فهرست مطالب

فرهنگ مشاوره و روان درمانی - پیاپی 40 (پاییز 1398)
  • پیاپی 40 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/10/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فاطمه اسماعیل طلایی*، آسیه شریعتمدار، احمد برجعلی، کیومرث فرحبخش، محمد حسین خونین زاده صفحات 1-28

    در گزاره های متون دینی، پیش زمینه تشکیل خانواده -که خواستگاری نیز جزئی از آن است - می تواند از عوامل موثر بر ثبات خانواده باشد؛ بنابراین، این پژوهش با هدف واکاوی خواستگاری اسلامی بر مبنای قرآن کریم انجام شد. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل مضمون بود. جامعه پژوهش شامل کلیه آیات قران مربوط به مرحله خواستگاری بود که با استفاده از تفاسیر با رویکرد تحلیلی - اجتماعی، مضامین اصلی شناسایی شده برای مرحله خواستگاری، تسهیل گری های خانواده، توجه به آیین های خواستگاری و ضرورت آشنایی ها و ارزیابی های اولیه، انتخاب شد. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که با توجه به مضامین اصلی، خانواده باید در امر خواستگاری به احساسات دختر و نشانه های میل او، فراهم کردن شرایطی مناسب، دعوت از پسر و شناخت او در حین رعایت حرمت دختر و ایجاد فضای آرام بخش برای دختر و پسر توجه داشته باشد. خانواده باید بازخوردهای منفی اطرافیان را مبنی بر ناصحیح بودن ازدواج دختر کوچک تر قبل از دختر بزرگ تر نادیده گرفته و خود را مقید به این باورهای نادرست ننمایند. از بدو آشنایی باید رفتارهای طرفین مورد توجه قرار گیرد (در مورد هر دو جنس دختر و پسر، ویژگی های ایمان، کفویت اعتقادی، مسئولیت پذیری، پاکدامنی، داشتن صلاحیت اداره زندگی مشترک، اصالت خانواده و کفویت شخصیتی، فرهنگی و فکری از نکات مهم برای انتخاب همسر است). از طرفی در مرحله آشنایی، از طریق پرسش هایی در مورد قومیت خانواده، شغل، سوابق خانواده، روایت کنونی فرد و اهدافش، شخص مورد ارزیابی قرار گیرد.

    کلیدواژگان: قرآن کریم، خواستگاری، آموزه های اسلامی، خانواده
  • ندا ملکی فاراب*، فروغ الصباح شجاع نوری، حسین بستان نجفی، سیمین حسینیان، محمد مهدی لبیبی، رضا پورحسین صفحات 29-70
    این پژوهش با هدف ارائه الگوی خانواده تراز اسلامی با بهره گیری از تکنیک پژوهش کیفی داده بنیاد تدوین شده است. در مرحله اول از پژوهش با مطالعه و مرور دقیق منابع دینی که شامل قرآن کریم و نیز کتب حدیثی معتبر و مشهور می باشد، مقوله های مرتبط با خانواده استکشاف و طی سه مرحله با استفاده از نرم افزارMAXQDA11 کدگذاری شد. در کدگذاری باز 284 مقوله و در کدگذاری محوری که بر اساس شباهت موضوعی دسته بندی شده بودند 54 مقوله به دست آمد و در مرحله آخر پس از رعایت سلسله مراتب کدهای محوری، 5 مقوله گزینشی استنتاج شد. سپس با استفاده از شیوه اعتبار یابی صوری، اعتبار یافته ها از طریق مصاحبه با 7 نفر از صاحب نظران و متخصصان خانواده اسلامی بررسی شد و پس از حصول اشباع، الگوی تدوین شده خانواده تراز اسلامی که از سه بعد پیش زمینه های تشکیل خانواده، ساختار خانواده و کارکردهای خانواده تشکیل یافته است، مورد تایید قرار گرفت. بر اساس یافته ها در خانواده تراز اسلامی ارتباط میان سه بعد استخراج شده دوسویه و درهم تنیده می باشد و اگرچه شکل گیری خانواده تراز اسلامی به وجود هر سه بعد وابسته است، ولی در میان این سه بعد توجه به کارکردهای خانواده از فراوانی بیشتری در متون دینی برخوردار بوده و از میان کارکردهای مستخرج از متون دینی کارکردهای حمایتی عاطفی نیز بیشترین تعداد از مقوله ها را به خود اختصاص داده است. همچنین در پایان مقاله، راهکارهایی علمی برآمده از نتایج ارائه شده اند.
