فهرست مطالب

فصلنامه زمین شناسی محیط زیست - سال دوازدهم شماره 45 (زمستان 1397)
  • سال دوازدهم شماره 45 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/10/03
  • تعداد عناوین: 7
|
  • یوسف محبی *، اصغر اصغری مقدم صفحات 1-17

    ارزیابی آسیب پذیری آبخوان برای توسعه، مدیریت و تصمیمات کاربری اراضی، نحوه پایش کیفی منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از آلودگی این آب ها بسیار مفید است. در این پژوهش آسیب پذیری آبخوان دشت کهریز در برابر آلودگی، به کمک مدل دراستیک و سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) ارزیابی شد. در این روش، هفت عامل هیدرولوژیکی موثر بر آلودگی آب های زیرزمینی ترکیب شدند. این هفت عامل عبارتند از: عمق سطح ایستابی، تغذیه خالص آبخوان، محیط آبخوان، محیط خاک، توپوگرافی، منطقه غیر اشباع و هدایت هیدرولیکی. نقشه پهنه بندی آسیب پذیری، برگرفته از نتایج بدست آمده، دو پهنه عمده ی آسیب پذیری کم و متوسط را نشان می دهد. گسترش پهنه ی با آسیب پذیری متوسط، حدود78 درصد و گسترش پهنه با آسیب پذیری کم، حدود22 درصد است. صحت سنجی مدل با استفاده از پراکندگی یون نیترات در محدوده آبخوان انجام گردید. که تقریبا تمامی نقاطی که دارای نیترات بالا هستند، در محدوده ی با استعداد متوسط قرار گرفته اند. با تحلیل حساسیت به روش حذف متغیر و نیز تحلیل حساسیت به روش تک متغیری، میزان تاثیر گذاری هر کدام از متغیرها در آلوده سازی آبخوان مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج هر دو تحلیل نشان می دهند که مهم ترین متغیر تاثیر گذار بر شاخص آسیب پذیری، اثر منطقه غیر اشباع است.

    کلیدواژگان: آسیب پذیری، دراستیک، دشت کهریز، نیترات، GIS
  • هومن بهمن پور * صفحات 19-28

    پسماندهای الکترونیکی و الکتریکی انواعی از پسماندهای ویژه می‌باشند که قطعات اصلی آن‌ها شامل خازن، ترانزیستور، آی.‌سی، مدارات الکترونیکی، قطعات کاتدی و آندی بوده و دارای خاصیت سمیت، بیماری‌زایی و پایایی در محیط پیرامون و حتی در پیکره جانداران، خورندگی تاسیسات و تجهیزات و مشابه آن می‌باشند. بر این اساس، هدف از این تحقیق بررسی و شناسایی عوامل موثر در آزادسازی این فلزات و اختصاصا عنصر کادمیوم در محیط پیرامون می‌باشد. جهت بررسی این موضوع تاثیر عوامل مختلف مانند دما، pH، ترکیبات هامیک و زمان بر روی آزادسازی عنصر کادمیوم از اینگونه پسماندها به محیط‌های خاکی مورد مطالعه قرار گرفته است. بدین منظور قطعات انتخابی آنالیز گردیده و مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بیانگر آن بوده است که در محیط خاکی،‌ میزان نفوذ کادمیوم در pH بسیار اسیدی و بسیار قلیایی میزان آزادسازی افزایش می‌یابد. همچنین؛ در محیط خاکی، افزایش دما سبب افزایش میزان نفوذ عنصر کادمیوم در محیط می‌گردد و رابطه مستقیم بین افزایش دما و افزایش میزان نفوذ عنصر کادمیوم در هر سه محدوده اسیدی، خنثی و بازی وجود دارد. افزایش دما باعث افزایش تحرک مولکول‌ها شده و در نتیجه میزان آزادسازی عنصر بالا می‌رود. هر چه محیط اسیدی‌تر شود، آنیون اسید راحت‌تر با عناصر موجود تشکیل کمپلکس داده و میزان آزادسازی عنصر افزایش می‌یابد و اثر متغیر زمان تماس نیز متناسب با تغییرات pH متغیر می‌باشد.

