فهرست مطالب

فنون ادبی - سال سوم شماره 2 (پیاپی 5، پاییز و زمستان 1390)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 5، پاییز و زمستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/08/24
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدرضا برزگر خالقی، وحیده نوروز زاده چگینی صفحه 1
    این مقاله که بخشی از رساله «ریخت شناسی قصیده در ادب فارسی» نوشته نگارنده است، تحقیقی در باب وزن ها و بحرهای استفاده شده در قصاید ادب فارسی است که از قرن چهارم تا دوره معاصر (بهار) را در بر می گیرد. در این تحقیق، 50 قصیده اول دیوان شاعران معروف قصیده سرا در هر دوره ادب فارسی مورد بررسی قرار گرفت و انواع وزن و مضمون های مورد علاقه آنها مشخص شد که نتایج این بررسی به صورت مقاله زیر درآمد. در این نوشته که نتیجه بررسی 1632 قصیده شعر فارسی است، مشاهده شد که بیشتر بحرهای رایج در زبان فارسی، مورد توجه شاعران قصیده سرا بوده است و اشعاری طولانی در این اوزان سروده اند. از نظر مضمون نیز در قرن های اولیه شعر فارسی، شاعران متوجه مضمون های شاعران عربی بودند؛ ولی کم کم با رشد و استحکام قصیده در ادب فارسی، مضمون هایی بدیع و تازه وارد ادب فارسی شد که در ادامه به آن اشاره خواهد شد.
    کلیدواژگان: قصیده، انواع بحور عروضی، مضمون اشعار، سیر وزن
  • قهرمان شیری صفحه 15
    در ادبیات کهن فارسی، ابهام مقام چندان مهمی ندارد. تنها در هنگام مطرح کردن صنعت محتمل الضدین که همیشه در کنار آن دو نام مترادف دیگر؛ یعنی توجیه و ذووجهین نیز قرار داده می شود، گاهی نیز به کلمه ابهام اشاره می شود که نام چهارمی برای این شیوه بسیار کم کاربرد در ادبیات فارسی و عربی است. در حالی که ابهام در متون ادبی از گذشته تا به امروز، یکی از پر استفاده ترین صناعت های ادبی محسوب می شود که اهمیت و جایگاه هنری آن کم تر از تشبیه و استعاره نیست. هدف این پ‍‍ژ‍وهش آن است که ابتدا تعریف دقیقی از ابهام ارائه دهد و سپس پیشینه تحقیقات مرتبط با موضوع را به اختصار بازگو کند و آن گاه در ضمن تبیین انواع ابهام، به تعیین میزان و ماهیت تاثیرگذاری چهار عنصر اساسی متن و مخاطب و محیط و مولف چهار ستون اصلی بنیاد یک اثر بر ابهام بپردازد.
  • محمد حکیم آذر صفحه 37
    تشبیه مرکب گونه ای از تشبیه است که در آن دو هیات به یکدیگر مانند می شوند. مشبه به در این تشبیه، بیش از یک جزء و تصویر حاصل از تشبیه، مرکب است. در تشبیه مرکب، عناصر متعددی از مشبه به مورد نظر شاعر هستند که ضمن ترکیب با یکدیگر به صورت یک «کل واحد» به مشبه پیوند می خورند. در خصوص تشبیه مرکب گفته اند: تشبیهی است که می توان تصویر حاصل از آن را به صورت یک تابلو نقاشی درآورد. این تشبیه در روند تطور هنری خود از سبک خراسانی عبور کرده و سرانجام به شکلی بسیار فشرده، در شعر سبک عراقی و هندی جلوه کرده است. فرخی سیستانی و منوچهری دامغانی از شاعران طراز اول سبک خراسانی هستند که در دیوانشان تشبیه و مخصوصا تشبیه مرکب جایگاه خاصی در زمینه تصویرگری و تخییل دارد. در دیوان فرخی سیستانی تشبیه، بیشتر زمینه های اشرافی و سپاهی دارد و نیز متضمن مدح ممدوح و وصف عناصر درباری است؛ اما در شعر منوچهری که شاعری طبیعت گرا و اهل توصیفات پیچیده از طبیعت است، تشبیه مرکب در خدمت توصیف و خلق تصاویر طبیعی قرار گرفته و از این نظر وی هنرمندانه تر با این ابزار صور خیال برخورد کرده است. ساختارهای خاصی از نظر تعدد ابیاتی که در آنها تشبیه مرکب آمده در دیوان هر دو شاعر به چشم می خورد که اولین نمونه های اسلوب معادله و تشبیه تمثیل از آن دست هستند. در این تحقیق به بررسی و تحلیل ساختارهای سه بیتی، دو بیتی و تک بیتی متضمن تشبیه مرکب در دیوان این دو شاعر پرداخته ایم.
