فهرست مطالب

  • سال نهم شماره 35 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/31
  • تعداد عناوین: 6
|
  • لیلا طاهرخانی*، مصطفی ناصری راد صفحات 5-21

    خلفای عباسی در تدبیر امور، سیاست گذاری و گذران وقت، همواره از ندیمان استفاده می کردند. ندیمان در بیشتر مراسم دربار به ویژه در مجالس عیش و طرب و گاه مصلحت اندیشی در کنار خلفا، حضور داشتند و به تناسب مهارت، دانش و قابلیت ها، با توجه به شرایط و مطابق خواست خلیفه، عمل می کردند. مسئله اصلی پژوهش آن است که ندیمان در دربار عباسی از چه جایگاه و عملکردی برخوردار بودند؟ این پژوهش با تحلیل داده ها و گزارش های منابع دست اول نشان داده است که ندیمان، گاه بر خلفا سلطه یافته و با ارایه نظرات و پیشنهادات خود در امور کشور دخالت می کردند. همچنین به سبب روابط نزدیک با خلفا، به فراخور شخصیت، کفایت و شرایط دربار، در مسایل اجتماعی تاثیرگذار بودند. در عرصه اقتصاد نیز، ندیمان با دریافت انواع صله و انعام و حتی مناصب بلندپایه حکومتی در سایه روابط و مصاحبتشان با خلفا، به ثروت های هنگفت دست یافته و در ردیف خواص دربار قرار می گرفتند.

    کلیدواژگان: تشکیلات عباسی، دربار، خلافت عباسی، ندیم
  • امیر کوشه ای، حبیب الله صادقی*، خشایار قاضی زاده، محمدرضا حسینی بهشتی، ابوالقاسم حسینی ژرفا صفحات 23-44

    حدیث، پس از قرآن، مهمترین منبع شناخت دین اسلام شمرده می شود. از این رو مطالعه احادیث برای شناخت آموزه های اسلام در مقوله زیبایی، هنر و بازشناسی وضعیت هنر در روزگار نخستین اسلامی ضروری است. با این همه، در پژوهش های حوزه هنر کمتر به حدیث توجه می شود. برای استفاده مطلوب از احادیث ابتدا باید به محدودیت ها و موانعی که پیش روی پژوهشگر هنر است توجه کرد. پرسش اصلی مقاله این است که پژوهشگر تاریخ هنر دوره اسلامی برای استفاده از احادیث با چه موانع و محدویت هایی روبرو است؟ در این بررسی نشان داده شد که تاریخ نگار هنر دوره اسلامی به سبب تفاوت افق معاصر با افق بیان و تدوین احادیث و اقتضایات متفاوت این دو جهان، مسیله تاریخ گذاری و اعتبارسنجی احادیث مرتبط با هنر، مسیله فهم واژگان مرتبط با هنر در زمینه سده های نخستین اسلامی و تفاوت زبان تصویر با زبان نوشتار و تاثیر آن بر استفاده از احادیث در بازسازی جهان هنری سده های نخستین اسلامی با مشکلات و موانع جدی روبرو است. از این رو پژوهشگر هنر دوره اسلامی بایستی با آگاهی از محدویت های پیش رو به سراغ احادیث برود تا به برداشت ها و تحلیل های اشتباه و سطحی دچار نشود.

    کلیدواژگان: اعتبارسنجی احادیث، تاریخ نگاری هنر، حدیث، هنر اسلامی
  • محمدتقی سازندگی*، محمدطاهر یعقوبی، محمدرضا حسینی، حسن قریشی کربن صفحات 45-66

