فهرست مطالب

  • پیاپی 26 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/08/02
  • تعداد عناوین: 7
|
  • جلال برخورداری * صفحات 1-10

     خشکسالی یکی از تغییرات معمول اقلیمی‌‌می باشند که بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا را با شدت های زیاد هر چند سال یکبار در بر می گیرد. در استان یزد نیز، بروز خشکسالی‌های شدید و طولانی مدت، خصوصا در دهه اخیر آسیب‌های جبران ناپذیری را بر اقتصاد این استان تحمیل نموده و بر مشکلات معیشتی کشاورزان و روستائیان افزوده است. در این پژوهش ویژگی‌های پدیده خشکسالی نظیر شدت و تداوم در سطح استان برای اولین بار با کامل ترین پوشش ایستگاه های هواشناسی و وزارت نیرو به صورت نقطه‌ای تعیین و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل شدت خشکسالی استان یزد نشان می‌دهد که شدیدترین خشکسالی ها در سال آبی 79-1378 رخ داده است. هم چنین بیشترین تداوم خشکسالی به مدت هشت سال مربوط به شهر یزد(ایستگاه های مرکز پژوهشی و محمدآباد یزد) و پس از آن شهرستان بافق با مدت تداوم هفت سال(ایستگاه های قطروم، کوشک) است. هم چنین نتایج نشان داد، فراوانی بیشترین تداوم خشکسالی اتفاق افتاده در سطح استان دو و سه ساله فراگیرتر بوده است.

    کلیدواژگان: خشکسالی اقلیمی، شدت، تداوم، استان یزد
  • بهجت تاج الدین* صفحات 11-16

     بخش های خوراکی برخی از محصو ل های کشاورزی درون خاک قرار دارند که هنگام برداشت آن ها، مقداری خاک جابجا میشود. خاک همراه محصول، علاوه بر خسارت برجا نظیر کاهش حاصل خیزی و کیفیت خاک، در مراحل مختلف تا زمان مصرف، از جمله هنگام تحویل به کارخانه ها و کارگاه های فرآوری محصول، پیامدهای بهداشتی، زیست محیطی و اقتصادی قابل توجهی دارد. در علم حفاظت خاک، به این پدیده، فرسایش ناشی از برداشت اطلاق می شود چرا که خاک از محل اصلی خود خارج شده و دیگر به آن جا بر نمی گردد. از میان فرآیندهای مختلف فرسایش خاک تهدیدکننده ی کشاورزی پایدار، از فرسایش خاک در اثر برداشت ریشه، غده و پیاز محصول های کشاورزی، اطلاعات زیادی وجود ندارد. از آن جایی که این موضوع مهم مغفول، نقطه مشترک بسیاری از تخصص های کشاورزی اعم از حفاظت خاک و آب، و آبخیزداری، و مسایل پس از برداشت است، این مقاله به اهمیت و عوامل تعیین کننده در ایجاد و کاهش این پدیده می پردازد.

    کلیدواژگان: برداشت محصول، محصول های کشاورزی، هدررفت خاک، هدررفت عناصر مغذی
  • محمدحسین جهانگیر*، الیاس ریحانی، اقبال نوروزی صفحات 17-25