    کلیدواژگان: پسماند الکترونیکی، فلزات سنگین، کادمیوم، ترکیبات هامیک، pH، محیط خاکی
  • عباس کنگی *، محمدرضا ارجمند صفحات 29-37

    دشت مشهد در یک موقعیت ساختاری ویژه و تحت تاثیر عملکرد مجموعه ای از گسل های فعال حاشیه شمالی رشته کوه بینالود، حاشیه جنوبی رشته کوه کپه داغ و پهنه بخاردن قوچان در غرب قرار گرفته است. فعالیت این گسل ها مورفولوژی پله کانی سنگ کف دشت را شکل داده اند. همچنین عملکرد گسلهای فعال در دوره کواترنری ضخامت و گسترش رسوبات آبرفتی دارای پتانسیل بالای آبدهی را تحت تاثیر قرار داده است. گسل چاهشک به عنوان یکی از شاخه های فرعی پهنه گسل شاندیز در بخش مرکزی دشت مشهد، نقش مهمی در کنترل رفتار هیدرولیکی منابع آب زیرزمینی این دشت ایفا می کند. این گسل بر اساس تلفیق پروفیل های ژئوالکتریک و نتایج حفاری های دستگاهی برای نخستین بار در این پژوهش شناسایی شده است. چاه های حفاری شده در شمال گسل چاهشک با آبدهی خوب غالبا در عمق بیش از 250 متر به سنگ کف رسی و کنگلومرای نئوژن برخورد نموده اند. اما چاه های حفاری شده در جنوب گسل با آبدهی بسیار کم و یا فاقد آبدهی عموما در عمق 100 تا 140 متری به سنگ کف متامورفیک برخورد کرده اند. بالا آمدگی سنگ کف در جنوب گسل چاهشک سبب ایجاد مورفولوژی پله کانی در پی سنگ متاموفیک بخش جنوبی دشت مشهد گردیده است. این بالا آمدگی متامورفیک بصورت یک ساختمان گل مانند مثبت، تحت تاثیر سیستم گسلش امتداد لغز راست گرد، با مکانیسم ترنس تنشن ایجاد شده است.

    کلیدواژگان: گسل چاهشک، دشت مشهد، آب زیرزمینی، کوه کپه داغ، کوه بینالود
  • مریم خدابخشی، فرح ناز کریم زاده *، بهنوش خوش منش، افشار ضیاء ظریفی صفحات 39-48

    این مقاله با هدف مطالعه برخی از آلودگی های ناشی از عناصر سنگین در آب رودخانه کرج) که مهمترین رودخانه در اسلامشهر است (از قبیل اکسیژن محلول ،  EC،TDS،PH ، شوری و همچنین تعیین غلظت عناصر سنگین نمونه های آب از قبیل As،Cu،Pb، Zn،Cd،Cr،Ni که مورد آنالیز قرار گرفتند تدوین گردیده است. جهت انجام آزمایشات و تعیین متغیرها ، مراحل نمونه برداری در اسفند ماه در5 ایستگاه در طول مسیر رودخانه انجام گرفت چون سایر ایستگاه ها فاقد آب بودند .تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار spss و آزمون ضریب همبستگی پیرسون انجام گرفت . میانگین PH در نمونه های آب سطحی 55/7 است که نشان دهنده ی ماهیت قلیایی نمونه های آب است. بالا بودن هدایت الکتریکی آب رودخانه کرج ناشی از فعالیتهای کشاورزی و صنعتی می باشد. بالا بودن TDS با فراوانی نیترات آب مرتبط است. روند کاهشی میانگین غلظت کاتیونهای اصلی نمونه های آب رودخانه کرج به صورت منیزیم > کلسیم > سدیم>پتاسیم، و ترتیب غلظت آنیونها در نمونه های آب سطحی به صورت سولفات > کلر است. در نمودار پایپر ، تیپ آب آنیونها از نوع سولفاته و در رخساره کربنات و بی کربنات و تیپ آب در کاتیونها از نوع سدیم – پتاسیم و در رخساره منیزیک و کلسیک قرار دارد. براساس نتایج بدست آمده از ضرایب همبستگی بین عناصر فلزی نیکل با کروم ، مس با روی همچنین کروم با روی می توان وجود منشا مشترک خاکزاد و زمین زاد)فعالیتهای انسانی(را برای تامین آنها در آب رودخانه احتمال دارد. ضمن این که همبستگی های مثبتی نیز ما بین آنیون های سولفات و برخی عناصر فلزی و نیز یون کلر مشاهده می شود که می تواند حمل شدگی عناصر در فاز سولفیدی را بیان کند.