    زیدیان از سال 284 تا 1382 هجری قمری، حکومت طولانی مدتی در یمن داشتند. در میان عوامل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی تاثیرگذار بر ماندگاری زیدیان یمن، بی تردید نقش الهادی الی الحق (حک. 284- 298)، غیرقابل انکار است. این پژوهش به دنبال بررسی این مسیله است که عوامل تاثیرگذار بر قدرت سیاسی حکومت الهادی در یمن در قرن سوم چه بوده است؟ استخراج و بررسی این عوامل می تواند در الگوسازی برای حکومت های اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. در این مقاله، با تحلیل داده های تاریخی، مبتنی بر منابع کتابخانه ای، مشخص شد امامان زیدیه با تاسی از سیره پیامبر6 موفق شدند تا توده را جذب و سطح فرهنگی و اجتماعی آنان را ارتقاء دهند. در این پژوهش با تبیین مولفه ها و معیارهای نهفته در راهبردهای سیاسی- اجتماعی حاکمیت و تحلیل عوامل درونی و گرایش مردم یمن به الهادی، نشان داده شد که الهادی برای تشکیل حکومت به آموزه های اسلامی و به خصوص فقه و کلام شیعی- زیدی توجه داشته است.

    کلیدواژگان: الهادی الی الحق، امامان زیدی، تاریخ یمن، زیدیان یمن
  • نسرین رهبری، احمدرضا خضری* صفحات 67-85

    رقابت های قبیله ای، انتخاب رهبر مذهبی و تعصب به مذهب مالکی، آغازگر حرکت مرابطین در قرن پنجم هجری در مغرب اقصی بود. مرابطین پس از دستیابی به حکومت، به منظور بقاء و توفیق بر مخالفان داخلی، نیازمند اتخاذ سیاست های داخلی متناسب با موقعیت خود بودند. آنها توانستند از ظرفیت فقهای مالکی به صورت فراگیر در ساختار حکومتی، از جمله نهاد قضاوت بهره ببرند. این مقاله با در نظر گرفتن التزام مرابطین به مذهب مالکی در اداره کشور و بکارگیری آن، در پی بررسی این مساله است که آنها در سیاست های داخلی، از جمله امور اداری، اقتصادی، نظامی و فرهنگی چگونه از مذهب بهره بردند؟ یافته های پژوهشی، نمایانگر تعصب مذهبی مرابطین در سیاست های داخلی و عدول از مواضع مذهبی است. مرابطین با تعظیم در مقابل خلافت عباسی و کسب مشروعیت و نیز اخذ مجوز دینی از فقهاء، مخالفان را به اتهام ارتداد از میان برداشتند.

    کلیدواژگان: بربرها، اسلام در آفریقا، صنهاجه، مذهب مالکی، مرابطین
  • اسماعیل هواسی، مسلم سلیمانی یان*، سیاوش یاری صفحات 87-109

    شاهان شیعی مذهب قاجار تلاش می کردند تا به تشیع وفادار بمانند. به همین سبب عالمان شیعی به تحولات سیاسی اجتماعی دوره قاجار واکنش نشان می دادند. طبیعتا عملکرد عالمان شیعی در برابر وقایع عصر قاجار برآمده از اندیشه فقهی آنان بوده است. بر این اساس در این پژوهش اندیشه فقهی و عملکرد سیاسی کاشف الغطاءدر برابر فتحعلی شاه قاجار مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا مشخص شود حاکمیت شاهان شیعه قاجار تا چه حد دارای مشروعیت بوده است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد کاشف الغطاءمشروعیت عرضی شاه قاجار را بنابر ملاحظات سیاسی و ضرورت زمان پذیرفته است؛ بنابراین اندیشه وی همچون علمای دوره های قبل در قالب مشروعیت بخشی به اقدامات سلطان عادل جای می گیرد و کاشف الغطاء با هدف تشکیل حکومت اسلامی در مسایل سیاسی دخالت می کرده است. برآیند این اندیشه موجب تعدیل ملاحظات فقهی و تمایلات شخصی کاشف الغطاء و پذیرش ضمنی مشروعیت حاکمیت شاهان قاجار و شخص فتحعلی شاه شده است.