     پیش‌بینی میزان بارندگی و درجه حرارت یکی از مهمترین مسائل در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب می‌باشد.برای استفاده از مدل های گردش عمومی جو GCM در مطالعات منابع آب لازم است که با استفاده از روش های مختلف آن ها را کوچک مقیاس نمود. در این تحقیق، مدل SDSM با استفاده از خروجی های مدل Hadcm3 اجرا گردید. بر اساس نتایج حاصل از ریزمقیاس سازی داده‌های SDSM، پارامترهای اقلیمی در سه دوره 20 ساله تحت سناریوهای A2وB2 از مدل Hadcm3 برای ایستگاه سینوپتیک بیرجند مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج به‌دست آمده، مقادیر درجه حرارت همبستگی بیشتری با داده های مشاهداتی در مقایسه با میزان بارندگی داشته اند که در دوره های اول، دوم و سوم توسط سناریو A2، درجه حرارت میانگین به ترتیب 5/82، 8/41 و 14/56 درصد و در سناریو B2 به ترتیب 4/08، 9/06 و 11/42 درصد نسبت به دوره پایه در ایستگاه سینوپتیک بیرجند افزایش می‌یابد و مقدار بارندگی سالانه برای سه دوره مورد مطالعه توسط سناریو A2 به ترتیب 1/46+ ،2/27- و 8/66- درصد نسبت به دوره پایه تغییر خواهد کرد و در سه دوره موردنظر بر اساس سناریو B2 نیز میزان بارندگی کاهش خواهد داشت.

    کلیدواژگان: ایستگاه سینوپتیک بیرجند، تغییر اقلیم، گازهای گلخانه ای، مدل های گردش عمومی، مدلHadcm3
  • فرشاد رستم*، محسن آرمین، سجاد خشنود صفحات 26-33

    بیابان زایی به معنی تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب است که در نتیجه عوامل مختلفی هم‌چون تغییرات اقلیمی و فعالیت های انسانی ایجاد می شود. در این تحقیق عملکرد طرح های جامع مقابله با بیابان زایی شامل مدیریت جنگل‌های دست کاشت، نهال کاری، مدیریت رواناب، مراقبت و آبیاری، حفاظت و قرق و تولید نهال گلدانی در 21 استان کشور در سطح ملی با استفاده از مدل موریس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. مدل موریس جدیدترین الگوی رسمی برای درجه بندی نواحی از لحاظ توسعه یافتگی (کالبدی و انسانی) در سطح جهانی بوده و برای برنامه ریزی با مقیاس‌های مختلف و متنوع قابل اجرا است. نتایج نشان داد که استان‌های خراسان رضوی، اصفهان، خراسان جنوبی، کرمان، سیستان و بلوچستان، سمنان و خوزستان به ترتیب با ضریب توسعه‌یافتگی نهایی (DI(41/05، 40/07، 38/60، 37/28، 36/72، 32/90 و 30/42 در وضعیت خوب ، استان‌های مرکزی و یزد به ترتیب با ضریب توسعه‌یافتگی نهایی (DI)، 28/36 و 23/48 در وضعیت متوسط، استان‌های تهران، هرمزگان، بوشهر، فارس، خراسان شمالی، ایلام، قم، قزوین، آذربایجان غربی، البرز، گلستان و همدان به ترتیب با ضریب توسعه‌یافتگی نهایی (DI) 12/61، 10/79، 9/88، 8/96، 8/71، 5/23، 4/44، 2/50، 0/92 و 0/68 نیز عملکرد ضعیفی از نظر اجرای طرح‌های بیابان زایی داشتند. در پایان نتایج حاصل از تحقیق در قالب یک جدول تهیه گردید و نقشه ضریب توسعه یافتگی استان های مورد ارزیابی در این مقاله با استفاده از عملکرد هر استان از طرح های مذکور در مقابله با پدیده بیابان‌زایی در محیط Arc GIS تهیه گردید. نتایج این مطالعه می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مرتبط در عملکرد استان‌های کشور در مقابله با پدیده های بیابان زایی مورد استفاده قرار گیرد. با استفاده از اجرای بیش تر طرح های جامع مقابله با بیابان زایی از قبیل نهال کاری، مدیریت جنگ ل های دست کاشت و حفاظت و قرق میتوان پدیده بیابان زایی را در کشور کاهش داد.

