فهرست مطالب

شیعه شناسی - پیاپی 75 (پاییز 1400)
  • پیاپی 75 (پاییز 1400)
  • تاریخ انتشار: 1401/02/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سید صادق حقیقت* صفحات 7-30

    جهاد در فقه به دو نوع جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی تقسیم می شود. جهاد ابتدایی، به معنای اعلام جنگ علیه کفار پس از اصل دعوت، در طول تاریخ اندیشه سیاسی اسلامی- اعم از شیعه و سنی- معرکه آرا بوده است؛ در حالی که جهاد دفاعی متفق علیه تلقی می شود. سنت گرایان (که باید ایشان را از علمای سنتی متفاوت دانست) و تجددگرایان به جهاد ابتدایی باور ندارند. در حالی که مشهور علمای شیعه جهاد ابتدایی را مختص به زمان حضور معصوم (ع) می دانند، برخی به ضرورت جهاد ابتدایی در زمان غیبت معتقدند. شهید مطهری تعبیر موسعی از دفاع (از توحید) به دست می دهد که حتی جهاد ابتدایی (حتی در زمان غیبت) را نیز شامل می شود. برخی نیز همچون آیت الله خویی هرچند به نظریه ولایت فقیه و حکومت اسلامی معتقد نیستند، اما به جهاد ابتدایی در زمان غیبت کبری باور دارند. بر اساس نظریه همروی، جنگ علیه کشورهای کافری که قصد جنگ با دولت اسلامی ندارند (مصداق جهاد ابتدایی) خلاف حکم عقل مستقل است. عقل مستقل جهاد ابتدایی به معنای مشهور را نفی می کند. در واقع، موضوع جهاد ابتدایی در دوران مدرن منتفی است.اگر، به فرض محال، مکلف به شروع جهاد به شکل ابتدایی باشیم، قراردادهای بین المللی تحدید کننده مسیولیت-های فراملی دولت اسلامی تلقی می شود.

    کلیدواژگان: جهاد ابتدایی، جهاد دفاعی، دولت سکولار، فقه سیاسی شیعه، نظریه همروی
  • روح الله اکرمی* صفحات 31-52

    با توجه به اصالت و پویایی فقه امامیه، نمی توان در ظرفیت بالای آن برای تاثیرگذاری در معماری نظام های حقوقی تردید کرد. با وجود آنکه سیستم های تقنینی و قضایی در کشورهای مسلمان نتوانسته اند به شکل مطلوبی از این میراث بهره بگیرند، لیکن گاهی نیز در این زمینه گام هایی برداشته شده است. در تحقیق حاضر که به روش «توصیفی - تحلیلی» و در قالب مطالعه موردی سامان یافته، موضوع «لزوم استمرار زوجیت در زمان ارتکاب زنا و جایگاه آن در تحقق احصان» به عنوان کیفیت مشدده در مجازات بررسی شده؛ موضوعی که فقه امامیه بر خلاف تمام مذاهب اهل تسنن آن را یکی از شروط تحقق احصان در زن و مرد دانسته است. بررسی دلایل فریقین در این پژوهش نشان از اتقان و استحکام اشتراط احصان به چنین قیدی دارد که شناسایی آن می تواند به تحدید مجازات سنگین رجم بینجامد. موضع به نفع متهم فقه امامیه موجب شده است تا تقنین و قضا در برخی کشورهای اهل سنت، مانند سودان و یمن به تبعیت از آن گرایش یابند و در بعضی دیگر از نظام های حقوقی، مانند لیبی نیز ظرفیت اتخاذ چنین رویکردی با توجه به تکلیف نصوص قانونی در مراجعه به مواضع مساعدتر مذاهب معتبر اسلامی فراهم است.

    کلیدواژگان: احصان، شرط بقای زوجیت در حین زنا، فقه امامیه، فقه اهل سنت، حقوق کشورهای اسلامی
  • سید هاشم موسوی، محمدعلی چلونگر* صفحات 53-86

