فهرست مطالب

  • سال سیزدهم شماره 3 (پیاپی 48، پاییز 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/01/13
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مرتضی کهراریان*، مهرنوش زمانی، رضا وفایی شوشتری، مهراد نصیرخانی صفحات 1-18

    در این پژوهش، تنوع گونه ای جمعیت شبه عقرب ها در دو زیستگاه جنگل بلوط و مزرعه در شهرستان های کوهدشت، خرم آباد و دلفان از توابع استان لرستان طی هشت ماه در سال 1395 ارزیابی شد. برای این منظور در هر اکوسیستم، مساحتی حدود یک کیلومتر مربع در جایگاه جامعه نمونه برداری تعیین و از هر جامعه 20 کرت به مساحت تقریبی هر کرت 200 متر مربع انتخاب شد. از هر کرت یک نمونه خاک به عمق 10 سانتی متر و سطح 50 سانتی متر مربع جمع آوری و جمعیت شبه عقرب های موجود در آن شمارش شد. درمجموع، 16 گونه متعلق به 11 جنس شناسایی شد. محاسبه ساختار و تنوع گونه ای با استفاده از شاخص های شانون، سیمپسون و بریلویین به کمک نرم افزار SDR 4 صورت گرفت. مقایسه تنوع گونه ای اکوسیستم های مختلف نشان داد در هر سه منطقه، تنوع گونه ای جنگل از مزرعه بیشتر بود. مقایسه کلی سه شهرستان نشان داد درمجموع، شهرستان دلفان (با شاخص شانون 529/2) در مقایسه با شهرستان خرم آباد (با شاخص شانون 508/2) و شهرستان کوهدشت (با شاخص 390/2) دارای تنوع گونه ای بیشتری بود. محاسبات ساختار گونه ای جمعیت شبه عقرب های استان لرستان نیز نشان داد سه گونه Calocheiridius centralis Beier, 1952، Cardiolpium  bisetosum Nasssirkhani, 2015 و Minniza babylonica Beier, 1931) از خانواده (Olpiidae به ترتیب گونه های غالب در سه شهرستان خرم آباد، کوهدشت و دلفان بود. چنین به نظر می رسد که سه گونه یادشده بدون هیچ گونه محدودیتی ازنظر اختلاف ارتفاع، دما و رطوبت در سه شهرستان وجود داشت.