    کلیدواژگان: بیابان زایی، مدل موریس، تخریب اراضی، تغییر اقلیم، ایران
  • محمدابراهیم بنی حبیب*، محمدحسین هادی نژاد، علی محمدی صفحات 34-44

     با توجه به مشکلات ایجاد شده برای حوضه دریاچه ارومیه که عمدتا از عدم اجرای مدیریت بهم پیوسته منابع آب در این حوضه نشات گرفته است، انجام مطالعاتی با رویکرد مدیریت مصرف آب در بحث کشاورزی ضروری به نظر می رسد. در این تحقیق با استفاده از آمارهای موجود در زمینه میزان تولید و مصرف محصولات زراعی و باغی و همچنین صادرات و واردات این کالاها در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه، میزان تبادلات با توجه به آب مجازی هر محصول، مشخص گردید. با توجه به نیاز آبی هرگیاه و عملکرد آن، میزان آبی که برای تولید محصول نهایی مصرف می‌گردد مشخص شد و سپس با در نظر گرفتن میزان صادرات و واردات هر یک از محصولات، ارقامی که باعث خروج و ورود آب به حوضه گردیده‌اند، مشخص شدند. به طور میانگین چغندرقند با اختصاص 394 میلیون مترمکعب آب مجازی و توت با داشتن 0/001 میلیون مترمکعب، به ترتیب بیش ترین و کم ترین صادرات آب مجازی طی سال‌های 1387 الی 1393 داشته‌اند. در مقابل طی این سال‌ها به طور میانگین برنج با 1/963 میلیون مترمکعب و سماق با 0/003 میلیون مترمکعب آب مجازی، بیش‌ترین و کمترین میزان واردات آب مجازی به حوضه را داشته‌اند. مجموعا در طی سال‌های مطالعه شده، 9/7 میلیارد مترمکعب آب به صورت مجازی وارد حوضه گردیده است. براساس نتایج نیز پیشنهاد می گردد تا با کاهش صادرات محصولاتی مانند چغندرقند و پیاز و به طبع آن واردات این محصولات، بتوان از مصرف و خروج بی‌رویه آب از حوضه جلوگیری نمود. بنابراین با روش ارائه شده در این مقاله، می توان امکان احیای منابع آب یک حوضه را از طریق مدیریت آب مجازی بررسی نمود.

    کلیدواژگان: تنش آبی، حوضه دریاچه ارومیه، بیلان آب مجازی، مدیریت منابع آب
  • حسن مقیم، حنانه محمدی *، ارشک حلی ساز صفحات 45-56

     های تغذیه مصنوعی (آبخوان داری)، به طور مستقیم و یا غیر مستقیم بر روی ابعاد زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی منطقه‌ی خود اثرگذار می باشند. این اثرگذاری می تواند در جهت پایداری و یا عدم پایداری ابعاد سه‌گانه توسعه باشد. از این رو لازم است این پروژه ها مورد ارزیابی پایداری قرار گیرند. ارزیابی پایداری توسعه پروژه های تغدیه مصنوعی در گام نخست نیازمند تعیین و تعریف چارچوب ارزیابی می باشد. یکی از چارچوب های کارآمد و موثر در ارزیابی پایداری زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی، چارچوب DPSIR است. روش به کار گرفته شده در این پژوهش، روش پرسشنامه ای – تحلیلی می باشد. بدین منظور ، معیارها و شاخص های ارزیابی در قالب چارچوب DPSIR و لحاظ نمودن مسایل زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی منطقه و هم‌چنین با نگاه ویژه به پروژه تغذیه مصنوعی اجرا شده در منطقه کال در جنوب استان فارس تعیین و تعریف گردند. این پژوهش بر پایه ی روش دلفی از 16 تن از خبرگان پرسشگری صورت گرفته است. براساس نتایج این تحقیق، تعداد 10 معیار در سه بعد زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی تعریف و وزن هر یک با روش دلفی کلاسیک تعیین گردیده است. هم چنین، تعداد 100 شاخص برای ابعاد سه گانه توسعه تعیین گردید. برای بعد زیست محیطی با چهار معیار تعداد 45 شاخص ، برای بعد اجتماعی با سه معیار تعداد 27 شاخص و برای بعد اقتصادی با سه معیار نیز تعداد 28 شاخص تعیین و ارائه شده است. با توجه به معیارها و شاخص های تعیین شده می توان به ارزیابی پایداری توسعه در خصوص پروژه تغذیه مصنوعی پرداخت.

