فهرست مطالب

روابط خارجی - پیاپی 53 (بهار 1401)
  • پیاپی 53 (بهار 1401)
  • تاریخ انتشار: 1401/05/06
  • تعداد عناوین: 8
|
  • نوذر شفیعی* صفحات 1-27
    امروزه جنگ تجاری امریکا و چین یکی از عمده ترین چالش ها در عرصه روابط بین الملل است. محافل اکادمیک از زوایای گوناگونی به تجزیه و تحلیل این جنگ پرداخته اند. این مقاله نیز در پی پاسخ به این پرسش است که جنگ تجاری امریکا علیه چین سر انجام موجب شکل گیری چه نوع واکنش اقتصادی بنیادینی از سوی چین خواهد شد؟ فرضیه مقاله که به روش توصیفی تحلیلی بررسی شده آن است که واکنش چین به جنگ تجاری امریکا تابع ادراک چین از اهداف امریکا است. اگر در پکن جنگ تجاری امریکا علیه چین ناشی از رقابت ذاتی این کشور و چین برای کسب موقعیت هژمونی تلقی شود ممکن است چین به سمت "جدایی اقتصادی" با امریکا حرکت کند. منظور از رقابت ذاتی، رقابتی است که به اقتضای ذات قدرت، بین دو قدرت بزرگ برای کسب موقعیت هژمونی اتفاق می افتد. اما اگر در پکن جنگ تجاری امریکا علیه چین ناشی از تعارض نهادی در نظام سیاسی و اقتصادی چین و ایالات متحده تلقی گردد، واکنش چین احتمالا در شکل انجام اصلاحات اقتصادی و حرکت به سمت "پیوند اقتصادی بیشتر" با امریکا خواهد بود. یافته های مقاله نشان می دهد که چین در چارچوب یک استراتژی بزرگ هر دو ملاحظه را مد نظر دارد و از این منظر برای پکن فرقی نخواهد داشت که بایدن در قدرت باشد یا ترامپ.
    کلیدواژگان: رئالیسم تهاجمی، مکتب پیوند بیشتر، مکتب جدایی اقتصادی، مکتب اصلاح بازار، رقابت استراتژیک چین و امریکا
  • محمدرضا مجیدی، محمدمهدی صادقی* صفحات 28-61

    در پی رفراندوم 23 ژوین 2016، مردم بریتانیا به خروج از اتحادیه اروپا رای مثبت داده اند. رصد تحولات متاثر از برگزیت برای فهم چشم اندازهای سیاسی، امنیتی و نظامی آینده منطقه غرب آسیا بسیار حایز اهمیت است. اثرات و پیامدهای برگزیت بر معادلات سیاسی غرب آسیا موضوعی است که در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرد. سوال اساسی این مقاله آن است که برگزیت منجر به ایجاد چه تحولی در سیاست خارجی بریتانیا شده و تاثیر احتمالی قابل ملاحظه برگزیت بر سیاست خارجی بریتانیا در منطقه غرب آسیا چه خواهد بود؟ سیاست خارجی بریتانیا در این برهه، در راستای ایده مرکزی موسوم به «بریتانیای جهانی» که مبتنی بر استثناگرایی است، سبب افزایش مبادلات نظامی و تجاری و همکاری های سیاسی با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس خواهد شد و نفوذ راهبردی بریتانیا در منطقه را در آینده نزدیک، افزایش خواهد داد اما در میان مدت و بلندمدت موانعی برای این کشور در منطقه غرب آسیا وجود دارد. چهارچوب نظری این پژوهش بر اساس تحلیل سیاست خارجی، ارایه شده توسط اسپراوت ها و چهارچوب مفهومی مورد تاکید ما، استثناگرایی است. روش این مقاله، توصیفی تحلیلی است.