    کلیدواژگان: خانواده تراز، خانواده در اسلام، شاخص های خانواده مطلوب
  • سیده نرگس پورعباس، ابوالقاسم عیسی مراد رودبنه* صفحات 71-98
    ارتباط و تعامل با دیگران از مولفه های موثر در زندگی اجتماعی و تضمین سلامت و بهداشت روان آدمی محسوب می شود و با تمرکز بر رویکردهای پیشگیرانه و درمانی به تقویت ارتباط و درنهایت سلامت انسان ها کمک می کند. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی روان درمانی جامع دینی و تقویت ارتباط بین فردی دانش آموزان دختر متوسطه دوم با والدین آنان انجام شد. هدف نهایی روان درمانی جامع دینی، حل مشکل و پیشگیری از آسیب ها و اختلالات و معرفی انسان سالم می باشد که در این پژوهش با تمرکز بر این مدل به پیشگیری از آسیب های مربوط به ارتباط معیوب و تقویت ارتباط و تعامل در خانواده و والد- فرزند و بالعکس می باشد. روش پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی و طرح آن پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر عبارت بود از کلیه دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه منطقه سه آموزش وپرورش شهر تهران که در سال تحصیلی 1397-1396 مشغول به تحصیل بودند. نمونه پژوهش شامل 24 نفر از دانش آموزان بود که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. به این صورت که با استفاده از پرسش نامه غربالگری، تعداد 100 نفر را که بیشترین مشکل را در ارتباط بین فردی داشتند، انتخاب شدند. سپس به صورت تصادفی در دو گروه 12 نفری (آزمایش و کنترل) تقسیم شدند. گروه آزمایش به مدت 10 جلسه بر اساس پروتکل مبتنی بر روان درمانی جامع دینی تحت آموزش قرار گرفتند. از پرسش نامه های الف- SCL90 (دروکاتیس و همکاران، 1973)، ب- الگوی ارتباطی خانواده (RFCP، ریچی و فیتر پاتریک، 1990) ج- GHQ (سلامت روان) برای جمع آوری های داده های پژوهش استفاده شد. داده ها با استفاده از روش آماری تحلیل کواریانس نشان داد، اثر گروه آزمایش بر پس آزمون نمرات ارتباط بین فردی معنی دار است. نتایج این تحقیق نشانگر موثر بودن آموزش روان درمانی جامع دینی در تقویت ارتباط بین فردی والدین و دانش آموزان بود. لذا روان درمانی جامع دینی برای نوجوانان از سوی بسیاری از درمانگران مورداستفاده قرار گیرد. این پژوهش لزوم توجه و موثر بودن آموزش روان درمانی جامع دینی را خاطرنشان می سازد.