    کلیدواژگان: تشبیه مرکب، منوچهری دامغانی، فرخی سیستانی، ساختار، صور خیال، تشبیه
  • فریدون طهماسبی، پگاه تلاوری صفحه 55
    تاریخ جهانگشای جوینی، برجسته ترین اثر تاریخی عهد مغول است. بسیاری از مورخان قرن هفتم و حتی تاریخ نویسان امروزی در سراسر جهان در نوشتن آثارشان به این کتاب نظر خاصی داشته اند. جوینی با کلام نافذ خویش، تصاویری دقیق و ناب از سه دوره تاریخی مغول، خوارزمشاهیان و اسماعیلیان ارائه داده است. جوینی برای شرح و بسط احوال اجتماعی و واقعیات تاریخی گذشته بر مردم ایران علاوه بر بیان صریح و جامع حقایق تاریخی به تکرار این مطالب به وسیله ابداع تصاویری روشن پرداخته است تا این گونه بتواند بسان نقاشی زبردست رنج و مصیبت های رفته بر ایرانیان را در ذهن خواننده ترسیم کند. در حقیقت او به کمال رسالت خویش نایل آمده است. در مقاله حاضر با استخراج تشبی هات و استعارات جلد نخست تاریخ جهانگشای جوینی، به دسته بندی آنها از نظر اختلاف مشبه به و وجه شبه پرداخته شده و سپس به دلایل انتخاب واژگان و ترکیبات ذکر شده در خلق تشبی هات و استعارات اشاره گردیده است.
    کلیدواژگان: عهد مغول، عطاملک جوینی، تاریخ جهانگشا، تحلیل، تشبیهات، استعارات
  • یحیی کاردگر صفحه 73
    بحث «ایجاز، اطناب و مساوات» یکی از مباحث مهم کتب معانی است که از دیرباز مورد توجه علمای بلاغت بوده است، به گونه ای که برخی علم معانی را به این بحث محدود و منحصر کرده اند. از این رو در برشمردن گونه های «ایجاز، اطناب و مساوات» نظریات گوناگونی ارائه شده و تشتت و تناقض گویی های فراوانی در این حوزه بروز کرده است. این ویژگی در تعریف اطناب و برشمردن گونه های آن، نمود بیشتری دارد. در این مقاله با مراجعه به امهات کتب بلاغی، تعریف کاملی از گونه های اطناب ارائه شده و با نقد و تحلیل گونه ها و علل و عوامل شکل گیری آنها، از میزان آشفتگی بحث کاسته شده و زمینه به کارگیری عملی و آسان اطناب در نقد بلاغی متون فراهم آمده است.
