فهرست مطالب

نشریه جغرافیای طبیعی
پیاپی 59 (بهار 1402)

  • تاریخ انتشار: 1402/01/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • عباس ابراهیمی، طاهر صفرراد*، غلامرضا جانبازقبادی صفحات 1-21

    تغییر کاربری اراضی شهرها منجر به تغییر آلبیدو و دمای سطح زمین می شود. آلبیدو سطحی نقش مهمی در بودجه انرژی سطح زمین و اقلیم ایفا می کند. این مقاله تغییرات کاربری اراضی و تاثیر آن بر آلبیدو و دمای سطح زمین را بررسی می کند. بدین منظور از 3 تصویر ماهواره ای لندست 5 و 8 برای ماه آگوست، سال های 1998،2010 و 2017 محدوده شهرهای ساری تا چالوس استفاده شد. ویژگی های حرارتی شهری با بررسی روابط بین دمای سطح زمین (LST) و شاخص تفاوت نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) و شاخص تفاوت نرمال شده مناطق ساخته شده (NDBI) تجزیه وتحلیل شد. ارتباط معکوس و معنادار بین دمای سطح زمین و شاخص پوشش گیاهی و ارتباط مستقیم و معنادار بین دمای سطح زمین با هر یک از متغیرهای آلبیدو (Albedo) و شاخص اراضی ساخته شده نشان داده شد. طی سال های 1978 تا 2017، اراضی انسان ساخت که سطوح نفوذناپذیر را شکل می دهند جایگزین سطوح طبیعی و نفوذپذیر شده اند به عبارت دیگر کاهش شاخص پوشش گیاهی و افزایش شاخص اراضی ساخته شده و آلبیدو در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است تغییرات رخ داده در پوشش سطح زمین به صورت افزایش دمای سطح زمین در شهرها نمود پیداکرده است. ارتباط بین تفاوت نرمال شده پوشش گیاهی و دمای سطح زمین نسبتا ضعیف است، اما همبستگی مثبت و قوی بین آلبیدو، اراضی ساخته شده و دمای سطح زمین وجود دارد. افزایش اراضی ساخته شده با افزایش آلبیدو و افزایش دمای سطح زمین هم راستا بوده است. افزایش ساخت وساز در شهرها به واسطه افزایش سطوح نفوذناپذیر منجر به افزایش آلبیدو و متعاقب آن افزایش دمای سطحی شده است.

    کلیدواژگان: تغییر کاربری اراضی شهری، دمای سطح زمین، آلبیدوی سطحی
  • یحیی عبدالکریم نیسی، محمدابراهیم عفیفی*، مرضیه موغلی صفحات 23-41

    ارزیابی پایداری زیست محیطی، به عنوان یکی از مهمترین ابزار در فرآیند برنامه ریزی توسعه پایدار بوده و لذا توجه به آن در سیاست گذاری ها و برنامه ریزیها امری اجتناب ناپذیر است. هدف این مقاله ارزیابی پایداری زیست محیطی در نواحی شهری با رویکرد معضل ریزگردها با استفاده از فن تصمیم گیری چندمعیاره تخصیص خطی و شبکه عصبی مصنوعی در اهواز است. در این پژوهش ابتدا از طریق مطالعه مبانی نظری پژوهش اقدام به شناسایی معیارهایی که در جهت پایداری زیست محیطی موثر است شد. سپس از روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به ادارات و سازمان های مختلف در جهت گردآوری اطلاعات بخش تیوریکی استفاده شد. اما جمع آوری اطلاعات اصلی پژوهش، با استفاده از مطالعات میدانی(تکمیل پرسشنامه، مشاهدات و بررسی میدانی) صورت گرفته است. فرآیند تحقیق بدین صورت بود که برای عملیاتی کردن روش شناسی از طریق معیارهای بدست آمده از مطالعه ادبیات مسیله، پرسشنامه ای طراحی و در 8 منطقه در بین مردم به روش تصادفی طبقه ای توزیع گردید. حجم نمونه از کل مناطق بر اساس فرمول کوکران نامحدود در قالب طبقات جمعیتی مناطق تعیین شد. بر این اساس در مجموع 420 نفر عنوان نمونه مورد مصاحبه قرار گرفتند. یافته های تحقیق نشان داد در روش تخصیص خطی، منطقه 2 با وزن 0.1137 در اولویت نخست و مناطق 6، 8، 4 و 1 با وزن 0.1093، 0.0672، 0.0502 و 0.0507 در اولویت های بعدی از لحاظ پایداری زیست محیطی قرار دارند. در روش شبکه عصبی، منطقه است

