فهرست مطالب

تاریخ اسلام - پیاپی 78 (تابستان 1398)
  • پیاپی 78 (تابستان 1398)
  • 288 صفحه، بهای روی جلد: 90,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/07/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • رمضان محمدی*، محمدعلی توحیدی نیا، روح الله توحیدی نیا صفحات 7-30

    مناسبات اجتماعی و تعاملات فکری امامیه با دیگر جریان های مذهبی در دوران حضور ائمه(ع)، مسئله ای است که با وجود آثاری که درباره آن پدید آمده است به پژوهش هایی تازه نیاز دارد. این مقاله با هدف کشف چگونگی این تعاملات می کوشد با شرح عمیق و گسترده عصر صادقین:(94 148ه.ق) به عنوان یک زمینه، مناسبات اجتماعی و سپس تعاملات فکری و علمی امامیه با خوارج را در دو بخش جدا از هم بررسی کند. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که امامیه در این دوره با راهبری امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در کنار مخالفت با هرگونه برخورد عجولانه با اقدامات خوارج، با انگیزه هدایت گری و جذب در پی ارتباط با آنها بودند و هم زمان، با افکار نادرست آنها مقابله علمی می کردند.

    کلیدواژگان: امام باقر(ع)، امام صادق(ع)، امامیه، خوارج، تعاملات مذهبی
  • جواد سلیمانی امیری* صفحات 31-58

    پرداخت خمس غنایم جنگی و دیگر درآمدها از واجباتی است که در قرآن مجید به آن تصریح شده است. بیشتر علمای شیعه بر این باور هستند که مطالبه و دریافت خمس از سوی اهل بیت(ع) و پرداخت آن از سوی شیعیان از صدر اسلام آغاز شده بود، اما نویسنده کتاب «مکتب در فرآیند تکامل» بر این باور است که این امر به عنوان یک واجب شرعی و به صورت نظام مند از اواخر دوران امامت امام جواد(ع) آغاز شده است.مقاله حاضر، دیدگاه بازتاب یافته در این کتاب را با رهیافت تاریخی حدیثی و با روش تحلیلی اجتهادی نقد و بررسی می کند. هم چنین می کوشد، اثبات نماید که مطالبه خمس از سوی اهل بیت(ع) و پرداخت آن به وسیله شیعیان از زمان امیرالمومنین حضرت علی(ع) وجود داشته است و در برخی از دوران ها به دلایلی مانند مشکلات امنیتی و معاف شدن شیعیان از پرداخت خمس، اشاره ای به آن در متون تاریخی نشده است.

    کلیدواژگان: منابع مالی اهل بیت (ع)، خمس، شیعیان، نقد تاریخی، کتاب مکتب در فرایند تکامل
  • سعید موسوی سیانی*، سجاد مرادی، محمد باقر دالوندی صفحات 59-92

    نقش خوانش های گوناگون میراث حدیثی شیعه در شکل دهی به کنش کاربران گفتمان های شیعی و کشمکش های گفتمانی بر سر تفسیری صحیح از این میراث، بازاندیشی جوامع حدیثی را بسیار ضروری ساخته است. بررسی کتاب الحجه از مجموعه حدیثی کافی به عنوان یک نمونه برای این بازاندیشی با بهره گیری از روش تحلیل انتقادی گفتمان، موضوع مقاله حاضر است. بر اساس پیش فرض این روش، هر متن فقط برساخته بافتار تاریخی خود نیست و می تواند با یک کنش بیناگفتمانی به یک راهبرد گفتمانی آفرینشگر تبدیل شود و نقشی برسازنده نسبت به بافتار تاریخی خود اجرا کند.
     کاربست این روش برای تحلیل کتاب الحجه نشان می دهد که شیخ کلینی (د.329ه.ق) به منظور یافتن راهی برای برون رفت از بحران های جامعه شیعه در عصر غیبت صغرا که با فراگیر شدن عقل گرایی شیعی هم زمان بود، دست به کنشی بینا گفتمانی زد. بر این اساس، او در کنار پذیرش دیدگاه حدیث گرایان قم درباره علم ائمه(ع)، می کوشید از برداشت متهم به تقصیر آنان فاصله بگیرد و با برجسته ساختن باورهای معطوف به وحیانی و الهامی بودن منابع علم ائمه(ع)، حیاتی تازه به عقل شیعی در آن شرایط بحرانی دهد.

