فهرست مطالب

  • سال سی‌ام شماره 3 (پیاپی 89، پاییز 1401)
  • تاریخ انتشار: 1401/09/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • نرگس سپاسی، عبدالحسین طاهری*، سیده معصومه زمانی، مهدی جهانی، محمدابراهیم فراشیانی صفحات 211-223

    کم آبی و روند افزایش گرما در سال های اخیر، محدودیت هایی را برای کشت و پرورش صنوبر ایجاد کرده اند. قارچ های اکتومیکوریز، نقش موثری در افزایش تحمل گیاهان در مواجهه با تنش های آبی، شوری و دفاع در برابر آفات و بیماری ها دارند. در پژوهش پیش رو، جداسازی و شناسایی ریخت شناختی و مولکولی قارچ های اکتومیکوریز از رویشگاه های صنوبر استان گیلان (شفارود، گیسوم و صفرابسته) انجام گرفت. براساس این اطلاعات، قارچ اکتومیکوریز Paxillus involutus به عنوان همزیست صنوبر شناسایی و معرفی شد. از میسلیوم این قارچ برای تلقیح به گیاه چه های کبوده (.Populus alba L) در شرایط گلخانه و بررسی تاثیر آن بر پارامترهای رشدی گیاه در شرایط تنش خشکی و آبیاری استفاده شد. نتایج نشان داد که برقراری ارتباط همزیستی بین گیاه چه های کبوده و P. involutus موفقیت آمیز است. به طوری که صفات رشدی شامل وزن تر و خشک ریشه، وزن تر و خشک ساقه، وزن تر برگ، سطح برگ و ارتفاع ساقه در گیاه چه های تلقیح شده با این قارچ همزیست نسبت به گیاه چه های تیمار شاهد به طور معنی داری بیشتر بودند (01/0P<). همچنین، P. involutus با کاهش اثرات منفی تنش خشکی بر کبوده سبب افزایش توان تحمل گیاه چه های میکوریزی شد. براساس این یافته ها، وجود سیستم هماهنگ قارچ- گیاه می تواند نقش موثری در بهبود عملکرد درختان کبوده در شرایط تنش خشکی ایفا کند.

    کلیدواژگان: تلقیح، صنوبر، گیاه چه، همزیستی اکتومیکوریزایی
  • یوسف عرفانی فرد*، محسن لطفی نصیرآباد صفحات 224-240
    تهیه نقشه جنگل های مانگرو، نیازمند دسترسی به شاخص های کارآمدی است که مانگروها را از پدیده های دیگر روی تصاویر سنجش از دور شناسایی کنند. امروزه، مجموعه ای متنوع از شاخص های پوشش گیاهی و مانگرو در دسترس است که ارزیابی مقایسه ای کارایی آن ها، ضروری به نظر می رسد. پژوهش پیش رو با هدف مقایسه کارایی شش شاخص پوشش گیاهی و هفت شاخص مانگرو مختص استفاده روی تصاویر سنتینل2 در خلیج نایبند (استان بوشهر)، سیریک (استان هرمزگان) و خلیج گواتر (استان سیستان و بلوچستان) انجام شد تا روشی کارآمد در نقشه برداری از مانگروها در سامانه محاسبه ابری Google Earth Engine (GEE) به دست آید. تصاویر شاخص ها با استفاده از الگوریتم ماشین بردار پشتیبان طبقه بندی شدند. نقشه مانگروها علاوه بر معیارهای متداول صحت سنجی، با استفاده از سطح زیر منحنی (AUC) مشخصه نسبی عملکرد (ROC) نیز ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که شاخص های مانگرو، عملکرد بهتری نسبت به شاخص های پوشش گیاهی در نقشه برداری جنگل های مانگرو داشتند. از بین شاخص های پوشش گیاهی، بیشترین AUC (91/0 تا 92/0) متعلق به MCARI (Modified Chlorophyll Absorption in Reflectance Index) بود، درحالی که بین شاخص های مانگرو، بیشینه AUC (93/0 تا 95/0) در MFI (Mangrove Forest Index) مشاهده شد. به طورکلی، نتایج این پژوهش نشان داد که کاربرد MFI روی تصاویر سنتینل2 در سامانه GEE، کارایی مناسبی برای نقشه برداری از جنگل های مانگرو در مناطق مورد پژوهش دارد.