    کلیدواژگان: برگزیت، استثناگرایی، محیط روانی، محیط عملیاتی، ایده بریتانیای جهانی، غرب آسیا
  • حمیرا مشیرزاده*، سجاد کریمیان صفحات 62-88
    در طول تاریخ روابط و سیاست خارجی ایران در عهد قاجار که معمولا به عنوان عصر وابستگی و مماشات در برابر قدرت های بیگانه تلقی می شود، دوره هایی اندکی به علت تفاوت با این وضعیت عام اهمیت ویژه ای داشته اند. برهه صدارت میرزا تقی خان فراهانی سرآمد این دوره ها است؛ در این دوره تلاش های جدی در راه استقلال ملی در ابعاد مختلف صورت گرفت. بر همین اساس، در این مقاله تلاش شده است این تغییر در سیاست خارجی ایران و تلاش برای استقلال جویی، تبیین شود. به نظر می رسد می شود این تفاوت را به متغیرهای شخصیتی و به طور خاص، نظام باورهای فردی امیرکبیر نسبت داد. پرسش اصلی تحقیق حاضر نیز این است که باورهای امیرکبیر چگونه به سیاست خارجی استقلال جویانه در دوره صدارت او منجر شد؟ با تکیه بر نظریه رمزگان عملیاتی (operational code)، این فرضیه ارایه شد که سیاست استقلال جویانه امیرکبیر، ریشه در باورهای فلسفی و ابزاری او دارد. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی از مجموعه نامه های موجود امیرکبیر، باورهای او استخراج شده، سپس با توضیح ارتباط میان باورهای امیرکبیر در ارتباط باهم، نشان داده می شود که چگونه سیاست خارجی استقلال طلبانه او را می توان در این دوره توضیح داد.
    کلیدواژگان: امیرکبیر، ایران، تاریخ روابط خارجی، استقلال، رمزگان عملیاتی
  • حسین سلیمی، محدثه حیدری* صفحات 89-126

    بعد از جنگ جهانی دوم، کشورهای اروپایی درصدد برآمدند تا جهت ممانعت از تکرار تجربه تلخ جنگ و خسارات ناشی از آن به همکاری با یکدیگر بپردازند. بنابراین در سال 1957 بازار مشترک اروپایی بنیان نهاده شد و در سال 1993 بازار مشترک، تبدیل به اتحادیه اروپا شد. با پیوستن اعضای جدید و توسعه همه جانبه، اتحادیه اروپا به کنشگر مهمی در جهان به خصوص در حوزه اقتصاد سیاسی جهانی تبدیل شد. با گذر زمان عوامل متعددی ازجمله رشد خوانش های یوروسپتیویسم، بحران یورو، بحران مهاجرت، برگزیت و...زنگ بحرانی شدن شرایط اتحادیه را به صدا درآوردند و این تصور را در بین سایر کنشگران جهانی ایجاد کردند که اتحادیه اروپا در مسیر واگرایی قرارگرفته است. اسناد بی شماری نیز با محوریت احتمال فروپاشی اتحادیه اروپا انتشار یافتند. اکنون یکی از محتمل ترین سناریوهای مطرح شده از سوی بسیاری از خبرگان، سناریوی فروپاشی است. با این وجود، حجم سرمایه گذاری اتحادیه در مناطق مختلف جهان، توسعه فناوری های کلیدی، افزایش مناسبات اقتصادی با سایر کنشگران نظام بین الملل و نفوذ این سازمان در مناطق سرشار از منابع گازی، طلا و... ازجمله آفریقا و اوراسیا، روند افزایش قدرت اتحادیه در همه ابعاد به خصوص اقتصاد سیاسی جهانی را نمایان می سازد. فهم دوگانه موجود از جایگاه آینده اتحادیه اروپا در اقتصاد سیاسی جهانی، لزوم نگارش یک مقاله که ترسیم کننده سناریوهای مشخصی برای اتحادیه اروپا باشد را مطرح ساخت. ترسیم سناریوها صرفا از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه ای میسر نبود.