    کلیدواژگان: تنوع زیستی، شبه عقرب، گونه غالب، غرب ایران
  • شقایق عسگردون، رحمان پاتیمار*، کیاوش گلزاریان پور، سهیل ایگدری صفحات 19-32
    این پژوهش برای بررسی تغییرات شکل بدن جمعیت های مختلف گاوماهی ایرانی (P. iranicus) در حوضه جنوبی دریای خزر با استفاده از روش ریخت سنجی هندسی انجام شد. در این بررسی، 350 نمونه ماهی با استفاده از الکتروشوکر ‏صید و از سطح جانبی سمت چپ بدن آنها عکس برداری شد؛ سپس تعداد 14 عدد لندمارک با استفاده از نرم افزار ‎TPSDige2 روی تصاویر دوبعدی قرار داده شد. داده های حاصل با روش های آماری چندمتغیره‎ PCA ‎و‎ CVA ‎و تحلیل خوشه ای تجزیه و تحلیل و الگوهای تغییر شکل هر جمعیت نسبت به شکل میانگین کل جمعیت ها در شبکه تغییر ‏شکل مصورسازی شد. نتایج نشان داد تفاوت معنی داری در ویژگی های ریختی پنج جمعیت بررسی شده وجود دارد. ‎آنالیز خوشه ای نشان داد هر دو جنس این گاوماهی براساس شباهت شکلی به پنج گروه مجزا تقسیم می شود که بیانگر تغییر شباهت شکلی با تغییر موقعیت جغرافیایی بین جمعیت ها است. آزمون MANOVA/CVA نشان داد جنس ماده گاوماهی ایرانی در سه منطقه جغرافیایی استان گیلان، استان مازندران و استان گلستان ازلحاظ جغرافیایی از هم جدا هستند؛ اما در جنس نر، گاوماهیان استان مازندران جدایی خود را به خوبی نشان داده اند؛ ولی گاوماهیان استان گیلان پراکنش زیادی دارند و در بین آنها گاوماهیان استان گلستان نیز قرار گرفته اند. نتایج ممکن است به درک بهتر الگوی تغییرپذیری ریختی این ماهیان در سیستم های رودخانه ‏ای مختلف حوضه جنوبی دریای خزر و نیز شناسایی جمعیت های‎ گاوماهی ایرانی در حوضه جنوبی دریای خزر کمک ‏کند‎.‎
    کلیدواژگان: گاوماهی ایرانی، ریخت سنجی هندسی، حوضه جنوبی دریای خزر
  • سید احمد قاسمی*، فاطمه پورجم صفحات 33-46
    ساختار جمعیتی و تنوع ژنتیکی جمعیت های ماهی سوکلای معمولی در خلیج فارس و دریای عمان با استفاده از نشانگرهای مولکولی AFLP مطالعه شد. از دو منطقه در خلیج فارس (بوشهر و هندیجان) و دو منطقه در دریای عمان (جاسک و چابهار) تعداد 70 نمونه جمع آوری شد. درمجموع 557 باند قابل امتیازدهی با استفاده از 10 ترکیب آغازگرهای دو آنزیم EcoRI/MseI به دست آمد که 243 عدد از آنها چندشکلی نشان داد. در هر جفت آغازگر، به طور متوسط 6/43 درصد از جایگاه ها چندشکلی را نشان دادند. میزان تنوع ژنتیکی 29/0 بود و بیشترین و کمترین تنوع ژنتیکی به ترتیب به جمعیت چابهار (37/0) و جمعیت بوشهر (27/0) تعلق داشت. آنالیز واریانس مولکولی، اختلاف بین جمعیت ها را نشان داد. شاخص Fst، بین 024/0 تا 02/0 محاسبه شد که نشان دهنده اختلاف ناچیز بین جمعیت های درون خلیج فارس است. اختلاف بین جمعیت خلیج فارس و دریای عمان در حد متوسطی بود. فاصله ژنتیکی و رابطه فیلوژنتیکی، الگوی واضحی از جدایی جمعیت های خلیج فارس و دریای عمان نشان داد. میزان مهاجرت بین جمعیت ها در حد کمی محاسبه شد. به طور کلی، نتایج فاصله ژنتیکی، شاخص Fst و نمودار حاصل از آنالیز PCA نشان می دهد جمعیت های درون خلیج فارس از یکدیگر جدا نیست و نمونه های خلیج فارس از جمعیت جاسک و چابهار جدا است.
    کلیدواژگان: تنوع ژنتیکی، ساختار جمعیت، ماهی سوکلا، خلیج فارس، Rachycentron canadu
  • مطالعه آناتومی و بافت شناسی دستگاه تولید مثلی نر آگامای استپی، Trapelus agilis (سوسماران: آگامیده)
    نسرین دارابی تبار، رسول کرمیانی، احمد قارزی* صفحات 47-58
    این مطالعه، ساختار آناتومی و بافت شناسی دستگاه تولید مثل نر در گونه Trapelus agilis از خانواده Agamidae را مقایسه و بررسی می کند. نمونه های نر آگامای استپی، Trapleus agilis، در دو فصل بهار و تابستان از شهرستان شادگان (جنوب باختری استان خوزستان) جمع آوری شد. نمونه ها بعد از بیهوشی کامل با کلروفرم و مرگ، در آزمایشگاه تشریح شد؛ پس از آن روی دستگاه تولید مثل آنها، مطالعه آناتومیکی صورت گرفت و از بدن جانور خارج شد؛ سپس مراحل پاساژ بافتی (آب گیری، شفاف سازی، آغشته سازی و قالب گیری) روی آنها انجام شد. در ادامه، طی مرحله برش گیری، با استفاده از میکروتوم دوار، برش های سریالی از دستگاه تولید مثلی نر تهیه شد. اسلایدهای آماده شده با روش هماتوکسلین - ایوزین رنگ آمیزی شد؛ سپس به وسیله میکروسکوپ نوری مطالعه بافت شناسی صورت گرفت. نتایج بافتی به دست آمده نشان داد بیضه ها در فاز تولید مثل (فصل بهار) حجیم تر می شوند و لومن آنها پر از اسپرم می شود. همچنین در ماه خرداد تعداد بسیار زیادی اسپرماتوزویید در لومن لوله های اسپرم ساز دیده می شود. از فصل بهار تا اواخر فصل تابستان قطر لوله های اسپرم ساز و ضخامت لایه ژرمینال (زاینده) کاهش می یابد. در اواخر فصل تابستان (شهریور) که فعالیت جنسی کاهش می یابد، بیضه ها کوچک و چروکیده و لومن سلول های اسپرم ساز به طور تقریبی خالی از اسپرم می شود، جانور با تغذیه کردن، ذخیره چربی بدن خود را افزایش می دهد و خود را برای خواب زمستانی آماده می کند.
    کلیدواژگان: آگامای استپی، چرخه تولید مثلی، بیضه، مجرای اسپرمیداکت
  • مصطفی نعمتی پیکانی، حمید اجتهادی*، یونس عصری، امید اسماعیل زاده صفحات 59-92
    شناسایی گونه های گیاهی رویشگاه های مختلف کشور به ویژه مناطق حفاظت شده اهمیت ویژه ای دارد. در پژوهش حاضر، فلور منطقه حفاظت شده قلاجه در جنوب استان کرمانشاه طی سال های 1393 تا 1395 بررسی شد. در این منطقه درمجموع، 326 گونه (258 گونه دولپه و 68 گونه تک لپه) متعلق به 58 تیره و 225 جنس شناسایی شد. بزرگ ترین تیره ها Fabaceae با 13 جنس و 43 گونه، Asteraceae با 29 جنس و 39 گونه، Poaceae با 27 جنس و 38 گونه، Apiaceae با 17 جنس و 23 گونه، Lamiaceae با 13 جنس و 21 گونه، Brassicaceae با 16 جنس و 20 گونه، Boraginaceae با 10 جنس و 13 گونه و  Caryophyllaceaeبا 9 جنس و 11 گونه بود. شکل زیستی گونه های گیاهی مطالعه شده شامل 2/5 درصد فانروفیت، 7/7 درصد کامفیت، 5/32 درصد همی کریپتوفیت، 4/11 درصد ژیوفیت، 42 درصد تروفیت، 9/0 درصد هیدروفیت و 3/0 درصد اپی فیت بود. ازنظر پراکندگی جغرافیایی نیز 3/26 درصد گونه ها از عناصر ایرانی - تورانی بود که از این مقدار چهار درصد انحصاری ایران است. سایر گونه ها به دو، سه یا چند ناحیه فیتوجغرافیایی تعلق دارند.
    کلیدواژگان: پراکنش جغرافیایی، شکل زیستی، فلور، گونه های انحصاری
  • سهیلا شفیعی بافتی*، صدیقه روحانی، محمدابراهیم صحتی ثابت، نعیم مرادی، سید منصور میرتاج الدینی صفحات 93-108