    کلیدواژگان: حرا، شاخص مانگرو، ماشین بردار پشتیبان، منحنی مشخصه نسبی عملکرد
  • مریم کاظم زاده، جواد میرزایی*، ناهید جعفریان صفحات 241-256
    همزیستی قارچ های میکوریزی با ریشه گیاهان، یکی از مهم ترین روابط همزیستی در خاک است. در این پژوهش، تنوع زیستی و همزیستی قارچ های میکوریزی آربوسکولار (AMF) با ریشه درختان بادام بی برگ (Amygdalus arabica Olivier)، تنگرس (A. lycioides Spach)، بادام برگ سنجدی (A. elaeagnifolia Spach) و بادام شرقی (.A. orientalis Mill) در سه رویشگاه در استان ایلام بررسی شدند. پس از نمونه گیری از عمق صفر تا 30 سانتی متری خاک، اسپورهای قارچ های میکوریز به روش الک مرطوب جدا شدند و قارچ ها براساس خصوصیات ریخت شناختی اسپور شناسایی شدند. براساس نتایج به دست آمده، 34 گونه AMF متعلق به 10 جنس مختلف وجود داشتند. بیشترین تنوع زیستی این قارچ ها (28 گونه) در بادام بی برگ مشاهده شد. همچنین، 19 گونه AMF در بادام برگ سنجدی، 25 گونه در بادام شرقی و 26 گونه در تنگرس شناسایی شدند. بیشترین میانگین فراوانی نسبی در بین جنس ها و گونه های قارچ همزیست با جنس بادام به ترتیب متعلق به Glomus با 49 درصد و G. nanolumen با 21 درصد بودند. تراکم اسپورهای AMF، غنای گونه ای و شاخص تنوع شانون- وینر آن ها بین گونه های مختلف بادام، اختلاف معنی داری داشتند. به طوری که بیشینه هر سه شاخص مذکور در بادام بی برگ مشاهده شد. همچنین، تراکم اسپور با مقدار فسفر و درصد شن خاک، همبستگی منفی و با درصد رس خاک، همبستگی مثبت نشان داد.
    کلیدواژگان: غنای گونه ای، قارچ های میکوریز آربوسکولار، کلنیزاسیون، منطقه نیمه خشک
  • سجاد زیرک پور ناوی، محمد عواطفی همت*، سید مهدی حشمت الواعظین صفحات 257-276
    با گذشت حدود 17 سال از اجرای برنامه جامع صیانت از جنگل های هیرکانی، ارزیابی مناسبی از نتایج اجرای آن نشده است. اگر دلایل تجربی نشان ندهند که اجرای این برنامه سبب چه وضعیتی شده است، نمی توان برای ادامه اجرا، اصلاح یا توقف آن تصمیم گیری درستی کرد. در پژوهش پیش رو، نتایج اجرای سیاست صیانت از جنگل های هیرکانی در استان گیلان در سه مولفه اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی به روش کیفی ارزیابی شد. ارزیابی کیفی به روش میدانی و ابزار مصاحبه نیمه سازمان یافته با 20 نفر از کارشناس ها اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری، اداره کل حفاظت محیط زیست و سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان گیلان با نمونه گیری گلوله برفی انجام شد و داده ها از طریق تحلیل مضمون تحلیل شدند. نتایج نشان داد اجرای این برنامه از دیدگاه اکولوژیکی مثمرثمر بوده و سبب توقف جنگل زدایی و احیاء مناطق جنگلی تخریب یافته شده است. البته، عدم استمرار در مراقبت و حفاظت از جنگل کاری ها به دلیل عدم استمرار در تخصیص اعتبار و تناسب آن با تورم از مهم ترین مشکلات اجرایی این سیاست در این زمینه بوده است. از دیدگاه اجتماعی، اجرای برنامه به دلیل عدم توجه به معیشت پایدار روستاییان و دامداران سبب آسیب های اجتماعی (بیکاری، نابرابری، فقر و فساد) و ساماندهی بدون برنامه دامداران باعث افزایش فشار دام در عرصه های همجوار شده است. از دیدگاه اقتصادی، اجرای این برنامه در تثبیت مالکیت عرصه های ملی موثر بوده است، اما به دلیل کمبود منابع مالی نتایج مورد نیاز و کاملا مطلوب تولید نشد. نتایج این پژوهش نشان داد که باتوجه به برخی نارسایی های اجرایی، بازنگری و اصلاح در اجرا و ارزیابی سیاست صیانت از جنگل های هیرکانی ضروری به نظر می رسد.