    کلیدواژگان: روان درمانی جامع دینی، ارتباط بین فردی، والدین، دانش آموز
  • حسین قمری کیوی*، سید محمد بصیر امیر، عسگر فرزانه، عفت قوی بازو صفحات 99-112
    پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر ماندالا درمانی در کاهش اضطراب نوجوانان انجام شد. پژوهش از نوع آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون گسترش یافته با یک گروه آزمایش و دو گروه مقایسه بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی دانش آموزان مقطع دبیرستان شهرستان گرمی با دامنه سنی 15 تا 18 سال تشکیل می دادند که از میان آن ها 45 نفر به تصادف انتخاب شد و در سه گروه، یک گروه آزمایش (15 نفر) و دو گروه مقایسه (هر گروه 15 نفر) به تصادف گمارده شدند. آزمودنی ها پرسشنامه اضطراب موقعیتی اشپیلبرگر (1983) را در دو نوبت (پیش آزمون و پس آزمون) تکمیل کردند. از گروه آزمایش خواسته شد که به مدت 20 دقیقه به رنگ آمیزی طرح ماندالا بپردازند، همچنین از گروه اول مقایسه خواسته شد که به مدت 20 دقیقه به رنگ آمیزی صفحه شطرنجی مشغول شوند و از گروه دوم مقایسه نیز خواسته شد به مدت 20 دقیقه به کشیدن نقاشی آزاد بپردازند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که تفاوت میان گروه ها در پس آزمون اضطراب از لحاظ آماری معنادار است، به این معنی که هر سه روش رنگ آمیزی ماندالا، رنگ آمیزی صفحه شطرنجی و نقاشی آزاد در کاهش اضطراب موثر بوده اند. در ادامه نتایج حاصل از آزمون تعقیبی بنفرونی نشان داد روش رنگ آمیزی ماندالا نسبت به دو روش دیگر تاثیر بیشتری داشته است. این تفاوت می تواند بر اثر فراخوانی کنش های خود برای یکپارچه سازی فعالیت ها در جریان درگیر شدن آزمودنی ها در رنگ آمیزی ماندالا تفسیر شود.
    کلیدواژگان: اضطراب، ترسیم ماندالا، نوجوانان
  • ماه آزادیان بجنوردی، سعید بختیارپور*، بهنام مکوندی، پروین احتشام زاده صفحات 113-132
    این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجی گری اضطراب پیشرفت تحصیلی در رابطه بین کنترل روان شناختی والدین و درگیری تحصیلی، انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان سال آخر مقطع متوسطه شهرستان اهواز بود که در سال تحصیلی 98- 1397 داوطلب ورود به دانشگاه بودند که از بین آن ها 353 نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند؛ و به پرسشنامه های کنترل روان شناختی والدینی، اضطراب پیشرفت و درگیری تحصیلی پاسخ دادند. داده ها با استفاده از روش مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند؛ و به منظور تعیین پایایی ابزار از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج نشان داد رابطه مستقیم کنترل روان شناختی والدین با اضطراب پیشرفت تحصیلی (01/0≤ P, 28/0= β) و رابطه اضطراب پیشرفت تحصیلی و درگیری تحصیلی (01/0≤ P, 20/0- = β)، معنی دار بود. همچنین اضطراب پیشرفت تحصیلی رابطه بین کنترل روان شناختی والدین و درگیری تحصیلی را به صورت کامل میانجی گری کرد. درنتیجه می توان با کاهش کنترل روان شناختی توسط والدین میزان اضطراب پیشرفت تحصیلی را کاهش و درنتیجه آن درگیری تحصیلی دانش آموزان را بهبود بخشید.
    کلیدواژگان: اضطراب پیشرفت تحصیلی، کنترل روان شناختی والدین، درگیری تحصیلی
  • محمود برجعلی، سجاد ناصری نیا* صفحات 133-154
    هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی راهبردهای نظم جویی فرایندی هیجان در بهبود سلامت روان، شفقت خود و وسوسه در معتادان شهر خرم آباد بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون_ پس آزمون_ پیگیری با گروه کنترل می باشد. نمونه مورد نظر شامل 32 مرد از معتادان بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش جایگزین شدند. گروه آزمایش برنامه راهبردهای نظم جویی هیجان مبتنی بر مدل گراس را به مدت ده جلسه گروهی دریافت کردند درحالی که گروه کنترل تا پایان طرح هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ)، مقیاس شفقت خود (SCS) و پرسشنامه سنجش وسوسه و برای تحلیل از آزمون تحلیل واریانس چند متغیری استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد آموزش راهبردهای نظم جویی فرایندی هیجان موجب ارتقاء سلامت روان و شفقت خود و کاهش وسوسه در افراد گروه آزمایش شد؛ و در نهایت آموزش راهبردهای نظم جویی فرایندی هیجان تلویحات کاربردی مفیدی در درمان و پیشگیری از عود اعتیاد دارد.