    ایجاد مناطق حفاظت شده یکی از مهم ترین و موثرترین ابزارها در جهان برای حفظ تنوع زیستی است. مطالعات فونی و به دنبال آن اتخاذ تدابیری برای حفاظت از گونه ها از اولویت های حفظ تنوع زیستی است. با وجود اینکه در استان کرمان 16 منطقه در قالب مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست به ثبت رسیده، مطالعه فون خزندگان بسیاری از این مناطق هنوز صورت نگرفته است؛ بنابراین شناسایی فون خزندگان منطقه حفاظت شده سعدی طی سال های 1394 و 1395 انجام شد. نتایج مطالعه نشان داد 15 گونه خزنده شامل نه گونه سوسمار از پنج خانواده Agamidae، Gekkonidae، Lacertidae، Sphaerodactylidae و Varanidae، پنج گونه مار از سه خانواده Colubridae، Lamprophiidae و Varanidae و یک گونه لاک پشت از خانواده Testudinidae در منطقه حفاظت شده سعدی زیست می کنند. در بین سوسمارها، دودمان Gekkota تنوع گونه ای بیشتری دارد و Laudakia nupta fusca دارای بیشترین فراوانی نسبی و وسیع ترین دامنه پراکنش در میان خزندگان منطقه است. در بین مارهای منطقه، خانواده Colubridae بیشترین تنوع گونه ای و Pseudocerastes persicus از خانواده Viperidae بیشترین فراوانی نسبی را دارد. حضور Testudo graeca در جایگاه گونه آسیب پذیر، Varanus griseus واقع در ضمیمه I (CITES) و گونه های اندمیک Agamura kermanensis و latifii Microgecko در منطقه، بر ارزش های حفاظتی آن افزوده است. خشکسالی های پی درپی، توسعه باغات، چرای بی رویه دام ها، معدن کاوی، تصادفات جاده ای و باورهای نادرست درخصوص خزندگان از عوامل تهدید آنها در این منطقه است.