    کلیدواژگان: سیاست جنگل، تحلیل مضمون، ساماندهی جنگل نشینان، مولفه اکولوژیکی
  • نرجس عزیزی*، رضا یاری، سیده محبوبه میرمیران صفحات 277-287
    پژوهش پیش رو با هدف شناسایی شرایط رویشگاهی آلبالوی خراسانی (Prunus chorassanica (Pojark.) A.E.Murray) به عنوان یک درختچه انحصاری ایران در استان خراسان رضوی انجام شد. پس از استقرار سه ترانسکت 100 متری در سه رویشگاه طبیعی این گونه در شهرستان درگز، 10 قطعه نمونه پنج متر مربعی در امتداد هر ترانسکت پیاده شد. در قطعه نمونه ها، درصد تاج پوشش و تراکم گونه های گیاهی به روش تصادفی- منظم نمونه برداری شد. همچنین، شرایط بوم شناختی رشد و پراکنش آلبالوی خراسانی شامل ویژگی های اقلیمی، توپوگرافی و خاک رویشگاه ها بررسی شد. پوشش گیاهی گونه مذکور در سه رویشگاه مورد بررسی بین 87/7 تا 7/11 درصد و تراکم آن نیز بین 50 تا 75 پایه در هکتار متغیر بود. متوسط درصد شن، سیلت و رس خاک رویشگاه های این درختچه به ترتیب 34، 5/38 و 5/27 درصد و بافت خاک آن از نوع لومی به دست آمد. متوسط pH و هدایت الکتریکی خاک نیز به ترتیب 73/7 و 8/0 دسی زیمنس بر متر بودند. این گونه در ارتفاع بیشتر از 2000 متر از سطح دریا، شیب بین 30 تا 55 درصد و اغلب در جهت شمالی حضور دارد. باتوجه به ارزش زیاد آلبالوی خراسانی، ضروری است در قالب اقدام برای حفاظت در خارج از رویشگاه اصلی، بذرهای آن جمع آوری و در بانک ژن منابع طبیعی ایران ذخیره شوند. همچنین، پیشنهاد می شود که پایه هایی از آن در باغ گیاه شناسی ملی ایران کاشته شوند تا در صورت لزوم، امکان احیای دوباره جمعیت آن در طبیعت وجود داشته باشد.
    کلیدواژگان: ایرانی- تورانی، زیستگاه، شرایط بوم شناختی، گونه انحصاری، ویژگی های خاک
  • سجاد قنبری، عایشه اسماعیلی* صفحات 288-298
    مطالعه ساختار جنگل ها در شناسایی توده ها و تدوین برنامه های مناسب مدیریتی، بسیار کارآمد است. در پژوهش پیش رو، ویژگی های کمی و تنوع گونه ای درختی و درختچه ای در توده های شاخه زاد جنگل های ارسباران در استان آذربایجان شرقی بررسی شد. ابتدا، 24 قطعه نمونه مربعی شکل نیم هکتاری در توده های مذکور به روش تصادفی- منظم پیاده شد. سپس، مشخصه های کمی جست های هر قطعه نمونه شامل گونه، تعداد جست در هر جست گروه، قطر و ارتفاع جست گروه اندازه گیری شد. برای بررسی تنوع زیستی از شش شاخص تنوع سیمپسون و شانون- وینر، غنای مارگالف و منهنیک و یکنواختی پایلو و هیل استفاده شد. نتایج نشان داد که اوری (Quercus macranthera Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen.) (1/61 درصد)، گونه غالب درختی و ممرز (Carpinus betulus L.) (2/12 درصد)، افرا کرب (Acer campestre L.) (4/10 درصد) و هفت کول (Viburnum lantana L.) (2/3 درصد) جزء گونه های همراه بودند. میانگین ارتفاع و قطر برابر سینه جست گروه ها به ترتیب 08/5 متر و 53/10 سانتی متر به دست آمد. بیشترین و کمترین مقدار تنوع زیستی به ترتیب متعلق به شاخص های پایلو (42/1) و منهنیک (31/0) بودند. به طورکلی، توده های شاخه زاد مورد مطالعه، تنوع زیستی مناسبی داشتند. بااین حال، منحنی پراکنش قطری نیمه زنگوله ای شکل و متوسط قطر جست گروه ها نشان دهنده توده های همسال و جوان است. این ساختار می تواند به دنبال عدم مدیریت اصولی و شدت زیاد تخریب در این جنگل ها ایجاد شده باشد.اوری، تنوع زیستی، جست گروه، جنگل شاخه زاد