    کلیدواژگان: نظم جویی فرایندی هیجان، سلامت روان، شفقت خود، وسوسه، معتادان
  • فهیمه عبدالله آبادی، مجید غفاری*، حبیب الله نادری صفحات 155-182

    هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش واسطه ای تعارضات نقش کار-خانواده-تحصیل در رابطه بین حمایت اجتماعی مرتبط با نقش و مولفه های فرسودگی تحصیلی بود. طرح این پژوهش، همبستگی بود. تعداد 337 نفر از زنان دانشجوی متاهل، مادر و شاغل که در دانشگاه های شهرهای نیشابور و مشهد مشغول به تحصیل بودند، در سال تحصیلی 97-1396 انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش عبارت بودند از سیاهه ی فرسودگی تحصیلی اولدنبرگ (ریسا، زانثوپولوب و تیسائوسیسک، 2015)، مقیاس حمایت اجتماعی مرتبط با نقش (زو و سانگ، 2013) و مقیاس تعارضات نقش کار-خانواده-تحصیل (زو و سانگ، 2013). با استفاده از روش برآورد حداکثر درست نمایی و فرایند خودگردان سازی، نتایج تحلیل مسیر نشان داد که الگوی مفهومی پیشنهادی پژوهش برازش مطلوبی با داده ها دارد. مولفه های حمایت اجتماعی مرتبط با نقش تاثیر مستقیم، منفی و معنی دار بر عدم مشغولیت داشتند. حمایت از سوی دانشگاه تاثیر مستقیم، منفی و معنی دار بر خستگی داشت. نتایج نشان داد که تعارضات نقش کار-خانواده-تحصیل در رابطه بین حمایت از سوی خانواده و مولفه های فرسودگی تحصیلی، نقش واسطه ای دارد (05/0 < p). از بین مولفه های حمایت اجتماعی مرتبط با نقش، حمایت از سوی خانواده از طریق کاهش سطح تعارضات نقش کار-خانواده-تحصیل، منجر به کاهش فرسودگی تحصیلی دانشجویان زن متاهل-مادر-شاغل می شود.

    کلیدواژگان: فرسودگی تحصیلی، حمایت اجتماعی مرتبط با نقش، تعارضات نقش کار-خانواده-تحصیل، زنان
|
  • Fatemeh Esmaeel Talaie *, Asia Shariatmadar, Ahmad Borjali, Kiimars Farahbakhsh, Mohammad Hossein Khavaninzadeh Pages 1-28

    In the propositions of the religious texts, the background to the formation of the family, which is also partly sacrilege, can be one of the factors influencing family stability. Therefore, this research was carried out with the aim of analyzing Islam based on the Holy Qur'an. Qualitative research method was the type of analysis. The research community included all the Quranic verses related to the quest, which, using interpretations of the social-analytical approach, the main themes identified for the stage of marriage, family facilitation, attention to the rules of worship and the necessity of acquaintance and evaluation Initial, selected. The results of the research showed that according to the main themes, the family should consider the girl's feelings and signs of her desire, provide appropriate conditions, invite the boy and recognize her while respecting the girl's respect and creating a relaxing atmosphere for Girl and boy attention. The family should ignore the negative feedback of those around them that the girl is less likely to marry before a bigger girl and not be bound by these false beliefs. From the moment of familiarity, the attitudes of the parties must be considered (both male and female, characteristics of faith, bodily affiliation, responsibility, purity, and competence of the department of common life, family primacy and personality, cultural abilities of tips for choosing a spouse). In the familiarization stage, questions are asked about the ethnicity of the family, the occupation, family history, the current narrative of the individual and his goals.