    کلیدواژگان: آموزه امامت، کتاب الکافی، کلینی رازی، تحلیل انتقادی گفتمان، حدیث پژوهی
  • محمد نوید فر، لیلا نجفیان رضوی*، محمود مهدوی دامغانی صفحات 93-122

    نیشابور به عنوان یکی از مراکز تسنن و محل برخورد اندیشه ها و گرایش های فکری مذهبی در سده های اولیه اسلامی در روندی تدریجی به تشیع گرایید. نقش فعالیت های سادات آل زباره در سده چهارم هجری بر گسترش و تثبیت جایگاه شیعیان در این شهر، موضوع مقاله حاضر است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و واکاوی اسناد تاریخی به این نتیجه رسیده است که زمینه آماده نیشابور، سیاست های ویژه این خاندان، فعالیت های فرهنگی و مذهبی آنها از زمان ورود به این شهر تا اواخر سده چهارم هجری و منصبی که بر عهده داشتند، سبب تحول تدریجی در وضعیت شیعیان و تبدیل آنها به یکی از قطب های مذهبی فعال نیشابور شد.

    کلیدواژگان: آل زباره، سادات، نیشابور، تحول مذهبی، تاریخ محلی
  • اردوان ارژنگ*، سید احمد میرخلیلی، مهدی بیژنی صفحات 123-156

    اهمیت آثار تاریخی و باستانی در بعد هویت ملی و هویت واحد بشری از یک سو و تخریب گسترده آنها از سوی گروه های افراطی مذهبی از سوی دیگر، مسئله نگاه داری از این آثار را در کانون توجه نهادهای جهان گردی و میراث فرهنگی، مانند یونسکو قرار داده است. مقاله حاضر می کوشد این موضوع را با تکیه بر آثار دارای مجسمه یا نقاشی و با استفاده از روش سندپژوهی از دیدگاه قرآن، فقه امامیه و حقوق کیفری ایران بررسی کند.نتیجه این مقاله نشان می دهد که بر اساس آیات قرآن کریم، نگاه داری این آثار و جلوگیری از تخریب آنها برای عبرت آموزی از سرانجام گذشتگان ضروری است. هم چنین در دیدگاه فقه امامیه، تخریب این آثار جایز نیست و مشمول حکم حرمت است و قانون گذار در مواد 558 تا 569 قانون مجازات اسلامی برای تخریب کنندگان این آثار مجازات تعیین کرده است.

    کلیدواژگان: آثار تاریخی، آثار باستانی، میراث فرهنگی، فقه مجسمه سازی، فقه نقاشی
  • زهرا روح اللهی امیری* صفحات 157-182

    مطالعات روش شناختی مورخان مسلمان می‎ تواند بخشی از میراث گذشتگان را بازنمایی کند و الگوهایی را برای پژوهش، پیش روی تاریخ پژوهان قرار دهد. مقاله حاضر می کوشد با بررسی تحلیل تقی الدین احمد مقریزی (د.845 ق) درباره بحران های اقتصادی مصر، دریچه ای به سوی شناخت روش شناسی او بگشاید.نتیجه این مقاله نشان می دهد که مقریزی با مبنا قرار دادن یک فرضیه، ارائه نمونه هایی عینی از مشاهدات خود و مقایسه و تطبیق نمونه های تاریخی با نمونه های مشابه این بحران ها در دوره خود توانسته است بین متغیر بحران قحطی مصر و سیاست های پولی دولت، ارتباطی علی معلولی برقرار کند و نظریه ای درباره ارزش ذاتی پول ارائه نماید. این نظریه، جایگاه مقریزی را بالاتر از دیگر اقتصاددانان عرصه پول قرار می دهد.

    کلیدواژگان: تقی الدین احمد مقریزی، مصر، روش شناسی تاریخی، بحران اقتصادی، نظریه پول
  • عبدالرئوف نصیری جوزقانی*، علیرضا کریمی صفحات 183-224

    قلندران حیدری یکی از گروه های فرهنگی و مذهبی اثرگذار در جامعه خراسان عهد مغول و ایلخانی بودند. مقاله حاضر در پی بررسی بستر تاریخی، سیاسی و امنیتی ظهور این گروه و تعامل آنها با دیگر طریقت های صوفیانه و آداب و تشکیلات آنها است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر میراث ادبی و تصوف ایران اسلامی به ویژه خراسان، پس از بررسی زمینه های پیدایش این گروه، برای آگاهی از تبار آنها، تاریخ زندگی قطب‏الدین حیدر زاوه ای که انتساب گروه به وی است و ارتباط وی با معاصرینی، چون سیف-الدین باخرزی و عطار نیشابوری و روابط این گروه با طریقت چشتیه را بررسی می کند. ساختار تشکیلاتی گروه، آداب و رسوم آنها، تشریفات ورود اعضای جدید به آن، دو دوره خوشنامی و بدنامی تاریخ آنها و چگونگی و چرایی پیدایی هر یک و سرانجام قضاوت تاریخ درباره آنها از دیگر مطالبی است که مقاله حاضر به آن می پردازد.