    کلیدواژگان: پایداری زیست محیطی، ریزگردها، تخصیص خطی، شبکه عصبی مصنوعی، اهواز
  • صادق کریمی*، محسن پورخسروانی، آیدا رمضانی صفحات 43-62

    فرونشت سطح زمین از جمله مخاطرات محیطی است که در اثر عوامل مختلف ایجاد شده، و به خصوص در سال های اخیر خسارت های زیادی را به جوامع انسانی وارد نموده است. آبخوان دشت خانمیرزا نیز در سال های اخیر به صورت چشمگیر با این پدیده روبرو شده است. ایجاد درز و شکاف های وسیع در سطح دشت و خروج گاز از آنها ، مسیله بررسی فرونشست را حایز اهمیت می نماید. به همین علت پژوهش حاضر سعی دارد ضمن پایش و سنجش میزان فرونشست زمین در دشت خانمیرزا، ارتباط آن را با برداشت مازاد از منابع آب زیرزمینی ارزیابی و تحلیل نماید. بدین منظور جهت بررسی تغییرات سطح آب زیرزمینی در طی 10 سال و در دوبازه ی زمانی متفاوت از مدل زمین آمار IDW ، و برای برآورد میزان فرونشست سطح زمین از روش تداخل سنجی تفاضلی راداری و از تصاویر راداری Sentinel-1A در طی 5 سال و در سه بازه ی زمانی متفاوت استفاده شد. نتایج تحقیق حاکی از آنست که میزان جابجایی سطح زمین در بازه های زمانی مختلف، متفاوت بوده و از یک روند ثابت برخوردار نمی باشد، درحالیکه روند افت سطح آب های زیرزمینی در تمام بازه زمانی روند افزایشی داشته است. بر همین اساس طبق نتایج تحقیق ارتباط معناداری بین برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی با مناطق دارای فرونشست در دشت خانمیرزا وجود ندارد.

    کلیدواژگان: آب زیرزمینی، بالاآمدگی، تداخل سنجی راداری، فرونشست زمین، دشت خانمیرزا
  • سید مهدی رضوی پور، لیلا ابراهیمی*، کیا بزرگمهر، مهرداد رمضانی پور صفحات 63-74

    سیل یکی از بلایای طبیعی مهمی است که همه ساله باعث ایجاد خسارت های مالی وجانی فراوانی می شود و به منظور کاهش خسارات و تلفات آن همیشه مورد توجه مدیران و برنامه ریزان بوده است. هدف از این پژوهش تهیه نقشه پهنه بندی خطر وقوع سیلاب در شهرستان نوشهر می باشد.در این مطالعه به منظور دستیابی به هدف تحقیق ابتدا با مطالعه و بررسی مبانی نظری موضوع، عوامل موثر در وقوع سیلاب شامل ارتفاع، جهت شیب، شیب، تراکم آبراهه، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری اراضی، زمین شناسی، انحنا شیب، تیپ اراضی و بارش شناسایی گردید. سپس اقدام به تهیه ی نقشه های هر یک از معیارهای مطرح، در Arc GIS 10.5 اقدام شد. بعد از تهیه لایه های عوامل موثر در وقوع سیلاب، با استفاده از نظر 25 کارشناس در این زمینه لایه ها و زیر معیارها با استفاده از روش سلسله مراتبی فازی وزن دهی شدند. و در مرحله آخر وزن به دست آمده هر یک از عوامل در محیط نرم افزار ARC/MAP برروی هر یک از لایه ها اعمال گردید و نقشه پهنه بندی خطر وقوع خطر سیلاب با استفاده از منطق فازی عملگر گاما 9/0 تهیه گردید. بنابر نتایج حاصل از وزندهی، عوامل میزان بارش، فاصله از رودخانه، شیب و کاربری اراضی به ترتیب مهمترین عوامل ایجاد سیلاب در منطقه هستند.

