فهرست مطالب

  • پیاپی 21 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • منیره عمرانی، محمدتقی معصومی*، حسین نظم فر صفحات 7-37
    تراکم به عنوان یکی از ابعاد ساخت شهر عامل مهمی در درک چگونگی عملکرد و تغییرات کالبدی شهرها می باشد. لازمه تعیین انواع تراکم ها در نظر داشتن ظرفیت پذیرش زیرساخت ها و سایر پتانسیل های اقتصادی، اجتماعی و... در محدوده های موردمطالعه می باشد. شهر ارومیه در دهه های اخیر گسترش افقی زیادی داشته ولی همواره شهری کوتاه قامت بوده و با سابقه اجرای سه طرح جامع و سه طرح تفصیلی، پیشنهادات تراکمی آنها محقق نشده است. هدف این تحقیق ارزیابی روند تغییرات انواع تراکم های شهر ارومیه و میزان تحقق پذیری طرح تفصیلی درزمینه تراکم ساختمانی و شناسایی معیارهای موثر بر اختصاص تراکم ساختمانی، برای تعیین ظرفیت بارگذاری شهر می باشد. در این راستا، ابتدا وضعیت انواع تراکم های شهری در دوره های مختلف و میزان تحقق طرح تفصیلی در وضع موجود تحلیل و سپس با معرفی شاخص های موثر بر تعیین تراکم ساختمانی واقعی، ظرفیت اراضی شهر با مدل های تصمیم گیری چندمعیاره و در محیط GIS، تعیین و مدل سازی شد. نتایج تحلیل ها نشان می دهد شاخص های تراکمی در شهر به صورت نامتعادل در مناطق شهر توزیع شده و نیز 78 درصد تراکم های ساختمانی پیش بینی شده طرح تفصیلی محقق نشده اند. نتیجه مدل سازی ظرفیت تراکم ساختمانی نیز بیانگر بلااستفاده ماندن 68% ظرفیت اراضی شهر و فاصله زیاد تا وضعیت مطلوب بخصوص در مناطق 2،3 و 5 شهر است. مقایسه نتایج مدل تحقیق با وضع موجود تراکم ساختمانی در شهر ارومیه بیانگر حرکت نیمرخ تراکم از تراکم زیادتر در محدوده های مرکزی و میانی شهر به سمت تراکم متوسط و کمتر در حاشیه های شهر و ایجاد حالت هرمی در شهر می باشد.
    کلیدواژگان: تراکم ساختمانی، مدل تصمیم گیری چند معیاره، سیستم اطلاعات جغرافیایی، شهر ارومیه
  • حبیب الله فصیحی*، طاهر پریزادی، محسن حمیدی صفحات 39-58
    بوستان ها در زمره فضاهای عمومی شهری قرار دارند که با صنعتی شدن جوامع و فشردگی جمعیت در فضاهای مصنوع، نیاز به آنها احساس شده و به جزء جدایی ناپذیر طرح های زیرساختی شهری تبدیل گردیده اند. این پژوهش به بررسی وضعیت برخورداری از بوستان ها و تحلیل دسترسی پذیری به این فضاها در شهر 540 هزار نفری اسلامشهر پرداخته است. روش تحقیق ارزیابی- مقایسه ای بوده و در آن برای تحلیل برخورداری، از شاخص های سرانه و کاربری زمین استفاده شده و برای تحلیل دسترس پذیری مبتنی بر سنجه های مقاومت سفر، ابزار بافری سیستم اطلاعات جغرافیایی به کار گرفته شده است. یافته های تحقیق نشانگر سرانه پایین بهره مندی از بوستان ها (2/2 مترمربع) و نسبت پایین کاربری زمین (3/1 درصد پهنه شهر) بوده است. همچنین توزیع فضایی بوستان ها بسیار نامتوازن بوده به طوری که حدود 42 درصد مساحت شهر که در آن بیش از 5/29 درصد جمعیت به سر می برند در حوزه دسترس بوستان ها قرار نمی گیرد در حالی که در جاهایی از جنوب شهر، حوزه دسترس 10 بوستان با یکدیگر همپوش هستند. به لحاظ دسترسی، منطقه چهار شهرداری در جنوب اسلامشهر وضعیت مناسب تری داشته است به طوری که نیمی از ساکنان آن در فاصله حداکثر 60 متر از یک بوستان به سر می برند. در مقابل منطقه 5 شهرداری تنها واجد یک بوستان بوده و فاصله اغلب ساکنان تا بوستان زیاد است. تحقق عدالت محیطی اقتضا دارد که کاربری بوستان در سطح شهر افزایش یافته و به ویژه کاربری های جدید در پهنه های     دسترس ناپذیر استقرار یابند.