    کلیدواژگان: تاریخ تشیع، فتحعلی شاه، فقه سیاسی، قاجاریه، کاشف الغطا
  • شکرالله خاکرند، سیاوش یدالهی* صفحات 111-135

    کشور عراق در سال 1921م، بر اثر تحولات جنگ جهانی اول و دخالت مستقیم استعمار به استقلال رسید. در آن دوره قدرت در دست ناسیونالیست های سنی منادی وحدت عربی بود. مسیله اصلی پژوهش این است که ناسیونالیسم عربی چه تاثیری بر گسترش شکاف های اجتماعی جامعه عراق گذاشت؟ فرضیه پژوهش این است که عامل اصلی گسترش شکاف های اجتماعی در عراق، پذیرش ناسیونالیسم عرب از سوی حاکمان عراق و تلاش آنها برای همگون سازی جامعه در ناسیونالیسم عربی بود. این پژوهش با تحلیل اطلاعات کتابخانه ای نشان می دهد که از آغاز تاسیس حکومت در عراق اقلیت سنی منادی ناسیونالیسم عرب به تدریج بر ساختار حکومت، قدرت و جامعه مسلط شدند. حاکمان عراق برای غلبه بر مشکل هویتی به دنبال جذب سایر گروه های قومی-مذهبی در ناسیونالیسم عرب برآمدند. درنتیجه کردها تحت تاثیر سیاست عربی کردن (تعریب) قرار گرفتند و شیعیان به بهانه عدم تعهد به ناسیونالیسم عربی از قدرت کنار گذاشته شدند. سیاست های حکومت در برابر هویت قبیلگی نیز بر مشکلات جامعه افزود. همچنین توجه به باستان گرایی برای غلبه بر مشکل هویتی جامعه بر شکاف اجتماعی جامعه عراق افزوده است.

    کلیدواژگان: حزب بعث، شیعیان عراق، عراق، کرد، ناسیونالیسم عرب
|
  • Leyla Taherkhani*, Mostafa Naseri Rad Pages 5-21

    Abbasid caliphs have always used boon-companions in planning affairs, making policies and spending time. Boon-companions has been accompanied by caliphs at most of the court ceremonies especially feasts, and sometimes at consultation meetings and acted according to their skills, knowledge and abilities depending on the circumstances and the caliph’s desire. The main question of the study is that how was boon-companions position and function in Abbasid court? This study by analyzing data and reports of the first-hand references has indicated that boon-companions sometimes had dominance over caliphs, and interfered in the affairs of the country by their views and suggestions. Moreover, due to the close relationships with caliphs, they were influential in social affairs according to the personality, adequacy and court’s conditions. Similarly, in regard to economy, boon-companions due to their relationships and companionships by caliphs gained enormous wealth by receiving various gifts and tips and even high-ranking governmental positions and were among the properties of the court.

    Keywords: Abbasid organization, court, Abbasid caliphate, boon-companion
  • Amir Koushei, HabibAllah Sadeghi*, Khashayar Ghazizade, Mohammadreza Hoseini Beheshti, Abolghasem Hoseini Zharfa Pages 23-44

    Ḥadīth is considering as the most important source to know the religion of Islam after the Quran. Therefore, studying Ḥadīths is necessary to know Islam teachings in respect of beauty, art and recognizing art condition in the early Islamic period. However, little attention is paid to Ḥadīth in art studies. For having the most out of Ḥadīths, obstacles and restrictions confronting the art researcher should be considered first. The main question of the article is that what are the obstacles and restrictions confronting the Islamic art history researcher for using Ḥadīths? In this study, it was indicated that Islamic art historiographer confronts serious problems and obstacles due to differences between the contemporary horizon and the horizon of Hadiths expression and compilation and different requirements of these two worlds, the issue of dating and validity assessment of Ḥadīths regarding art, the issue of understanding vocabulary regarding art in the first centuries of Islam, and visual language differences with written language and its influence on using Ḥadīths in the reconstruction of early Islamic centuries artistic world. Thus, the Islamic art researcher should go to Ḥadīths with the knowledge of leading restrictions not to have misconceptions and superficial analysis.