    کلیدواژگان: اتحادیه اروپا، اقتصاد سیاسی، آینده پژوهی، نهادگرایی، همگرایی
  • غلامرضا آتیه کار*، عبدالله نعامی، اصغر مشبکی صفحات 127-158
    ما در این پژوهش به ارزیابی عملکرد سرمایه گذاری مشترک در حوزه بین المللی با رویکردی بر بازارگرایی پرداختیم. پژوهش حاضر از نظر هدف- کاربردی، از لحاظ روش انجام توصیفی-پیمایشی و از نظر زمان- انجام مقطعی می باشد. جامعه آماری تحقیق، کارشناسان و مدیران ارشد شرکت های خودروسازی ایران خودرو و سایپا بودند که سابقه ی بیش از 5 سال فعالیت در سرمایه گذاری مشترک بین المللی را داشتند. داده ها با کمک پرسشنامه و مصاحبه نیمه ساختاریافته جمع آوری شدند. تجزیه و تحلیل داده ها با کمک نرم افزارSPSS نسخه 11 و فرآیند تحلیل شبکه ایANP و تاپسیس فازی تحلیل شدند. محاسبه وزن نسبی شاخص های مشتری محوری نشان داد ؛ مولفه های میزان موفقیت در تعیین هدف ها جهت دستیابی به رضایت مشتریان، میزان موفقیت در تعهد به مشتری و میزان موفقیت در خلق ارزش برای مشتری به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و تاثیر بودند. محاسبه وزن نسبی شاخص های رقیب محوری نشان داد؛ مولفه های میزان عملکرد در به اشتراک گذاری اطلاعات رقیبان در بازار، میزان کیفیت ارایه خدمات پس از فروش، میزان توجه مدیران عالی به استراتژی های رقبا به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و تاثیر بودند و محاسبه وزن نسبی شاخص های هماهنگی بین وظیفه ای نشان داد؛ مولفه های میزان مربوط بودن تمامی وظیفه ها به ارزش های مشتریان، میزان عملکرد یکپارچگی وظیفه ای در استراتژی و راهبردهای شرکت، میزان موفقیت در تقویت فرهنگ حمایت از بازارگرایی به ترتیب دارای بیشترین اهمیت و تاثیر بودند.
    کلیدواژگان: ارزیابی عملکرد، سرمایه گذاری مشترک بین المللی، بازارگرایی، تحلیل شبکه ای، الگوی توسعه صادرات
  • مهرداد حلالخور، آرش سعیدی راد* صفحات 159-181
    دریای خزر با گذار از نقش سنتی خود به عنوان یک دریای بسته و محاصره شده در خشکی در حال تبدیل شدن به یکی از مهم ترین کانون های ژیواکونومیکی دنیا؛ در یک جغرافیای گسترده تر است. به منظور تبیین این فرض؛ نظریه ژیو اکونومی انتخاب شد تا با در نظر گرفتن محوریت دولت ها، به نزاع اقتصادی آنها؛ با ابزارهای اقتصادی در منطقه خزر توجه شود. حال این پرسش مطرح است «چه روندهای ژیواکونومیکی باعث تغییر در جایگاه سنتی دریای خزر و ارتقاء آن شده است». برای پاسخ به این سوال داده های لازم به شیوه کتابخانه ای گردآوری و بر اساس روش تحلیلی-تبیینی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد قدرت گیری چین در منطقه و تلاش ایالات متحده آمریکا برای ممانعت از این روند؛ مهار روسیه و تاکید آمریکا بر تحت فشار قرار دادن اقتصاد این کشور از طرق تجاری؛ نظیر تحریم و انحصارزدایی و مهار هژمونی یابی احتمالی ایران در منطقه دریای خزر شواهدی بر تایید فرض تحول جایگاه دریای خزر بر مبنای معادلات ژیو اکونومیک بوده اند.
    کلیدواژگان: ژئو اکونومی، دریای خزر، آمریکا، روسیه، چین، ایران
  • وحید زمانی، محمدعلی کرامتی*، احمدرضا کسرائی صفحات 182-212