    کلیدواژگان: عناصر آلوده کننده، آب، رودخانه کرج، محدوده اسلامشهر، فلزات سنگین
  • پریسا محمودپور متشکر *، امیرحسام حسنی، علی ترابیان، رضا پوررجب صفحات 49-65

    عواملی همچون کاهش نزولات جوی، روش های ناکارآمد در کشاورزی، تهدید منابع آبی با آلاینده ها و غیره، سبب شده است که مسئله تامین آب با دو چالش کمی و کیفی مخصوصا در مورد سفره های آب زیرزمینی مواجه شود. در شهرستان ملارد نیز آب های زیرزمینی منبع عمده تامین آب می باشند. اطلاعات مربوط به متغیرهای فیزیکو شیمیایی آب 9 چاه از شهرستان ملارد، طی دو دوره خشکسالی و ترسالی 1396 انتخاب شد. هدف از این تحقیق، مدلسازی کیفی آبهای زیرزمینی و همچنین محاسبه شاخص GWQI در سامانه GIS و مقایسه آنها می باشد.یافته ها نشان داد که کیفیت آبهای زیرزمینی از شرق به غرب و از شمال شرقی به جنوب غربی، با افزایش متغیرهای فیزیکو شیمیایی، بدلیل وضیعت عمقچاه ها، فقر منابع آب زیرزمینی و کاهش خودپالایی زمین و بالا آمدگی سنگ کف به عنوان عوامل زمین شناختی و هیدرولوژیکی و همچنین عوامل انسانی ورودی به سفره ها همراه است. و این موضوع در روستاهای دهک قشلاق و شریف آباد ملموس تر است. میتوان روستای خوشنام را با توجه به شرایط خودپالایی مناسب به عنوان منطقه ایمن قابل معرفی دانست و برای حفر چاه های جدید پیشنهاد داد. همچنین یک رابطه معنادار و بین نتایج حاصل از نقشه های GIS و نتایج GWQI بدست آمد.

    کلیدواژگان: متغیرهای فیزیکو شیمیایی، سفره های آب زیرزمینی، ملارد، GIS، GWQI
  • سیامک بهاروند *، سلمان سوری صفحات 67-77

