فهرست مطالب

اخلاق پژوهی - پیاپی 4 (پاییز 1398)
  • پیاپی 4 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سارا اصل مرز*، علیرضا آل بویه، فاطمه جمشیدی صفحات 5-24

    سقط جنین یکی از مسائل جنجال‌برانگیزی است که استدلال‌های مختلفی بر جواز یا عدم جواز اخلاقی آن از سوی موافقان و مخالفان، اقامه شده است‌‌. یکی از استدلال‌هایی که بر نادرستی ‌‌سقط جنین اقامه شده‌‌، استدلال ذات نوعی است‌‌. به اعتقاد فرانسیس بکویث‌‌، ازآنجا که در این استدلال، نوع انسان ذاتا ارزشمند انگاشته می‌شود، بر دیگر استدلال‌ها برتری دارد‌‌. از نظر او‌‌، ذات و نوع خاص انسان موجب ارزشمندی حیاتش می‌شود‌‌، هرچند کارکرد و تحرکی نداشته باشد‌‌. از این رو‌‌، چون جنین از نوع انسانی است، حتی اگر فاقد کارکرد و فعالیت باشد، باز هم ارزش ذاتی دارد‌‌. او با ارائه این استدلال، جنین را از لحظه لقاح واجد حق حیات و شان و منزلت اخلاقی دانسته و ‌‌سقط جنین را مگر زمانی‌که جان مادر در معرض خطر باشد، نادرست می‌داند‌‌. در این مقاله که به روش توصیفی۔تحلیلی و نقدی نگاشته شده است‌‌، افزون بر تقریر این استدلال که مبتنی بر نگاهی مادی‌گرایانه به انسان است، به تبیین و نقد مثال‌های بکویث که در جهت تقویت و توضیح استدلالش ارائه کرده است، پرداخته شده و تقریری دیگر از استدلال ذات نوعی مبتنی دوگانه‌انگارای نفس و بدن ارائه خواهد شد‌.

    کلیدواژگان: فرانسیس بکویث، ارزش ذاتی، استدلال ذات نوعی، سقط جنین، اخلاق کاربردی
  • سیدمحمدباقر میرصانع*، هادی صادقی صفحات 25-57

    اخلاق فضیلت یکی از نظریه‌های اخلاقی است که اهتمام ویژه‌ای بر شخصیت فاعل و ویژگی‌ها آن دارد‌‌. در مقابل اخلاق فضیلت‌‌، نظریه‌های عمل‌محور (وظیفه‌نگر و غایت‌نگر) قرار دارند‌‌. شناخت دیدگاه قرآن‌‌، به عنوان مهم‌ترین منبع اعتقادی و عملی دین اسلام‌‌، در میان نظریه‌های اخلاق هنجاری ضروری به نظر می‌رسد‌‌. از همین‌رو، در این پژوهش می‌کوشیم ضمن تبیین دقیق اخلاق فضیلت و ویژگی‌های آن‌‌، به سراغ آیات قرآنی رفته‌‌، دیدگاه قرآن در قبال این نظریه را تبیین کنیم‌‌. دیدگاهی که از مجموع شواهد قرآنی برداشت می‌شود، تایید اخلاق فضیلت با رویکرد فضیلت‌ موضوع  فاعل‌محور و فاعل‌مقدم است‌، اما برای رویکردهای فضیلت‌معیار و فاعل‌مبنا شاهد قوی‌ای یافت نشد‌‌. اخلاق قرآنی با محور قرار دادن قلب و روح در مقابل افعال ظاهری انسان و ایمان در مقابل عمل صالح و همچنین با طرح «اسوه» به عنوان معیار شناخت اخلاق، رویکردی بسیار نزدیک به اخلاق فضیلت، اتخاذ کرده است‌.

    کلیدواژگان: اخلاق هنجاری ، اخلاق قرآنی ، اخلاق فضیلت ، فضیلت گرایی ، فضایل
  • حمید رضا حق شناس*، امیر غنوی، محمد جواد فلاح صفحات 58-80