    کلیدواژگان: قلندران حیدری، قطب الدین حیدر زاوه ای، خراسان، صوفیان، عصر ایلخانان
  • طاهره رحیم پور ازغدی*، علیرضا آزاد صفحات 225-258

    ابعاد فرهنگی مذهبی دوران صفویه (907 - 1187ق) و ریشه های اندیشه ای آن، کم و بیش به وسیله پژوهش گران بررسی گردیده است. با این حال، کاربست برخی نظریه ها می تواند نگاه های تحلیلی و تعلیلی را برای واکاوی دوره های تاریخی و گذارهای فرهنگی قوت بخشد. مقاله حاضر می کوشد براساس نظریه هژمونی گرامشی به عنوان یکی از مهم ترین نظریه های سیاسی _ فرهنگی قرن بیستم میلادی و با تکیه بر اسناد تاریخی  و روش توصیفی_ تحلیلی، عوامل هژمونی فرهنگی شیعه را در دوران صفویه بررسی نماید.بر اساس یافته های این مقاله، مواردی مانند توسعه سازمان روحانیت در نقش یک نهاد اندیشه محور، حمایت از فقهای برجسته به عنوان نخبگان فرهنگی برای گسترش مذهب رسمی حکومت، ترویج آیین های مذهبی برای کامیابی در رویاروی های فرهنگی و اهتمام به مقدسات شیعه با هدف یکسان سازی فرهنگ عامیانه از عوامل ایجاد این هژمونی بوده است.

    کلیدواژگان: صفویه، هژمونی فرهنگی، فرهنگ شیعی، نظریه گرامشی، روحانیان شیعه
|
  • Ramezan Mohammadi*, Mohammadali Tohidinia, Ruhollah Tohidinia Pages 7-30

    The social relations and intellectual interactions of Imamiyeh andthe other religious trends in time of infallible Imams is the issue in need of more investigation. This article with the purpose of discovering the way of these interactions tries to distinctly investigate the social, intellectual as well as scientific interactions between Imamiyeh and Khawarij together with an extensive interpretation of Sadeqin era. The result of this research clarifies that Imamiyeh guided by Imam Baqir and Imam Sadeq (PBUT) were in seek of making relationship with Khawarij with the purpose of guiding and attracting them while scientifically reacting against their incorrect actions.

    Keywords: Imam Baqir (PBUH), Imam Sadeq (BPBUH), Imamiyeh, Khawarij, religious interactions
  • Javad Soleimani Amiri* Pages 31-58

    Paying the fifth of war spoils and the other incomes are considered as the essential and it has been explicitly considered in Holy Quran. The majority of Shiite scholars believe that asking and receiving the fifth by the prophet’s family and its paying by the Shiites had initiated from the early Islam. However, the author of the Maktab book in the theory of evolution believes that this issue has systematically initiated from the end of imamate of Imam Javad as a religious necessity. The present article investigates the reflected view in this book by the historical- hadith strategy as well as the analytical- reasoning method. Moreover, it endeavors to prove that demanding the fifth by the prophet’s family and its paying by the Shiites has been done since the lifetime of Imam Ali (PBUH) and sometimes, it has not been pointed to due to some security problems and exempting the Shiite from paying the fifth.

    Keywords: financial sources of prophet’s family, fifth of money, the Shiite, historical criticism, Maktab book in the process of evolution
  • Saeed Moosavi Siany*, Sajjad Moradi, Mohammadbagher Dalvandi Pages 59-92

    The role of various readings of hadith inheritance of Shi’a on the development of action on discourses of Shiites as well as the discourse disputes concerning a correct interpretation of this inheritance, has necessitated the reconsidering of hadith communities. The study of Al- Hojjah book regarded as a collection of hadith in Kafi as a sample for this reviewing by taking advantage of critical discourse analysis method is considered as the topic of this present article. Based on the presumption of this method, every text is not developed out of its own historical context and it can change into a generating discourse strategy thorough an inter discourse action and consequently, it can act a constructive role towards its historical context. The application of this method intended for the analysis of Al-Hojah book clarifies that Sheikh e- Koleini (329 After Hijrah) initiated an inter discourse action to remove the crises of Shiite community in time of minor occultation simultaneous with the propagation of Shiite intellectualism. In this regard, Koleini tried to foreground the resurrection based beliefs towards the sources of Imams’ knowledge, and provided a new life to Shiite intellect in those critical conditions along with accepting the view of those in favor of hadith in Qom, related the science of infallible Imams.