    کلیدواژگان: سیلاب، پهنه بندی، خطر، شهرستان نوشهر
  • صدرالدین متولی* صفحات 75-85

    امروزه گردشگری یکی از فعالیتهای اقتصادی با رشد بالا در دنیا می باشد.متاسفانه گردشگری در کشور ما وبویژه بخش بند پی بابل علی رغم دارا بودن پتانسیل های متعدد منجمله طبیعی نتواسته در توسعه اقتصادی مردم نقش قابل توجهی را به خود اختصاص دهد. هدف این پژوهش تحلیل نقش توانمندی های طبیعی در توسعه گردشگری پایدار بخش بند پی بابل می باشد.روش تحقیق پژوهش حاضر از بعد هدف کاربردی واز نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی ومیدانی که با روش های کتابخانه ای و میدانی و ابزاری چون فیش،نقشه،GPS و پرسشنامه اطلاعات جمع آوری شده است. اطلاعات حاصله از طریق نرم افزار(SPSS) پرداخته شده درنهایت از طریق آزمون Tتک نمونه ای، آزمون همبستگی پیرسون وآزمون فریدمن مورد تحلیل قرار گرفته شده است.در بررسی توانمندیهای طبیعی محدوده مورد مطالعه سه شاخص جاذبه های زمین شناسی و ژیومورفولوژی،جاذبه های گیاهی وجانوری،جاذبه های اقلیمی وآبی مورد سنجش قرارگرفته شده است..نتایج تحقیق نشان می دهد که با توجه به مقایسه حد متوسط گویه های مورد ارزیابی در زمینه توانمندیهای طبیعی و توسعه گردشگری پایدار بخش بندپی با توجه به اینکه sig بدست آمده پایین تر از سطح آلفا 05/0 بوده، می توان استنباط کرد که بین توانمندیهای طبیعی و توسعه گردشگری پایدار بخش بندپی بابل رابطه معناداری وجوددارد و شاخص های جاذبه اقلیمی وآبی بامیانگین رتبه 85/3،جاذبه گیاهی وجانوری با 46/3و جاذبه زمین شناسی و ژیومرفولوژی با 98/2 به ترتیب رتبه یک الی سه را در توسعه گردشگری پایدار منطقه مورد مطالعه به خود اختصاص داده اند. کلیدواژه: توانمندی طبیعی،توسعه گردشگری پایدار، بخش بند پی شهرستان بابل

    کلیدواژگان: توانمندی طبیعی، توسعه گردشگری پایدار، بخش بند پی شهرستان بابل
  • علی عبدالملکی، امجد ملکی* صفحات 87-105

    زمین لرزه ها به عنوان یکی از مخاطرات طبیعی مخرب و درعین حال ناگهانی ترین نیروی طبیعی به شمار می رود که درنتیجه شکست و تغییر مکان سنگ های زیر سطح زمین ایجاد می گردد. به دنبال وقوع زمین لرزه ها بسیاری از مخاطرات ژیومورفولوژیکی و پیامدهای محیطی به وقوع می پیوندد که موجب ایجاد خسارت زیادی به نواحی مستعد می گردد. منطقه مورد تحقیق باالقوه بسیار مستعد وقوع انواع حرکات و ناپایداری های ژیومورفولوژیکی است. در اثر زمین لرزه ازگله و سرپل ذهاب ناپایداری های ژیومورفولوژیکی فراوانی در مناطق تحت پوشش ایجاد شده است. وقوع زمین لرزه ها و تکان های ناشی از آن، وجود ساختمان زمین شناسی شکننده با لایه بندی سخت و سست، شیب زیاد و سابقه وقوع ناپایداری درگذشته از عوامل تشدیدکننده ایجادوفعال شدن فرآیندهای ژیومورفولوژیک در منطقه شده است. قرار گرفتن لایه های سخت آهک آسماری بر روی لایه های سست مارن و شیل پابده با خاصیت خمیری شدن متاثراز لرزش های ناشی از زمین لرزه از عوامل ذاتی واصلی وقوع زمین لغزش های بزرگ همچون زمین لغزش قورچی باشی- مله کبود و پهنه های لغزشی بزرگ در شمال فلات دالاهو است. وقوع جریان واریزه ای، نشست زمین و گسترش جانبی، بهمن های سنگی و سایر ناپایداری های دامنه ای در منطقه موردمطالعه از دیگر فرآیندهای ژیومورفولوژیک ناشی از زمین لرزه 21 آبان 1396 است که درنتیجه نزدیکی به کانون سطحی زمین لرزه،رخدادهای لغزش های قدیمی، توپوگرافی منطقه و شرایط سخت کوهستانی شرایط مساعدی را برای تشدید لغزش و سایر فرایندها و پیامدهای ژیومورفولوژیکی ایجاد کرده است.