    کلیدواژگان: علوم بلاغی_علم معانی_اطناب_گونه های اطناب_نقد و تحلیل
  • احمد کریمی، کلثوم وقاری صفحه 93
    صور خیال، بیان غیرمستقیم معنای پوشیده، در پس کلمات است و شاعران برجسته، به ارزش تصویر پردازی بجا، بموقع و به اقتضای کلام آگاه اند. آثار سید حسن حسینی، از نظر صور خیال بسیار غنی است. در این مقاله کوشش شده است، صور خیال در مجموعه های شاعر، براساس عناصری چون، تشبیه، استعاره، نماد، کنایه، مجاز، پارادوکس و حسامیزی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. در حوزه تشبی هات، در آثار سیدحسن حسینی، تشبیه مفصل و بلیغ و تشبی هات حسی به حسی بسامد بیشتری دارند. از نظر موضوع، مشبه اغلب خود شاعر، قهرمان شاعر و عناصر انتزاعی است و به لحاظ مشبه به، غالبا از عناصر طبیعی، اشیا، حیوانات، عناصر دینی و ملی و بندرت عناصر انتزاعی استفاده شده است. از انواع استعاره، نوع مصرحه و استعاره مکنیه هر دو بسامد بالایی دارد و در تشخیص نیز شاعر به مفاهیم متنوعی توجه نشان داده و در سطح گسترده ای از آن استفاده کرده است. عناصر سازنده خیال او به لحاظ مستعارمنه عمده عناصر طبیعی، اشیا و جانداران می باشند و عناصر سازنده خیال به لحاظ مستعارله را تصاویر مربوط به معبود ازلی، شاعر و خصوصیات وی، دین و پیامبر و اهل بیت و تصاویر مرتبط با انقلاب و جنگ و شهیدان تشکیل می دهند. شاعر در همه آثارش از اسناد مجازی بوفور بهره می گیرد. در بخش نماد، سید حسن حسینی، از سه خاستگاه نماد؛ یعنی طبیعت، آیین های ملی و اساطیری و دین و مذهب و بیش از همه از طبیعت برای ارائه تصاویر و بیان احساسات خود استفاده کرده است. نمادهای به کار گرفته شده در اشعار او عمده نمادهای قراردادی و مرسوم اند. کاربرد عناصر طبیعت در مقام نماد منجر به شکل گیری سمبولیم اجتماعی در آثار او شده است. کنایه های موجود در آثار شاعر به لحاظ مکنی عنه، کنایه های فعلی و به لحاظ وضوح و خفا، تقریبا تمامی آن ها از نوع ایما است. مجاز به علاقه های مختلف در اشعار او به کار رفته که مجاز به علاقه آلیه و لازمیه نسبت به انواع دیگر بیشتر به چشم می خورد.
    پارادوکس ها به دو صورت بیانی و اسنادی آمده که تعداد آنها در حد متوسط قرار دارد. در مورد حسامیزی نیز، گاهی دو حس ظاهری به یکدیگر نسبت داده شده و گاهی یک حس ظاهری به یک امر ذهنی که نوع اول بسامد بیشتری دارد.
    کلیدواژگان: خیال، تشبیه، استعاره، نماد، مجاز، کنایه، پارادوکس، حسامیزی، سیدحسن حسینی
  • علی سینا رخشنده مند صفحه 117
    در باب استعاره و صورت های گوناگون آن، در کتب بلاغت بحث ها و نکته ها آورده اند و از دیدگاه های مختلف استعاره را تقسیم بندی کرده اند. یکی از بحث انگیزترین مباحث، موضوع استعاره تمثیلیه است که گاهی با عنوان های استعاره مرکب و مجاز مرکب بالکنایه نیز تعریف شده است. در بسیاری از این کتاب ها، این سه موضوع تحت عنوان یک تعریف آمده و شواهد مشترکی برای آن ذکر کرده اند؛ اما با غور در این کتاب ها و با دقت نظر بیشتر می توان تعاریف دقیق تر و روشن تری برای آن ارائه کرد و مرز بین آنها را تفکیک نمود. در این وجیزه سعی بر این است که ضمن تطبیق تعاریف ارائه شده در کتب بلاغی در مورد استعاره تمثیلیه، موارد تشابه و اختلاف مورد نقد و بررسی قرار گیرد و مرزهای استعاره مرکب، استعاره تمثیلیه و کنایه تا حد ممکن تفکیک گردد تا تعاریف دقیق تری از آنها ارائه شود و شواهد آن در کتب بلاغی در ترازوی نقد قرار گیرد.