    کلیدواژگان: بوستان شهری، دسترسی، ابزار بافری، اسلامشهر
  • میترا قربی، مریم نقوی، حمید محمدی* صفحات 59-84
    کیفیت زندگی، سرمایه اجتماعی و پایداری اجتماعی از کلیدی ترین محورهای توسعه پایدار هستند که از یک سو هر سه پیوند عمیقی با بعد انسانی و اجتماعی توسعه و از سوی دیگر با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند. عدم رضایت از کیفیت محیط ساخته شده،عدم وجود تعاملات مثبت در شهرها، بی اعتمادی،عدم تمایل به مشارکت در ساکنین شهر ازجمله مواردی هستند که سرمایه های اجتماعی و درنتیجه برقراری پایداری اجتماعی در شهرها را تحت الشعاع قرار داده اند. این پژوهش باهدف شناخت و بررسی تاثیر محیط ساخته شده محلات بر سرمایه اجتماعی و شاخص های پایداری اجتماعی در محلات بافت تاریخی هم پیوند با بازار کرمان می باشد. این پژوهش کاربردی- توسعه ای و روش آن توصیفی- علی و تطبیقی است. ابزار مورداستفاده پرسشنامه و مشاهدات میدانی است. چهارصد و نودویک پرسشنامه درنرم افزار AMOSوSPSS مورد تحلیل قرارگرفت.یافته های پژوهش نشان می دهد که رابطه مستقیم ومعناداری بین کیفیت محیط ساخته شده با سرمایه اجتماعی ورابطه مستقیم و غیرمستقیم معناداری با پایداری اجتماعی ازطریق نقش میانجی سرمایه اجتماعی وجود دارد.نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نیز نشان می دهد که با بهبود کیفیت محیط ساخته شده، وضعیت پایداری اجتماعی و سرمایه اجتماعی در محلات هم پیوند با بازار کرمان(محله گنجعلیان-مظفری و محله قلعه محمود)بهبود می یابد.نتایج پژوهش بر اهمیت نقش کیفیت محیط ساخته شده بر سرمایه و پایداری اجتماعی درمحلات موردبررسی دلالت می کند.معیار محیط ادارک شده بیشترین ودسترسی به فضای ورزشی-فرهنگی کمترین تاثیر رابر سرمایه و پایداری اجتماعی دارند.علاوه بر این نتایج نشان می دهد افزایش سن و مدت سکونت نیز عوامل موثری بر افزایش پایداری و سرمایه اجتماعی هستند که این تاثیر در محله گنجعلیخان-مظفری نسبت به محله قلعه محمود بیشتر است.