    کلیدواژگان: خزندگان، فلات مرکزی ایران، کرمان، منطقه حفاظت شده سعدی
|
  • Morteza Kahrarian *, Mehrnoush Zamani, Reza Vafaei Shoushtari, Mehrad Nassirkhani Pages 1-18

    In the present study, the biodiversity of pseudoscorpions was studied in two different habitats (Oak forests and cultivated areas) in Kuhdasht, Khorramabad, and Delfan counties during eight months of 2016. For this purpose, in each habitat, a cycle area of about 100m radius was selected and samples were taken from 20 plots each with 200 m2 inside the cycle. Soil samples were collected at a depth of 10 and a diameter of 50cm. The soil samples were then transferred to the laboratory and the specimens were extracted using Berlese trap. Different indices of biodiversity (Shannon, Simpson, and Brilloun) were calculated using Excel and SDR v.4. Comparison of species diversity in different habitats showed that Delfan (Shannon index = 2.529) had a greater diversity of species than Khorramabad (Shannon index = 2.508) and Kuhdasht (Shannon index = 2.390). The results of calculating the species structure of the pseudoscorpion population in the province showed that Minniza babylonica, Calocheiridius centralis, and Cardiolpium bisetosum were dominant in three studied counties. It seems that these three species were unrestricted in terms of height, temperature, and humidity in the three cities.

    Keywords: Biodiversity, pseudoscorpion, Dominant species, West of Iran
  • Shaghayegh Asgardoun, Rahman Patimar *, Kiavash Golzarianpour, Soheil Eagderi Pages 19-32
    The present study was conducted to determine the body shape variation among the populations of Iranian goby (P. Iranicus) in the southern Caspian Sea basin using landmark-based geometric morphometrics. A total of 350 specimens of the species were sampled using electro-shocker, and in the laboratory, the left sides of the fish samples were photographed by a digital camera. Fourteen landmark points were digitized on two-dimensional images using TPSDige2 software. The obtained data from Landmarks were analyzed using multivariate statistical analyses including PCA, CVA, and cluster analysis (CA). The phenotype plasticity patterns of each population related to the shape of the overall average of populations were illustrated. The results of the study demonstrated that there was a significant difference among the studied populations in terms of morphological features. Dendrograms revealed that both sexes could be divided into five groups related to the localities of specimens. Analysis of MANOVA/CVA showed that females of P. Iranicus have a high separation rate among the provinces, while males of Mazanderan province had significant isolation from males of Guilan and Golestan provinces. The two provinces showed a high overlap in the morphological characteristics. The results of the study can improve understanding of growing phenotype patterns plasticity of these fishes in the water bodies of different river systems from the southern basin of the Caspian Sea as well as identifying species of P. Iranicus populations in the southern basin of the Caspian Sea rivers.
    Keywords: Iranian goby, Geometric morphology, Southern Caspian Sea basin
  • Seyed Ahmad Ghasemi *, Fatemeh Pourjam Pages 33-46
    The population structure and genetic diversity of Cobia (Rachycentron canadum) fish were studied in the Persian Gulf and Oman Sea using AFLP molecular markers. In the present study, 70 samples were collected from the Persian Gulf (Bushehr, Hendijan, and Dayyer) and 2 regions of the Makran Sea (Bandar Abbas and Chabahar). The results indicated that 557 loci were amplified by 10 pairs of primers and 243 loci showed polymorphism. An average of 43.6% of polymorphic loci was amplified for each primer combination. The genetic average diversity was 0.29. The highest and lowest genetic diversities were observed in the samples obtained from Chabahar (0.37) and Bushehr, respectively. Variance analysis showed that there was a significant difference between the studied populations in terms of genetic diversity. The coefficient of genetic differentiation between the populations (FST) ranged from 0.024 to 0.204 indicating a low level of gene differentiation within the population in the Persian Gulf, while gene differentiation between the populations in the Persian Gulf and Makran Sea was intermediate. The genetic distance and phylogenetic tree showed a clear pattern of the separation of populations of the Persian Gulf and Makran Sea. Gene flow (Nm) between the populations was measured to be 0.93-10.6 based on the genetic differentiation coefficient between the populations, indicating that there was l gene flow between the populations. Therefore, the results of clustering, genetic distance, Fst index, and PCA analysis revealed that the Persian Gulf populations were not separated, but they were separated from Jask and Chabahar populations.
    Keywords: Genetic Diversity, Population Structure, Persian Gulf, Makran Sea, Cobia
  • Anatomy and Histology of the Male Reproductive System Steppe Agama, Trapelus agilis (Sauria: Agamidae)
    Nasrin Darabitabar, Rasoul Karamiani, Ahmad Gharzi * Pages 47-58
    This study compares the anatomical and histological structure of the male reproductive system in Trapelus agilis of Agamidae. Male specimens of Trapleus agilis were collected in two seasons of spring and summer from Shadegan county (South Khuzestan Province). Samples after complete anesthesia with chloroform and die were dissected in the laboratory. Then, the male reproductive system was studied anatomically and then removed from the animal's body and tissue passage stages tissue passage steps (dehydration, clarification, infiltration, and embedding) were performed on them. Following the cutting stage with a rotating microtome, serial sections were prepared from the male reproductive system. The prepared slides were stained by the hematoxylin-eosin method and then examined histologically by light microscopy. Histological results showed that the testicles become larger in the reproductive phase (spring) and their lumen is full of sperm. Also in June, a large number of spermatozoa were seen in the lumen of the seminiferous tubules, and from spring to late summer, the diameter of the seminiferous tubules and the thickness of the germinal layer decreased. In late summer (September), when sexual activity is declining, the testicles are small and wrinkled, and the lumen of sperm-producing cells is almost empty of sperm, and the animal increases its body fat storage by feeding and preparing for hibernation. In late summer (September) when sexual activity decreases, the testicles are small and wrinkled and the lumen of sperm cells is almost empty of sperm, and the animal increases its body fat storage by feeding and preparing for hibernation.
    Keywords: Steppe Agama, Reproductive cycle, Testis, Sperm duct
  • Mostafa Nemati Paykani, Hamid Ejtehadi *, Younes Asri, Omid Esmailzadeh Pages 59-92
    Identification of plant species in different habitats of the country, specially protected areas, is of special importance .In the present research, the flora of the Qalajeh protected area in the south of Kermanshah province was studied during the period from 1393 to 1395 (2015 to 2017). A total of 326 species (258 species of dicotyledons and 68 species of monocotyledons) belonging to 58 families and 225 genera were identified in this area. The largest families were Fabaceae with 13 genera and 43 species, Asteraceae with 29 genera and 39 species, Poaceae with 27 genera and 38 species, Apiaceae with 17 genera and 23 species, Lamiaceae with 13 genera and 21 species, Brassicaceae with 16 genera and 20 species, Boraginaceae with 10 genera and 13 species and Caryophyllaceae with 9 genera and 11 species. The life forms of the studied plant species included phanerophytes (5.2%), chamaephytes (7.7%), Hemicryptophytes (32.5%), Geophytes (11.4%), Therophytes (42.0%), Hydrophytes (0.9%), and Epiphytes (0.3%). From the chorological point of view, 26.3% of the total species were Irano-Turanian elements from which 4% were Iranian endemic species. The other species belong to two, three, or more phytogeographical regions.
    Keywords: Chorology, Life Form, Flora, Endemic Species
  • Soheila Shafiei Bafti *, Sediqeh Rouhani, MohammadEbrahim Sehhatisabet, Naeim Moradi, Seied Mansour Mirtadzadini Pages 93-108

