، مجرد از بدن و ماده هستند. طبق دیدگاه هر دو حکیم، امور بدنی- مانند مزاج، طبیعت بدن و تکرار افعال- در پیدایش خلقیات تاثیرگذارند؛ اما مبانی متفاوتی که این دو حکیم در مورد مادی و مجرد بودن قوای نفس و به تبع آن اقسام خلق دارند، سبب اختلاف نظر آنها در کیفیت پیدایش خلق شده است. بر اساس دیدگاه فیزیکالیسم، خلقیات به فعل و انفعالات عصبی و مغزی تنزل داده شده است و هیچ گونه تبیین غیرمادی برای خلقیات وجود ندارد.
    کلیدواژگان: خلق، ملکات اخلاقی، مادی، مجرد، ابن سینا، ملاصدرا
  • مرتضی سازجینی*، حسین علوی مهر، سید محمد موسوی صفحات 195-221
    ترکیب واژگانی «قول سدید» از نظر معنا و مفهوم یکی از واژه های مهم قرآنی است که تاکنون با رویکرد معناشناختی بررسی نشده است. از طرفی هر گاه واژه سدید با واژه قول در کنار یکدیگر به کار رفته است، به واژه قول سرایت کرده و «قول سدید» را به معنای قولی محکم و بدون خدشه و شک، تبدیل می کند. ترکیب «قول سدید» در قرآن کریم از دایره تنوع گسترده معنایی از قبیل قول معروف، حسن، میسور و بلیغ برخوردار است و در معانی مختلفی از جمله محکم و غیر قابل نفوذ و بدون هیچ شکافی به کار رفته است. مقاله حاضر کوشیده است تا به روش توصیفی-تحلیلی، این واژه را در قرآن مجید، مورد واکاوی قرار دهد و بدین نتیجه رسیده است که در نظام فرهنگ وحیانی، با بررسی واژگان هم نشین قول سدید- یعنی دو واژه «تقوا» و «خشیت»- باید در قول سدید، تقوای الهی و خشیت از خداوند متعال در فرد تجلی بیابد تا بتواند به این دستور الهی عمل کند؛ به سخن دیگر  افراد باید از خدا بترسند، به مومنان ضرری وارد نکنند و نسبت به یتیمان ظلمی روا ندارند. با بررسی واژگان جانشین «قول سدید»، چنین برداشت می شود که قول سدید عبارت است از: کلامی که هم مطابق با واقع باشد و لغو نباشد و هم اینکه دارای ثمره و  فایده مشروع باشد.
    کلیدواژگان: قول سدید، روابط هم نشینی، روابط جانشینی، معناشناسی
|
  • Ali Reza Haddadi, Mahdi Hosseinzade Pages 5-40
    By reviewing some researches, it seems that the critique of positivism in the humanities, or any statement of pluralism and nativeism, has come to be seen as falling into the trap of relativism. The origin of this view can be due to the lack of attention to the various meanings of relativism. Relativism is generally considered as a general concept, rooted in the skepticism of the Sophists and reproduced by post-positivists in various fields. As human beings are the criterion of everything, and in the absence of absolute truth, the Consequences of knowledge completely change from one person to another, to the extent that the Incommensurability of paradigms and the impossibility of dialogue will be its natural result. Precision in the dimensions of the issue illustrates the fact that relativism is not a single unit and has many varieties. With more evidence, the result is that what is famous for relativism in some cases essentially suffers from verbal contrasts with relativism in its extreme meaning, and in some cases the belief in such teachings is not only a fall in skepticism, but also seems to be a sensible and correct. Authors, by differentiating and explaining these types, have tried to offer all kinds of imaginable relativism in the social science in the proposed optimal model and evaluate each of them epistemologically.
    Keywords: Epistemology, Relativism, Philosophy of SocialScience, Paradigm, Culture, Pluralism
  • Ramezan Alitabar Pages 41-74
    "The logic of Islamic Humanities" as a methodological system has many internal and external issues. Its internal issues focuses on methodology and Methodic rules and its peripheral issues are as philosophical issues. These issues include: the existence and the nature of the logic of Humanities, the purpose and goal of the subject, it's the realm And so on. These kinds of issues are not considered as part of science; therefore, in terms of the importance and priority of time, it is superior to other issues within this domain. This article focuses on the elements of the "logic of the Islam humanities", such as the logic of the Humanities (epistemic identity), the possibility, the subject, the epistemic structure, the importance and necessity, the ultimate, the Relationship with the related sciences and fields of knowledge. Which provides an overall picture of it, as well as a methodological and theoretical framework and, with its completion, has the potential to be the basis for further research in this field.
    Keywords: Islamic Humanities, Method, Methodology, Logic ofHumanities
  • Ibrahim Dadjoo Pages 75-96
    The verses of the Qur'an introduce the Holy Quran to expresses everything. There are other verses that introduce the holy Qur'an as the guidance book. The second verses seem to assign the first type verses. The Holy Quran expresses everything that is in the direction of guidance of man. According to this interpretation, which seems to be a realistic and rational interpretation, our understanding of science, religion, religious science, sciences, and the way in which religion is influenced by science, as it is mentioned in the article, will take on a particular image. Accordingly, religion is the cause of the establishment of transmitted religious Sciences, confirmation of the experimental Sciences and the pure intellectual Sciences, as well as the confirmation and purification of other intellectual Sciences.