    کلیدواژگان: محیط ساخته شده، کیفیت زندگی، سرمایه اجتماعی، پایداری اجتماعی، توسعه پایدار
  • فرهاد فلاحی، فرزین چاره جو* صفحات 85-109
    باتوجه به رشد جهانی شتابزده در جمعیت شهرنشینی و تمرکز امکانات و زیرساختها در شهرها، درصورت وقوع زلزله، آسیب پذیری شهر بسیار گسترده بوده و جان و مال افراد زیادی را تهدید خواهد کرد. بنابراین، ارائه راه حلهای منطقی جهت برنامه ریزی صحیح و اعمال اصول پدافند غیر عامل می تواند روشی کارآمد جهت تامین امنیت شهروندان در سطوح پیشگیری، مقابله و اقدامات پس از بحران باشد. این پژوهش با استفاده از روش های اسنادی،توصیفی و تحلیلی در بافت فرسوده شهر سنندج انجام شده است. جهت دستیابی به اهداف پژوهش، ابتدا با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، شاخص های پدافند غیرعامل جهت بررسی آسیب پذیری بافت شهری در برابر زلزله استخراج گردید.سپس با بهره گیری از تکنیک دلفی و نظریات کارشناسان، سطح اهمیت شاخص های موثر بر میزان آسیب پذیری مشخص شدند. در ادامه، وزن هر یک از شاخص ها بااستفاده از مدلIHWP که ترکیبی از منطق فازی و تحلیل سلسله مراتبی است، محاسبه شده است. در مرحله پایانی، با توجه به بررسی های صورت گرفته؛ سطح آسیب پذیری بافت فوق به لحاظ پدافند غیر عامل محاسبه و مطابق آن در نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی، نقشه آسیب پذیری آن موردبررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد با حرکت از بدنه محلات به عمق، بر میزان آسیب پذیری بناها افزوده شده است. نتایج همچنین نشان میدهد که80/26% از ساختمانها دارای بیشترین میزان آسیب پذیری، 6/36% آسیب پذیری زیاد، 03/23% از آسیب پذیری متوسط، 06/9% از آسیب پذیری کم و 36/4% از کمترین میزان آسیب پذیری برخوردار بوده اند.
    کلیدواژگان: آسیب پذیری، زلزله، IHWP، پدافند غیر عامل، بافت فرسوده شهر سنندج
  • کیومرث حبیبی*، احمد شیخ احمدی صفحات 111-136
    از جمله جنبش های نوین در حوزه حمل ونقل شهری که با هدف ارتقای جایگاه عابران پیاده در سطح شهر و کاهش تسلط اتومبیل مطرح شده است، سیاست های پیاده مداری و پیاده راه سازی هستند. با این وجود اجرای پیاده راه ها در شهرهای مختلف با نتایج متنوعی همراه بوده است؛ تا جایی که برخی پیاده راه ها با شکست مواجه شده و مجددا به روی سواره ها باز شده اند. در پژوهش حاضر به ارزیابی سیاست های به کار گرفته در طرح های پیاده راه خیام جنوبی اورمیه پرداخته پرداخته می شود. در پژوهش حاضر با تحلیل و ارزیابی راهکارها و سیاست های به کار رفته در پیاده راه خیام جنوبی و قیاس تطبیقی با مولفه ها و معیارهای استاندارد فضاهای پیاده سعی در شناسایی نقاط قوت و ضعف محور و رفع نواقص آن است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و میدانی است. همچنین به منظور مقایسه بهتر از آزمون فریدمن جهت رتبه بندی به معیارها و طرح ها بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد کیفیت پیاده راه خیام در حد متوسط است و در برخی معیارها وضعیت مطلوبی ندارد. تدبیر سیاست های بهتر جهت افزایش امنیت و عدم پاک کردن صورت مساله همچون حذف مبلمان، توجه به نیازهای ذی نفعان، تنوع در طراحی و ایجاد تسهیلات برای جذب کاربران مختلف، انعطاف پذیری طرح، برخورد قاطع با ورود غیرمجاز موتورسیکت و موارد مشابه، استفاده از الگوهای بومی با زمینه فرهنگی و تاریخی راهکارهایی است که می توان با کاربست آنان پیاده راه های سرزنده تر و آرامش بخش تری ایجاد کرد.