    اعمال و رفتار به‌لحاظ اخلاقی در یک سطح نیستند و فهم اولویت آنها در مواردی چون تعارض‌های اخلاقی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ برای دستیابی به این اولویت‌‌، بیانات دینی با ذکر «خاستگاه‌ها»‌، «کلیدها»‌، «قله‌ها» و «راس» در ترسیم ارزش‌های برتر به ما کمک کرده‌اند؛ ‌‌، اما بررسی مصادیق هریک از آنها ما را با این پرسش مواجه می‌کند که چگونه بین این تعابیر به ظاهر ناسازگار در هریک از موارد ذکر شده، انسجام برقرار کنیم؟ برای پاسخ به این پرسش‌، از روش توصیفی۔تحلیلی بهره گرفته‌ایم و پس از بیان مصادیق هریک از این گونه‌ها در روایات‌‌، بین این مصادیق به ظاهر ناهمگون با استفاده از توضیحات خود این روایات‌‌، روایات دیگر و تحلیل عقلی، ارتباط برقرار کرده‌ایم؛ در کلیدها‌‌، نمونه‌های ذکر شده هر یک از جهتی برای تعقل و حرکت اهمیت دارند‌‌، مصادیق ذکر شده برای خاستگاه‌ها نیز هر یک از منظری ریشه دیگر گزاره‌های اخلاقی به‌حساب می‌آیند‌‌، همچنین در «قله‌ها» و «راس» نیز برای نفی ناسازگاری ظاهری‌‌، می‌توان از حیثیت‌ها و جهت‌های مختلف استفاده کرد و در مجموع بررسی داده‌های هر یک از بیانات ذکر شده‌‌، نشان‌دهنده آن است که می‌توان با تبیین جهت و مراد روایات از اولویت‌‌، بین این مصادیق به ظاهر ناهمگون انسجام برقرار کرد‌.

    کلیدواژگان: اخلاق نقلی، اولویت اخلاقی، گونه های بیان اولویت اخلاقی، تعارض اخلاقی، راس الاسلام، کمال الدین
  • محمدمهدی صالحی*، مهدی اخوان، سعید بهشتی صفحات 81-112

    برای تربیت، اهداف متفاوتی بیان شده است، اما در چارچوب فلسفی جان وایت - فیلسوف تعلیم و تربیت معاصر - هدف نهایی تربیت نهفته در «بهروزی فردی است که در‌ گرو بهروزی دیگران است»‌‌. وایت که موفق شده تا هدف نظام تربیتی خود را در برنامه درسی ملی انگلستان جانمایی کند‌‌، معتقد است که راه‌حل متخلق‌شدن متربیان‌‌، هدف قراردادن دو چیز در نظام تعلیم و تربیت است: هر کودک به زندگی‌ای شکوفا دست یابد و کمک کند که دیگران نیز چنین شوند‌‌. این رویکرد‌‌، دیدگاه سنتی موجود در تعلیم و تربیت را که در آن تنها بخش تربیت اخلاقی متوجه منافع دیگری است و دیگر بخش‌های نظام تعلیم و تربیت متوجه منافع خود است‌‌، کنار می‌نهد و تمامی مراحل تربیت را متوجه به خود و دیگران مد نظر قرار می‌دهد‌‌. این تقریر ضمن دست‌یابی به راه‌حلی برای نزاع فلسفی بین خود و دیگری‌‌، توانسته است مسئله اساسی تربیت اخلاقی را که همان نحوه متخلق‌شدن متربیان به اصول اخلاقی ا‌ست‌‌، سامان بخشد‌‌. در این نوشتار ضمن تبیین هسته اصلی نظریه وایت، مفاهیم «خودگزینی»‌‌، «دیگرگزینی» و رابطه آن با تربیت اخلاقی با تمرکز بیشتر بر آرای جان وایت بررسی شده است‌‌. برای تبیین و بررسی گزاره‌ها و کشف نسبت دیگرگزینی با تربیت اخلاقی از روش توصیفی۔‌تحلیلی استفاده شده و منابع کتابخانه‌ای ابزار پژوهش قرار گرفته است‌.

    کلیدواژگان: دیگرگزینی، خودگزینی، بهروزی، تربیت اخلاقی، جان وایت
  • حسن بوسلیکی* صفحات 113-135