    کلیدواژگان: استعاره، استعاره تمثیلیه، مجاز، مجاز مرکب، کنایه
  • معصومه محمدی صفحه 139
    علوم و فنون بلاغی شامل معانی، بیان و بدیع در شکل گیری زبان عرفانی نقش مهمی دارد. با توجه به قواعد و اصول علم معانی، نقش و اهمیت انواع جمله در انتقال مفاهیم قابل بررسی است. این علم انواع جمله را به خبر و انشاء تقسیم و از نظر معانی ثانوی مطالعه می کند. عارفان برای برای تعلیم و بیان تجارب عرفانی خود، ابزارهای گوناگون زبان را به خدمت می گیرند. انشا، یکی از عناصر مهم زبان عرفانی است و در آثار عرفانی انواع جملات انشایی با معانی حقیقی و ثانوی برای بیان مفاهیم به کار گرفته می شود. انشا در آثار فارسی عین القضات همدانی (د.525) نقش مهم و موثری درآموزش عقاید و اندیشه ها و ابراز مواجید و هیجانات عارفانه دارد. امر و نهی دو مقوله مهم انشاست که می تواند با معانی گوناگون به کار رود و پیام را به مخاطب انتقال دهد.در این مقاله با توجه به تعریف و ویژگی های بلاغی امر و نهی، نقش و کارکرد آن در آثار عین القضات بررسی و تبیین می شود.
    کلیدواژگان: جملات انشایی، امر، نهی، تعلیم، تجربیات عرفانی
|
  • Page 1
    This study is a research about rhythms and poetical works which are used in Persian literature odes in of forth century up to now. Firstly, this research, 50 odes of the poetical works of celebrated poets are considered in all periods of Persian literature and the types of rhythm and contents which they are interested in are specified that the results of this research formed the following assay. In this article 1632 odes are considered, it observed that most common poetical works in Persian language is considered by the writers of odes and they have composed long poems in these rhythms. Also from the viewpoint of content in the primary centuries of Persian poems, the poets paid attention to the contents of Arabic poets but the new contents gradually entered the Persian literature by the growth of odes in Persian literature which will be referred to next.
  • Page 15
    In the Old Persian literature, ambiguity is of little importance. Only when talking of the figure of paradox, always along with two other synonymous terms i. e. Towjih and zoowajhein, at times and not very often they refer to ambiguity which is a fourth term for the very unusual figure of speech in Persian and Arabic literature. This is while in the old literary texts up to now ambiguity is considered one of the most frequent figures of speech, which goes hand in hand by simile and metaphor. Firstly, This paper intends to give an exact definition of ambiguity, and then to provide a literature review on the previous research papers relevant to the subject and, finally along with clarifying different types of ambiguity determine the importance of the impact of four fundamental elements of text, reader, environment, and author four basic pillars of the structure of a text on ambiguity.
  • Page 37
    Compound simile (antapodosis) is a kind of simile in which two things are likened to each other. The vehicle in this type of simile is more than one part and the image resulting from the simile is compound. In compound simile different parts of vehicle are intended by the poet to mix with each other and create a unified whole and link to tenor. It has been said that the image created by compound simile can be made into a painting. This type of simile has surpassed Khorasani style and eventually materializes in a compact form in the poems of Iraqi and Hindi styles. Farokhi Sistani and Manoochehri Damghani are among the significant poets in Khorasani style who have made use of simile and in particular compound simile to create images and imagination. In Farokhi’s works, compound simile has more of an aristocratic and military side to it and involves praise and description of loyal families. But Manoochehri who is a naturalist poet whose poems are complicated, compound simile is used to create natural images. In this respect he has dealt with image-making in a more artistic manner. In the works of the two poets certain structures with compound simile can be found. The first type of such structures is allegorical simile. This study investigates and analyzes the structure of couplets and closed couplets with compound simile in the works of these two poets.
  • Page 55
    The Joveinis ’ jahangosha history is the most embossed historical work in the Mongul period, that has the literary and historical importance. Many of the Historian in seven century and even today scribers in all of the world have specially regarded to this book. Joveini with his attractive speech has presented the exact and pure imagination of three historical period of Mongul, kharazmshahian and Esmaelian. Joveyni for explaining Exppansion of the Social Situotion and Fect, historical fact, in addition to clear expression and integrated of historical facts, that has. Happen for Iranian people, set out to repeating this materials with creation of the clear imagination until to be able to draw as a skillfull painter, the pain and sads of the Iranian in the mind of reader. In the fact he has reached to highest in his obligation or responsibility. In this study by to extractioning of similes and metaphors from the first volume of joveini ’ s jahangosha history, Has been try to classifying them of diffrernce of simileis and them has indicated the assigned words and compounds to creat of similes and metaphors.