    یکی از مهمترین الزامات ارتقاء جایگاه کشور در نظام توزیع جهانی و منطقه ای قدرت،برخورداری از دانش پیشرفته و جایگاه اول علمی و فناوری در منطقه است که در سند چشم انداز 1404 جمهوری اسلامی ایران انعکاس یافته است. تحقق دولت الکترونیک در شاخص های مختلف آن نیز از جمله شاخص های مهم کسب جایگاه اول علمی و فناوری در منطقه می باشد. در این چارچوب، یکی از مهمترین روندها و ابزارهای نوظهور فناورانه در سال های اخیر رشد اینترنت اشیاء به عنوان یک شبکه جهانی از ماشین ها و دستگاه هایی است که توانایی تعامل با یکدیگر را از طریق عملکردها و پروتکل های خاص برای منتفع ساختن جامعه کاربران هدف، بر اساس سیاست های ویژه دارند.در این مقاله به این پرسش اساسی پرداخته می شود که آیا اینترنت اشیاء در تحقق دولت الکترونیک و جایگاه قدرت منطقه ای ایران موثر است؟ جامعه آماری این تحقیق شامل 30 نفر از اساتید هییت علمی آشنا با موضوع تحقیق می باشد که نظر آنها درباره مدل مرجع اینترنت اشیاء توسط پرسشنامه گرفته شد و با استفاده از نرم افزار SPSS ویراست 25 داده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج تحقیق نشان داد مدل مرجع بر افزایش راهبری اینترنت اشیاء در دولت الکترونیک و ارتقاء جایگاه قدرت منطقه ای ایران متناسب با سند چشم انداز 1404 تاثیرگذار است (05/0>p). همچنین مقدار کای دو؛برای تعامل مدل مرجع برابر با 67/32 و مقدار کای دو در جدول در سطح 95 درصد با 4 درجه آزادی برابر 67/11 است لذا از نظر اساتید تاثیرگذاری مدل مرجع پذیرفتنی است.

    کلیدواژگان: جمهوری اسلامی ایران، سند چشم انداز 1404، اینترنت اشیاء، دولت الکترونیک، منطقه آسیای جنوب غربی
  • محمد غلامی، احمد رشیدی*، رضا اختیاری امیری صفحات 213-231
    در کنار دیپلماسی کلاسیک که بر منابع سنتی قدرت مانند قدرت اقتصادی، قدرت سیاسی و قدرت نظامی متکی است، امروزه نوع جدیدی از منبع قدرت در سیاست خارجی مورد توجه قرار گرفته است که متاثر از هویت تمدنی است . به عبارتی فرهنگ، هویت و اشتراکات تمدنی مبنایی برای همگرایی کشورها و تامین منافع ملی در عرصه سیاست خارجی محسوب می شود. در حقیقت پیوندهای عمیق فرهنگی و تمدنی می تواند بسترهای همگرایی منطقه ای را فراهم کرده و بدین ترتیب کشورهای یک حوزه تمدنی را به سمت دستیابی به اهداف مشترک رهنمون سازد. با توجه به انگاره فوق، پژوهش حاضر در پی بررسی و پاسخگویی به این سوال اصلی است که مولفه های تاریخی- فرهنگی چگونه ممکن است به همگرایی ایران و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز کمک کند؟ فرضیه ای که در پاسخ به سوال فوق در این مقاله مورد آزمون قرار گرفته این است که ترویج «سیاست خارجی تمدنی» مبتنی بر مفهوم «ایران فرهنگی» می تواند نقش تعیین کننده ای در همگرایی این کشورها داشته باشد. روش پژوهش کیفی با رویکرد توصیفی- تحلیلی است و داده ها نیز با رجوع به منابع کتابخانه ای و همچنین با مراجعه به منابع اینترنتی جمع آوری شده است.
    کلیدواژگان: همگرایی، قدرت نرم، ایران فرهنگی، دیپلماسی فرهنگی، سیاست خارجی تمدنی، آسیای مرکزی و قفقاز
|
  • Nowzar Shafiee * Pages 1-27
    Today, the US-China trade war is one of the major challenges in international relations. Academic circles have analyzed this war from different perspective. This article also seeks to answer this question that what kind of fundamental economic response from China will the US trade war against China eventually lead to? The hypothesis of the article, which is examined in a descriptive-analytical way, is that China's involvement in the US trade war will be a function of China's perception of US goals. If the US trade war against China in Beijing is seen as the result of an inherent rivalry between the United States and China for hegemony, China may move toward economic decoupling from the United States. Inherent rivalry refers to the competition that occurs due to the nature of power between two great powers to gain a hegemonic position. But if in Beijing the US trade war against China is seen as the result of an institutional conflict in the political and economic system of China and the United States, China's response is likely to be in the form of economic reforms and a move toward "greater economic ties" with the United States. The article's findings show that China is regarding both considerations as part of a larger strategy, and from this perspective it doesn't matter to Beijing whether Biden is in power or Trump.
    Keywords: Offensive Realism, The Further Links School, Economic decoupling School, Market Reform School, Sino-US strategic competition
  • MohammadReza Majidi, MohammadMahdi Sadeghi * Pages 28-61