    همزمان با تشکیل دولت های شیعه عادل شاهی، نظام شاهی و قطب شاهی، مهاجرت ایرانیان شیعه به جنوب هند جدی تر شد؛ حکام شیعه دکن به مهاجران ایرانی به منظور تثبیت حاکمیت شیعی و تحکیم مبانی و ترویج مذهب تشیع و نیز دفاع از آن در برابر دولت های غیرشیعی، نیاز داشتند. این مهاجرت موجب تحولاتی در زمینه فعالیت های سیاسی و اجتماعی همسو با سیاست های مذهبی و خارجی این دولت ها شد و جنوب هند به منطقه ای امن برای ساکنان این نواحی تبدیل گردید. مقاله حاضر با رویکرد «توصیفی - تحلیلی» و بر پایه مطالعات کتابخانه ای در پی واکاوی و تحلیل تکاپوهای شیعیان مهاجر ایرانی در ایجاد صلح میان دولت های شیعه دکن بوده و به این پرسش پاسخ می دهد که: هدف شیعیان ایرانی از ایجاد صلح بین دولت های شیعه دکن چه بوده است؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که شیعیان نخبه مهاجر ایرانی با درک شرایط ویژه و خطرات احتمالی، به عنوان سفیران صلح نزد دیگر حکام شیعه دکن در صدد نزدیکی حکومت های شیعه و نیز اتحاد آنان در برابر حکومت های غیرشیعه، به ویژه اهل سنت برآمدند و بدین سان، با ایجاد قدرتی متحد و تشکیل سپر دفاعی مانع ابتلای آنان به جنگ های طولانی شدند. دستاورد مهم این صلح برخورداری مردم مناطق تحت حاکمیت دولت های شیعه دکن از امنیت اجتماعی بود. همچنین ایرانیان با انجام این ماموریت به دنبال تثبیت و تقویت حکومت شیعی بر محور آموزه های مذهب تشیع بودند تا بدین وسیله از فروپاشی حکومت شیعیان در منطقه دکن جلوگیری کنند.

    کلیدواژگان: شیعیان مهاجر ایرانی، صلح، امنیت، دولت های شیعه، دکن
  • هانیه اخوت* صفحات 87-119
    مساجد اولیه دوران اسلامی به تقلید از الگوی مسجد مدینه و بهره گیری از آموزه های قرآنی ساخته می شد. این شیوه با گذشت زمان تغییر کرد و به تدریج، توجه به آموزه های قرآنی در ساخت و مکان یابی مساجد کم رنگ گردید. این مقاله با استفاده از روش تحقیق «توصیقی - تحلیلی» و با انتخاب نمونه موردی از مساجد اولیه دوران اسلامی در ایران و مساجد شیعی، با هدف بررسی تطبیقی دو دوره متفاوت ساخت مسجد در ایران و نیز سیر تحول ساخت آنها بر اساس آیات قرآن و روایات اسلامی تنظیم شده است. برای تحلیل موضوع، هشت اصل ساخت مسجد از آیات قرآن و روایات اسلامی استخراج گردیده و سپس میزان و نحوه تاثیرگذاری اصول مستخرج بر مساجد دوران اسلامی و مساجد شیعی سنجیده شد. بر اساس نتایج پژوهش، اصول قرآنی ساخت مسجد در هشت اصل طبقه بندی گردید که همه اصول در نمونه های مساجد اولیه اسلامی رعایت شده بود، در صورتی که در مساجد شیعی چهار اصل رعایت شده که شامل پایدار بودن و داشتن استحکام - حتی در این زمینه هم استفاده از مصالح بی کیفیت تر و نیز بهره گیری از فنون سریع ساخت، میزان استحکام مساجد نسبت به دوره های قبل و به خصوص دوران اولیه اسلامی کمتر شده است - قرار گرفتن در اماکن اجتماعی، امکان پیاده روی به مساجد و ایجاد مسجد محلی، و توجه به روشنایی مسجد بوده است.
    کلیدواژگان: آیات قرآن، مسجد، روایات اسلامی، ساخت و مکانیابی، مساجد شیعه
  • محسن رفعت*، فاطمه ژیان صفحات 121-150
    اللهوف سیدبن طاووس از جمله مقاتل حضرت سیدالشهداء7متعلق به قرن هفتم هجری است که بر روند مقتل نگاری و مقتل خوانی های پس از خود اثری شگرف گذاشته است. پژوهش پیش رو با رویکردی «تحلیلی انتقادی» به نقد و آسیب شناسی رویکردها، پیش فرض ها و انگاره های اثرگذار در گزارشگری سیدبن طاووس و تحریف ها و متفردات روایی موجود در این کتاب پرداخته است. بر اساس یافته ها، تسامح گرایی، باورمداری و تاویل گرایی سیدبن طاووس بر گزینش روایات اللهوف حاکم بوده و نیز علی رغم شخصیت علمی و معنوی سیدبن طاووس که مهم ترین عامل شهرت کتاب مزبور است، گزارش های نقل شده در آن، در مواردی با سنت، عقل، وقایع مسلم و یاروایات تاریخی دیگر ناسازگار و یا غیرمقبول است؛ زیرا برگرفته از آن چیزی بوده که در میان عوام شیوع داشته و بدین روی عملکرد او بسان محدثان و تاریخ نگاران نبوده است.
    کلیدواژگان: لهوف، سیدبن طاووس، مقتل الحسین(ع)، روایات عاشورایی، روایت انگاره
  • سید جواد موسوی، سید حسین سید موسوی*، ایوب اکرمی صفحات 151-172