  • Page 73
    The three topics "brevity, prolixity, and equality " are Important discussions in Persian rhetoric, books which has long been so much in the focus of the attention of scholars of Persian rhetoric such that they sometimes regard them as making the hardcore of hetoric. Therefore, various views have been expressed in explicating types of prolixity and equality, leading sometimes to contradictory remarks. This haracteristic has been more explicit in the literature produced on prolixity. In this study, with reference to the most important rhetorical books, a perfect definition of different types of prolixity is presented and by criticizing and analyzing these types and the factors of their formation, the confusion of this subject has been reduced and the circumstances of the practical and easy application of prolixity in criticism of rhetorical texts have been provided.
  • Page 93
    Imagery is indirect expression of covert meaning beyond the words and classic poets are informed of the valve of the appropriate, timely and suitable image processing. Seyyed Hossan Hosseini's is work from the point of view of Imagery. In this paper, it is tried to be analyzed imagery in poet's collections, on the basis of elements including: similie, metaphor, symbol, metonymy, figure, paradox, synaeshesia.In the simile part, in seyyed Hassan Hosseini’s works, detailed and eloguent simile, works detailed, eloguent simile and sensational have much frequency. On the basis of topic, tenor is often the poet, himself/herself, the poet’s hero/heroine and abstract elements and from the point of view of vehicle, natural elements, objects, animals, religious, national elements and nearly abstract elements are rarely used.Among the various kinds of metaphors, ironic and explicit metaphors have high frequency and also, in personification, the poet has noted the abstract concepts and used them increasingly. His constructive elements of imagination, from the point of view of vehicle, are generally natural elements, objects, animals, and images related to eternal God, poet and his/her characteristics, religion, prophet and the hosehold of the prophet of Islam, the images related to revolution, war and martyr that organize the constructive elements of imagination from the point of view of tenor. The poet in all of his works has used the figurative documents. In the part of the symbols, Seyyed Hassan Hosseini, has used the three sources of symbol, that is, nature, national, mythological customs and religion, but more than all he has used nature for presentation of images and expressing of his feeling. The applied symbols in his poetries are generally conventional and customary. The application of elements of nature in the position of symbol has led to forming of social symbolism in his works. Almost all of the available metonymies in poet’s works in the point of view of vehicle, current metonymy and from the point of view of clarification and hiding, are kinds of indication. Figure is used in different interest indication. Figure is used in different interests in his poetries that figure to organic and imperative interest is seen more than other kinds. Paradoxes are expressed in two forms, expressional and documental, that their numbers are set in a medium level. Also, about synaesthesia, some times, two external senses are assigned to each other and sometimes an external sense to a mental case; whereas, the first one is more frequent.
  • Page 117
    In Most of the rhetorical book, lost of points and debates are mentioned about Metaphor and its various forms. also, Metaphor is classified based on different views. one of the most controversial debates is allegory which is sometimes defined as compound Metaphor, figurative language or irony. In these books, these three topics are represented under the same definition for which there mentioned some common proofs. but, thinking deeply in these books and considering more details, the scope of each topic can be determined, therefore, more adequate definitions are obtained. In this study it is attempted to make a comparison between the definition of allegory which are mentioned in rhetorical books, while the differences and similarities of these definitions would be analyzed and criticized. fur theremore, the scope of the abovementioned items (Compound Metaphor, Figurative Language and Irony) will be determined so, they can be distinguished as much as possible. this can be result in providing more precise definitions for them and conducting a fair criticism of their proofs.
  • Page 139
    Rhetoric such as prosody, semantics, etc have important role to form mysticism language. By attention to methods and rules of semantics, is explained effect and importance of sentences in speech. This science divides speech to predicate and request and studies their second meanings. Rhetorical sentence is one of the important elements of effect on mysticism language. Mystics for educating and explaning of their mysticism experiences use rhetorical sentences with their primary and second meanings. Rhetorical sentences in Persian works of Aynolghozat have important role in teaching and explaning of mysticism experiences. Imperative and negative imperative are important topics of rhetorical sentences and deliberates to transferring massage to effectually addressee. In this study it is tried to define and study imperative and negative imperative: their rhetorical specifications and their role on Aynolghoza's texts are investigated.