    کلیدواژگان: سنجش پایداری، ارزیابی، توسعه پایدار، آبخوانداری، استان فارس
  • رضا بیات*، زهرا گرامی، محمود عرب، سید مهرداد جلیلیان صفحات 57-67

     بخش مهمی از آب حاصل از بارش‌های کشور به‌ویژه در نواحی خشک و نیمه‌خشک، از طریق تبخیر از سطح خاک هدر می‌رود. در این راستا، استفاده از برخی خاک‌پوش‌ها و یا اصلاح‌کننده‌ها علاوه بر بهبود ویژگی‌های خاک، می‌تواند باعث کاهش تلفات ناشی از تبخیر آب شود. به‌همین منظور، پژوهش حاضر با هدف مقایسه تاثیر دو اصلاح کننده آلی و پلیمری بر میزان تبخیر آب از سطح خاک در شرایط آزمایشگاهی انجام شد. در راستای دستیابی به هدف اصلی تحقیق، آزمایشی به‌صورت اسپیلت پلات فاکتوریل و در قالب طرح کاملا تصادفی طراحی و دو اصلاح‌کننده ویناس و پلیمر A12، هر یک در چهار غلظت شامل 20، 25، 33 و 50 درصد غلظت اولیه همراه با شاهد و در سه تکرار روی نمونه خاک لسی متعلق به اراضی دیم منطقه کلاله گرگان اعمال شد. خاک الک شده، به میزان مساوی داخل 27 گلدان ریخته و سپس گلدان ها با مقدار 50 میلی‌لیتر آبیاری شدند. با گذشت زمان لازم برای حصول تعادل اولیه، تیمارهای مذکور با حجم 10 میلی‌لیتر به گلدان ها اضافه شد. هر یک از گلدان ها با ترازوی دقیق وزن شده و این کار هر روز در زمان ثابت ادامه داشت تا وقتی‌که وزن هر گلدان به وزن اولیه قبل از اضافه شدن رطوبت اولیه و تیمار برسد. در انتها نتایج آزمایش‌ها در قالب طرح آماری کاملا تصادفی تحلیل و میانگین ها به روش دانکن مقایسه شدند. نتایج نشان داد که اثر اصلی اصلاح کننده ، سطوح مختلف تیمار، زمان، اثر متقابل اصلاح‌کننده و زمان و اثر متقابل سطوح مختلف تیمار و زمان برشدت تبخیر معنی دار شده است. نتایج کلی نشان داد که تفاوت دو تیمار ویناس و پلیمر در خصوص کاهش تبخیر معنی‌دار بود و هر دو به‌طور متوسط و به ترتیب 0/20 و 01/0 میلی متر (به ترتیب 3/3 و 0/15 درصد) نسبت به شاهد (صفر) بر کاهش میزان تبخیر موثر بودند.

    کلیدواژگان: اراضی دیم، اصلاح کننده، آبیاری، بیلان آب، تبخیر
|
  • Jalal Barkhordari* Pages 1-10

    Droughts are one of the most common climate changes that surround many arid and semi-arid regions of the world with high intensity every few years. Based on previous studies, the SPI index is one of the most widely used indices for surveying. Meteorological droughts in the world and in Iran. It is also a critical drought that has greatly affected the arid areas, especially the Yazd province. In this research, the characteristics of drought phenomenon such as intensity and continuity at the province level were determined and analyzed. The results of drought severity analysis in Yazd province indicate that the most severe droughts occurred in the year 1998-1999. The results show that the highest drought persistence for 8 years is related to Yazd (stations of Yazd P centers of and Mohammad Abad) and then Bafgh city with duration of 7 years (stations of Qotomr, Koushk). The most frequent drought persistence in the province was 2 and 3 years old