    Protected areas are one of the most important and effective tools in the world to preserve biodiversity. Faunal studies and subsequent adoption of species conservation measures are priorities for biodiversity conservation. Considering that 16 areas in Kerman province have been registered in the form of four areas of the Environmental Protection Organization, the study of reptile fauna in many of these areas has not been done yet. Thus, the reptile fauna of the Saadi protected area was identified during 2015 and 2016. The results of the study showed that 15 species of reptiles including nine species of lizards from five families of Agamidae, Gekkonidae, Lacertidae, Sphaerodactylidae, and Varanidae, five species of snakes from three families of Colubridae, Lamprophiidae, and Varanidae, and one species of tortoise from the family of Testudinidae live in the Saadi protected area. Among lizards, the Gekkota lineage has a higher species diversity while Laudakia nupta fusca has the highest relative abundance and the widest range of distribution among reptiles in the region. Among the snakes of the region, the family Colubridae has the highest species diversity and Pseudocerastes persicus from the family Viperidae has the highest relative abundance. The presence of Testudo graeca as a vulnerable species, Varanus griseus in Appendix I (CITES) and the endemic species, Agamura kermanensis and Microgecko latifii in the region have been added to its conservation values. Consecutive droughts, orchard development, overgrazing, mining, road accidents, and misconceptions about reptiles are threatening reptiles in the area.

    Keywords: Reptiles, Iranian Central Plateau, Kerman, Saadi Protected Area