    فرسایش خاک از جمله نگرانی‌های عمده محیط‌زیستی قرن حاضر می‌باشد. آمارها نشان می‌دهد فرسایش خاک در ایران چند برابر متوسط جهانی می باشد، به طوری که این موضوع به معضلی اساسی برای محیط زیست و منابع طبیعی تبدیل شده است. این تحقیق با هدف بررسی عوامل موثر بر فرسایش‌پذیری حوزه وارک و پهنه‌بندی خطر آن با استفاده از روش EPM انجام گرفته است. بدین منظور ابتدا با بازدید‌های میدانی و مطالعه تصاویر ماهواره‌ای به بررسی فرسایش پرداخته شد. سپس لایه‌های اطلاعاتی شیب متوسط حوزه، حساسیت سنگ و خاک به فرسایش، کاربری اراضی و فرسایش مشاهده‌ای تهیه و در نهایت با وزن‌دهی به لایه‌های اطلاعاتی، نقشه حساسیت خطر فرسایش منطقه تهیه گردید. نتایج پهنه‌بندی خطر فرسایش نشان داد که به ترتیب 3/6، 2/55، 0/26، 1/3 و 4/9 درصد از مساحت منطقه در کلاس‌های خطر خیلی کم، کم، متوسط، شدید و خیلی شدید قرار دارد. نقشه پهنه‌بندی نشان می دهد که مناطق حساس به فرسایش در قسمت‌های جنوب غرب، شمال غرب و بخشی از شمال منطقه، منطبق بر بخش‌های فسیل‌دار و درز و شکاف‌دار آهک آسماری با شیب نسبتا زیاد، تمرکز دارد. با توجه به بازدیدهای میدانی، بررسی دقت‌سنجی روش استفاده شده در تهیه نقشه پتانسیل خطر فرسایش در سطح حوزه وارک نشان می‌دهد که روش EPM از دقت نسبتا بالایی برخوردار است.

    کلیدواژگان: استان لرستان، حوزه وارک، روش EMP، فرسایش
  • فاضل خالقی *، آرش محمدی کاردوست صفحات 79-95

    منطقه کرگان در استان آذربایجان شرقی، جنوب شرق تبریز و شمال غرب شهرستان بستان‌آباد واقع شده است. بر اساس تقسیم بندی زون‌های ساختاری ایران، بخشی از زون البرز-آذربایجان محسوب می شود. از مهمترین واحدهای زمین‌شناسی موجود در محدوده مورد مطالعه می توان به شیل، مارن و آهک به سن کرتاسه، فرآورده‌های آتشفشانی سهند به سن پلیوسن-پلئیستوسن، توده‌های‌ نفوذی گرانیت، گابرودیوریت و مونزوگرانیت به سن ترشیری و رسوبات کواترنری اشاره نمود. با توجه به وسعت منطقه، تعداد 29 نمونه ژئوشیمیایی و 29 نمونه کانی سنگین از منطقه برداشت گردید. پس از آماده سازی و آنالیز رسوبات آبراهه‌ای، داده‌ها به وسیله نرم افزارهای آماری و گرافیکی تحلیل شده و نقشه‌های مربوط به ناهنجاری‌ها ترسیم گردید. ناهنجاری عناصر آرسنیک،باریم، مس، سرب و روی در منطقه در نوع توزیع آماری آنها نمود دارد. مهمترین کانی های سنگین با منشا سنگ زایی شامل زیرکن، آمفیبول و پیروکسن بوده و کانی های سنگین پیریت، مگنتیت و هماتیت منتسب به هاله های کانی سازی می باشند. مطالعه کانی سنگین نشان دهنده‌ی وجود کانی سازی مس به صورت مالاکیت و کالکوپیریت در منطقه می‌باشد. وجود عیار غیرعادی عناصر در رسوبات آبراهه‌ای با تمرکز کانی‌های سنگین همخوانی دارد. با توجه به ناهنجاری‌های مشاهده شده در رسوبات آبراهه‌ای و کانی‌های سنگین ادامه اکتشافات در منطقه توصیه می شود.

    کلیدواژگان: کرگان، کانی سنگین، ژئوشیمی، رسوبات آبراهه ای، آذربایجان شرقی
|
  • yousef mohebbi *, Asghar Asghari Moghaddam Pages 1-17

    Aquifer vulnerability assessment is very important for developing, management, making land use decisions, monitoring of groundwater resources quality and prevent groundwater contamination. In this research, vulnerability of Kahriz plain aquifer was evaluated by DRASTIC model and Geographic Information System (GIS). The model combines seven hydrological factors affecting groundwater contamination. These factors include: depth of groundwater level, aquifer net recharge, aquifer media, soil media, topography, Unsaturated Zone and hydraulic conductivity of the aquifer. Based on overlapping of resultant map vulnerability zoning map of the aquifer was prepared. Two main vulnerable zones including low and moderate vulnerable zone were determined. Area of moderate and low vulnerable zones are about 78 and 22 percent, respectively. Model validation was performed using the dispersion of nitrate concentration in the aquifer. Almost all areas with high nitrate were in the moderate vulnerable range.