    کلیدواژگان: زلزله سرپل ذهاب-ازگله، ناپایداری های ژئومورفولوژیکی، چین خوردگی جوان زاگرس، فرایندهای دامنه ای، پیامدهای محیطی
|
  • Abbas Ebrahimi, Taher Safarrad *, Gholamreza Janbazghobadi Pages 1-21

    Land use change in cities leads to changes in surface temperature and surface albedo. Surface albedo plays an important role in land surface energy budget and climate. This article examines the land use changes and its effect on the surface albedo and surface temperature. For this purpose, 3 satellite images of Landsat 5 and 8 were used for August, 1998, 2010 and 2017 in the area of Sari to Chalus cities. The Sabal algorithm was used to extract the surface temperature and surface albedo. Urban thermal characteristics were analyzed by examining the relationships between land surface temperature (LST) and two indices, Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) and Normalized Difference Built-Up Index (NDBI). The results of this research confirm the inverse and significant relationship between LST and NDVI and the direct and significant relationship between LST and each of the variables Albedo and NDBI. On the other hand, during the years 1978 to 2017, built-Up area that form impervious surfaces have been replaced by natural and permeable surfaces, in other words, a decrease in NDVI and an increase in NDBI and Albedo have been observed in the studied area. The surface of the earth has been manifested in cities. Also, the correlation between NDVI and LST is rather weak, but there is a strong positive correlation between albedo, NDBI and LST. The increase in construction in cities has led to an increase in albedo and the subsequent increase in surface temperature due to the increase in impervious surfaces.

    Keywords: Urban Land Use change, Land surface temperature, Land Surface Albedo
  • Yahya Abdolkarim Neysi, MohammadEbrahim Afifi *, Marzeyeeh Mogholi Pages 23-41

    Environmental sustainability assessment is one of the most important tools in the process of sustainable development planning and therefore attention to it in policy-making and planning is inevitable. The purpose of this paper is to evaluate the environmental sustainability in urban areas with the approach of the dust problem using multi-criteria decision-making technique of linear allocation and artificial neural network in Ahvaz metropolis. In this research, first, by studying the theoretical foundations of the research, the criteria that are effective for environmental sustainability were identified. Then, the documentary and library method and referring to different departments and organizations were used to collect information in the theoretical part. However, the main information of the research was collected using field studies (completing questionnaires, observations and field studies). The research process was such that a questionnaire was designed to implement the methodology through the criteria obtained from the study of the problem literature and distributed among the people in 8 regions by stratified random sampling method. The sample size of the total areas was determined based on the unlimited Cochran's formula in the form of population classes of the areas. Keywords: Environmental stability, particulate matter, linear allocation, artificial neural network, Ahvaz

    Keywords: Environmental stability, Particulate Matter, linear allocation, Artificial Neural Network, Ahvaz
  • Sadegh Karimi *, Mohsen Pourkhosravani, Ayda Ramezani Pages 43-62

    Land subsidence is one of the environmental hazards caused by various factors, and especially in recent years, it has caused a lot of damage to human societies. The Khanmirza plain aquifer has also faced this phenomenon in recent years. The creation of wide gaps and cracks on the surface of the plain and the release of gas from them makes the issue of subsidence important. For this reason, the present study tries to monitor and measure the amount of land subsidence in Khanmirza plain, and evaluate and analyze its relationship with the withdrawal of excess from underground water sources. For this purpose, in order to investigate the changes in the underground water level during 10 years and in two different time frames from the IDW geostatistics model and to estimate the subsidence of the land surface using the differential radar interferometric method and from the Sentinel-1A radar images during 5 years and in Three different time periods were used. The results of the research indicate that displacement of the earth's surface in different time periods is different and does not have a constant trend, while the trend of the drop of the underground water level has been increasing in the whole time period. Accordingly, according to the results of the research, there is no significant relationship between the indiscriminate extraction of underground water sources and the subsidence areas in Khanmirza plain.