    In the Brexit referendum, which took place on 23 June 2016, British people voted for their country’s exit, i.e., Brexit, from the European Union (EU). An observation of the developments impacted by Brexit seems to be significant for getting insight into the upcoming political, security, and military perspectives for the region of the Western Asia. Impacts and consequences of Brexit on political equations of Western Asia are the subject around which the present article revolves. The key questions of this article are that “What developments has the Brexit given rise to in Britain’s foreign policy?” and “What will be the conspicuous probable impact of Brexit on Britain’s foreign policy in the Western Asia?”Aligned with the central idea known as ‘Global Britain’ which has its roots in exceptionalism, post-Brexit foreign policy will increase the level of military and commercial transactions as well as political cooperation with Arab states of the Persian Gulf, augmenting Britain’s strategic penetration of the region in the close future. In the midterm and long-term, however, there are obstacles for this country in the region of the Western Asia. The theoretical framework of this research is based on the foreign policy analysis presented by Harold and Margaret Sprout and the conceptual framework we emphasize is exceptionalism. The method used in this article is descriptive-analytical.

    Keywords: Brexit, Exceptionalism, psychological milieu, operational environment, idea of Global Britain, Western Asia
  • Homeira Moshirzadeh *, Sajad Karimian Pages 62-88
    In the history of Iran’s foreign relations, the Qajar era is often characterized as the period of dependence on and concessions to foreign powers. Yet even in this era, there have been short periods of struggles for gaining more independence and enforcing national sovereignty among which the short chancellorship of Mirza Taqi Khan Amirkabir is the most salient one as he attempted to pave the way for more independence of the country in various aspects. This article seeks to explain this foreign policy shift. It suggests that his belief system could have played a role. The main question addressed is about the way in which Amirkabir’s beliefs led to an independence-seeking foreign policy. The hypothesis examined, based on operational code analysis, is that this foreign policy is rooted in his philosophical and instrumental beliefs. Applying qualitative content analysis to Amirkabir’s shows how a specific combination of a set of beliefs can explain Iran’s foreign policy in this period.
    Keywords: Amirkabir, Iran, history of foreign relations, Independence, Operational Code
  • Hossein Salimi, Mohaddese Heidari * Pages 89-126

    While at the beginning of the century, the European Union was considered as one of the most important patterns of regional convergence, faced with several crises over the past decade. These crises have caused doubt on the future of the European Union. This article seeks to answer the question, what are the scenarios for the EU in the 2050 perspective? 4 scenarios have been posed in response to the question. The Ideal World is probable scenario. In this scenario, the volume of the union's investment in different parts of the world, the development of key technologies, the increase of economic relations with other actors of the international system, the organization's influence in the regions with the most gas resources, gold, etc., including Africa and Eurasia are considered as drivers Which will turn the union into a major economic-political power in 2050. The theoretical framework of the article is Institutionalism. Futures research methods are scenario writing (GBN) and Mactor. In addition, expert panels and Brainstorming sessions are used to collect data. About the structure of the article, it should be noted that, at first theoretical framework (Institutionalism) is addressed and then the most important actors are identified based on the Mactor and in the third step, the scenarios are extracted based on the GBN method.