    Keywords: Holy Quran, marriage proposal, islamic doctrine-based, Family
  • Neda Malekifarab *, Froogalsabah Shojanoori, Hossein Bostannajafi, Simin Hosseinian, Mohammadmehdi Labibi, Reza Poorhossein Pages 29-70
    One of the ways to get out of the problems and damages of the existing Iranian family is to represent the pattern of the Islamic-Iranian scremer family, and since the national media as a sub-system is one of the main components of the country's cultural system and one of the largest sources of information and awareness, Therefore, in order to apply the model of the Islamic-Iranian screamer family, it should be considered in the national media (radio and television) as a theoretical and strategic basis for the production and production of programs. Therefore, the present study aims to present a model of the Islamic-Iranian screamer family, and it’s functioning in the national media, using the research methodology of the data of the Foundation. In the first stage of the study, with the detailed study of religious sources including the Holy Qur'an and the well-known and well-known hadiths of Shiites and Sunnis, as well as the family of the infallibles, the categories related to the family of apocalypse were encoded in three stages. In open coding, 284 categories were categorized in axial coding, which were categorized according to the similarity of the subject, and 54 were categorized, and in the final stage, following the hierarchical axis codes, 5 categories were derived. Then, using formal accreditation method, the validity of the findings was investigated through interviews with seven Islamic scholars and experts, and after saturation, the elaborated model of the Islamic screamer family, which consists...
    Keywords: screamer family, family in Islam, desirable family indices
  • Sayedeh Narges Pourabbas, Abolghasem Isamorad Roodboneh * Pages 71-98
    Abstract Communication and interaction with others are effective components of social life and mental health. Focusing on preventive and therapeutic approaches can strengthen communication and ultimately, human health. The purpose of this study was to investigate the effectiveness of comprehensive religious psychotherapy on strengthening the interpersonal relationship between high school students and their parents. The research method is semi-experimental with pre-test and post-test design and control group. The statistical population of this research consisted of all second grade high school female students in Tehran city in the academic year of 1396-97. From the target population at first, with screening tests 100 students were randomly selected and among those with the highest difficulty, 24 were randomly selected and divided into two groups of 12 (experimental and control). The experimental group was trained for 8 sessions based on comprehensive religious-based psychotherapy protocol. Data from pre-test and post-test were obtained using the SCL90 test (Derogatis and et al., 1973) and the RFCP test (Richie and Fitz Patrick, 1990). The findings showed that comprehensive religious education is effective in enhancing interpersonal communication between parents and their adolescent girls (P= 0.001). Considering the lack of treatment considerations- teaching religious therapies in relation to adolescents by many therapists, this study points to the need for comprehensive psychotherapy education.
    Keywords: comprehensive religious psychotherapy, interpersonal relationship, Child-Parents relationship
  • Hossein Ghamari Kivi *, Seyed Mohammad Basir Amir, Asgar Farzaneh, Effat Ghavibazou Pages 99-112
    The purpose of this study was to investigate the effect of mandala therapy on reducing anxiety in adolescents. The research was experimental with a pre-test post-test design developed with a test group and two groups of comparison. The statistical population of the study consisted of all high school students in the city of Germi aged 15 to 18 years old, among whom 45 were randomly selected and divided into three groups: one experimental group (15 people) and two groups Each group of 15 people was randomly assigned. The subjects completed the Spielberger positional anxiety questionnaire (1983) in two stages (pre-test and post-test). The experimental group was asked to paint the mandala for 20 minutes. Also, the first group was asked to engage in staining for 20 minutes and the second group was asked to compare for 20 minutes to Draw free painting. The results of covariance analysis showed that the difference between the groups in the post-test of anxiety was statistically significant, meaning that all three methods of mandala coloring, stained chess coloring, and free painting were effective in reducing anxiety. The results of the Bonferroni post hoc test showed that the mandala staining method had more effect than the other two methods. This difference can be interpreted by calling on its actions to integrate activities in the course of the engagement of subjects in the drawing of the mandala.