    امامت و جانشینی پیامبر9 از دیرباز محل منازعه کلامی بین شیعه و سنی بوده است. در این میان، سکوت امیرالمومنین7در مواجهه با ابوبکر و پرهیز ایشان از قیام مسلحانه از دلیل هایی است که اهل سنت به نفع خود به کار می گیرند. حکیم ترمذی در قرن سوم هجری قمری با تکیه بر همین دلیل، ردیه ای بر دیدگاه شیعه نگاشته است. او سکوت امیرالمومنین7 در برابر ابوبکر را نشانه رضایت ایشان می داند و قیام نکردن ایشان در عین برخورداری از قدرت و شجاعت را دلیل مشروع دانستن خلافت ابوبکر می داند. پس از او سید حیدر آملی در قرن هشتم هجری قمری، دلیل حکیم ترمذی را در رساله ای به نقد کشیده است. او با رویکرد کلامی، به معناشناسی شجاعت و قدرت می پردازد و اثبات می کند که سکوت امیرالمومنین7 از روی رضایت نبوده است. نگارنده در این مقاله، مدعای حکیم ترمذی را نقد و بررسی کرده و پاسخ سید حیدر آملی درباره معناشناسی شجاعت، تهور، جبن، قدرت و عجز را تقریر نموده؛ و به نقد استدلال حکیم ترمذی در رساله «الرد علی الرافضه» پرداخته و در نتیجه روشن ساخته است که سکوت امام منافاتی با اصل قدرت و اصل شجاعت امام ندارد.

    کلیدواژگان: امامت، جانشینی پیامبر (ص)، شجاعت، قدرت، عجز، الرد علی الرافضه، سکوت امیرالمومنین (ع)
|
  • Pages 7-30

    The "Initial Jihad", meaning waging war against infidels after inviting them to Islam (daʿwa), has always been disputed throughout the history of the Islamic political thought, including both the Shiite and the Sunnite ones. The defensive war, however, is considered as an agreed upon issue. The traditionalists and the modernists do not believe in initial jihad, while the well-known Shiite scholars maintain that the initial jihad is specified to the time of the Infallibles' presence. Some believe in the necessity of the initial jihad in the Occultation Period. Martyr Mutahhari gives a broad explanation of defense (of monotheism), which includes the initial jihad – even in the Occultation Period. Some others such as Ayatollah Khouʾi, while not accepting the theory of 'Wilayat Faqih' (i.e. the jurist's authority) and Islamic state, believe in initial jihad in the major Occultation Period. According to the 'confluence theory', waging war against the infidel countries that do not intend to fight against the Islamic state (the instance of initial jihad) is opposing to the independent reason. The independent reason negates the initial jihad in its common meaning. Indeed, the initial jihad in the modern age is negated.

    Keywords: Initial Jihad, Defensive Jihad, secular state, the Shiite political jurisprudence, confluence theory
  • Ruhollah Akrami * Pages 31-52

    Given the originality and dynamism of Imamia jurisprudence, its high capacity to influence the Building of legal systems can not be doubted. Although the legislative and judicial systems in Muslim countries have not been able to make good use of this legacy, steps have been taken in some cases. In the present study, which is organized in a descriptive-analytical method and in the form of a case study, the issue of Continuity of Marriage at the time of adultery and its place in the realization of Ehsan as an aggravating factor in punishment has been explored, an issue that Imamia jurisprudence, unlike all Sunni schools, has considered as one of the conditions for the Ehsan in men and women. Examining the Documents of Imamia and Sunni jurisprudence in this study shows the correctness and strength of Ehsan's dependence on such a condition that its identification can reduce the heavy punishment of stoning. The position in favor of the accused in Imamia jurisprudence has caused the legislature and the judiciary in some Sunni countries, such as Sudan and Yemen, to follow it. In addition, some other legal systems, such as Libya, the capacity to adopt such an approach is provided according to the duty of legal texts to refer to the more favorable positions of the authentic Islamic religions.