    تربیت نسلی که به هنجارهای اجتماعی و اخلاقی پایبند باشد و بتواند هم به عنوان عضوی موثر و سازگار با دیگر انسان‌ها زندگی کند و هم به عنوان انسان برخوردار از قابلیت تعالی‌‌، از تعاملات اجتماعی برای رشد فردی بهره ببرد‌‌، موضوعی است که پیشینه‌ای دیرینه دارد‌‌. شناسایی عوامل و ‌ساز و کارهای تاثیر این عوامل‌‌، در رشد اخلاقی‌‌، نخستین گام برای اقدام موثر در راستای رسیدن به این هدف تاریخی است‌‌. این نوشتار در صدد است با مروری بر یافته‌های روان‌شناسی اخلاق و با روش اسنادی‌‌، عوامل رشد اخلاقی کودکان در خانواده را شناسایی و معرفی نماید‌‌. حوزه تاثیر این عوامل‌‌، اخلاق اجتماعی است‌‌. این نوشتار به خانواده‌های هسته‌ای شامل والدین و فرزندان می‌پردازد و به خانواده گسترده نمی‌پردازد‌‌. شناسایی عواملی که در مناسبات دوسویه والد۔فرزند قلمروی این نوشتار است و دیگر عوامل از جمله آنها که به رابطه خواهر/برادرها مربوط هستند‌‌، به مجالی دیگر واگذار شده است‌‌.

    کلیدواژگان: رشد اخلاقی، عوامل رشد اخلاقی، روان شناسی اخلاق، خانواده، والدین، فرزندپروری
  • مهدی محمدی*، مریم مدملی صفحات 137-159

    شرکت دیزنی از سال 1937 تا سال 2018‌، 18 پویانمایی با محوریت شاهدخت (princes) ارائه کرده که نماینده ذهنیت و گفتمان زنانه‌نگر زمانه خود بوده‌اند‌‌. این پویانمایی‌ها با به چالش کشیدن اخلاق سنتی‌‌، اخلاق زنانه‌نگری را ارائه می‌دهند که متناسب با نظریه‌های غالب جامعه آمریکا در آن زمان بود و بدین ترتیب، گرایش‌های لیبرال و رادیکال در این 18 اثر مشاهده می‌شود‌‌. در این پژوهش، تحولات اخلاق زنانه‌نگر شاهدخت‌های دیزنی، در 80 سال اخیر بررسی و تحلیل شده است‌‌. روش‌‌، تحلیلی ۔تاریخی متناسب با گفتمان زنانه‌نگر دوره پخش آثار‌‌، یکی از ابزارهای پژوهش این مقاله است‌‌. برای بررسی پیام و استخراج اخلاق زنانه‌نگر در پویانمایی‌ها‌‌، روش تحلیل محتوا به‌کار گرفته شده است‌‌. بر اساس نتایج این پژوهش، اخلاق مراقبت‌محور در دهه نود قرن بیستم، محور اصلی اخلاق زنانه سینمای دیزنی بود‌‌. در دهه اول قرن بیست و یکم این امر کمرنگ‌تر شده و در دهه دوم قرن بیست و یکم با تغییراتی جهت مراقبت محور به سمت حمایت زن از زن تبدیل می‌شود‌‌. به همین نسبت فاعلیت زنان در دهه دوم قرن بیست و یکم افزایش یافته و افزون بر وظیفه حامی‌‌، هدایت‌گر نیز می‌شود‌‌. آزادی روند پویانمایی‌ها از مقابله با سنت برای رسیدن به انتخاب (مسیر زندگی) و شکوفایی استعداد تغییر یافته است‌.

    کلیدواژگان: خلاق زنانه نگر ، اخلاق مراقبت محور، پویا نمایی های شرکت دیزنی . پویانمایی و اخلاق زنانه نگر ، شاهدخت
|
  • Pages 5-24

    Abortion is a controversial issue—various arguments have been presented for or against its moral permissibility. An argument against its moral permissibility is the species essence argument. According to Francis Beckwith, this argument is superior to other arguments since it regards the human species as being essentially valuable. In his view, the human life is valuable in virtue of its species and essence, even if it has no function or motion. Thus, since a fetus belongs to the human species, it is essentially valuable, even if it has no functions or activities. In light of this argument, he sees the human fetus as having the right to live and moral status since the moment of conception, concluding that it is wrong to abort unless the mother’s life is in danger. In this paper, we deploy the descriptive-analytic and critical method, formulating Beckwith’s argument, which is founded on a materialistic view of humans. We then explicate and criticize examples deployed by Beckwith to reinforce his argument. We finally present another version of the species essence argument based on soul-body dualism.

    Keywords: Applied ethics, environmental ethics, abortion, species essence argument, Francis Beckwith
  • Pages 25-57

    Virtue ethics is a moral theory that is particularly focused on the agent’s character and characteristics. Virtue ethics is contrasted with act-based theories (deontological and teleological theories)‌‌. It seems necessary to identify the Quranic perspective on normative moral theories, since the Quran is the most important source of Islamic beliefs and acts. Thus, in this paper, we seek to precisely formulate virtue ethics and its properties, and then look for the Quranic view of such ethics. The view gleaned from the bulk of Quranic evidence is an endorsement of virtue ethics with an orientation to the subject’s virtue (agent-based), but no evidence can be found for virtue-based, subject-based approaches. Quranic ethics is very close to virtue ethics because it assigns a central place to one’s heart and soul as opposed to external acts, and faith as opposed to righteous actions. Moreover, it offers a “role-model” (uswa) as the criterion for morality.