    Keywords: instruction of Imamah, Al- Kafi book, Koleini e- Razi, critical discourse analysis, study of hadith
  • Mohammad Navidfar, Leila Najafiyan Razavi*, Mahmood Mahdavi Damghani Pages 93-122

    Neishaboor considered as one of the centers of Sunnism and the interaction of thoughts and intellectual-religious tendencies in the early Islamic centuries gradually turned towards Shi’ism. The activities of Descendants of the Prophet in Zabareh in the fourth century on the development and stabilization of the Shiite’s position in this city is investigated in the present article. Through the descriptive-analytical method and the study of historical documents, this article concluded that the prepared ground in Neidshaboor, the particular policies of this dynasty, their cultural-religious activities from the entrance to this city to the end of the 4th century as well as their position led to the gradual change in the status of Shiites and changing Neishaboor into one of the religious active centers.

    Keywords: Zabareh family, descendants of the Prophet, Neishaboor, religious change, local history
  • Ardovan Arzhang*, Seyed Ahmad Mirkhalili, MAHDI Bizhani Pages 123-156

    Due to the importance of historical and ancient works regarded as the national and human identity and the extensive destruction of them by the critical- religious groups, the issue of preserving these works has been deeply considered by the organizations of tourism and cultural inheritance such as UNESCO. The present article tries to investigate this issue relying on the works related to the statue and painting and studying documents consistent with the view of Holy Quran, Fiqh of Imamiyeh and Iran’s penal code.The results of this article clarifies that the preservation of these works is necessary for learning lesson from the destiny of the past based on the verses of holy Quran. In view of Fiqh of Imamiyeh, the destruction of these works is not allowed and it should be respected as well. Moreover, the legislator has determined penalty for the destructors of these works according to the contents (558 to 569) of the Islamic penal code.

    Keywords: Historical works, ancient works, cultural inheritance, Fiqh of making statue, Fiqh of painting
  • Zahra Roohollahi Amiri* Pages 157-182

    The methodological studies of Muslim historians can represent part of the past’s inheritance and provide some patterns for the research in favor of historians.The present article tries to investigate the analysis by Taqieddin Ahmad e- Maqrizi (845 After Hijrah) related to the economic crises of Egypt to appreciate his methodology. The result of this research clarifies that Maqrizi could make a cause and effect relationship between the famine crisis in Egypt and the financial policies of government and present a theory related to the natural value of money based on a hypothesis, presentation of objective samples of his observations as well as the comparison and adjustment of historical samples with the ones similar to these crises in his era.This theory considers the position of Maqrizi higher than that of the other economists in relation to money.

    Keywords: Taqieddin Ahamad e- Moqrizi, Egypt, historical methodology, economic crisis, theory of money
  • Abdorraouf Nasiri Jozqani*, Alireza Karimi Pages 183-224

    Haidari calenders (ascetics) were considered as one of the effective cultural and religious groups in Khorasan in time of Mongolians and Ilkhani. The present article is to investigate the historical, political and security ground of the advent of this group and their interaction with the other Sufi paths as well as their traditions and organizations. Taking advantage of the descriptive-analytical method and putting emphasis on the literary inheritance of Islamic Iran particularly Khorasan, the present article investigates the biography of Qotbeddin Heidar e- Zaveh’ee and his relationship with his concurrents such as Seifoddin Bakherzi and Attar e- Neishaboori and the relationship of this group with Chashtiyeh path after studying the grounds of development of this group to get awareness of their origin. The structure of this group, their traditions, the ceremonial of entering new members to the group, two phases of their infamous and reputable history as well as the how and why of their advent and finally the judgement of history towards them are the issues investigated in the present article.

    Keywords: Heidari calenders, Qotbeddin Heidar e- Zaveh’ee, Khorasan, Sophists, Ilkhani era
  • Tahereh Rahimpoor Azghadi*, Alireza Azad Pages 225-258

    Cultural-religious dimensions and its intellectual roots in Safavid era (907-1187 after hijrah), has been somehow investigated by the researchers. However, the application of some theories can strengthen the analytical views towards the study of historical eras and cultural changes. The present article tries to investigate the elements of cultural hegemony of Shi’a in Safavid era on the basis of theory of Gramsci hegemony being considered as one of most important political-cultural theories in the 20th century by relying on the historical documents as well as the descriptive-analytical method. According to the findings of this article, the elements such as developing the clerical organization playing the role of intellectual institute, supporting the outstanding jurisprudents as the cultural elites for the propagation of formal religion of government, propagating the religious traditions and sticking to the sacred issues of Shi’a with the purpose of unification of common culture are considered as the reasons of development of this hegemony.

    Keywords: Safavid, cultural hegemony, Shiite culture, Gramsci theory, Shiite clergymen