    Keywords: Quran, Guidance Book, Science, Religion, ReligiousScience, Sciences
  • Fereshteh Darabi, Abbas Ashrafi, Mohammad Hosein Bayat, Enayatollah Sharifi Pages 97-124
    After the publication of Lakoff and Johnson’s Metaphors"We Live By" (1980), contemporary researchers used it as a basis for a new look at the vast world of metaphors. From this perspective, metaphors involve a cognitive and abstract process. Religious books in particular abound with abstract concepts. Undoubtedly, the most important source to access the traditions of the infallibles (AS) is Al-Kulaynī’s Kitāb al-Kāfī. Al-Kulaynī assembled his book as a hadith collection including concepts and topics as diverse as theological concepts, laws, history and stories. In the present study, we tried to extract the metaphors of Kitāb al-Kāfī from the perspective of Lakoff and Johnson via a through literature review and to evaluate the degree to which the infallibles (AS) used this cognitive literary device via a content analysis. Our evaluations show that conceptual metaphors are used most frequently in the volumes known as Uṣūl al-Kāfī and in relation to theological concepts. Moreover, conceptual metaphors in these volumes are mostly used to help form an ontology. However, Furūʿ al-Kāfī is mostly engaged with structural metaphors. In the end, we present a corpus analysis and discuss the most frequent areas of origin and destination.
    Keywords: Conceptual Metaphor, Kitāb al-Kāfī, Lakoff andJohnson’s Theory of Metaphor
  • Tayyebe gholami, Zahra khazaei Pages 125-156
    In this paper, we look at the epistemological role of memory in aanalytical view. Among the sources of knowledge and justification, one can refer to sensory perception, introspection, testimony, reasoning, and deduction. There is a lot of debate about whether memory is a basic source of knowledge or not. There has long been proponents and opponents for this issue. Thus, in this article, we try to answer the following questions: Is memory part of epistemic resources? If we consider memory as a resource of knowledge, can it independently be a source of knowledge? Or is it merely a source of protection and preservation? In this essay, we first briefly consider the metaphysics of memory, and then we look at the epistemological role and its place in epistemology. This paper shows that memory is not only productive, but also does not seem to play a role in Preservationism. Nevertheless, conservationist theory seems more acceptable than other competing theories.
    Keywords: Memory, Preservation, Generativism, Epistemology, Metaphysics of Memory
  • Ahmad Lohrasbi Pages 157-174
    The problem of mental causation is the problem of mind-body interaction; how mind affects body, and how body affects mind. To acknowledge mental causation is to accept the causal effect the mind has on body. Externalism about mental content, on the other hand, says at least some of mental contents are dependent on things outside the mind in their individuation. Accepting the externalism about mental content gives rise to the question that if some of mental contents is dependent to the outside of mind, how can we accept the mental causation? The main claim in this paper is that the externalism about mental content arises no additional problem for mental content. We can solve the problem by distinguishing between two states of mind: its establishment, and its causation. In short, externalism about contents approves the dependence of mind on the outside in its establishment, not in its causation And so we can read externalism about content in such a way that does not deny mental causation. Keywords: Mental Causation, Mental Content
    Keywords: Introspecism about Content, Twin Earth, Linguisticcommunity, Philosophy of Mind
  • javad Parsaei, Hossein Qaffari Pages 175-194
    Ethos are considered as qualities of the soul innate qualities. Since man's behavior and actions are due to of his ethos, and human’s ethics have a great influence on his felicity and perfection, so it is important to discuss about the appearance of ethos. In this article, firstly, explains what of ethos and its varieties and then have been explained the emergence of ethos's quality according to the viewpoint of Avicenna and Mulla Sadra. According to Avicenna's view, some kinds of ethics are immaterial and some material, but from the point of Mulla Sadra's view, all kinds of ethics are divested of body and material. According to the viewpoint of both scholar, physical affairs such as temperament, body nature, and repetition of action have an effect on the emergence of ethos. However, the different principles that these two philosophers have concerning the materiality and abstractedness of animal faculties and hence the varieties of disposition, has caused their disagreement on the quality of the appearance of disposition.. In the perspective of physicalism, ethos has been reduced to brain functions, and there is no immaterial explanation for the ethos.
    Keywords: Ethics, Ethical Faculties, Materialism, Avicenna, Mulla Sadra
  • Mortaza Sazjini, Hossein Alavi Mehr, Seyyed Mohammad Mousavi Pages 195-221
    The combination of the words "promise Sadid" in terms of meaning and meaning is one of the important Qur'anic words which has not been addressed with a semantic approach so far. On the other hand, when used with the word promise together, the meaning of the word "promise" and "promise" means a solid promise, without doubt or doubt. Combining the promise of Sodom in the Holy Quran has a wide range of meanings such as Prophet Muhammad, Hasan, Missoor and Bjelah, and has been used in various meanings such as solid and impenetrable, and without any fissures. The present study attempts to analyze the term in the Holy Qur'an by descriptive-analytical method. The present study concludes that, by examining the terms of companionship of the promise of Sadid, the two words "piety" and "piety" in the system of revelation, it is evident that, in the promise of Sodom, the divine revelation and the grace of God Almighty should be manifested in man. In other words, people must be fearful of God and do not harm the believers, and they are not oppressive towards the orphans of others, and they are taken by examining the words of the promise of Sadid, that the promise of Sadid is a word that both In accordance with the actual and non-cancellation, it has a legitimate fruit and benefit.
    Keywords: Sadid's Promise, Intercourse, Succession Relations, Semantics