    کلیدواژگان: اوری، تنوع زیستی، جست گروه، جنگل شاخه زاد
  • هومن لطیفی* صفحات 299-307
    اندازه گیری و آماربرداری جنگل در بوم سازگان های نیمه خشک و توده های حفاظتی مانند جنگل های زاگرس برای گردآوری اطلاعات اولیه و ثانویه زیست سنجی، بوم شناختی و حفاظتی- حمایتی از این جنگل ها ضروری است. در حالی که محدودیت های دسترسی، زمانی، لجستیکی، مالی و کمبود نیروی متخصص مانع از اجرای به هنگام و متوالی طرح های آماربرداری در زاگرس می شود، در این نوشتار به اختصار به موضوع کاربرد داده ها و روش های مبتنی بر پرنده های هدایت پذیر از دور (پهپادهای) اقتصادی به عنوان جایگزین یا مکمل آماربرداری در این نواحی پرداخته خواهد شد. چالش ها و فرصت های مربوط به این تصاویر به دست آمده از پهپادها در پایه ای ترین حالت ممکن (پرواز نادیر، تصاویر محدوده مریی و سنجنده گیمبال ثابت) به اختصار بررسی می شود و در پیوند با متغیرهای اساسی اولیه و ثانویه آماربرداری جنگل در زاگرس بحث خواهند شد. یافته ها و پیشنهاد های این مقاله برای تسهیل تصمیم سازی مدیران و پژوهشگران در ناحیه رویشی زاگرس تنظیم شده اند.
    کلیدواژگان: بوم سازگان های نیمه خشک، پرواز نادیر، فتوگرامتری، مدل های رقومی زمین و سطح
|
  • N. Sepasi, A. Taheri *, S.M. Zamani, M. Jahani, M.E. Farashiani Pages 211-223

    In recent years, increasing temperature and water deficiency have caused restrictions on poplar cultivation. Ectomycorrhizal fungi (ECM) play an effective role in increasing plant tolerance against water stress, salinity, and the defense of plants against pests and diseases. In this study, isolation, morphological and molecular identification of ectomycorrhizal fungi of three poplar habitats in Guilan province (Shafaroud, Gisoom and Safra-basteh sites) in Iran was carried out. Based on morphological and molecular data, the ectomycorrhizal fungus Paxillus involutus was identified as poplar ectomycorrhizae. Fungal mycelium was used to inoculate seedlings of Populus alba L. in the greenhouse condition, and the effect of the ectomycorrhizal fungus on the plant growth parameters was measured in water stress and irrigation. The results showed that establishing a symbiotic relationship between poplar seedlings and ectomycorrhizal fungus P. involutus was successful. Moreover, inoculation of the symbiotic fungus positively affected improving the growth characteristics of the inoculated plants. Thus, symbiotic seedlings with ectomycorrhizal fungus were significantly different from the non-mycorrhizal seedlings in plant growth variables including root fresh and dry weight, leaf fresh weight, stem fresh and dry weight, leaf area, and stem height (p<0.01). Also, the use of symbiotic fungus reduced the negative effects of water deficit stress on poplar seedlings and increased the tolerance in the mycorrhizal plants. Based on these findings, a coordinated plant-fungal system plays an effective role in improving the performance of poplar plants under water-stress conditions.