    Keywords: adolescent, Anxiety, mandala drawing
  • Mah Azadian Bojnordi, Saeed Bakhtiarpour *, Behnam Makvandi, Parvin Ahteshamzadeh Pages 113-132
    The purpose of this study was to investigate the role of academic anxiety in relation between parental psychological control and academic engagement. The statistical population included all the students of the last year of high school in Ahwaz, who were volunteers to enter the university during the academic year of 2018-2019. 353 of them were selected by multistage cluster random sampling. They responded to parental psychological control questionnaire, progression anxiety questionnaire, and academic engagement questionnaires. Data were analyzed using structural equation modeling by Amos software. The Cronbach Alpha method was used to determine the reliability of the instrument. Results indicated a direct and significant relationship between parental psychological control with academic anxiety (β = 0.28, P = 0.01) and academic anxiety with academic involvement (β = -0.20, P <0.01). , Also, academic anxiety completely mediated the relationship between parental psychological control and academic engagement. As a result, reducing the level of psychological control by parents can reduce the level of academic anxiety and thereby improve students' academic engagement.
    Keywords: academic achievement anxiety, parental psychological control, Academic engagement
  • Mahmoud Borjali, Sajad Naseri Nia * Pages 133-154
    Abstract the purpose of this study was to determine the effectiveness of emotion regulation strategies train-ing on improving mental health, self-compassion and craving in the addicts of khorram abad. The research method is a pretest_ posttest_ follow up with control group. Sample included 32 men were an addict who was a member of the addicts treated with buprenorphine maintenance of khorram abad.. They were selected by available sampling method and randomly assigned to control and ex-perimental groups. The experimental group received gross model-based emotion regulation strate-gies for ten sessions, while the control group did not receive any intervention until the end of the project. To collect deta, mental health questionnaire (GHQ), self-compassion (SCS) scale and crav-ing questionnaire were used and for analysis, multivariate analysis of variance was used. The re-sults showed that training of emotion regulation strategies training increased their mental health and self-compassion and decreased craving in the experimental group. Eventually emotion regulation strategies training is a useful applied practice in treating and preventing addiction recurrence.
    Keywords: Emotion regulation Strategies, Mental Health, Self-Compassion, Craving, addicts
  • Fahimeh Abdollah Abadi, Majid Ghaffari *, Habibollah Naderi Pages 155-182

    The purpose of the present study was to investigate the mediating role of work-family-school role conflicts on the relationship between role-related social support and academic burnout. The design of this study was correlational. A sample of ‌337 married-parent-employed female university students (mean age: 32.35 ± 5.94 years) who were studying at universities of Neyshabour and Mashhad, Iran, were selected in the academic year of 2017-18. The instruments were the Oldenburg Burnout Inventory-Student Version (Reisa, Xanthopouloub & Tsaousisc, 2015), The Role Related Social Support Scale (Xo & Song, 2013) and the Work-Family-School Role Conflicts Scale (Xo & Song, 2013). Using Maximum-Likelihood estimation and bootstrapping procedure, the results of path analysis showed that the proposed conceptual model have appropriate fit with the data. Role related social support components, showed significant negative direct effects on disengagement. Support from school showed significant negative direct effect on exhaustion. The results revealed that work-family-school role conflicts mediated the relationship between support from family and burnout components (p < 0.05). In married-parent-employee female university students, among role-related social support dimensions, support from family, reduces academic burnout through reducing work-family-school role conflicts.

    Keywords: Academic burnout, role related social support, work-family-school role conflicts, women