    Keywords: legitimate union, the condition of continued marriage in time of adultery, imamiyya jurisprudence, the Sunnite jurisprudence, the law in the Islamic countries
  • Seyed Hashem Mousavi Pages 53-86

    Concomitant with the formation of the Shiite states of Adel-Shahids, Nezam-Shahids and Qutb-Shahids, the emigration of the Shiite Iranians to the South India became more serious. The Shiite rulers of Deccan needed the Iranian emigrants for fixation of the Shiite governance and strengthening the foundations and promotion of Shiism as well as defending it against the non-Shiite states. This emigration caused evolutions in regard with political and social activities in line with religious and foreign policies of those states, and made the South India a safe area for inhabitants of those regions. The present article uses a descriptive-analytical approach based on library studies to explore and analyze the Iranian emigrant Shiites' measures in creating peace among the Shiite states of Deccan and answers the following questions: "what was the purpose of the Iranian Shiites in creating peace among the Shiite states of Deccan?" The findings of the study show that elites among the Iranian emigrant Shiites – with their perception of the special conditions and probable risks – served as the emissaries of peace before other Shiite rulers of Deccan to unite the Shiite states against the non-Shiite states, especially the Sunnite ones. In this way, by creating a united power and forming a defensive shield, they prevented lengthy wars. The important achievement of this peace was that people in the regions under the rule of the Shiite states of Deccan enjoyed social security. Besides, by performing this mission, the Iranians were seeking to fix and strengthen the Shiite state on the basis of the Shiite doctrines, so that they may prevent the collapse of the Shiite rule in Deccan.

    Keywords: Iranian Shiite emigrants, peace, Security, Shiite states, Deccan
  • Hanie Okhovat * Pages 87-119
    The early Islamic mosques were built on the model of Medina mosque and using the Quranic teachings. This method changed through time and gradually the Quranic teachings paled in locating and building mosques. This article uses a descriptive-analytical research method and chooses cases from the early Islamic period in Iran and other Shiite mosques to investigate two different periods in building mosques in Iran comparatively as well as the history of development in building them on the basis of the Quranic verses and Islamic traditions. To analyze the issue, eight principles in building mosques were extracted from the Quranic verses and traditions, and then the extent and the mode of their affecting building mosques in the Islamic period and the Shiite mosques were assessed. According to the results of the study, the Quranic principles in building mosques were classified into eight principles all of which were observed in building the early instances of mosques. In Shiite mosques, however, only four of the principles were observed, including the following ones: stability and strength (both using poor quality building materials and techniques of quick building made later mosque less strong); locating in social places; possibility of going to mosques on foot; building local mosques; and paying heed to light in the mosques.
    Keywords: verses of the Quran, mosque, Islamic traditions, locating, building
  • Mohsen Rafaat *, Fatemeh Zhian Pages 121-150
    Sayyid bin Tawous' al-Lohouf is among the historiographies of martyrs dedicated to Imam Hussein (Sayyid al-Shuhada) in the seventh century, and had a great impact on composing and reciting the historiographies of martyrs afterwards. The present study uses an analytical-critical approach to pathologically review the approaches, presuppositions and effective ideas in Sayyid bin Tawous' reports and the traditional deviations in that book. According to the findings of this study, Sayyid bin Tawous' toleration, belief and interpretations govern the selection of traditions in al-Lohouf and – despite Sayyid's scientific and spiritual character as the most important factor for the popularity of his book – the reports transmitted in it are inconsistent with Sunnah, reason, definite events or other historical accounts, hence unacceptable. This is because they are based upon what was common among ordinary people, and thus, Sayyid's performance was not like traditionists and historiographers.
    Keywords: al-Lohouf, Sayyid bin Tawous, Imam Hussein's history of martyrdom, accounts of Ashura, quasi-tradition
  • Seyed javad Mosavi, Sayyed Hossain Sayyed Mosavi *, Ayyob Akrami Pages 151-172

    Imamate and successorship to the Prophet has been the subject of theological disputes among the Shiites and Sunnites since long ago. Meanwhile, Imam Ali's silence in facing with Abu Bakr and his avoiding armed uprising are among reasons adduced to by the Sunnites in their arguments. In the third century AH, Hakim Termezi used the same reasoning to write a rejection to the Shiite view. He considered Imam Ali's silence as a sign for his consent and regarded his avoiding uprising – while enjoying power and bravery – as a sign for his legitimizing Abu Bakr's caliphate. After him, Sayyid Heydar Amoli, in the eight century, criticized Hakim Termezi's reasoning in a treatise. He used a theological approach to semantically investigate bravery and power and proved that Imam Ali' silence was not out of his consent. In the present article, the author reviews and investigates Hakim Termezi's claim and explains Sayyid Haydar's answer regarding the semantic study of bravery, valor, cowardice, power and inability. He reviews Hakim Termezi's argument in his treatise entitled al-Radd Ala-l-Rafiza, clarifying that Imam Ali's silence was not inconsistent with the principle of bravery and power.

    Keywords: Imamate, successorship to the Prophet, bravery, power, inability, al-Radd Ala-l-Rafiza, Imam Ali's silence