    Keywords: ectomycorrhizal symbiosis, Inoculation, Populus, Seedling
  • Y. Erfanifard *, M. Lotfi Nasirabad Pages 224-240
    Effective mangrove mapping needs reliable indices that can characterize mangroves from other land cover types on remote sensing data. Currently, a variety of vegetation- and mangrove indices are available, while a comparative assessment of their efficiency seems essential. The aim of this study was to evaluate six vegetation indices and seven mangrove indices developed for Sentinel-2 imagery to obtain a robust approach in mangrove mapping within Google Earth Engine (GEE) cloud computing platform. The rasterized indices were classified by support vector machine. The final maps were evaluated by area under curve (AUC) of receiver operating characteristic (ROC) in addition to common accuracy assessment criteria. Results showed that mangrove indices were more reliable than vegetation indices. Amongst the vegetation indices, Modified Chlorophyll Absorption in Reflectance Index (MCARI) (AUCmangrove from 0.91 to 0.92) achieved the highest AUC values, while MFI (Mangrove Forest Index) returned the highest values amongst the mangrove indices (AUCmangrove from 0.93 to 0.95). All in all, results revealed that MFI on Sentinel-2 imagery in GEE was efficient in mangrove mapping within the study sites.
    Keywords: Avicennia marina, Google Earth, mangrove index, Receiver Operating Characteristic, Support Vector Machine
  • M Kazemzade, J. Mirzaei *, N. Jafarian Pages 241-256
    The symbiosis of mycorrhizal fungi with plant roots is one of the most important symbiotic relationships in soil. In this study, biodiversity and symbiosis of arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) with Amygdalus arabica Olivier, A. lycioides Spach, A. elaeagnifolia Spach and A. orientalis Mill. were investigated in three sites in Ilam province. After extracting soil samples from a depth of 0-30 cm, spores of mycorrhizal fungi were separated by the wet sieving method and the fungi were identified based on the morphological characteristics of the spores. The results revealed 34 different species of AMF belonging to 10 different genera. The highest biodiversity of fungi (28 species) was observed in A. arabica. In addition, 19 AMF species in A. elaeagnifolia, 25 in A. orientalis and 26 in A. Lycioides were identified. Moreover, the lomus with 49% and G. nanolumen with 21% were of the highest relative frequency of AMF genus and species among all the tree species, respectively. Significant differences were observed between Amygdalus species in terms of spore density, species richness and Shannon–Wiener diversity index of AMF. So that most of the three indices were observed in A. arabica. Also, spore density showed a negative correlation with soil sand percentage and phosphorus amount, as well as a positive correlation with soil clay percentage.
    Keywords: arbuscular mycorrhizal fungi, colonization, Semi-arid region, Species richness
  • S. Zirakpour Navi, M. Avatefi Hemmat *, S.M. Heshmatol Vaezin Pages 257-276
    The Comprehensive Forest Safeguarding Policy (CFSP) of the Hyrcanian Forests in Iran has been adopted and implemented ca. 17 years ago. However, the evaluation reports of the policy have not been released yet. If the empirical evidence does not show the conditions the implementation of this policy has led to, neither modification of decisions regarding the continuation of the implementation nor abolishment of the policy would be possible. Therefore, here the results of CFSP implementation were evaluated in Guilan Province. Qualitative evaluation and snowball sampling were conducted, followed by semi-structured interviews to discuss three ecological, social, and economic dimensions of the implementation results with 20 experts from the General Department of Natural Resources and Watershed Management, General Department of Environment, and Management and Planning Organization of Guilan Province. The data was thematic. Results showed that the implementation of this policy has been fruitful from an ecological perspective. Deforestation decreased, while restoration of degraded forest areas increased. However, discontinuity in budget allocation and contradiction between the amount of budget and national inflation rates have led to a lack of continuity in the conservation and maintenance of reforestation areas. In the social domain, the implementation of CFSP has led to the emergence of social issues such as unemployment, inequality, poverty, and debauchery among relocated villagers and compensated herders due to the lack of attention to the sustainable livelihood of villagers and forest herders. In addition, the unplanned relocation of forest herders has increased livestock grazing pressure on the neighboring areas. From an economic perspective, the CFSP implementation has led to the delimitation of national forest borders and the confirmation of state authority on national lands. However, the planned objectives were not completely achieved due to insufficient financial resources. The findings show that reviewing and modifying the CFSP implementation and evaluation is necessary due to the above-mentioned inadequacies.