    Keywords: Vulnerability, Drastic, Kahriz Plain, Nitrate, GIS
  • homan Bahmanpour * Pages 19-28

    Electronic and electrical wastes are special types of wastes whose main components include capacitors, transistors, ICs, electronic circuits, cathode and anode components, and have toxicity, pathogenicity and stability in the environment and even in the corpuscles, corrosive installations and Equipment and the like. Accordingly, the purpose of this study is to investigate and identify the effective factors in the liberation of these metals and especially the cadmium element in the surrounding environment. To investigate this, the effect of different factors such as temperature, pH, HMC and time on the release of cadmium from these wastes to soil environments has been studied. For this purpose, the selected parts were analyzed and examined. The results indicate that in the soil environment, the level of cadmium penetration in very acidic and very alkaline pH increases the amount of release. Also, in the soil environment, the increase in temperature increases the penetration of the cadmium element in the environment, and the effect of the contact time parameter is also proportional to the pH variation.

    Keywords: Electronic waste, Heavy metals, Cadmium, Humic compounds, pH, Earth environment
  • Abbas Kangi*, Mohammad reza Arjmand Pages 29-37

    Mashhad plain in a special structural position and Influenced by the performance of a series of active faults in the northern margin of the Binaloud Mountain Range, The southern margin of the Kopet Dagh Mountain Range and the Quchan Eating Zone is located to the west. The activity of these faults has formed the stepping morphology of lowland rock. Also active faults in the thick Quaternary period and The expansion of alluvial sediments has a high potential for discharge. Chaheshk fault as a subsidiary of Shandiz fault zone in central part of Mashhad plain, It plays an important role in controlling the hydraulic behavior of the groundwater resources of this plain. This fault is based on the integration of geoelectric profiles and The results of machine excavations are first identified in this study.Wells drilled to the north of Chahshak fault with good discharge Often at depths of more than 250 meters, they have been impacted by clayey rocks and Neogene conglomerates. But wells drilled south of the fault with very low discharge and Or no discharge generally at a depth of 100 to 140 meters They have been struck by metamorphic rocks. The uplift of the rock in the south of the Chahshak Fault causes The stepping morphology has been followed by metamorphic rocks in the southern part of Mashhad plain. This metamorphic uplift as a positive flower-like building, Under the influence of a straight-strike strike-slip faulting system, it was created by a trance-tension mechanism.

    Keywords: Chahshak Fault, Mashhad Plain, Groundwater, Kopet Dagh Mountain, Binalood Mountain
  • Maryam Khodabakhshi, Farahnaz Karimzadeh*, Behnoush Khoshmanesh, Afshar Zieazarifi Pages 39-48

    The present research is conducted to study some heavy metals pollutants in Karaj River (the most famous river located in Islamshahr) including soluble oxygen, pH, TDS, EC, salinity; in addition, concentration of heavy metals including Ni, Cr, Cd, Zn, Pb, Cu, and As was also analyzed in water samples.To determine and examine the parameters, sampling steps were carried out at 5 stations along the River in February excluding other stations due to lack of water. Research data were analyzed using Pearson correlation coefficient test through SPSS. pH mean level 5555 in surface water samples indicates alkaline nature of water samples. High water conductivity of Karaj River results from agricultural and industrial activities. High TDS is related to water nitrate frequency. The descending trend of water sample main cations mean concentration is as follows: Magnesium> Calcium> Sodium> Chlorine. In Pier chart, water anions are of sulfate-type in the carbonate and bicarbonate facies; and water type in cations is of sodium- potassium situated in Manizic and Calcic facies. According to the results of correlation coefficients between nickel metal elements with chrome, copper with zinc, as well as chrome with zinc, the common origin of earth-born and lithogenic (human activities) is probably supplied in the River water. Furthermore, sulfate anions and some metal elements showed a positive correlation; in addition, chlorine ion also explains elements transportation at the sulfide phase.