    کلیدواژگان: واژگان کلیدی: پیاده راه، پیاده مداری، بافت تاریخی، فریدمن، خیام جنوبی اورمیه
  • سیدعلی حسینی، محمد میره ای*، سید محمد حسینی صفحات 137-159
    رشد و گسترش کالبدی شهر فرآیندی است که بر تمام ساختارهای شهر اثر می گذارد. یکی از عوامل اثرگذار بر رشد و توسعه کالبدی شهرها اقدامات سیاسی دولت است. هدف مقاله حاضر بررسی و تحلیل پدیده ی پراکنده رویی شهری در شهر قم با تاکید بر تغییر و تحولات تقسیمات سیاسی است. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی، از حیث روش ترکیبی از روش های اسنادی و پیمایشی در سطح اکتشافی می باشد که با به کارگیری ترکیبی از مدل های کمی و کیفی صورت گرفته است. روش جمع آوری اطلاعات مطالعات کتابخانه ای و میدانی است. در این پژوهش برای بررسی پراکنده رویی شهری از مدل های هلدرن، درجه توزیع متعادل، درجه تجمع، شاخص تمرکز هرفیندال، تراکم جمعیت و برای بررسی اثرات تحولات تقسیمات سیاسی بر پراکنده رویی شهری از مدل تحلیل ساختاری استفاده شده است. نرم افزارهای مورداستفاده در این پژوهش MIC MAC و ARC GIS می باشد. نتایج مدل های کمی نشان داد که بعد از ارتقا شهر قم به مرکز استان در سال 1375، روند پراکنده رویی شهری بسیار تشدید شده است. نتایج مدل تحلیل ساختاری هم نشان داد که تحولات تقسیمات سیاسی، می تواند از طریق عواملی مانند مستقر شدن نمایندگان سیاسی دولت، تمرکز شدید سرمایه ها، قوانین و سیاست های دولتی و افزایش میزان مهاجرت میزان پراکنده رویی شهری را افزایش دهد.
    کلیدواژگان: پراکنده رویی شهری، توسعه ی شهری، توسعه ی کالبدی، تقسیمات سیاسی، شهر قم
  • عباس ابراهیمی، طاهر صفرراد*، غلامرضا جانباز قبادی صفحات 161-178
    تغییر در توازن تابش از طریق افزایش شهرنشینی و تغییر کاربری منجر به افزایش درجه حرارت شهرها شده است. بیلان تابش از طریق ویژگی های شار تابش خالص (RN)شامل، آلبیدو (α)، طول موج بلند ورودی(RL ↓)، طول موج کوتاه ورودی(RS)، تابش بلند برگشتی(RL ↑)، و درجه حرارت سطح زمین (LST) قابل اندازه گیری است. پژوهش پیش رو بیلان تابش را با بهره گیری از تصاویر ماهواره ای لندست 4-5 و 8 برای سال های 1998، 2010 و 2017 در ماه آگوست برای منطقه مورد مطالعه مورد بررسی قرار داده است. ویژگی های تابش خالص در کاربری های مختلف (مناطق مسکونی شهری و حومه شهر، فضای سبز شهری و حومه شهر) از طریق آزمون تحلیل واریانس یک طرفه (آنوا) و آزمون تعقیبی توکی تحلیل شدند. نتایج نشان داد مقدار شار تابش در کاربری های انتخاب شده دارای تفاوت معناداری می باشند. تفاوت های یادشده به دلیل تغییر در مقادیر انرژی خروجی (α و RL ↑) به وجود آمده است و هرگونه افزایش ساخت وساز و کاهش پوشش گیاهی در منطقه، نهایتا منجر به تغییر بیلان تابش و شکل گیری خرد اقلیم جدید خواهد شد. بنابراین بخشی از روند افزایش درجه حرارت ایستگاه های هواشناسی که در شهرها قرار گرفته اند یا ایستگاه هایی که فضای سبز آنها طی زمان تخریب شده است نه به خاطر تغییر اقلیم و گرمایش جهانی بلکه متاثر از توسعه شهرها و تغییر کاربری بوده است.
    کلیدواژگان: شار تابش خالص، تغییر کاربری، درجه حرارت، شهرهای میانی مازندران
|
  • Monireh Omrani, Mohammadtaqi Masoumi *, Hosein Nazmfar Pages 7-37
    Density as one of the dimensions of city construction is an important factor in understanding how the city works and changes. in the case of the study.the city of urmia has been developing a large horizontal expansion in the recent decades.The purpose of this research is to evaluate the process of change in the types of densities in Urmia city and level of implementation of detailed plan in the field of building density. in this regard , at first , the status of different urban densities in different periods and the degree of fulfillment of a detailed plan was analyzed and Then, with the introduction of effective indicators on determination of real building density, city land capacity was determined and modeled with the Multi-Criteria Evaluation and in GIS software . the density indicators in the city are distributed as unbalanced in the urban regions And 78% of the building densities predicted by the detailed plan were not realized . the result of modeling the capacity of building density Suggests unused to 68 % of the city's land capacity and The distance is far to favorable conditions, especially in regions 2,3 and 5of the city. Comparison of the results of the research model with the existing condition of building density in Urmia Suggests The movement of the density profile From higher than the density in the central and middle regions of the city towards the medium and lower density in the city's margins and Creates a pyramid mode in the city.