    Keywords: Normative ethics, Quranic ethics, virtue theory, virtuesآمار
  • Pages 58-80

    Actions are not ethically equal, and it is particularly important to understand priorities among them in cases such as moral dilemmas. To find such priorities, it is helpful to consult religious statements in which “origins, ” “keys, ” “peaks, ” and “heads” of superior values are introduced. When we examine their instances, however, we face the question of how to reconcile these apparently inconsistent statements. To answer the question, we have deployed the descriptive-analytic method, and after the introduction of their instances in hadiths, we have reconciled these seemingly inconsistent instances by drawing upon explications within these or other hadiths, as well as rational analyses. As to “keys, ” each instance is in some respect significant for reasoning and action; instances of “origins” count as roots of other moral propositions from different perspectives; and as to “peaks” and “heads, ” the inconsistency can be interpreted away by considering different aspects. In general, it turns out that a reconciliation can be made among these apparently inconsistent instances by elaborating different aspects considered by them.

    Keywords: Transmitted ethics, styles of moral priority, moral priority, moral dilemma, key, origin, peak, head
  • Pages 81-112

    Training is said to have different purposes. Within the philosophical framework of John White—the contemporary philosopher of education—the ultimate goal of training lies in “individual wellbeing which owes to the wellbeing of others. ” White, who has succeeded to accommodate his goal of the training system within national curricula in the UK, believes that in order for trainees to development morality, they need to target two things within their educational system: every child should achieve a flourishing life and should help others to do the same. This approach rejects the traditional view of education according to which only moral training is directed at others and other kinds of training and education are directed at one’s own interests. On this approach, all kinds of training are directed both at oneself and at others. It offers a solution to the philosophical dispute of self and other, and can formulate the basic problem of moral training—that of trainees coming to develop moral characteristics. In this paper, we elaborate the core of White’s theory, and then consider ideas of “egoism” and “altruism” as well as their relations to moral training, particularly in White’s view. We have deployed the descriptive-analytic method and library sources in order to examine propositions and uncover the relation between altruism and moral training. [1] [1] .This research is derived from the PhD dissertation: “The Place of Altruism in Moral Training: A Comparative Study of the Views of John White and Mortaza Motahhari.

    Keywords: Altruism, egoism, wellbeing, moral training, John White
  • Pages 113-135

    Since very long ago people grappled with how to train a progeny that adheres to social and moral norms, can live among other human beings as an effective and adaptable member, and being capable of transcendence, can draw on social interactions for their individual development. The first step towards achieving such a historical goal is to identify factors of moral development as well as mechanisms for the effectiveness of such factors. This paper seeks to overview the findings of moral psychology and to draw upon a documentary method to introduce factors of the moral development of children in families. These factors affect social ethics. The paper deals with nuclear families which consist of parents and children—it does not deal with extended families. I seek to identify factors affecting mutual relations of parents and children. I do not deal with other factors, including those relevant to relations between siblings. The paper is a survey study, and thus, it does have a thesis.

    Keywords: Moral development, factors in moral development, family, parents, child rearing
  • Pages 137-159

    From 1937 to 2018, the Walt Disney Company produced animations about princesses that represented the feminist mentality and discourse of their time. These animations challenged traditional ethics and provided a feminist ethics that fitted dominant theories of the American community of the time. Thus, we see liberal and radical tendencies in 18 such animations. In this paper, we consider and analyze developments of the feminist ethics of Disney princesses in the last 80 years. In order to consider the message and extract the feminist ethics in these animations, we have deployed the method of content analysis. We conclude that ethics of care was the main theme of the female ethics of the Disney cinema in 1990s. In the first decade of the 21st century, this faded and in the second decade of the 21st century, the care aspect turned into the protection of women by women. Similarly, women’s agency increased in the second decade of the 21st century, and in addition to their supportiveness, they undertook the task of guidance as well. The free course of such animations moved from resistance towards the tradition to the presentation of a choice (a course of life) and the flourishing of talents.

    Keywords: Feminist ethics, ethics of care, Walt Disney animations, animations, feminist ethics, princess