    Keywords: European Union, Political Economy, Futurology, Institutionalism, Convergence
  • Gholamreza Atiyehkar *, Abdollah Naami, Asghar Moshabbaki Pages 127-158
    In this study, we evaluated the performance of joint ventures in the international arena with a market orientation approach. The present research is applied in terms of purpose, descriptive-survey in terms of method and cross-sectional in terms of time. The statistical population of the study was the experts and senior managers of Iran Khodro and Saipa car companies who had a history of more than 5 years of activity in international joint ventures. Data were collected using a questionnaire and a semi-structured interview. Data were analyzed using SPSS software version 11 and network analysis process ANP and fuzzy TOPSIS. Calculation of relative weight of customer-centric indicators showed; The components of success rate in setting goals to achieve customer satisfaction, success rate in customer commitment and success rate in creating value for the customer were the most important and effective, respectively. Calculation of relative weight of axial competing indices showed; The components of performance in competitors' information sharing in the market, quality of after-sales service, top managers' attention to competitors' strategies were the most important and effective, respectively, and the calculation of the relative weight of inter-task coordination indicators showed; The components of the degree of relevance of all tasks to customer values, the degree of performance of task integration in the company's strategies and strategies, the degree of success in strengthening the culture of supporting market orientation were the most important and effective, respectively.
    Keywords: Performance appraisal, International joint venture, market orientation, Network analysis, Export Development Pattern
  • Mehrdad Hallkhor, Arash Saeedirad * Pages 159-181
    Caspian Sea is in a trends of evolution which, change its position from a land locked sea to one of the most important Geo Economical points in the worlds. Facts on the Ground Show us, that, China’s unfold demands to energy and its policy to diversify the Suppliers in addition to the One Road, One Belt grand project, made the Caspian Sea an in substitutable geo economical place for china’s Global plans. Russia’s traditional hegemony in the Caspian Sea region and its monopoly on the Gas supply to EU had facing so many threat, if Russia don’t work well in this region. So, Caspian Sea gain weight in the Russia’s eyes. U.S foreign policy in this region, which contain three major worlds controversial power for American national interests, Iran, Russia and china, is based on the containment and engagement simultaneously. Iran as regional power also has its trends of influences in this region. All of these trends are following the geo economical rules. In fact, economy is shaping the competitions and cooperation in the Caspian region, which made this region a Greater region with the expanded effects on the worlds politics and economics.
    Keywords: Geo-economics, Caspian Sea, Iran, Russia, China
  • Vahid Zamani, MohammadAli Keramati *, AhmadReza Kasrai Pages 182-212

    One of the important requirements for promoting Iran's position in the global distribution of power is to have advanced knowledge and the first scientific and technological position in the region, which is reflected in the 1404 vision document of the Islamic Republic of Iran. E-government in its various indicators is also one of the important indicators for gaining the first place in science and technology in the region. In this context, one of the important trends and emerging technological tools in recent years is the growth of the Internet of Things as a global network of machines and devices that benefit from the ability to interact with each other through specific functions and protocols. This article addresses the fundamental question of whether the Internet of Things is effective in achieving e-government and the position of regional power in Iran. The statistical population of this research includes 30 faculty members familiar with the subject of the research, whose opinion about the IoT reference model was taken by a questionnaire and 25 data were analyzed using SPSS software version 25. The results showed that the reference model is effective in increasing the governance of the Internet of Things in e-government (p <0.05). Also, the value of chi-square for the interaction of the reference model is equal to 32.67 and the value of chi-square in the table at the level of 95% with 4 degrees of freedom is equal to 11.67, so the effectiveness of the reference model is acceptable to professors.

    Keywords: Islamic Republic of Iran, Vision 1404 Document, Internet of Things, E-Government, Southwest Asia
  • Mohammad Gholami, Ahmad Rashidi *, Reza Ekhtiari Amiri Pages 213-231
    Along with the classical diplomacy, which relies on traditional sources of power, such as economic, political and military power, today a new source of power has been taken into consideration which is affected from civilizational identity. In other words, culture, identity and civilization subscriptions provides a ground for integration of countries and supplying national interests in foreign policy arena. In fact, deep cultural and civilizational connections could pave route for regional integration and consequently help the countries of a civilizational scope to achieve their common goals. Accordingly, the present study seeks to answer this main question how the historical-cultural elements can help toward the integration between Iran and the countries of Central Asia and the Caucasus? In this article, the hypothesis that was examined in response to the above question is that the promotion of "civilizational foreign policy" based on the concept of "cultural Iran" can play a decisive role in the integration of these countries. This Research utilizes the descriptive-analytical method and data was collected through library and internet sources.
    Keywords: integration, Soft power, cultural Iran, cultural diplomacy, civilization foreign policy, Central Asia, the Caucasus