    Keywords: Ḥadīths validity assessment, Art historiography, Ḥadīth, Islamic Art
  • MohammadTaghi Sazandegi*, MohammadTaher Yaqubi, MohammadReza Hosseini, Hassan Ghoreishi Karbon Pages 45-66

    Zaidiyyah ruled for a long time from 284 to 1382 AH in Yemen. Among political, cultural and social factors affecting the survival of Zaidiyyah    in Yemen, the role of Al-Hadi ila'l-Haqq is undoubtedly undeniable. This study seeks to investigate what was the influential factors on the political power of Al-Hadi ila'l-Haqq government in the third century? Consideration of these factors can be applied to make patterns for Islamic governments. This article by analyzing historical data based on library resources found that Zaidiyyah Imams by imitating Prophet's seerah, succeeded to attract the mass and promote their cultural and social levels. In this study by explaining components and criteria underlying government’s socio-political strategies and analyzing domestic factors and Yemeni people's tendency toward Al-Hadi, it was indicated that Al-Hadi has paid considerable attention to Islamic teachings specially Zaidi Shi'ite jurisprudence and theology.

    Keywords: Al-Hadi ila'l-Haqq, Zaidi Imams, history of Yemen, Zaidis of Yemen
  • Nasrin Rahbari, Ahmadreza Khezri* Pages 67-85

    Tribal rivalries, the election of a religious leader, and fanaticism to Mālikī's religion initiated Al-Murābiṭūns movement in the 5th century AH in Morocco. After gaining power, Al-Murābiṭūns needed to adopt domestic policies proper to their position to survive and succeed over domestic opponents. They were able to use Mālikī's jurists’ capacities comprehensively in government structure, including the judiciary. This article by considering Al-Murābiṭūns commitment to Mālikī's religion in the administration of the country seeks to consider how they used religion in domestic policies including administrative, economical, martial, and cultural affairs. Research findings indicate Al-Murābiṭūn religious fanaticism in domestic policies and shift away from religious positions. Al-Murābiṭūn eliminated the opponents by the accusation of apostasy by bowing to the Abbasid caliphate and gaining legitimacy as well as gaining religious approval from the jurists.

    Keywords: Barbarian, Islam in Africa, Sanhaja, Maliki's religion, Al-Murābiṭūns
  • Esmaeil Havasi, Moslem Soleimanian*, Syavash Yari Pages 87-109

    Qajar kings were of Shi'ite religion and tried to stay loyal to the Shi'ite. Therefore, Shi'ite ulemas were reacting to Qajar kings’ socio-political changes. In fact, Shi'ite ulemas function regarding Qajar period events was due to their jurisprudence thoughts. Consequently, in this study Kashif al – Ghatta’s jurisprudence thought and political function regarding Fath Ali Shah Qajar was taken into consideration to clarify that to what extent Shi'ite Qajar kings sovereignty was legitimate? Findings of the research indicate that Kashif al – Ghatta has accepted Qajar king legitimacy due to political considerations and time necessity. Therefore, his thought, like that of the previous ulemas, is viewed as to legitimize the fair king actions, and Kashif al – Ghatta was interfering in political affairs intending to establish an Islamic government. The result of this thought caused adjustment of Kashif al – Ghatta’s jurisprudence consideration and personal tendencies and acceptance of the legitimacy of Qajar kings and Fath Ali Shah.

    Keywords: Shi'ite history, Fath Ali Shah, political jurisprudence, Qajar dynasty, Kashif al-Ghatta
  • Shokrollah Khakrand, Siavash Yadollahi* Pages 111-135

    Iraq was established in 1921 as a result of World War I changes and direct interference of colonization. At that time, the authority was possessed by the Sunni nationalists who were supporters of Arab unity. The main question of the study is that how did Arab nationalism affect the expansion of Iraq social gaps? The hypothesis of the study is that the main factor affecting the expansion of Iraq social gaps was Iraq rulers’ acceptance of Arab nationalism and their attempt to assimilate the society within Arab nationalism. This study by analyzing library data indicates that from the beginning of establishing the government in Iraq, the minority group of Sunni, who were supporters of Arab nationalism, gradually dominated the structure of the government, authority, and society. In order to overcome identity problems, Iraq rulers attempted to attract other ethnic-religious groups in Arab nationalism. Consequently, Kurds were influenced by Arabization policy and Shi'ites were put aside from power under the excuse of lacking commitment to Arab nationalism. Government policies regarding tribal identity also added to problems of society. Attention to archaism for overcoming the identity problem of society has also increased Iraq social gap.

    Keywords: Ba'ath Party, Iraq’s Shi'ites, Iraq, Kurd, Arab nationalism