    Keywords: Underground water, Uplift, Radar interferometry, Land subsidence, Khanmirza Plain
  • Sidmehdi Razavi Por, Leila Ebrahimi *, Kia Bozorgmehr, Mehrdad Ramazanipour Pages 63-74

    Flood is one of the important natural disasters that causes a lot of financial and human losses every year, and in order to reduce its losses and casualties, it has always been the attention of managers and planners. The purpose of this research is to prepare a flood risk zoning map in Nowshahr city. In this study, in order to achieve the goal of the research, first by studying and investigating the theoretical foundations of the subject, the effective factors in the occurrence of floods, including height, slope direction, slope, waterway density, distance From the river, soil, land use, geology, slope curvature, land type and precipitation were identified. Then, the maps of each of the mentioned criteria were prepared in Arc GIS 10.5. After preparing the layers of the effective factors in the occurrence of floods, using the opinion of 25 experts in this field, the layers and sub-criteria were weighted using the fuzzy hierarchical method. And in the last step, the obtained weight of each factor was applied to each of the layers in the ARC/MAP software environment, and the zoning map of flood risk was prepared using the fuzzy logic of the 0.9 gamma operator. According to the results of Vozandhi, the factors of rainfall, distance from the river, slope and land use are the most important factors of flood in the region. The zoning map shows the risk of flooding in Nowshahr city.

    Keywords: Flood, zoning, Risk, Nowshahr city
  • Sadroddin Motevalli * Pages 75-85

    Today,Tourism is one of the economic activities with high growth in the world. Unfortunately, tourism in our country, especially in the sector of band pei Babel , despite having many potentials, including natural ones has not been able to take a significant role in the economic development of the people. The purpose of this research is to investigate and analyze the role of natural capabilities in the development of sustainable tourism in Band pei Babol. The method research is from the aspect of practical purpose and in terms of descriptive-analytical and field nature, which has been collected with library and field methods and tools such as questionnaire.The information obtained through the software (SPSS) has been analyzed, finally, through one-sample t-test, Pearson's correlation test and Friedman's test. Three indices of geological and geomorphological attractions, plant and animal,climatic and water have been used in the research.The results show that according to the comparison of the average value of the assessed items in the field of natural capabilities and sustainable tourism development of Bandpei sector considering that the obtained sig is lower than the alpha level was 0.05 it can be concluded that there is a significant relationship between the natural capabilities and sustainable tourism development.Climatic and water attractiveness indices have an average rank of 3.85 plant and animal attractiveness with 3.46 and geological and geomorphological attractiveness with 2. 98 respectively have assigned the rank of one to three in the study area.Keywords: natural capability, sustainable tourism development, Babol county

    Keywords: natural capability, Sustainable Tourism Development, Babol county
  • Ali Abdolmeleki, Amjad Maleki * Pages 87-105

    Earthquakes are considered as one of the most destructive natural disasters and at the same time the most sudden natural force that occurs as a result of failure and displacement of rocks below the earth's surface. Earthquakes are followed by many geomorphological hazards and environmental consequences, which cause great damage to vulnerable areas. Following the earthquake of November 13, 2017 Sarpol-e-Zahab-Azgaleh, many slope processes such as (landslides, landslides, subsidence, etc.), as well as natural consequences (changes in the flow of springs), economic, human consequences (destruction) Residential areas, roads, destruction of agricultural lands, orchards and fish farming complexes) occurred in the area, causing damage to areas affected by the earthquake. In this research, using satellite images, field operations, the required information about the occurrence of geomorphological processes and natural and human consequences in the region were collected and their location was identified and determined on a map. In addition, with the help of Arc GIS software, zones Exposed to location threats and some of the consequences of earthquakes, their location and map were plotted. The results of the study showed that the activation of most processes, amplitude instabilities as a result of weak geological structure, monotonic and morphological conditions of the region are affected by the occurrence of earthquakes, which their past history also confirms this. Preparing a final map to identify the location of complications and consequences in the region as another result of this study can be of great help in reducing the loss of life and property during

    Keywords: Sarpol-e-Zahab-Azgaleh earthquake, Geomorphological instabilities, The young fold of the Zagros, Scope processes, Environmental consequences