    Keywords: Hyrcanian forests, Comprehensive Forest safeguarding policy, ecological outcomes, forest policy evaluation, relocation of forest-dependent communities, thematic analysis
  • N. Azizi *, R. Yari, S.M. Mirmiran Pages 277-287
    Aiming to understand the habitat conditions of Prunus chorassanica (Pojark.) A.E.Murray as an endemic shrub species of Iran, this study was conducted in Khorasan Razavi Province. To measure the canopy coverage percentage and density of plant species in the three studied sites located in Dargaz County, three transects of 100 meters were established. Along each transect, a 5 m2 plot was established every ten meters and sampling was done by systematic random method. Also, the ecological conditions of the species growth and distribution; including climate, topography and edaphic characteristics of the sites were investigated. The canopy cover of P. chorassanica in the three studied sites were 7.87 to 11.7% and the density were between 50 to 75 tree per ha. In the shrub's sites, 34, 38.5 and 27.5% of the soil was sand, silt and clay and the desired soil texture was loam. The average pH and electrical conductivity of the soil are equal to 7.73 and 0.8 dS/m, respectively. This species grows and spreads in altitudes above 2000 meters and on slopes between 30 and 55%, generally in the northern direction. Considering the value of this species, in the form of action for protection outside the main site, it is necessary to collect the seeds of this species and store them in the Iran's Natural Resources Gene Bank. Also, it should be planted in the National Botanical Garden of Iran so that, if necessary, it is possible to revive its population in nature.
    Keywords: Ecological condition, edaphic characteristics, Endemic species, habitat, Irano-Turanian
  • S. Ghanbari, A. Esmaili * Pages 288-298
    Forest structural analysis is essential in stands identification and development of appropriate management plans. This research at studying the quantitative characteristics as well as tree and shrub species diversity of the coppice stands of Arasbaran forests in East Azerbaijan province. To this aim, 24 sample plots with an area of ​​½ ha were systematically and randomly surveyed in the coppice stands by the full calipering method. The quantitative characteristics of the stand including species, the number of sprouts per sprout-clump, diameter and height of the sprout-clump were measured. The six indices of Simpson and Shannon-Wiener diversity, Margalef and Menhinick richness, and Peilou and Hill evenness were used to investigate biodiversity. Results showed that Quercus macranthera Fisch. & C.A.Mey. ex Hohen. (61.1%) was the dominant species, followed by Carpinus orientalis Mill. (12.2%), Acer campestre L. (10.4%) and Viburnum lantana L. (3.2%) as the associated species with higher frequencies. The average height and diameter at the breast height of the sprout-clumps were 5.08 m and 10.53 cm, respectively. The highest and lowest values of the biodiversity indices were returned by Peilou (1.42) and the Menhinick (0.31) indices, respectively. Results suggested a suitable level of biodiversity of the coppice stands. However, the semi-bell-shaped curve of diameter frequency distribution and the average sprout-clump diameter indicated the young even-aged stands. This structure might be caused by the lack of sound management and the severe degradation in these forests.
    Keywords: Biodiversity, coppice forest, Quercus macranthera, sprout-clump
  • H. Latifi * Pages 299-307
    Forest measurement in semi-arid ecosystems and protective stands like Zagros forests is essential for collecting primary information as well as those related to biometrical, ecological and conservational aspects. While the access, time, logistics, financial and lack of trained staff hamper the timely and frequent implementation of forest inventory projects in Zagros, using data and methods based on consumer-grade unmanned aerial vehicles will be discussed here as an alternative or supplement to conventional forest inventories. The challenges and opportunities related to such UAV data in its basic configuration (nadir flight, RGB image composites images and fixed gimbal) will be briefly reviewed and discussed in connection with the basic primary and secondary variables of forest inventory in Zagros. The findings and suggestions here are aimed to facilitate the decision-making of practical sector managers and researchers within the Zagros region.
    Keywords: Digital terrain, surface models, nadir flight, photogrammetry, semi-arid ecosystems