    Keywords: Buildings density, Multi-Criteria Evaluation Model, Geographic Information System, Urmia City
  • Habibollah Fasihi *, Taher Parizadi, Mohsen Hamidi Pages 39-58
    The purpose of ‎this study is to analyze the status of urban parks enjoyment and accessibility in Eslamshahr, a city ‎with a population of more than 540000 located in 12 Km southwest from Tehran. The research ‎method is Comprative evaluation and we use descriptive statistics indexes such as per capita and ‎covered land ratio, and accessibility measures based on minimum distance to the nearest park, and ‎the park access areas. Finding showed that both per capita park lands (2.2 m2) and ratio of park ‎lands are low (2.2 m2 and 1.3% respectively). There are also large disparities in spatial distribution ‎of parks as more than 42% of the city's area, in which more than 29.5% of the population reside in, ‎is not within parks access areas. This is while in the southern part of the city, access area of 10 ‎parks are overlapped. In term of accessibility, district 4th of Eslamshahr municipality in south, has a ‎more appropriate condition, so that half of its inhabitants reside in a maximum distance of 60 m ‎from nearest park. In contrast, district 5th has only one park and the distance between most ‎residents and the park is high. In order to move towards environmental justice, it is necessary to ‎allocate more land to parks and construct and develop parks, especially in the central part and in ‎the parts with no access to existing parks.
    Keywords: urban park, Access area, Buffer tools, Eslamshahr
  • Mitra Ghorbi, Maryam Naghavi, Hamid Mohammadi * Pages 59-84
    Quality of life, social capital, and social sustainability are the key pillars of sustainable development which,on one hand,all of them have a deep link with the human and social dimension of development and on the other hand they are closely interrelated. Lack of satisfaction from built environment quality,lack of positive interactions in cities,distrust,unwillingness to participate in the city residents have been overshadowed social capital and, consequently,social sustainability in the cities. This research aims to identify and investigate the impact of the built environment on social capital and social sustainability indicators in the historical neighborhood that linked to the Kerman Bazar. The questionnaire and field study are the main data collection methods. The results show there is a direct and meaningful relationship between the quality of the built environment and social capital and also there is a direct and indirect meaningful relationship with social sustainability through the role of mediating social capital. The results of structural equations modeling also demonstrate that by improving the quality of the built environment, the status of social sustainability and social capital in the Linked neighborhoods of Kerman Bazar will improve. Research results point to the importance of the role of the quality of the built environment on social capital and social sustainability. The most effective criterion on social capital and social sustainability is perceived environments while accessibility to sports activities and cultural space is the least. Moreover, the results indicate aging and residence period are also effective factors in increasing social capital and social sustainability.
    Keywords: Built Environment, Life Quality, Social Capital, Social Sustainability, Sustainable Development
  • Farhad Fallahi, Farzin Charehjoo * Pages 85-109
    According to the rapid global growth in urban population and the concentration of facilities and infrastructure in cities, in the event of an earthquake, the city's vulnerability is very widespread and it would threaten so many lives and properties.Therefore,providing logical solutions and applying passive defense principles can be an effective way to meet citizens at the event of crises. The research has been done on the basis of documentary methods, in Sanandaj.In order to achieve goals of the research, using the library studies, and existing documents, the necessary indicators to determine the vulnerability of urban textures to earthquakes were identified and extracted. In the next step, using the multi-criteria decision-making techniques such as the hierarchical analysis process and using Delphi fuzzy method, the level of importance of the effective indicators on the degree of vulnerability was identified. The purpose of using Delphi method is to reach an agreement between experts in relation to a particular topic, which is done by using a survey of experts on a variety of occasions and with regard to their feedback. The advantages of this method is providing unbiased answers, frequency and statistical analysis of the results of questionnaires. Results show that with the movement to the depths of neighborhoods, magnitude of the vulnerability of the monuments has been increased. The results also show that 26.87% of the buildings had the highest vulnerability, 36.6% had high vulnerability, 23.03% had a moderate vulnerability, 9.69% had low vulnerability and 36.4% Had the least vulnerability.