    Keywords: Severity, Continuity, Frequency, Climate drought, Yazd province
  • Behjat Tajeddin Pages 11-16

    Edible parts of some agricultural products are inside the soil, and some soil is then displaced when these products are harvested. This displaced or detached soil, damages the land i.e. reducing its fertility and soil quality, as well as significant health, environmental and economic consequences in different stages of the production to consumption chains, such as in time of delivering to plants factories and processing. In soil conservation science, this phenomenon is called harvesting erosion because the soil is removed from its original location and no longer comes back. Among the various processes of soil erosion that threaten sustainable agriculture, there is not much information about soil loss due to crop harvesting (SLCH) of roots, tubers, and onions of agricultural products. Since this important neglected issue is a common point of many agricultural specialties, such as soil and water conservation, watershed management, and post-harvest issues; this paper focuses on the importance and determinants factors of the occurrence and reduction of this phenomenon

    Keywords: Agricultural products, Crop harvesting, Nutrient loss, Soil loss
  • Mohammadhosein Jahangir* Pages 17-25

    Predicted rainfall and temperature is one of the most important issues in the planning and management of water resources. To use General Circulation Models GCM models in the study of water resources, it is necessary to use different methods to make them as small scale. In this study, The SDSM model was run using outputs of Hadcm3 models. Based on the results of downscaling data of SDSM model two climatic parameters in three period of 20 years under scenarios A2 and B2 of the Hadcm3 model, were evaluated for Birjand synoptic stations. Based on the results, the temperature values are more correlated to observe data were compared with Rainfall amounts that is in The period of 2029-2010, 2059-2030 and 2080-2060 by Scenario A2, Average temperature, respectively, 5.82, 8.41 and 14.56 percent and according to scenario B2, respectively, 4.08, 9.06 and 11.42 percent, Increase compared to the baseline Birjand synoptic station. And the amount of annual rainfall for the three scenarios studied by A2, respectively, +1.46, -2.27 and -8.66 percent compared to the baseline will change. In a given period based on the B2 scenario will also reduce the amount of rainfall

    Keywords: Station Synoptic of Birjand, Climate change, Greenhouse gases, General Circulation Models, Hadcm3 Model
  • Farshad Rostam* Pages 26-33

     Desertification means the destruction of land in arid, semi-arid and semi-humid regions, which are caused by various factors such as climate change and human activities. In this research, the performance of comprehensive desertification plans Including forests management, seedling, runoff management, care and irrigation, conservation, and planting of seedlings in 21 provinces of the country were analyzed using Morris model. The Morris model is the newest formal model for grading areas in terms of development (physical and human) on a global scale and is applicable for planning with different and varied scales. The results showed that the provinces of Khorasan Razavi, Isfahan, South Khorasan, Kerman, Sistan and Baluchestan, Semnan and Khouzestan with the development coefficient (DI) respectively 41.5, 40.07, 38.60, 37.28, 36.72, 32.90 and 30.42 has good condition and acceptable performance, Markazi provinces and Yazd, with the development index respectively 28.36 and 23.48 were in the middle condition, Tehran provinces, Hormozgan, Bushehr, Fars, North Khorasan, Ilam, Qom, Qazvin, West Azarbaijan, Alborz, Golestan and Hamedan with the development coefficient (DI) with the development index (DI) respectively 12.61, 10.79, 9.88, 8.96, 8.71, 5.23, 4.24, 2.50, 0.92 and 0.68 has poorly performance in studied projects. At the end, the results of the study were prepared in the form of a table and the development coefficient map of the evaluated provinces in this paper was prepared using the performance of each province from the above-mentioned plans to deal with the desertification phenomenon in the Arc GIS environment.The results of this study can be used in decision making on the performance of provinces in the country against desertification phenomena. By utilizing more comprehensive desertification plans such as seedlings, planting forests and conservation and protection, desertification can be reduced in the country.