    Keywords: Pollutant elements, Water, Karaj River, Islamshahr area, Heavy metal
  • Parisa Mahmoodpour Moteshakker*, Amirhesam Hasani, Ali Torabian, Reza poorrajab Pages 49-65

    Factors such as atmospheric precipitation reduction, inefficient agricultural methods, the threat of water resources from pollutants, etc. have all resulted in water supply issue confronting two challenges of quality and quantity in relation with aquifers. Similarly, in Malard county, underground water aquifers are the primary source of water supply. The information of physiochemical parameters of water samples of 9 water wells in Malard County during two drought and wet periods in the year 1396 have been collected. The objective of this study is the qualitative modeling of underground water and the calculation of GWQI index in the GIS system, and comparison. The findings showed that the quality of underground water from east to west, and from northeast to southwest confronts increment in physicochemical parameters because of the situation of the wells' depth, underground water scarcity, the decrease of earth self-purification, and bedrock lift as geological and hydrological factors as well as human factors entering the aquifers. This issue is more serious in Dehak Qeshlaq and Sharifabad counties. Considering the appropriate self-purification condition in Khoshnam County, this area can be introduced as a safe region. Moreover, a meaningful relation has been obtained between the outcomes resulted from GIS and GWQI.

    Keywords: Physicochemical parameters, Aquifers, Malard, GIS, GWQI
  • siamak Baharvand *, Salman Souri Pages 67-77

    Soil erosion is one of the major environmental concerns of the present century. This issue has become a major problem to the environment and natural resources, so that statistics indicate that soil erosion in Iran is several times more than global average. This research was carried out with to investigate the factors affecting the Varak area erosion and its risk zonation using the EPM method. For this purpose, field visits and satellite images studying were used to investigate the erosion. Then, the information layers of the area including average slope, soil and rock susceptibility to erosion, land use and observational erosion were prepared, and information layers were weighted and the erosion risk susceptibility map was prepared. In addition, the results from the risk zonation of the region show that 6.3, 55.2, 26, 3.1 and 9.4 percent of the region are at the erosion risk classes of very low, low, moderate, severe, and very severe, respectively. Based on the zoning, the focus of the erosion-sensitive areas are in the southwest, northwest, and a part of the north of the region, which is consistent with the fossilized and fractured parts of the Asmari lime, which has a higher slope. Considering the field observations, investigating the precision measurement of the method used to prepare the potential erosion risk map of Varak watershed indicates that the EPM method has a fairly high precision.

    Keywords: Lorestan province, Varak Basin, EPM method, Erosion
  • Fazel Khaleghi*, Arash Mohammadi Kardoust Pages 79-95

    Karghan Area is located in East Azarbaijan province, southeast of Tabriz and northwest of Bostanabad city. Based on the division of the structural zones of Iran, it is part of the Alborz-Azarbaijan zone. The most important geological units in the studied area are shale, marl and limestone (Cretaceous), Sahand volcanic products of the age of Pliocene-Pliocoscene, Granitic intrusive, Gabrodiorite and Monzogranite, old terraces and Quaternary sediments. Regarding the spread of the area, 29 geochemical stream sediment samples and 29 heavy mineral samples were taken from the places. The anomalies of arsenic, barium, copper, lead and zinc in the region are represented by their statistical distribution type. The most important heavy minerals with lithological origin were zircon, amphibole and pyroxene. Heavy minerals of pyrite, magnetite and hematite are attributed to the mineralization holes. Heavy mineral studies indicate occurrence of malachite-copper mineralization in the region. Considering the observed anomalies in the stream sediments and heavy minerals, it is recommended detail exploration in the area

    Keywords: Karghan, Heavy mineral, Cu mineralization, Geochemistry, Stream sediment