    Keywords: Vulnerability, Earthquake, IHWP, Passive defense, Sanandaj Worn Out Texture
  • Ahmad Sheikh Ahmadi Pages 111-136
    Among the new movements in the field of urban transportation, aimed at promoting pedestrian staging in the city and reducing vehicle dominance, are pedestrian-oriented and policies of making pedestrian street. However, the implementation of pedestrian streets in different cities has been accompanied by a variety of results; To the point where some pedestrian streets have failed and they have been opened again on the cars. In the present study, the evaluation of the policies used in the southern khayyam pedestrian street of urmia projects is being addressed. In this study, the analysis and evaluation of the strategies and policies used in the southern khayyam pedestrian street and the comparative analogy with the standard components and standards of pedestrian spaces attempts to identify the strengths and weaknesses of the axis and to solve its deficiencies. The research method is descriptive-analytical and based on documentary and field studies. In order to make a better comparison, Friedman's test has been used to rank the criteria and criteria. The results of the study indicate that southern khayyam pedestrian street quality is moderate and in some criteria it is not favorable. paying attention to the needs of the stakeholders, diversifying the design and creation of facilities for attracting different users, flexibility of the plan, decisive handling of unauthorized motorcycles and the like, The use of indigenous patterns with the cultural and historical context is one of the ways in which they can create more vibrant, more relaxing pedestrian walkways.
    Keywords: Pedestrian Street, pedestrian-oriented, historical context, Friedman, Southern Khayyam of Urmia
  • Seyed Ali Hosseini, Mohammad Mirehei *, Seyed Mohammad Hosseini Pages 137-159
    The uneven growth, along with the spread of horizontal and scattered areas, are among the problems of today's cities. The development of the city's physical form is a process that affects all of the city's structures directly or indirectly. For this reason, if this process does not flow properly, it has many adverse effects on the city. One of the factors influencing the physical development of cities is the political actions of the government. Regarding these cases, the aim of this paper is to investigate and analyze the Urban Sprawl in Qom with an emphasis on the transformations of political divisions. The research methodology is based on the applied purpose and descriptive-analytic nature. The method of collecting library and document information. To investigate the urban dispersion phenomenon and the effect of political dividends on it, the Holdern models, the balanced distribution degree (Shannon Entropy, Gini coefficient), aggregation (moron coefficient, coefficient of Gery), dispersion coefficient, Herfindal concentration index, and population density have been used. Also, ARC GIS software has been used to map the maps. The results showed that after the expansion of the city of Qom to the provincial capital in 1375, while the existence of a dispersed urban phenomenon, the dispersed trend has been intensified so that the results of all models, especially the Holdern model, show this trend well.
    Keywords: Urban Sprawl, urban development, Physical Development, political subdivisions, the city of Qom
  • Abbas Ebrahimi, Taher Safarrad *, Gholam Reza Janbaz Ghobadi Pages 161-178
    Changing the balance of radiation through urbanization and change in Land use has led to an increase in the temperature of cities. The radiation Balance is calculated through the properties of the Net radiation flux (RN) including Albedo (α), long input wavelength (RL ↓), short input (RS), the Long output radiation (RL ↑), and Land Surface temperature (LST) is measured. The research has examined the radiation Balance by using satellite images of Landsat 4-5 and 8 for the years 1998, 2010 and 2017 in August for Mazandaran. The characteristics of Net radiation in various Land use (urban and suburban residential areas, urban green spaces and suburbs) were analyzed by ANOVA and Tukey's post hoc test. The results showed that the amount of radiation flux in the selected applications has a significant difference. The differences are due to changes in the output energy (α and RL ↑), and any build-up and reduction of vegetation in the region will ultimately lead to changes in the radiation pattern and the formation of the new climate. Therefore, part of the process of increasing the temperature of the meteorological stations located within the city, not because of climate change and global warming but also from urban development and change of Land use.
    Keywords: Net radiation Flux, land use change, Temperature, Middle cities of Mazandaran