    Keywords: Desertification, Climate Change, Morris Model, Land degradation, Iran
  • Mohammadebrahim Banihabib* Pages 34-44

     Regarding the problems created for the Urmia Lake basin, which is mainly due to the lack of integrated water resources management in this basin, it is necessary to conduct studies with respect to agricultural water consumption management approach. In this research, using the available statistics on the production and consumption of crops and gardens, as well as the export and import of these commodities in the Urmia lake basin, the amount of exchange with regard to the virtual water of each product was determined. Given the crop water requirement of each plant and its yield, the amount of water used to produce the final product was determined, and then, with regard to the export and import data of each product, the figures for the water trade of the basin were identified. During the study period (2008-2012), in average, sugar beet (by devoting 394 MCM) and berries (by devoting 0.001 MCM) have highest and lowest virtual water export, respectively. In contrast, rice (by devoting 936.1 MCM) and sumac (by devoting 0.003 MCM) have highest and lowest virtual water import, respectively. Over the studied years, 9.7 MCM of virtual water were imported to the basin. Based on the results, it is also proposed to reduce the export of products such as sugar beet and onion and instead, by importing these products it could be possible to save the water. Therefore, with the presented method in this paper, the possibility of restoring water resources in a basin can be assessed through virtual water management.

    Keywords: Water Stress, Urmia Lake Basin, Virtual water budget, Water resources management
  • Hannaneh Mohammadi* Pages 45-56

    With due attention drought and water deficit in recent years, artificial recharge (A.R.) projects have been special importance as a solution execute for comparison with present state. A.R. projects effect on environmental, social and economic dimensions through direct or non-direct. This efficient can sustainable or non-sustainable for development dimensions. First, sustainability development of A.R. projects need appointment and description assessment framework. One of the effect framework for sustainability assessment of environmental, social and economic is DPSIR framework or driving force-pressure-state-impact-response. In this search, assessment criteria and indicators appoint with DPSIR framework, area condition, special view to A.R. project of Kal (south of Fars province) and notice area environmental, social and economic problems. Research method is questionnaire- analytic method. This research be based on Delphi method and asked from 16 experts. Results show, 10 criteria appoint for environmental, social and economic dimensions. Also, 100 indicators appoint for three dimensions. For environmental dimension (with 4 criteria) 54 indicators, social dimension (with 3 criteria) 27 indicators and economic dimension (with 3 criteria) 28 indicators

    Keywords: DPSIR, sustainability assessment, assessment, sustainability development, artificial recharge, Fars province
  • Reza Bayat* Pages 57-67

     An important part of water resulted from the country's rainfall, especially in arid and semi-arid areas, is losted through evaporation from the soil surface. In this regard, the use of mulches or amendments, in addition to improving soil properties, can reduce water losses deu to evaporation. Towards this, the purpose of this study was to compare the effect of two organic and polymer amendments on evaporation of water from soil surface under laboratory conditions. To this end, a factorial split plot experiment was planned in a completely randomized design and two amendments of vinasse and A12 polymer were applied at four concentrations of 20, 25, 33 and 50% of initial concentration with control and three replications on the loess soil samples belong to dry land of Kalaleh - Gorgan Province. The screened soil was poured into equal amounts of 27 pots and the pots were irrigated with 50 ml. After enough time to reach initial equilibrium, the treatments were added to the pots with a volume of 10 ml. Each of the pots was weighed accurately and this job continued on a constant time every day as long as the weight of each pot reaches the initial weight before adding the initial moisture and treatment. Finally, the results of the experiments analyzed in a completely randomized design and their averages were compared with Duncan’s method. The results showed that the effect of treatment, day, concentrations of treatment and interaction between days and treatments and concentrations of treatment and days was significant at 5% probability level on evaporation rate. Overall results showed that the difference between the two treatments of vinasse and polymer on evaporation was significant and both on average 0.20 and 0.01 mm respectively (3.3 and 0.15% respectively) were effective in decreasing evaporation rate compared to control.

    Keywords: Amendment, Dry land, Evaporation, Irrigation, Water ballanc